৩. দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৫. দুট্ঠট্ঠকে পঠমগাথাযং তাৱ তত্থ ৱদন্তীতি ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ উপৱদন্তি. দুট্ঠমনাপি একে, অথোপি ৱে সচ্চমনাতি একচ্চে দুট্ঠচিত্তা, একচ্চে তথসঞ্ঞিনোপি হুত্ৱা তিত্থিযা তুট্ঠচিত্তা, যে তেসং সুত্ৱা সদ্দহিংসু, তে সচ্চমনাতি অধিপ্পাযো. ৱাদঞ্চ জাতন্তি এতং অক্কোসৱাদং উপ্পন্নং. মুনি নো উপেতীতি অকাৰকতায চ অকুপ্পনতায চ বুদ্ধমুনি ন উপেতি. তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি তেন কাৰণেন অযং মুনি, ৰাগাদিখিলেহি নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি ৱেদিতব্বো.
দুট্ঠমনাতি উপ্পন্নেহি দোসেহি দূসিতচিত্তা. ৱিৰুদ্ধমনাতি তেহি কিলেসেহি কুসলস্স দ্ৱাৰং অদত্ৱা আৱৰিতচিত্তা. পটিৱিৰুদ্ধমনাতি উপসগ্গৱসেন পদং ৱড্ঢিতং. আহতমনাতি পটিঘেন আহতং চিত্তং এতেসন্তি আহতমনা. পচ্চাহতমনাতি উপসগ্গৱসেনেৱ. আঘাতিতমনাতি ৱিহিংসাৱসেন আঘাতিতং মনং এতেসন্তি আঘাতিতমনা. পচ্চাঘাতিতমনাতি উপসগ্গৱসেনেৱ. অথ ৱা ‘‘কোধৱসেন দুট্ঠমনা, উপনাহৱসেন পদুট্ঠমনা, মক্খৱসেন ৱিৰুদ্ধমনা, পড়াসৱসেন পটিৱিৰুদ্ধমনা, দোসৱসেন আহতপচ্চাহতমনা, ব্যাপাদৱসেন আঘাতিতপচ্চাঘাতিতমনা. পচ্চযানং অলাভেন দুট্ঠমনা পদুট্ঠমনা, অযসেন ৱিৰুদ্ধমনা পটিৱিৰুদ্ধমনা, গৰহেন আহতপচ্চাহতমনা, দুক্খৱেদনাসমঙ্গীভাৱেন আঘাতিতপচ্চাঘাতিতমনা’’তি এৱমাদিনা নযেন একে ৱণ্ণযন্তি. উপৱদন্তীতি গৰহং উপ্পাদেন্তি. অভূতেনাতি অসংৱিজ্জমানেন.
সদ্দহন্তাতি পসাদৱসেন সদ্ধং উপ্পাদেন্তা. ওকপ্পেন্তাতি গুণৱসেন ওতৰিত্ৱা অৱকপ্পযন্তা. অধিমুচ্চন্তাতি সম্পসাদনৱসেন সন্নিট্ঠানং কত্ৱা তেসং কথং অধিৱাসেন্তা. সচ্চমনাতি তচ্ছমনা. সচ্চসঞ্ঞিনোতি তচ্ছসঞ্ঞিনো. তথমনাতি অৱিপৰীতমনা. ভূতমনাতি ভূতত্থমনা. যাথাৱমনাতি নিচ্চলমনা. অৱিপৰীতমনাতি নিচ্ছযমনা. তত্থ ‘‘সচ্চমনা সচ্চসঞ্ঞিনো’’তি সচ্চৱাদিগুণং, ‘‘তথমনা তথসঞ্ঞিনো’’তি সচ্চসদ্ধাগুণং, ‘‘ভূতমনা ভূতসঞ্ঞিনো’’তি ঠিতগুণং, ‘‘যাথাৱমনা যাথাৱসঞ্ঞিনো’’তি পচ্চযিকগুণং, ‘‘অৱিপৰীতমনা অৱিপৰীতসঞ্ঞিনো’’তি অৱিসংৱাদগুণং কথিতন্তি ঞাতব্বং.
পৰতোঘোসোতি অঞ্ঞেসং সন্তিকা উপ্পন্নসদ্দো. অক্কোসোতি জাতিআদীসু দসসু অক্কোসেসু অঞ্ঞতৰো. যো ৱাদং উপেতীতি যো পুগ্গলো উপৱাদং উপগচ্ছতি. কাৰকো ৱাতি কতদোসো ৱা. কাৰকতাযাতি দোসস্স কতভাৱেন ৱুচ্চমানোতি কথিযমানো. উপৱদিযমানোতি দোসং উপৱজ্জমানো. কুপ্পতীতি কোপং কৰোতি.
খীলজাততাপি নত্থীতি চিত্তবন্ধভাৱচিত্তকচৱৰভাৱসঙ্খাতং পটিঘখিলং জাতং অস্সাতি খিলজাতো, তস্স ভাৱো খিলজাততা, তাপি নত্থি ন সন্তি. পঞ্চপি চেতোখিলাতি কামে অৱীতৰাগো, কাযে অৱীতৰাগো, ৰূপে অৱীতৰাগো, যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি, দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি (ম. নি. ১.১৮৬) এৱৰূপা পঞ্চপি চিত্তস্স বন্ধভাৱকচৱৰভাৱসঙ্খাতা চেতোখিলা নত্থি.
১৬. ইমঞ্চ গাথং ৱত্ৱা ভগৱা আনন্দত্থেৰং পুচ্ছি – ‘‘এৱং খুংসেত্ৱা ৱম্ভেত্ৱা ৱুচ্চমানা ভিক্খূ, আনন্দ, কিং ৱদন্তী’’তি, ‘‘ন কিঞ্চি ভগৱা’’তি. ‘‘ন, আনন্দ, ‘অহং সীলৱা’তি সব্বত্থ তুণ্হী ভৱিতব্বং. লোকে হি নাভাসমানং জানন্তি, মিস্সং বালেহি পণ্ডিত’’ন্তি (সং. নি. ২.২৪১) ৱত্ৱা ‘‘ভিক্খূ, আনন্দ, তে মনুস্সে এৱং পটিচোদেন্তূ’’তি ধম্মদেসনত্থায ‘‘অভূতৱাদী নিৰযং উপেতী’’তি (ধ. প. ৩০৬; উদা. ৩৮; ইতিৱু. ৪৮; সু. নি. ৬৬৬) ইমং গাথং অভাসি. থেৰো তং উগ্গহেত্ৱা ভিক্খূ আহ – ‘‘মনুস্সা তুম্হেহি ইমায গাথায পটিচোদেতব্বা’’তি. ভিক্খূ তথা অকংসু. পণ্ডিতমনুস্সা তুণ্হী অহেসুং. ৰাজাপি ৰাজপুৰিসে সব্বত্থ পেসেত্ৱা যেসং ধুত্তানং লঞ্জং দত্ৱা তিত্থিযা তং মাৰাপেসুং, তে গহেত্ৱা নিগ্গয্হ তং পৱত্তিং ঞত্ৱা তিত্থিযে পৰিভাসি. মনুস্সাপি তিত্থিযে দিস্ৱা লেড্ডুনা হনন্তি, পংসুনা ওকিৰন্তি ‘‘ভগৱতো অযসং উপ্পাদেসু’’ন্তি. আনন্দত্থেৰো তং দিস্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি, ভগৱা থেৰস্স ইমং গাথমভাসি ‘‘সকঞ্হি দিট্ঠিং…পে… ৱদেয্যা’’তি.
তস্স অত্থো – যাযং দিট্ঠি তিত্থিযজনস্স ‘‘সুন্দৰিং মাৰেত্ৱা সমণানং সক্যপুত্তিযানং অৱণ্ণং পকাসেত্ৱা এতেনুপাযেন লদ্ধং সক্কাৰং সাদিযিস্সামা’’তি সো তং দিট্ঠিং কথং অতিক্কমেয্য? অথ খো সো অযসো তমেৱ তিত্থিযজনং পচ্চাগতো তং দিট্ঠিং অচ্চেতুং অসক্কোন্তং. যো ৱা সস্সতাদিৱাদী, সোপি সকং দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য, তেন দিট্ঠিছন্দেন অনুনীতো তায চ দিট্ঠিৰুচিযা নিৱিট্ঠো, অপি চ খো পন সযং সমত্তানি পকুব্বমানো অত্তনাৱ পৰিপুণ্ণানি তানি দিট্ঠিগতানি কৰোন্তো যথা জানেয্য, তথেৱ ৱদেয্যাতি.
অৱণ্ণং পকাসযিত্ৱাতি অগুণং পাকটং কত্ৱা. সক্কাৰন্তি চতুন্নং পচ্চযানং সক্কচ্চকৰণং. সম্মানন্তি চিত্তেন বহুমাননং. পচ্চাহৰিস্সামাতি এতং লাভাদিং নিব্বত্তেস্সাম. এৱংদিট্ঠিকাতি এৱংলদ্ধিকা. যথা তং ‘‘লাভাদিং নিব্বত্তেস্সামা’’তি এৱং অযং লদ্ধি তেসং অত্থি, তথা ‘‘অত্থি মে ৱুত্তপ্পকাৰো ধম্মো’’তি এতেসং খমতি চেৱ ৰুচ্চতি চ, এৱংসভাৱমেৱ ৱা তেসং চিত্তং ‘‘অত্থি মে চিত্ত’’ন্তি. তদা তেসং দিট্ঠি ৱা, দিট্ঠিযা সহ খন্তি ৱা, দিট্ঠিখন্তীহি সদ্ধিং ৰুচি ৱা, দিট্ঠিখন্তিৰুচীহি সদ্ধিং লদ্ধি ৱা, দিট্ঠিখন্তিৰুচিলদ্ধীহি সদ্ধিং অজ্ঝাসযো ৱা, দিট্ঠিখন্তিৰুচিলদ্ধিঅজ্ঝাসযেহি সদ্ধিং অধিপ্পাযো ৱা হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘এৱংদিট্ঠিকা…পে… এৱংঅধিপ্পাযা’’তি আহ. সকং দিট্ঠিন্তি অত্তনো দস্সনং. সকং খন্তিন্তি অত্তনো সহনং. সকং ৰুচিন্তি অত্তনো ৰুচিং. সকং লদ্ধিন্তি অত্তনো লদ্ধিং. সকং অজ্ঝাসযন্তি অত্তনো অজ্ঝাসযং. সকং অধিপ্পাযন্তি অত্তনো ভাৱং. অতিক্কমিতুন্তি সমতিক্কমিতুং. অথ খো স্ৱেৱ অযসোতি সো এৱ অযসো একংসেন. তে পচ্চাগতোতি তেসং পতিআগতো. তেতি সামিঅত্থে উপযোগৱচনং.
অথ ৱাতি অত্থন্তৰদস্সনং. সস্সতোতি নিচ্চো ধুৱো. লোকোতি অত্তভাৱো. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি ইদং এৱ তচ্ছং তথং, অঞ্ঞং তুচ্ছং. সমত্তাতি সম্পুণ্ণা. সমাদিন্নাতি সম্মা আদিন্না. গহিতাতি উপগন্ত্ৱা গহিতা.
পৰামট্ঠাতি সব্বাকাৰেন পৰামসিত্ৱা গহিতা. অভিনিৱিট্ঠাতি ৱিসেসেন লদ্ধপ্পতিট্ঠা. অসস্সতোতি ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো.
অন্তৱাতি সঅন্তো. অনন্তৱাতি ৱুদ্ধিঅনন্তৱা. তং জীৱন্তি সো জীৱো, লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো. জীৱোতি চ অত্তাযেৱ. তথাগতোতি সত্তো, ‘‘অৰহ’’ন্তি একে. পৰং মৰণাতি মৰণতো উদ্ধং, পৰলোকেতি অত্থো. ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি মৰণতো উদ্ধং ন হোতি. হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি মৰণতো উদ্ধং হোতি চ ন হোতি চ. নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি উচ্ছেদৱসেন নেৱ হোতি, তক্কিকৱসেন ন ন হোতি.
সকায দিট্ঠিযাতিআদযো কৰণৱচনং. অল্লীনোতি একীভূতো.
সযং সমত্তং কৰোতীতি অত্তনা ঊনভাৱং মোচেত্ৱা সম্মা অত্তং সমত্তং কৰোতি. পৰিপুণ্ণন্তি অতিৰেকদোসং মোচেত্ৱা সম্পুণ্ণং. অনোমন্তি হীনদোসং মোচেত্ৱা অলামকং. অগ্গন্তি আদিং. সেট্ঠন্তি পধানং নিদ্দোসং. ৱিসেসন্তি জেট্ঠকং. পামোক্খন্তি অধিকং. উত্তমন্তি ৱিসেসং ন হেট্ঠিমং. পৱৰং কৰোতীতি অতিৰেকেন উত্তমং কৰোতি. অথ ৱা ‘‘আসযদোসমোচনেন অগ্গং, সংকিলেসদোসমোচনেন সেট্ঠং, উপক্কিলেসদোসমোচনেন ৱিসেসং, পমত্তদোসমোচনেন পামোক্খং, মজ্ঝিমদোসমোচনেন উত্তমং, উত্তমমজ্ঝিমদোসমোচনেন পৱৰং কৰোতী’’তি এৱমেকে ৱণ্ণযন্তি. অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূতি অযং অম্হাকং সত্থা সব্বজাননৱসেন সব্বঞ্ঞূ. অযং ধম্মো স্ৱাক্খাতোতি অযং অম্হাকং ধম্মো সুট্ঠু অক্খাতো. অযং গণো সুপ্পটিপন্নোতি অযং অম্হাকং গণো সুট্ঠু পটিপন্নো. অযং দিট্ঠি ভদ্দিকাতি অযং অম্হাকং লদ্ধি সুন্দৰা. অযং পটিপদা সুপঞ্ঞত্তাতি অযং অম্হাকং পুব্বভাগা অত্তন্ত পাদিপটিপদা সুট্ঠু পঞ্ঞত্তা. অযং মগ্গো নিয্যানিকোতি অযং অম্হাকং নিয্যামোক্কন্তিকো মগ্গো নিয্যানিকোতি সযং সমত্তং কৰোতি.
কথেয্য ‘‘সস্সতো লোকো’’তি. ভণেয্য ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. দীপেয্য ‘‘অন্তৱা লোকো’’তি. ৱোহৰেয্য নানাৱিধেন গণ্হাপেয্য ‘‘হোতি চ ন চ হোতী’’তি.
১৭. অথ ৰাজা সত্তাহচ্চযেন তং কুণপং ছড্ডাপেত্ৱা সাযন্হসমযং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা আহ – ‘‘ননু, ভন্তে, ঈদিসে অযসে উপ্পন্নে ময্হম্পি আৰোচেতব্বং সিযা’’তি? এৱং ৱুত্তে ভগৱা ‘‘ন, মহাৰাজ, ‘অহং সীলৱা গুণসম্পন্নো’তি পৰেসং আৰোচেতুং অৰিযানং পটিৰূপ’’ন্তি ৱত্ৱা তস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ‘‘যো অত্তনো সীলৱতানীতি অৱসেসগাথাযো অভাসি.
তত্থ সীলৱতানীতি পাতিমোক্খাদীনি সীলানি, আৰঞ্ঞিকাদীনি ধুতঙ্গৱতানি চ. অনানুপুট্ঠোতি অপুচ্ছিতো. পাৱাতি ৱদতি. অনৰিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৱ পাৱাতি যো এৱং অত্তানং সযমেৱ ৱদতি, তস্স তং ৱাদং ‘‘অনৰিযধম্মো এসো’’তি কুসলা এৱং কথেন্তি.
অত্থি সীলঞ্চেৱ ৱতঞ্চাতি সীলনট্ঠেন সীলঞ্চেৱ অত্থি, সমাদানট্ঠেন ৱতঞ্চ অত্থি, ৱতং ন সীলন্তি ৱুত্তত্থেন ৱতং অত্থি, তং ন সীলং. কতমন্তি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. ইধ ভিক্খু সীলৱাতিআদযো ৱুত্তনযা এৱ. সংৱৰট্ঠেনাতি সংৱৰণট্ঠেন, ৱীতিক্কমদ্ৱাৰং পিদহনট্ঠেন. সমাদানট্ঠেনাতি তং তং সিক্খাপদং সম্মা আদানট্ঠেন. আৰঞ্ঞিকঙ্গন্তি অৰঞ্ঞে নিৱাসো সীলং অস্সাতি আৰঞ্ঞিকো, তস্স অঙ্গং আৰঞ্ঞিকঙ্গং. পিণ্ডপাতিকঙ্গন্তি ভিক্খাসঙ্খাতানং পৰআমিসপিণ্ডানং পাতো পিণ্ডপাতো, পৰেহি দিন্নানং পিণ্ডানং পত্তে নিপতনন্তি ৱুত্তং হোতি. তং পিণ্ডপাতং উঞ্ছতি তং তং কুলং উপসঙ্কমন্তো গৱেসতীতি পিণ্ডপাতিকো, পিণ্ডায ৱা পতিতুং ৱতমেতস্সাতি পিণ্ডপাতী. পতিতুন্তি চৰিতুং. পিণ্ডপাতী এৱ পিণ্ডপাতিকো, তস্স অঙ্গং পিণ্ডপাতিকঙ্গং. অঙ্গন্তি কাৰণং ৱুচ্চতি. তস্মা যেন সমাদানেন সো পিণ্ডপাতিকো হোতি, তস্সেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং. এতেনেৱ নযেন ৰথিকাসুসানসঙ্কাৰকূটাদীনং যত্থ কত্থচি পংসূনং উপৰি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন তেসু পংসুকূলমিৱাতি পংসুকূলং. অথ ৱা পংসু ৱিয কুচ্ছিতভাৱং উলতীতি পংসুকূলং, কুচ্ছিতভাৱং গচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতি. এৱং লদ্ধনিব্বচনস্স পংসুকূলস্স ধাৰণং পংসুকূলং, পংসুকূলং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো, পংসুকূলিকস্স অঙ্গং পংসুকূলিকঙ্গং. সঙ্ঘাটিউত্তৰাসঙ্গঅন্তৰৱাসকসঙ্খাতং তিচীৱৰং সীলমস্সাতি তেচীৱৰিকো, তেচীৱৰিকস্স অঙ্গং তেচীৱৰিকঙ্গং. সপদানচাৰিকঙ্গন্তি দানং ৱুচ্চতি অৱখণ্ডনং, অপেতং দানতো অপদানং, অনৱখণ্ডনন্তি অত্থো. সহ অপদানেন সপদানং, অৱখণ্ডনৱিৰহিতং, অনুঘৰন্তি ৱুত্তং হোতি. সপদানং চৰিতুং ইদমস্স সীলন্তি সপদানচাৰী, সপদানচাৰীযেৱ সপদানচাৰিকো, তস্স অঙ্গং সপদানচাৰিকঙ্গং. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গন্তি খলূতি পটিসেধনত্থে নিপাতো. পৱাৰিতেন সতা পচ্ছা লদ্ধং ভত্তং পচ্ছাভত্তং নাম, তস্স পচ্ছাভত্তস্স ভোজনং পচ্ছাভত্তভোজনং, তস্মিং পচ্ছাভত্তভোজনে পচ্ছাভত্তসঞ্ঞং কত্ৱা পচ্ছাভত্তং সীলমস্সাতি পচ্ছাভত্তিকো, ন পচ্ছাভত্তিকো খলুপচ্ছাভত্তিকো, সমাদানৱসেন পটিক্খিত্তাতিৰিত্তভোজনস্সেতং নামং, তস্স অঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং. নেসজ্জিকঙ্গন্তি সযনং পটিক্খিপিত্ৱা নিসজ্জায ৱিহৰিতুং সীলমস্সাতি নেসজ্জিকো, তস্স অঙ্গং নেসজ্জিকঙ্গং. যথাসন্থতিকঙ্গন্তি যদেৱ সন্থতং যথাসন্থতং, ‘‘ইদং তুয্হং পাপুণাতী’’তি এৱং পঠমং উদ্দিট্ঠসেনাসনস্সেতং অধিৱচনং. তস্মিং যথাসন্থতে ৱিহৰিতুং সীলমস্সাতি যথাসন্থতিকো, তস্স অঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গং. সব্বানেৱ পনেতানি তেন তেন সমাদানেন ধুতকিলেসত্তা ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানি, কিলেসধুননতো ৱা ধুতন্তি লদ্ধৱোহাৰং ঞাণং অঙ্গং এতেসন্তি ধুতঙ্গানি. অথ ৱা ধুতানি চ তানি পটিপক্খানং ধুননতো অঙ্গানি চ পটিপত্তিযাতিপি ধুতঙ্গানি. এৱং তাৱেত্থ অত্থতো ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো. সব্বানেৱ চেতানি সমাদানচেতনালক্খণানি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘যো সমাদিযতি, সো পুগ্গলো. যেন সমাদিযতি, চিত্তচেতসিকা এতে ধম্মা. যা সমাদানচেতনা, তং ধুতঙ্গং. যং পটিক্খিপতি, তং ৱত্থু’’ন্তি (ৱিসুদ্ধি. ১.২৩).
সব্বানেৱ চ লোলুপ্পৱিদ্ধংসনৰসানি, নিল্লোলুপ্পভাৱপচ্চুপট্ঠানানি, অপ্পিচ্ছতাদিঅৰিযধম্মপদট্ঠানানি. এৱমেত্থ লক্খণাদীহি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
ৱীৰিযসমাদানম্পীতি ৱীৰিযগ্গহণম্পি. কামন্তি একংসত্থে নিপাতো. তচো চ ন্হাৰু চাতি ছৱি চ ন্হাৰুৱল্লিযো চ. অট্ঠি চাতি সব্বা অট্ঠিযো চ. অৱসিস্সতূতি তিট্ঠতু. উপসুস্সতু মংসলোহিতন্তি সব্বং মংসঞ্চ লোহিতঞ্চ সুক্খতু. ‘‘তচো’’তি একং অঙ্গং, ‘‘ন্হাৰূ’’তি একং, ‘‘অট্ঠী’’তি একং, ‘‘উপসুস্সতু মংসলোহিত’’ন্তি একং অঙ্গং. যং তন্তি উপৰি ৱত্তব্বপদেন সম্বন্ধো. পুৰিসথামেনাতি পুৰিসস্স কাযিকেন বলেন, বলেনাতি ঞাণবলেন. ৱীৰিযেনাতি চেতসিকঞাণৱীৰিযতেজেন. পৰক্কমেনাতি পৰং পৰং ঠানং অক্কমনেন উস্সাহপ্পত্তৱীৰিযেন. পত্তব্বন্তি যং তং পাপুণিতব্বং. ন তং অপাপুণিত্ৱাতি তং পত্তব্বং অপ্পত্ৱা. ৱীৰিযস্স সণ্ঠানং ভৱিস্সতীতি ৱুত্তপ্পকাৰস্স ৱীৰিযস্স সিথিলত্তং ওসীদনং ন ভৱিস্সতি. ‘‘পট্ঠান’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি চিত্তং উস্সাহং গণ্হাপেতি. পদহতীতি পতিট্ঠাপেতি.
নাসিস্সন্তি ন খাদিস্সামি ন ভুঞ্জিস্সামি. ন পিৱিস্সামীতি যাগুপানাদীনি ন পিৱিস্সামি. ৱিহাৰতো ন নিক্খমেতি সেনাসনতো বহি ন নিক্খমেয্যং. নপি পস্সং নিপাতেস্সন্তি পস্সং মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা ভূমিযং ৱা কটসন্থৰকে ৱা পাতনং ঠপনং ন কৰিস্সামি. তণ্হাসল্লে অনূহতেতি তণ্হাসঙ্খাতে কণ্ডে অনুদ্ধটে, অৱিগতেতি অত্থো.
ইমং পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো আভুজিতং ঊৰুবদ্ধাসনং. ন ভিন্দিস্সামীতি ন ৱিজহিস্সামি. যাৱ মে ন অনুপাদাযাতি চতূহি উপাদানেহি গহণং অগ্গহেত্ৱা. আসৱেহীতি কামাসৱাদীহি চতূহি আসৱেহি. ৱিমুচ্চিস্সতীতি সমুচ্ছেদৱিমুত্তিযা ন মুচ্চিস্সতি. ন তাৱাহং ইমম্হা আসনা ৱুট্ঠহিস্সামীতি আদিং কত্ৱা যাৱ ৰুক্খমূলা নিক্খমিস্সামীতি ওকাসৱসেন ৱুত্তা. ইমস্মিঞ্ঞেৱ পুব্বণ্হসমযং অৰিযধম্মং আহৰিস্সামীতি আদিং কত্ৱা যাৱ গিম্হেতি কালৱসেন ৱুত্তা. পুৰিমে ৱযোখন্ধেতিআদযো ৱযৱসেন ৱুত্তা. তত্থ আসনা ন ৱুট্ঠহিস্সামীতি নিসিন্নাসনা ন উট্ঠহিস্সামি. অড্ঢযোগাতি নিকুণ্ডগেহা. পাসাদাতি দীঘপাসাদা. হম্মিযাতি মুণ্ডচ্ছদনগেহা. গুহাযাতি পংসুগুহায. লেণাতি মৰিযাদছিন্নচ্ছিদ্দা পব্বতলেণা. কুটিযাতি উল্লিত্তাদিকুটিযা. কূটাগাৰাতি কণ্ণিকং আৰোপেত্ৱা কতগেহতো. অট্টাতি দ্ৱাৰট্টালকা. মাড়াতি ৱট্টগেহা. উদ্দণ্ডো নাম একো পতিস্সযৱিসেসো. ‘‘তিছদনগেহো’’তিপি একে. উপট্ঠানসালাতি সন্নিপাতসালা ভোজনসালা ৱা. মণ্ডপাদযো পাকটাযেৱ. অৰিযধম্মন্তি অনৱজ্জধম্মং, অৰিযানং ৱা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৱকানং ধম্মং. আহৰিস্সামীতি মম চিত্তসমীপং আনযিস্সামি সীলেন. সমাহৰিস্সামীতি ৱিসেসেন আনযিস্সামি সমাধিনা. অধিগচ্ছিস্সামীতি পটিলাভৱসেন গমিস্সামি তদঙ্গেন. ফস্সযিস্সামীতি ফুসিস্সামি মগ্গেন. সচ্ছিকৰিস্সামীতি পচ্চক্খং কৰিস্সামি ফলেন. অথ ৱা সোতাপত্তিমগ্গেন আহৰিস্সামি. সকদাগামিমগ্গেন সমাহৰিস্সামি, অনাগামিমগ্গেন অধিগচ্ছিস্সামি, অৰহত্তমগ্গেন ফস্সযিস্সামি, পচ্চৱেক্খণেন সচ্ছিকৰিস্সামি. দ্ৱীসুপি নযেসু ফস্সযিস্সামীতি নামকাযেন নিব্বানং ফুসিস্সামীতি অত্থো.
অপুট্ঠোতি মূলপদং, তস্স অপুচ্ছিতোতি অত্থো. অপুচ্ছিতোতি অজানাপিতো. অযাচিতোতি অনাযাচিতো. অনজ্ঝেসিতোতি অনাণাপিতো, ‘‘ন ইচ্ছিতো’’তি একে. অপসাদিতোতি ন পসাদাপিতো. পাৱদতীতি কথযতি. অহমস্মীতি অহং অস্মি ভৱামি. জাতিযা ৱাতি খত্তিযব্ৰাহ্মণজাতিযা ৱা. গোত্তেন ৱাতি গোতমাদিগোত্তেন ৱা. কোলপুত্তিযেন ৱাতি কুলপুত্তভাৱেন ৱা. ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱাতি সৰীৰসুন্দৰতায ৱা. ধনেন ৱাতি ধনসম্পত্তিযা ৱা. অজ্ঝেনেন ৱাতি অজ্ঝাযকৰণেন ৱা. কম্মাযতনেন ৱাতি কম্মমেৱ কম্মাযতনং, তেন কম্মাযতনেন, কসিগোৰক্খকম্মাদিনা ৱা. সিপ্পাযতনেন ৱাতি ধনুসিপ্পাদিনা ৱা. ৱিজ্জাট্ঠানেন ৱাতি অট্ঠাৰসৱিজ্জাট্ঠানেন ৱা. সুতেন ৱাতি বহুস্সুতগুণেন ৱা. পটিভানেন ৱাতি কাৰণাকাৰণপটিভানসঙ্খাতঞাণেন ৱা. অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনাতি জাতিআদীনং একেকেন ৱত্থুনা ৱা.
উচ্চা কুলাতি খত্তিযব্ৰাহ্মণকুলা, এতেন জাতিগোত্তমহত্তং দীপেতি. মহাভোগকুলাতি গহপতিমহাসালকুলা, এতেন অড্ঢমহত্তং দীপেতি. উড়াৰভোগকুলাতি অৱসেসৱেস্সাদিকুলা, এতেন পহূতজাতৰূপৰজতাদিং দীপেতি. চণ্ডালাপি হি উড়াৰভোগা হোন্তি. ঞাতোতি পাকটো. যস্সস্সীতি পৰিৱাৰসম্পন্নো. সুত্তন্তিকোতি সুত্তন্তে নিযুত্তো. ৱিনযধৰোতি ৱিনযপিটকধৰো. ধম্মকথিকোতি আভিধম্মিকো. আৰঞ্ঞিকোতিআদযো ধুতঙ্গপুব্বঙ্গমপটিপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তা. পঠমস্স ঝানস্স লাভীতিআদযো ৰূপাৰূপঅট্ঠসমাপত্তিযো দস্সেত্ৱা পটিৱেধদস্সনৱসেন ৱুত্তা. পাৱদতীতি মূলপদং. কথেতীতি ‘‘পিটকাচৰিযোস্মী’’তি কথযতি. ভণতীতি ‘‘ধুতঙ্গিকোম্হী’’তি পাকটং কৰোতি. দীপযতীতি ‘‘ৰূপজ্ঝানং লাভীম্হী’’তি পৰিদীপযতি. ৱোহৰতীতি ‘‘অৰূপজ্ঝানং লাভীম্হী’’তি ৱাক্যভেদং কৰোতি.
খন্ধকুসলাতি পঞ্চসু খন্ধেসু সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণেসু ছেকা, ঞাততীৰণপহানৱসেন কুসলাতি অত্থো. ধাতুআযতনপটিচ্চসমুপ্পাদাদীসুপি এসেৱ নযো. নিব্বানকুসলাতি নিব্বানে ছেকা. অনৰিযানন্তি ন অৰিযানং. এসো ধম্মোতি এসো সভাৱো. বালানন্তি অপণ্ডিতানং. অসপ্পুৰিসানন্তি ন সোভনপুৰিসানং. অত্তাতি অত্তানং.
১৮. সন্তোতি ৰাগাদিকিলেসূপসমেন সন্তো. তথা অভিনিব্বুতত্তো. ইতি’হন্তি সীলেসু অকত্থমানোতি ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো’’তিআদিনা নযেন ইতি সীলেসু অকত্থমানো, সীলনিমিত্তং অত্তুপনাযিকং ৱাচং অভাসমানোতি ৱুত্তং হোতি. তমৰিযধম্মং কুসলা ৱদন্তীতি তস্স তং অকত্থনং ‘‘অৰিযধম্মো এসো’’তি বুদ্ধাদযো খন্ধাদিকুসলা ৱদন্তি. যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি যস্স খীণাসৱস্স ৰাগাদযো সত্তুস্সদা কুহিঞ্চি লোকে নত্থি. তস্স তং অকত্থনং ‘‘অৰিযধম্মো এসো’’তি এৱং কুসলা ৱদন্তীতি সম্বন্ধো.
সন্তোতি মূলপদং. ৰাগস্স সমিতত্তাতি ৰঞ্জনলক্খণস্স ৰাগস্স সমিতভাৱেন. দোসাদীসুপি এসেৱ নযো. ৱিজ্ঝাতত্তাতি সব্বপৰিড়াহানং ঝাপিতত্তা. নিব্বুতত্তাতি সব্বসন্তাপানং নিব্বাপিতভাৱেন. ৱিগতত্তাতি সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং ৱিগতভাৱেন দূৰভাৱেন. পটিপস্সদ্ধত্তাতি সব্বাকাৰেন অভব্বুপ্পত্তিকভাৱেন. সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খূতি উপৰি ৱত্তব্বানং সত্তধম্মানং ভিন্দিত্ৱা ঠিতভাৱেন ভিক্খু. সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসোতি ইমে তযো কিলেসা সোতাপত্তিমগ্গেন ভিন্না, ৰাগো দোসোতি ইমে দ্ৱে কিলেসা ওড়াৰিকা সকদাগামিমগ্গেন ভিন্না, তে এৱ অণুসহগতা অনাগামিমগ্গেন ভিন্না, মোহো মানোতি ইমে দ্ৱে কিলেসা অৰহত্তমগ্গেন ভিন্না. অৱসেসে কিলেসে দস্সেতুং ‘‘ভিন্নাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তি আহ. সংকিলেসিকাতি কিলেসপচ্চযা. পোনোভৱিকাতি পুনব্ভৱদাযিকা. সদৰাতি কিলেসদৰথা এত্থ সন্তীতি সদৰা. ‘‘সদ্দৰা’’তিপি পাঠো, সহদৰথাতি অত্থো. দুক্খৱিপাকাতি ফলকালে দুক্খদাযিকা. আযতিং জাতিজৰামৰণিযাতি অনাগতে জাতিজৰামৰণস্স পচ্চযা.
পজ্জেন কতেন অত্তনাতি গাথায অযং পিণ্ডত্থো – যো অত্তনা ভাৱিতেন মগ্গেন পৰিনিব্বানং গতো, কিলেসপৰিনিব্বানং পত্তো, পৰিনিব্বানগতত্তা এৱ চ ৱিতিণ্ণকঙ্খো, ৱিপত্তিসম্পত্তিহানিৱুদ্ধিউচ্ছেদসস্সতঅপুঞ্ঞপুঞ্ঞপ্পভেদং ভৱঞ্চ ৱিভৱঞ্চ ৱিপ্পহায মগ্গৱাসং ৱুসিতৱা খীণপুনব্ভৱোতি এতেসং থুতিৱচনানং অৰহো সো ভিক্খূতি.
ইতিহন্তি, ইদহন্তীতি দুৱিধো পাঠো. ইতীতি পদসন্ধিআদযো সন্ধায ‘‘ইদহ’’ন্তি পাঠং ন ৰোচেন্তি. তত্থ ইতীতি যং ৱুত্তং. পদসন্ধীতি পদানং সন্ধি পদসন্ধি, পদঘটনন্তি অত্থো. পদসংসগ্গোতি পদানং একীভাৱো. পদপাৰিপূৰীতি পদানং পৰিপূৰণং দ্ৱিন্নং পদানং একীভাৱো. অক্খৰসমৱাযোতি একীভূতোপি অপৰিপুণ্ণোপি হোতি, অযং ন এৱং. অক্খৰানং সমৱাযো সন্নিপাতো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘অক্খৰসমৱাযো’’তি আহ. ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাতি ব্যঞ্জনসমুচ্চযো পদমীতি ৱুত্তানং ব্যঞ্জনানং অত্থব্যঞ্জনানং অত্থব্যত্তিকাৰণানং ৱা মধুৰভাৱত্তা পাঠস্স মুদুভাৱো. পদানুপুব্বতা মেতন্তি পদানং অনুপুব্বভাৱো পদানুপুব্বতা, পদপটিপাটিভাৱোতি অত্থো. মেতন্তি এতং. কতমন্তি চে? ইতীতি ইদং. মেতন্তি এত্থ ম-কাৰো পদসন্ধিৱসেন ৱুত্তো. কত্থী হোতীতি ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো’’তি অত্তানং উক্কংসেত্ৱা কথনসীলো হোতি. কত্থতীতি ৱুত্তনযেন কথযতি. ৱিকত্থতীতি ৱিৱিধা কথযতি. কত্থনাতি কথনা. আৰতোতি দূৰতো ৰতো. ৱিৰতোতি ঠানসঙ্কন্তিৱসেন ৱিগতভাৱেন ৰতো. পটিৱিৰতোতি ততো নিৱত্তিত্ৱা সব্বাকাৰেন ৱিযুত্তো হুত্ৱা ৰতো. তত্থ পিসাচং ৱিয দিস্ৱা পলাতো আৰতো. হত্থিম্হি মদ্দন্তে ৱিয পৰিধাৱিত্ৱা গতো ৱিৰতো. যোধসম্পহাৰং ৱিয পোথেত্ৱা মদ্দেত্ৱা গতো পটিৱিৰতো.
খীণাসৱস্সাতি খীণকিলেসাসৱস্স. কম্মুস্সদোতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰঅপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰআনেঞ্জাভিসঙ্খাৰসঙ্খাতানং কম্মানং উস্সদো উস্সন্নতা. যস্সিমেতি যস্স খীণাসৱস্স ইমে উস্সদা.
১৯. এৱং খীণাসৱপটিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি দিট্ঠিগতিকানং তিত্থিযানং পটিপত্তিঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘পকপ্পিতা সঙ্খতা’’তি. তত্থ পকপ্পিতাতি পৰিকপ্পিতা. সঙ্খতাতি পচ্চযাভিসঙ্খতা. যস্সাতি যস্স কস্সচি দিট্ঠিগতিকস্স. ধম্মাতি দিট্ঠিযো. পুৰক্খতাতি পুৰতো কতা. সন্তীতি সংৱিজ্জন্তি. অৱীৱদাতাতি অৱোদাতা. যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি যস্সেতে দিট্ঠিধম্মা ‘পুৰক্খতা অৱোদাতা সন্তি, সো এৱংৱিধো যস্মা অত্তনি তস্সা দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকঞ্চ সক্কাৰাদিং, সম্পৰাযিকঞ্চ গতিৱিসেসাদিং আনিসংসং সম্পস্সতি, তস্মা তঞ্চ আনিসংসং, তঞ্চ কুপ্পতায চ পটিচ্চসমুপ্পন্নতায চ সম্মুতিসন্তিতায চ কুপ্পপটিচ্চসন্তিসঙ্খাতং দিট্ঠিং নিস্সিতো চ হোতি. সো তং নিস্সিতত্তা অত্তানং ৱা উক্কংসেয্য, পৰে ৱা ৱম্ভেয্য অভূতেহিপি গুণদোসেহি.
সঙ্খতাতি মূলপদং. সঙ্খতাতি পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতা. উপসগ্গৱসেন পদং ৱড্ঢিতং. অভিসঙ্খতাতি পচ্চযেহি অভিকতা. সণ্ঠপিতাতি পচ্চযৱসেনেৱ সম্মা ঠপিতা. অনিচ্চাতি হুত্ৱা অভাৱেন. পটিচ্চসমুপ্পন্নাতি ৱত্থাৰম্মণং পটিচ্চ উপ্পন্না. খযধম্মাতি কমেন খযসভাৱা. ৱযধম্মাতি পৱত্তিৱসেন পৰিহাযনসভাৱা. ৱিৰাগধম্মাতি অনিৱত্তী হুত্ৱা ৱিগচ্ছনসভাৱা. নিৰোধধম্মাতি নিৰুজ্ঝনসভাৱা, অনুপ্পত্তিধম্মা হুত্ৱা নিৰুজ্ঝনসভাৱাতি অত্থো. দিট্ঠিগতিকস্সাতি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযো গহেত্ৱা ঠিতপুগ্গলস্স.
পুৰেক্খাৰাতি পুৰে কতা. তণ্হাধজোতি উস্সাপিতট্ঠেন তণ্হাধজো, তণ্হাপটাকা অস্স অত্থীতি তণ্হাধজো. পুৰেচাৰিকট্ঠেন তণ্হা এৱ কেতু অস্সাতি তণ্হাকেতু. তণ্হাধিপতেয্যোতি ছন্দাধিপতিৱসেন, তণ্হা অধিপতিতো আগতাতি ৱা তণ্হাধিপতেয্যো, তণ্হাধিপতি ৱা এতস্স অত্থীতি তণ্হাধিপতেয্যো. দিট্ঠিধজাদীসুপি এসেৱ নযো. অৱোদাতাতি অপৰিসুদ্ধা. সংকিলিট্ঠাতি সযং কিলিট্ঠা. সংকিলেসিকাতি তপনীযা.
দ্ৱে আনিসংসে পস্সতীতি দ্ৱে গুণে দক্খতি. দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসন্তি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে পচ্চক্খধম্মানিসংসঞ্চ. সম্পৰাযিকন্তি পৰলোকে পত্তব্বং আনিসংসঞ্চ. যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতীতি সত্থা যথালদ্ধিকো ভৱতি. তংদিট্ঠিকা সাৱকা হোন্তীতি তস্স ৱচনং সুণন্তা সাৱকাপি তথালদ্ধিকা হোন্তি. সক্কৰোন্তীতি সক্কাৰপ্পত্তং কৰোন্তি. গৰুং কৰোন্তীতি গৰুকাৰপ্পত্তং কৰোন্তি. মানেন্তীতি মনসা পিযাযন্তি. পূজেন্তীতি চতুপচ্চযাভিহাৰপূজায পূজেন্তি. অপচিতিং কৰোন্তীতি অপচিতিপ্পত্তং কৰোন্তি. তত্থ যস্স চত্তাৰো পচ্চযে সক্কৰিত্ৱা সুঅভিসঙ্খতে পণীতে কত্ৱা দেন্তি, সো সক্কতো. যস্মিং গৰুভাৱং পট্ঠপেত্ৱা দেন্তি, সো গৰুকতো. যং মনসা পিযাযন্তি, সো মানিতো. যস্স সব্বম্পেতং কৰোন্তি, সো পূজিতো. যস্স অভিৱাদনপচ্চুপট্ঠানঅঞ্জলিকম্মাদিৱসেন পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোন্তি, সো অপচিতো. কেচি ‘‘সক্কৰোন্তি কাযেন, গৰুং কৰোন্তি ৱাচায, মানেন্তি চিত্তেন, পূজেন্তি লাভেনা’’তি ৱণ্ণযন্তি. অলং নাগত্তায ৱাতি নাগভাৱায নাগৰাজভাৱায ৱা অলং পৰিযত্তং. সুপণ্ণত্তায ৱাতি সুপণ্ণৰাজভাৱায. যক্খত্তায ৱাতি যক্খসেনাপতিভাৱায. অসুৰত্তায ৱাতি অসুৰভাৱায. গন্ধব্বত্তায ৱাতি গন্ধব্বদেৱঘটে নিব্বত্তভাৱায. মহাৰাজত্তায ৱাতি চতুন্নং মহাৰাজানং অঞ্ঞতৰভাৱায. ইন্দত্তায ৱাতি সক্কভাৱায. ব্ৰহ্মত্তায ৱাতি ব্ৰহ্মকাযিকাদীনং অঞ্ঞতৰভাৱায. দেৱত্তায ৱাতি সম্মুতিদেৱাদীনং অঞ্ঞতৰভাৱায. সুদ্ধিযাতি পৰিসুদ্ধভাৱায অলং পৰিযত্তং. ৱিসুদ্ধিযাতি সব্বমলৰহিতঅচ্চন্তপৰিসুদ্ধভাৱায. পৰিসুদ্ধিযাতি সব্বাকাৰেন পৰিসুদ্ধভাৱায.
তত্থ তিৰচ্ছানযোনিযং অধিপচ্চত্তং সুদ্ধিযা. দেৱলোকে অধিপচ্চত্তং ৱিসুদ্ধিযা. ব্ৰহ্মলোকে অধিপচ্চত্তং পৰিসুদ্ধিযা. চতুৰাসীতিকপ্পসহস্সানি অতিক্কমিত্ৱা মুচ্চনত্থং মুত্তিযা. অন্তৰাযাভাৱেন মুচ্চনত্থং ৱিমুত্তিযা. সব্বাকাৰেন মুত্তিযা পৰিমুত্তিযা. সুজ্ঝন্তীতি তস্মিং সমযে পব্বজিতভাৱেন সুদ্ধিং পাপুণন্তি. ৱিসুজ্ঝন্তীতি পব্বজ্জং গহেত্ৱা পটিপত্তিযা যুত্তভাৱেন ৱিৱিধেন সুজ্ঝন্তি. পৰিসুজ্ঝন্তীতি নিপ্ফত্তিং পাপেত্ৱা সব্বাকাৰেন সুজ্ঝন্তি. মুচ্চন্তি তেসং সমযন্তৰধম্মেন. ৱিমুচ্চন্তি এতস্স সত্থুনো ওৱাদেন. পৰিমুচ্চন্তি এতস্স সত্থুনো অনুসাসনেন. সুজ্ঝিস্সামীতিআদযো অনাগতৱসেন ৱুত্তা. আযতিং ফলপাটিকঙ্খীতি অনাগতে ৱিপাকফলমাকঙ্খমানো. ইদং দিট্ঠিগতিকানং ইচ্ছামত্তং. দিট্ঠিগতঞ্হি ইজ্ঝমানং নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা নিপ্ফাদেতি.
অচ্চন্তসন্তীতি অতিঅন্তনিস্সৰণসন্তি. তদঙ্গসন্তীতি পঠমজ্ঝানাদিগুণঙ্গেন নীৱৰণাদিঅগুণঙ্গং সমেতীতি ঝানং তদঙ্গসন্তি. সম্মুতিসন্তীতি সমাহাৰৱসেন দিট্ঠিসন্তি. তা ৱিভাগতো দস্সেতুং ‘‘কতমা অচ্চন্তসন্তী’’তিআদিমাহ. অমতং নিব্বানন্তি এৱমাদযো হেট্ঠা ৱুত্তত্থাযেৱ. পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স নীৱৰণা সন্তা হোন্তীতি এৱমাদযো অন্তো অপ্পনাযং অতিসযৱসেন ৱুত্তা. অপি চ সম্মুতিসন্তি ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতা, সন্তীতি ইতৰে দ্ৱে সন্তিযো পটিক্খিপিত্ৱা সম্মুতিসন্তিমেৱ দীপেতি. কুপ্পসন্তিন্তি ৱিপাকজনকৱসেন পৰিৱত্তনৱসেন চলসন্তিং. পকুপ্পসন্তিন্তি ৱিসেসেন চলসন্তিং. এৰিতসন্তিন্তি কম্পনসন্তিং. সমেৰিতসন্তিন্তি ৱিসেসেন কম্পিতসন্তিং. চলিতসন্তিন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ঘট্টিতসন্তিন্তি পীড়িতসন্তিং. সন্তিং নিস্সিতোতি দিট্ঠিসঙ্খাতং সন্তিং নিস্সিতো. অস্সিতোতি আসিতো ৱিসেসেন নিস্সিতো. অল্লীনোতি একীভূতো.
২০. এৱং নিস্সিতে তাৱ ‘‘দিট্ঠীনিৱেসা…পে… আদিযতী চ ধম্ম’’ন্তি তত্থ দিট্ঠীনিৱেসাতি ইদংসচ্চাভিনিৱেসসঙ্খাতানি দিট্ঠিনিৱেসনানি. ন হি স্ৱাতিৱত্তাতি সুখেন অতিৱত্তিতব্বা ন হোন্তি. ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতেসু তং তং সমুগ্গহিতং অভিনিৱিট্ঠধম্মং নিচ্ছিনিত্ৱা পৱত্তা দিট্ঠিনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তাতি ৱুত্তং হোতি. তস্মা নৰো তেসু নিৱেসনেসু, নিৰস্সতী আদিযতী চ ধম্মন্তি যস্মা ন হি স্ৱাতিৱত্তা, তস্মা নৰো তেসুযেৱ দিট্ঠিনিৱেসনেসু অজসীলগোসীলকুক্কুৰসীলপঞ্চাতপমৰুপ্পপাতউক্কুটিকপ্পধানকণ্টকাপস্সযাদিভেদং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণাদিভেদঞ্চ তং তং ধম্মং নিৰস্সতি চ আদিযতি চ জহতি চ গণ্হাতি চ ৱনমক্কটো ৱিয তং তং সাখন্তি ৱুত্তং হোতি.
এৱং নিৰস্সন্তো চ আদিযন্তো চ অনৱট্ঠিতচিত্তত্তা অসন্তেহিপি গুণদোসেহি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা যসাযসং উপ্পাদেয্য. দুৰতিৱত্তাতি অতিক্কমিতুং দুক্খা. দুত্তৰাতি দুউত্তৰা. দুপ্পতৰা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৱত্তাতি উপসগ্গেন ৱড্ঢিতা.
নিচ্ছিনিত্ৱাতি সস্সতৱসেন নিচ্ছযং কত্ৱা. ৱিনিচ্ছিনিত্ৱাতি অত্তৱসেন নানাৱিধেন ৱিনিচ্ছযং কত্ৱা. ৱিচিনিত্ৱাতি পৰিযেসিত্ৱা. পৱিচিনিত্ৱাতি অত্তনিযৱসেন সব্বাকাৰেন পৰিযেসিত্ৱা. ‘‘নিচিনিত্ৱা ৱিচ্চিনিত্ৱা’’তিপি পাঠো. ওধিগ্গাহোতি অৱধিযিত্ৱা গাহো. বিলগ্গাহোতি কোট্ঠাসৱসেন গাহো ‘‘বিলসো ৱিভজিত্ৱা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৮; ম. নি. ১.১১১) ৱিয. ৱৰগ্গাহোতি উত্তমগাহো. কোট্ঠাসগ্গাহোতি অৱযৱৱসেন গাহো. উচ্চযগ্গাহোতি ৰাসিৱসেন গাহো. সমুচ্চযগ্গাহোতি কোট্ঠাসৱসেন ৰাসিৱসেন চ গাহো. ইদং সচ্চন্তি ইদমেৱ সভাৱং. তচ্ছন্তি তথভাৱং অৱিপৰীতসভাৱং. তথন্তি ৱিপৰিণামৰহিতং. ভূতন্তি ৱিজ্জমানং. যাথাৱন্তি যথাসভাৱং. অৱিপৰীতন্তি ন ৱিপৰীতং.
নিৰস্সতীতি নিঅস্সতি ৱিক্খিপতি. পৰৱিচ্ছিন্দনায ৱাতি পৰেহি ৱিস্সজ্জাপনেন. অনভিসম্ভুণন্তো ৱাতি অসম্পাপুণন্তো ৱা অসক্কোন্তো ৱা ৱিস্সজ্জেতি. পৰো ৱিচ্ছিন্দেতীতি অঞ্ঞো ৱিযোগং কৰোতি. নত্থেত্থাতি নত্থি এত্থ. সীলং অনভিসম্ভুণন্তোতি সীলং অসম্পাদেন্তো. সীলং নিৰস্সতীতি সীলং ৱিস্সজ্জেতি. ইতো পৰেসুপি এসেৱ নযো.
২১. যো পনাযং সব্বদিট্ঠিগতাদিদোসধুননায পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা ধোনো, তস্স ধোনস্স হি…পে… অনূপযো সো. কিং ৱুত্তং হোতি? ধোনধম্মসমন্নাগমা ধোনস্স ধুতসব্বপাপস্স অৰহতো কত্থচি লোকে তেসু তেসু ভৱেসু সংকপ্পনা দিট্ঠি নত্থি. সো তস্সা দিট্ঠিযা অভাৱা, যায চ অত্তনা কতং পাপকম্মং পটিচ্ছাদেন্তা তিত্থিযা মাযায ৱা মানেন ৱা এৱং অগতিং গচ্ছন্তি, তম্পি মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো ৰাগাদীনং দোসানং কেন গচ্ছেয্য, দিট্ঠধম্মে সম্পৰাযে ৱা নিৰযাদীসু গতিৱিসেসেসু কেন সঙ্খং গচ্ছেয্য, অনূপযো সো, সো হি তণ্হাদিট্ঠিউপযানং দ্ৱিন্নং অভাৱেন অনূপযোতি.
কিং কাৰণাতি কেন কাৰণেন. ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞাতি ধোনা ইতি কিংকাৰণা পঞ্ঞা কথীযতি. তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চৰিতন্তি তায ৱুত্তপ্পকাৰায পঞ্ঞায কাযতো পৱত্তং দুট্ঠু কিলেসপূতিকত্তা ৱা চৰিতন্তি কাযদুচ্চৰিতং. ধূতঞ্চ ধোতঞ্চাতি কম্পিতঞ্চ ধোৱিতঞ্চ. সন্ধোতঞ্চাতি সম্মা ধোৱিতঞ্চ. নিদ্ধোতঞ্চাতি ৱিসেসেন সুট্ঠু নিদ্ধোতঞ্চ. ৰাগো ধুতো চাতিআদযো চতুন্নং মগ্গানং ৱসেন যোজেতব্বা.
সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি ধুতা চাতি মগ্গসম্পযুত্তায সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি কম্পিতা চলিতা ধোৱিতা. সম্মাসঙ্কপ্পাদীসুপি এসেৱ নযো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতী’’তি সুত্তং (অ. নি. ১০.১০৬; দী. নি. ৩.৩৬০) ৱিত্থাৰেতব্বং. সম্মাঞাণেনাতি মগ্গসম্পযুত্তঞাণেন, পচ্চৱেক্খণঞাণেন ৱা. মিচ্ছাঞাণন্তি ৱিপৰীতঞাণং অযাথাৱঞাণং, পাপকিৰিযাসু উপচিন্তাৱসেন পাপং কত্ৱা ‘‘সুকতং মযা’’তি পচ্চৱেক্খণাকাৰেন চ উপ্পন্নো মোহো. সম্মাৱিমুত্তিযা মিচ্ছাৱিমুত্তীতি সমুচ্ছেদৱিমুত্তিযা ৱিপৰীতা অযাথাৱৱিমুত্তিযেৱ চেতোৱিমুত্তিসঞ্ঞিতা.
অৰহা ইমেহি ধোনেয্যেহি ধম্মেহীতি ৰাগাদীহি কিলেসেহি দূৰে ঠিতো অৰহা ইমেহি ৱুত্তপ্পকাৰেহি কিলেসধোৱনেহি ধম্মেহি উপেতো হোতি. ধোনোতি ধোনো পুগ্গলো, তেনেৱ ‘‘সো ধুতৰাগো’’তিআদযো আহ.
মাযা ৱুচ্চতি ৱঞ্চনিকাচৰিযাতি ৱঞ্চনকিৰিযং ৱঞ্চনকৰণং অস্সা অত্থীতি ৱঞ্চনিকাচৰিযা. তস্স পটিচ্ছাদনহেতূতি তেসং দুচ্চৰিতানং অপ্পকাসনকাৰণা. পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতীতি লামকং পত্থনং পতিট্ঠাপেতি. ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ইচ্ছতীতি ‘‘ময্হং কতং পাপং পৰে মা জানিংসূ’’তি পচ্চাসীসতি. সঙ্কপ্পেতীতি ৱিতক্কং উপ্পাদেতি. ৱাচং ভাসতীতি জানংযেৱ পণ্ণত্তিং ৱীতিক্কমন্তো ভিক্খু ভাৰিযং কৰোতি. ‘‘অম্হাকং ৱীতিক্কমট্ঠানং নাম নত্থী’’তি উপসন্তো ৱিয ভাসতি. কাযেন পৰক্কমতীতি ‘‘মযা কতং ইদং পাপকম্মং মা কেচি জানিংসূ’’তি কাযেন ৱত্তং কৰোতি. ৱিজ্জমানদোসপটিচ্ছাদনতো চক্খুমোহনমাযা অস্সাতি মাযাৱী, মাযাৱিনো ভাৱো মাযাৱিতা. কত্ৱা পাপং পুন পটিচ্ছাদনতো অতিচ্চ অস্সৰতি এতায সত্তোতি অচ্চসৰা. কাযৱাচাকিৰিযাহি অঞ্ঞথা দস্সনতো ৱঞ্চেতীতি ৱঞ্চনা. এতায সত্তা নিকৰোন্তীতি নিকতি, মিচ্ছা কৰোন্তীতি অত্থো. ‘‘নাহং এৱং কৰোমী’’তি পাপানং ৱিক্খিপনতো নিকিৰণা. ‘‘নাহং এৱং কৰোমী’’তি পৰিৱজ্জনতো পৰিহৰণা. কাযাদীহি সংহৰণতো গূহনা. সমভাগেন গূহনা পৰিগূহনা. তিণপণ্ণেহি ৱিয গূথং কাযৱচীকম্মেহি পাপং ছাদেতীতি ছাদনা. সব্বতো ভাগেন ছাদনা পৰিচ্ছাদনা. ন উত্তানিং কত্ৱা দস্সেতীতি অনুত্তানিকম্মং. ন পাকটং কত্ৱা দস্সেতীতি অনাৱিকম্মং. সুট্ঠু ছাদনা ৱোচ্ছাদনা. কতপটিচ্ছাদনৱসেন পুনপি পাপস্স কৰণতো পাপকিৰিযা. অযং ৱুচ্চতীতি অযং কতপটিচ্ছাদনলক্খণা মাযা নাম ৱুচ্চতি, যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ভস্মপটিচ্ছন্নো ৱিয অঙ্গাৰো, উদকপটিচ্ছন্নো ৱিয খাণু, পিলোতিকপলিৱেঠিতং ৱিয চ সত্থং হোতি.
একৱিধেন মানোতি একপৰিচ্ছেদেন এককোট্ঠাসেন মানো. যা চিত্তস্স উন্নতীতি যা চিত্তস্স অব্ভুস্সাপনা, অযং মানোতি অত্থো. এত্থ পুগ্গলং অনামসিত্ৱা নিব্বত্তিতমানোৱ ৱুত্তো.
অত্তুক্কংসনমানোতি অত্তানং উপৰি ঠপনমানো. পৰৱম্ভনমানোতি পৰে লামককৰণমানো. ইমে দ্ৱে মানা যেভুয্যেন তথা পৱত্তাকাৰৱসেন ৱুত্তা.
‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানোতি জাতিআদীনি নিস্সায ‘‘অহমস্মি সেয্যো’’তি উপ্পন্নো মানো. সদিসমানাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱমিমেপি তযো মানা পুগ্গলৱিসেসং অনিস্সায তথা পৱত্তাকাৰৱসেন ৱুত্তা. তেসু একেকো তিণ্ণম্পি সেয্যসদিসহীনানং উপ্পজ্জতি. তত্থ ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো সেয্যস্সেৱ যাথাৱমানো, সেসানং অযাথাৱমানো. ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানো সদিসস্সেৱ যাথাৱমানো, সেসানং অযাথাৱমানো. ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো হীনস্সেৱ যাথাৱমানো, সেসানং অযাথাৱমানো.
চতুব্বিধেন মানো লোকধম্মৱসেন ৱুত্তো. পঞ্চৱিধেন মানো পঞ্চকামগুণৱসেন ৱুত্তো. ছব্বিধেন মানো চক্খাদিসম্পত্তিৱসেন ৱুত্তো. তত্থ মানং জনেতীতি মানং উপ্পাদেতি.
সত্তৱিধেন মাননিদ্দেসে মানোতি উন্নমো. অতিমানোতি ‘‘জাতিআদীহি মযা সদিসো নত্থী’’তি অতিক্কমিত্ৱা মঞ্ঞনৱসেন উপ্পন্নো মানো. মানাতিমানোতি ‘‘অযং পুব্বে মযা সদিসো, ইদানি অহং সেট্ঠো, অযং হীনতৰো’’তি উপ্পন্নো মানো. অযং ভাৰাতিভাৰো ৱিয পুৰিমং সদিসমানং উপাদায মানাতিমানো নামাতি দস্সেতুং ‘‘মানাতিমানো’’তি আহ. ওমানোতি হীনমানো. যো ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো নাম ৱুত্তো, অযং ওমানো নাম. অপি চেত্থ ‘‘ত্ৱং জাতিমা, কাকজাতি ৱিয তে জাতি. ত্ৱং গোত্তৱা, চণ্ডালগোত্তং ৱিয তে গোত্তং. তুয্হং সৰো অত্থি, কাকসৰো ৱিয তে সৰো’’তি এৱং অত্তানং হেট্ঠা কত্ৱা পৱত্তনৱসেন অযং ‘‘ওমানো’’তি ৱেদিতব্বো.
অধিমানোতি চত্তাৰি সচ্চানি অপ্পত্ৱা পত্তসঞ্ঞিস্স, চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বে কিচ্চে অকতেযেৱ কতসঞ্ঞিস্স, চতুসচ্চধম্মে অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিস্স, অৰহত্তে অসচ্ছিকতে সচ্ছিকতসঞ্ঞিস্স উপ্পন্নো অধিগতমানো অধিমানো নাম. অযং পন কস্স উপ্পজ্জতি, কস্স ন উপ্পজ্জতীতি? অৰিযসাৱকস্স তাৱ ন উপ্পজ্জতি. সো হি মগ্গফলনিব্বানপহীনকিলেসাৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণেন সঞ্জাতসোমনস্সো অৰিযগুণপটিৱেধে নিক্কঙ্খো, তস্মা সোতাপন্নাদীনং ‘‘অহং সকদাগামী’’তিআদিৱসেন মানো ন উপ্পজ্জতি, দুস্সীলস্স চ ন উপ্পজ্জতি. সো হি অৰিযগুণাধিগমে নিৰাসোৱ. সীলৱতোপি পৰিচ্চত্তকম্মট্ঠানস্স নিদ্দাৰামতাদিমনুযুত্তস্স ন উপ্পজ্জতি, পৰিসুদ্ধসীলস্স পন কম্মট্ঠানে অপ্পমত্তস্স নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা পচ্চযপৰিগ্গহেন ৱিতিণ্ণকঙ্খস্স তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নে চ সুদ্ধসমথলাভী সুদ্ধৱিপস্সনালাভী ৱা অন্তৰা ঠপেতি. সো হি দসপি ৱস্সানি ৱীসম্পি ৱস্সানি তিংসম্পি ৱস্সানি অসীতিপি ৱস্সানি কিলেসসমুদাচাৰং অপস্সন্তো ‘‘অহং সোতাপন্নো’’তি ৱা ‘‘সকদাগামী’’তি ৱা ‘‘অনাগামী’’তি ৱা মঞ্ঞতি, সমথৱিপস্সনালাভী পন অৰহত্তেযেৱ ঠপেতি. তস্স হি সমাধিবলেন কিলেসা ৱিক্খম্ভিতা, ৱিপস্সনাবলেন সঙ্খাৰা সুপৰিগ্গহিতা, তস্মা সট্ঠিপি ৱস্সানি অসীতিপি ৱস্সানি ৱস্সসতম্পি কিলেসা ন সমুদাচৰন্তি, খীণাসৱস্সেৱ চিত্তাচাৰো হোতি. সো এৱং দীঘৰত্তং কিলেসসমুদাচাৰং অপস্সন্তো অন্তৰা অট্ঠত্ৱাৱ ‘‘অৰহা অহ’’ন্তি মঞ্ঞতি.
অস্মিমানোতি ৰূপে অস্মীতিআদিনা নযেন পঞ্চসু খন্ধেসু ‘‘অহং ৰূপাদযো’’তি উপ্পন্নো মানো. মিচ্ছামানোতি পাপকেহি কম্মাযতনসিপ্পাযতনৱিজ্জাট্ঠানসুতপটিভানসীলব্বতেহি, পাপিকায চ দিট্ঠিযা উপ্পন্নো মানো. তত্থ পাপকং কম্মাযতনং নাম কেৱট্টমচ্ছবন্ধনেসাদানং কম্মং. পাপকং সিপ্পাযতনং নাম মচ্ছজালখিপকুমীনকৰণেসু চেৱ পাসওড্ডনসূলাৰোপনাদীসু চ ছেকতা. পাপকং ৱিজ্জাট্ঠানং নাম যা কাচি পৰূপঘাতৱিজ্জা. পাপকং সুতং নাম ভাৰতযুদ্ধসীতাহৰণাদিপটিসংযুত্তং. পাপকং পটিভানং নাম দুব্ভাসিতযুত্তং কপ্পনাটকৱিলপ্পনাদিপটিভানং. পাপকং সীলং নাম অজসীলং গোসীলং. ৱতম্পি অজৱতগোৱতমেৱ. পাপিকা দিট্ঠি পন দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতেসু যাকাচি দিট্ঠি. অট্ঠৱিধমানো উত্তানত্থোযেৱ.
নৱৱিধেন মাননিদ্দেসে সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদযো নৱ মানা পুগ্গলং নিস্সায ৱুত্তা. এত্থ পন সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো ৰাজানঞ্চেৱ পব্বজিতানঞ্চ উপ্পজ্জতি. ৰাজা হি ‘‘ৰট্ঠেন ৱা ধনৱাহনেহি ৱা কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এতং মানং কৰোতি. পব্বজিতোপি ‘‘সীলধুতঙ্গাদীহি কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এতং মানং কৰোতি.
সেয্যস্স ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানোপি এতেসংযেৱ উপ্পজ্জতি. ৰাজা হি ‘‘ৰট্ঠেন ৱা ধনৱাহনেহি ৱা অঞ্ঞৰাজূহি সদ্ধিং ময্হং কিং নানাকৰণ’’ন্তি এতং মানং কৰোতি. পব্বজিতোপি ‘‘সীলধুতঙ্গাদীহি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ময্হং কিং নানাকৰণ’’ন্তি এতং মানং কৰোতি.
সেয্যস্স ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানোপি এতেসংযেৱ উপ্পজ্জতি. যস্স হি ৰঞ্ঞো ৰট্ঠং ৱা ধনৱাহনাদীনি ৱা নাতিসম্পন্নানি হোন্তি, সো ‘‘ময্হং ৰাজাতি ৱোহাৰসুখমত্তকমেৱ, কিং ৰাজা নাম অহ’’ন্তি এতং মানং কৰোতি. পব্বজিতোপি অপ্পলাভসক্কাৰো ‘‘অহং ধম্মকথিকো, বহুস্সুতো, মহাথেৰোতি কথামত্তমেৱ, কিং ধম্মকথিকো নামাহং, কিং বহুস্সুতো নামাহং, কিং মহাথেৰো নামাহং, যস্স মে লাভসক্কাৰো নত্থী’’তি এতং মানং কৰোতি.
সদিসস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানাদযো অমচ্চাদীনং উপ্পজ্জন্তি. অমচ্চো ৱা হি ৰট্ঠিযো ৱা ‘‘ভোগযানৱাহনাদীহি কো মযা সদিসো অঞ্ঞো ৰাজপুৰিসো অত্থী’’তি ৱা, ‘‘ময্হং অঞ্ঞেহি সদ্ধিং কিং নানাকৰণ’’ন্তি ৱা, ‘‘অমচ্চোতি নামমেৱ ময্হং, ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মে নত্থি, কিং অমচ্চো নামাহ’’ন্তি ৱা এতে মানে কৰোতি.
হীনস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানাদযো দাসাদীনং উপ্পজ্জন্তি. দাসো হি ‘‘মাতিতো ৱা পিতিতো ৱা কো মযা সদিসো অঞ্ঞো দাসো নাম অত্থি, অঞ্ঞে জীৱিতুং অসক্কোন্তা কুচ্ছিহেতু দাসা নাম জাতা, অহং পন পৱেণীআগতত্তা সেয্যো’’তি ৱা, ‘‘পৱেণীআগতভাৱেন উভতোসুদ্ধিকদাসত্তেন অসুকদাসেন নাম সদ্ধিং কি ময্হং নানাকৰণ’’ন্তি ৱা, ‘‘কুচ্ছিৱসেনাহং দাসব্যং উপগতো, মাতাপিতুকোটিযা পন মে দাসট্ঠানং নত্থি, কিং দাসো নাম অহ’’ন্তি ৱা এতে মানে কৰোতি. যথা চ দাসো, এৱং পুক্কুসচণ্ডালাদযোপি এতে মানে কৰোন্তিযেৱ.
এত্থ চ সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি উপ্পন্নমানোৱ যাথাৱমানো, ইতৰে দ্ৱে অযাথাৱমানা. তথা সদিসস্স ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি, হীনস্স ‘‘হীনোহমস্মী’’তি উপ্পন্নমানোৱ যাথাৱমানো, ইতৰে দ্ৱে অযাথাৱমানা. তত্থ যাথাৱমানা অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝা, অযাথাৱমানা সোতাপত্তিমগ্গৱজ্ঝা.
এত্থ চ সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো উত্তমস্স উত্তমট্ঠেন ‘‘অহং সেয্যো’’তি এৱং উপ্পন্নমানো, সেয্যস্স ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানো উত্তমস্স সমট্ঠেন ‘‘অহং সদিসো’’তি এৱং উপ্পন্নমানো. সেয্যস্স ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো উত্তমস্স লামকট্ঠেন ‘‘অহং হীনো’’তি এৱং উপ্পন্নমানো. এৱং সেয্যমানো সদিসমানো হীনমানোতি ইমে তযো মানা সেয্যস্স উপ্পজ্জন্তি. সদিসস্সাপি অহং সেয্যো, সদিসো, হীনোতি তযো মানা উপ্পজ্জন্তি. হীনস্সাপি অহং হীনো, সদিসো, সেয্যোতি তযো মানা উপ্পজ্জন্তি.
দসৱিধমাননিদ্দেসে ইধেকচ্চো মানং জনেতীতি একচ্চো পুগ্গলো মানং জনযতি. জাতিযা ৱাতি খত্তিযভাৱাদিজাতিসম্পত্তিযা ৱা. গোত্তেন ৱাতি গোতমগোত্তাদিনা উক্কট্ঠগোত্তেন ৱা. কোলপুত্তিযেন ৱাতি মহাকুলভাৱেন ৱা. ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱাতি ৱণ্ণসম্পন্নসৰীৰতায ৱা. সৰীৰঞ্হি ‘‘পোক্খৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি, তস্স ৱণ্ণসম্পত্তিযা অভিৰূপভাৱেনাতি অত্থো. ধনেন ৱাতি ধনসম্পন্নভাৱেন ৱা, ময্হং নিধানগতস্স ধনস্স পমাণং নত্থীতি অত্থো. অজ্ঝেনেন ৱাতি অজ্ঝাযনৱসেন ৱা. কম্মাযতনেন ৱাতি ‘‘অৱসেসা সত্তা ছিন্নপক্খকাকসদিসা, অহং পন মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তি ৱা, ‘‘অহং যং যং কম্মং কৰোমি, তং তং সমিজ্ঝতী’’তি ৱা এৱমাদিনযপ্পৱত্তেন কম্মাযতনেন ৱা. সিপ্পাযতনেন ৱাতি ‘‘অৱসেসা সত্তা নিসিপ্পা, অহং সিপ্পৱা’’তি এৱমাদিনযপ্পৱত্তেন সিপ্পাযতনেন ৱা. ৱিজ্জাট্ঠানেন ৱাতি ইদং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. সুতেন ৱাতি ‘‘অৱসেসা সত্তা অপ্পস্সুতা, অহং পন বহুস্সুতো’’তি এৱমাদিসুতেন ৱা. পটিভানেন ৱাতি ‘‘অৱসেসা সত্তা অপ্পটিভানা, ময্হং পন পটিভানপ্পমাণং নত্থী’’তি এৱমাদিপটিভানেন ৱা. অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনাতি অৱুত্তেন অঞ্ঞেন ৱত্থুনা ৱা. যো এৱৰূপো মানোতি মানকৰণৱসেন মানো. মঞ্ঞনা মঞ্ঞিতত্তন্তি আকাৰভাৱনিদ্দেসো. উস্সিতট্ঠেন উন্নতি. যস্সুপ্পজ্জতি, তং পুগ্গলং উন্নামেতি উক্খিপিত্ৱা ঠপেতীতি উন্নামো. সমুস্সিতট্ঠেন ধজো. উক্খিপনট্ঠেন চিত্তং সম্পগ্গণ্হাতীতি সম্পগ্গাহো. কেতু ৱুচ্চতি বহূসু ধজেসু অচ্চুগ্গতধজো. মানোপি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জমানো অপৰাপৰে উপাদায অচ্চুগ্গতট্ঠেন কেতু ৱিযাতি কেতু, তং কেতুং ইচ্ছতীতি কেতুকম্যং, তস্স ভাৱো কেতুকম্যতা. সা পন চিত্তস্স, ন অত্তনো. তেন ৱুত্তং ‘‘কেতুকম্যতা চিত্তস্সা’’তি. মানসম্পযুত্তঞ্হি চিত্তং কেতুং ইচ্ছতি, তস্স ভাৱো, কেতুসঙ্খাতো মানোতি. ধোনো মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায পজহিত্ৱা যো সো ধোনো অৰহা হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ৱিনোদনব্যন্তিকৰণাদিৱসেন কিলেসে পজহিত্ৱা ঠিতো, সো তেন ৰাগাদিনা কিলেসেন গচ্ছেয্য.
নেৰযিকোতি ৱাতি নিৰযে নিব্বত্তকসত্তোতি ৱা. তিৰচ্ছানযোনিকাদীসুপি এসেৱ নযো. সো হেতু নত্থীতি যেন জনকহেতুনা গতিযাদীসু নিব্বত্তেয্য, সো হেতু নত্থি. পচ্চযোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কাৰণন্তি ঠানং. কাৰণঞ্হি তদাযত্তৱুত্তিতায অত্তনো ফলস্স ঠানন্তি ৱুচ্চতি. তস্মা যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন গতিযাদীসু নিব্বত্তেয্য, তং কাৰণং নত্থি.
২২. যো পন নেসং দ্ৱিন্নং উপযানং ভাৱেন উপযো হোতি, সো উপযো হি…পে… দিট্ঠিমিধেৱ সব্বন্তি. তত্থ উপযোতি তণ্হাদিট্ঠিনিস্সিতো. ধম্মেসু উপেতি ৱাদন্তি ‘‘ৰত্তো’’তি ৱা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৱা এৱং তেসু তেসু ধম্মেসু উপেতি ৱাদং. অনূপযং কেন কথং ৱদেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠিপ্পহানেন পন অনূপযং খীণাসৱং কেন ৰাগেন ৱা দোসেন ৱা কথং ‘‘ৰত্তো’’তি ৱা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৱা ৱদেয্য. এৱং অনুপৱজ্জো চ সো কিং তিত্থিযা ৱিয কতপটিচ্ছাদকো ভৱিস্সতীতি অধিপ্পাযো. অত্তা নিৰত্তা ন হি তস্স অত্থীতি তস্স হি অত্তদিট্ঠি ৱা উচ্ছেদদিট্ঠি ৱা নত্থি, গহণমুঞ্চনং ৱাপি অত্তনিৰত্তসঞ্ঞিতং নত্থি. কিং কাৰণা নত্থীতি চে? অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৱ সব্বন্তি. যস্মা সো ইধেৱ অত্তভাৱে ঞাণম্বুনা সব্বদিট্ঠিগতং অধোসি পজহি ৱিনোদেসীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা অত্তমনো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পক্কামীতি.
ৰত্তোতি ৱাতি ৰাগেন ৰত্তোতি ৱা. দুট্ঠোতি ৱাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. তে অভিসঙ্খাৰা অপ্পহীনাতি যে পুঞ্ঞাপুঞ্ঞআনেঞ্জাভিসঙ্খাৰা, তে অপ্পহীনা. অভিসঙ্খাৰানং অপ্পহীনত্তাতি তেসং ৱুত্তপ্পকাৰানং কম্মাভিসঙ্খাৰানং ন পহীনভাৱেন. গতিযা ৱাদং উপেতীতি পঞ্চন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰায কথনং উপগচ্ছতি. তেনেৱাহ – ‘‘নেৰযিকোতি ৱা…পে… ৱাদং উপেতি উপগচ্ছতী’’তি. ৱদেয্যাতি কথেয্য. গহিতং নত্থীতি গহেতব্বং নত্থি. মুঞ্চিতব্বং নত্থীতি মুঞ্চিত্ৱা ঠিতত্তা মোচেতব্বং নত্থি.
যস্সত্থি গহিতন্তি যস্স পুগ্গলস্স ‘‘অহং মমা’’তি গহিতং অত্থি. তস্সত্থি মুঞ্চিতব্বন্তি তস্স পুগ্গলস্স মোচেতব্বং অত্থি. উপৰি পদানি পৰিৱত্তেত্ৱা যোজেতব্বানি. গহণং মুঞ্চনা সমতিক্কন্তোতি গহণমোচনা অৰহা অতিক্কন্তো. বুদ্ধিপৰিহানিৱীতিৱত্তোতি ৱড্ঢিঞ্চ পৰিহানিঞ্চ অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তো. সো ৱুট্ঠৱাসোতিআদিং কত্ৱা ঞাণগ্গিনা দড্ঢানীতি পৰিযোসানং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. অধোসীতি কন্তেসি. ধুনি সন্ধুনি নিদ্ধুনীতি উপসগ্গেন পদং ৱড্ঢিতং.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.