১৪. তুৱটকসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা

১৫০. চুদ্দসমে তুৱটকসুত্তনিদ্দেসে পুচ্ছামি তন্তি ইদম্পি তস্মিংযেৱ মহাসমযে ‘‘কা নু খো অৰহত্তপ্পত্তিযা পটিপত্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৱতানং তমত্থং পকাসেতুং পুৰিমনযেনেৱ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৱা ৱুত্তং.

তত্থ আদিপুচ্ছাগাথায তাৱ পুচ্ছামীতি এত্থ অদিট্ঠজোতনাদিৱসেন পুচ্ছা ৱিভজিতা. আদিচ্চবন্ধূতি আদিচ্চস্স গোত্তবন্ধু. ৱিৱেকং সন্তিপদঞ্চাতি ৱিৱেকঞ্চ সন্তিপদঞ্চ. কথং দিস্ৱাতি কেন কাৰণেন দিস্ৱা, কথং পৱত্তদস্সনো হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.

তিস্সো পুচ্ছাতি গণনপৰিচ্ছেদো. অদিট্ঠজোতনাতি যং ন দিট্ঠং ন পটিৱিদ্ধং, তস্স পাকটকৰণত্থায পুচ্ছা. দিট্ঠসংসন্দনাতি যং ঞাণচক্খুনা দিট্ঠং, তস্স ঘটনত্থায. ৱিমতিচ্ছেদনাতি যা কঙ্খা, তস্সাচ্ছেদনত্থং. পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতন্তি ধম্মানং তথলক্খণং পকতিযা ন ঞাতং. অদিট্ঠন্তি ন দিট্ঠং. ‘‘ন নিট্ঠ’’ন্তিপি পাঠো. অতুলিতন্তি তুলায তুলিতং ৱিয ন তুলিতং. অতীৰিতন্তি তীৰণায ন তীৰিতং. অৱিভূতন্তি ন পাকটং. অৱিভাৱিতন্তি পঞ্ঞায ন ৱড্ঢিতং. তস্স ঞাণাযাতি তস্স ধম্মস্স লক্খণজাননত্থায. দস্সনাযাতি দস্সনত্থায. তুলনাযাতি তুলনত্থায. তীৰণাযাতি তীৰণত্থায. ৱিভাৱনাযাতি ৱিভাগকৰণত্থায. অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহীতি অঞ্ঞেহি বুদ্ধিসম্পন্নেহি. সংসযপক্খন্দোতি সন্দেহং পৱিট্ঠো.

মনুস্সপুচ্ছাতি মনুস্সানং পুচ্ছা. অমনুস্সপুচ্ছাতি নাগসুপণ্ণাদীনং পুচ্ছা. গহট্ঠাতি অৱসেসগহট্ঠা. পব্বজিতাতি লিঙ্গৱসেন ৱুত্তা. নাগাতি সুফস্সাদযো নাগা. সুপণ্ণাতি সুপণ্ণসংযুত্তৱসেন (সং. নি. ৩.৩৯২ আদযো). যক্খাতি যক্খসংযুত্তৱসেন (সং. নি. ১০.২৩৫ আদযো) চ ৱেদিতব্বা. অসুৰাতি পহাৰাদাদযো. গন্ধব্বাতি পঞ্চসিখগন্ধব্বপুত্তাদযো. মহাৰাজানোতি চত্তাৰো মহাৰাজানো. অহীনিন্দ্ৰিযন্তি সণ্ঠানৱসেন অৱিকলিন্দ্ৰিযং. সো নিম্মিতোতি সো ভগৱতা নিম্মিতো বুদ্ধো.

ৱোদানত্থপুচ্ছাতি ৱিসেসধম্মপুচ্ছা. অতীতপুচ্ছাতি অতীতে ধম্মে আৰব্ভ পুচ্ছা. অনাগতাদীসুপি এসেৱ নযো. কুসলপুচ্ছাতি অনৱজ্জধম্মপুচ্ছা. অকুসলপুচ্ছাতি সাৱজ্জধম্মপুচ্ছা. অব্যাকতপুচ্ছাতি তদুভযৱিপৰীতধম্মপুচ্ছা.

অজ্ঝেসামি তন্তি তং আণাপেমি. কথযস্সু মেতি ময্হং কথেহি. গোত্তঞাতকোতি গোত্তেন ঞাতকো. গোত্তবন্ধূতি গোত্তজ্ঝত্তিকো. একেনাকাৰেনাতি একেন কোট্ঠাসেন.

সন্তিপদন্তি সন্তিসঙ্খাতং নিব্বানপদং. যে ধম্মা সন্তাধিগমাযাতি যে সতিপট্ঠানাদযো ধম্মা নিব্বানপটিলাভত্থায. সন্তিফুসনাযাতি ঞাণফস্সেন নিব্বানফুসনত্থায. সচ্ছিকিৰিযাযাতি পচ্চক্খকৰণত্থায. মহন্তং সীলক্খন্ধন্তি মহন্তং সীলৰাসিং. সমাধিক্খন্ধাদীসুপি এসেৱ নযো. সীলক্খন্ধাদযো লোকিযলোকুত্তৰা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং লোকিযমেৱ.

তমোকাযস্স পদালনন্তি অৱিজ্জাৰাসিস্স ৱিদ্ধংসনং. ৱিপল্লাসস্স ভেদনন্তি চতুব্বিধৱিপল্লাসস্স ভেদনং. তণ্হাসল্লস্স অব্বুহনন্তি তণ্হাকণ্টকস্স লুঞ্চনং. অভিসঙ্খাৰস্স ৱূপসমন্তি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খাৰস্স নিব্বাপনং. ভাৰস্স নিক্খেপনন্তি পঞ্চক্খন্ধভাৰস্স ঠপনং. সংসাৰৱট্টস্স উপচ্ছেদনন্তি সংসাৰপৱত্তস্স ছেদনং. সন্তাপস্স নিব্বাপনন্তি কিলেসসন্তাপস্স নিব্বুতি. পৰিড়াহস্স পটিপস্সদ্ধিন্তি কিলেসদৰথস্স সন্নিসীদনং. দেৱদেৱোতি দেৱানং অতিদেৱো.

১৫১. অথ ভগৱা যস্মা যথা পস্সন্তো কিলেসে উপৰুন্ধতি, তথা দিস্ৱা তথা পৱত্তদস্সনো হুত্ৱা পৰিনিব্বাতি, তস্মা তমত্থং আৱিকৰোন্তো নানপ্পকাৰেন তং দেৱপৰিসং কিলেসপ্পহানে নিযোজেন্তো ‘‘মূলং পপঞ্চসঙ্খাযা’’তি আৰভিত্ৱা পঞ্চ গাথা অভাসি.

তত্থ আদিগাথায তাৱ সঙ্খেপত্থো – পপঞ্চসঙ্খাতি পপঞ্চাতি সঙ্খাতত্তা পপঞ্চা এৱ পপঞ্চসঙ্খা. তস্সা অৱিজ্জাদযো কিলেসা মূলং, তং পপঞ্চসঙ্খায মূলং অস্মীতি পৱত্তমানঞ্চ সব্বং মন্তায উপৰুন্ধে. যা কাচি অজ্ঝত্তং তণ্হা উপ্পজ্জেয্যুং. তাসং ৱিনযায পহানায সদা সতো সিক্খে উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৱা সিক্খেয্যাতি.

অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা ৱাতি চিত্তে উপ্পন্না ৱা. পুৰেভত্তন্তি দিৱাভত্ততো পুৰেকালং. অচ্চন্তসংযোগত্থে উপযোগৱচনং, অত্থতো পন ভুম্মমেৱ পুৰেভত্তেতি, এস নযো পচ্ছাভত্তাদীসু. পচ্ছাভত্তন্তি দিৱাভত্ততো পচ্ছাকালং. পুৰিমং যামন্তি ৰত্তিযা পঠমকোট্ঠাসং. মজ্ঝিমং যামন্তি ৰত্তিযা দুতিযকোট্ঠাসং. পচ্ছিমং যামন্তি ৰত্তিযা ততিযকোট্ঠাসং. কাড়েতি কাড়পক্খে. জুণ্হেতি সুক্কপক্খে. ৱস্সেতি চত্তাৰো ৱস্সানমাসে. হেমন্তেতি চত্তাৰো হেমন্তমাসে. গিম্হেতি চত্তাৰো গিম্হানমাসে. পুৰিমে ৱযোখন্ধেতি পঠমে ৱযোকোট্ঠাসে, পঠমৱযেতি অত্থো. তীসু চ ৱযেসু ৱস্সসতাযুকস্স পুৰিসস্স একেকস্মিং ৱযে চতুমাসাধিকানি তেত্তিংস ৱস্সানি হোন্তি.

১৫২. এৱং পঠমগাথায তাৱ তীহি সিক্খাহি যুত্তং দেসনং অৰহত্তনিকূটেন দেসেত্ৱা পুন মানপ্পহানৱসেন দেসেতুং ‘‘যং কিঞ্চী’’তি গাথমাহ. তত্থ যং কিঞ্চি ধম্মমভিজঞ্ঞা অজ্ঝত্তন্তি যং কিঞ্চি উচ্চাকুলীনতাদিকং অত্তনো গুণং জানেয্য. অথ ৱাপি বহিদ্ধাতি অথ ৱা বহিদ্ধাপি আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা গুণং জানেয্য. ন তেন থামং কুব্বেথাতি তেন গুণেন মানং ন কৰেয্য.

সতানন্তি সন্তগুণৱন্তানং. সন্তানন্তি নিব্বুতসন্তানং. ন ৱুত্তাতি ন কথিতা. নপ্পৱুত্তাতি ন ৱিস্সজ্জিতা.

১৫৩. ইদানিস্স অকৰণৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘সেয্যো ন তেনা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – তেন চ মানেন ‘‘সেয্যোহ’’ন্তি ৱা ‘‘নীচোহ’’ন্তি ৱা ‘‘সৰিক্খোহ’’ন্তি ৱাপি ন মঞ্ঞেয্য. তেহি চ উচ্চাকুলীনতাদীহি গুণেহি ফুট্ঠো অনেকৰূপেহি ‘‘অহং উচ্চা কুলা পব্বজিতো’’তিআদিনা নযেন অত্তানং ৱিকপ্পেন্তো ন তিট্ঠেয্যাতি.

১৫৪. এৱং মানপ্পহানৱসেনপি দেসেত্ৱা ইদানি সব্বকিলেসূপসমৱসেন দেসেতুং ‘‘অজ্ঝত্তমেৱা’’তি গাথমাহ. তত্থ অজ্ঝত্তমেৱুপসমেতি অত্তনি এৱ ৰাগাদিসব্বকিলেসে উপসমেয্য. ন অঞ্ঞতো ভিক্খু সন্তিমেসেয্যাতি ঠপেত্ৱা চ সতিপট্ঠানাদীনি অঞ্ঞেন উপাযেন সন্তিং ন পৰিযেসেয্য. কুতো নিৰত্তা ৱাতি নিৰত্তা কুতোযেৱ.

ন এসেয্যাতি সীলব্বতাদীহি ন মগ্গেয্য. ন গৱেসেয্যাতি ন ওলোকেয্য. ন পৰিযেসেয্যাতি পুনপ্পুনং ন ইক্খেয্য.

১৫৫. ইদানি অজ্ঝত্তং উপসন্তস্স খীণাসৱস্স তাদিভাৱং দস্সেন্তো ‘‘মজ্ঝে যথা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যথা মহাসমুদ্দস্স উপৰিহেট্ঠিমভাগানং ৱেমজ্ঝসঙ্খাতে চতুযোজনসহস্সপ্পমাণে মজ্ঝে পব্বতন্তৰে ঠিতস্স ৱা মজ্ঝে সমুদ্দস্স ঊমি নো জাযতি, ঠিতোৱ সো হোতি অৱিকম্পমানো, এৱং অনেজো খীণাসৱো লাভাদীসু ঠিতো অস্স অৱিকম্পমানো, সো তাদিসো ৰাগাদিউস্সদং ভিক্খু ন কৰেয্য কুহিঞ্চীতি.

উব্বেধেনাতি হেট্ঠাভাগেন. গম্ভীৰোতি উদকপিট্ঠিতো পট্ঠায চতুৰাসীতিযোজনসহস্সানি গম্ভীৰো. ‘‘উব্বেধো’’তিপি পাঠো, তং ন সুন্দৰং. হেট্ঠাতি অন্তোউদকং. উপৰীতি উদ্ধংউদকং. মজ্ঝেতি ৱেমজ্ঝে. ন কম্পতীতি ঠিতট্ঠানতো ন চলতি. ন ৱিকম্পতীতি ইতো চিতো চ ন চলতি. ন চলতীতি নিচ্চলং হোতি. ন ৱেধতীতি ন ফন্দতি. নপ্পৱেধতীতি ন পৰিৱত্ততি. ন সম্পৱেধতীতি ন পৰিব্ভমতি. অনেৰিতোতি ন এৰিতো. অঘট্টিতোতি অক্খোভো. অচলিতোতি ন কম্পিতো. অলুড়িতোতি ন কললীভূতো. তত্ৰ ঊমি নো জাযতীতি তস্মিং ঠানে ৱীচি ন উপ্পজ্জতি.

সত্তন্নং পব্বতানং অন্তৰিকাসূতি যুগন্ধৰাদীনং সত্তন্নং পব্বতানং অন্তৰন্তৰা. সীদন্তৰাতি অন্তমসো সিম্বলীতূলম্পি তেসু পতিতপতিতং সীদতীতি সীদা, পব্বতন্তৰে জাতত্তা অন্তৰা. ‘‘অন্তৰসীদা’’তিপি পাঠো.

১৫৬. ইদানি এৱং অৰহত্তনিকূটেন দেসিতং ধম্মদেসনং অব্ভানুমোদেন্তো তস্স চ অৰহত্তস্স আদিপটিপদং পুচ্ছন্তো নিম্মিতবুদ্ধো ‘‘অকিত্তযী’’তি গাথমাহ. তত্থ অকিত্তযীতি আচিক্খি. ৱিৱটচক্খূতি ৱিৱটেহি অনাৱৰণেহি পঞ্চহি চক্খূহি সমন্নাগতো. সক্খিধম্মন্তি সকাযত্তং সযং অভিঞ্ঞাতং অত্তপচ্চক্খধম্মং. পৰিস্সযৱিনযন্তি পৰিস্সযৱিনযনং. পটিপদং ৱদেহীতি ইদানি পটিপত্তিং ৱদেহি. ভদ্দন্তেতি ভদ্দং তৱ অত্থূতি ভগৱন্তং আলপন্তো আহ. অথ ৱা ভদ্দং সুন্দৰং তৱ পটিপদং ৱদেহীতিপি ৱুত্তং হোতি. পাতিমোক্খং অথ ৱাপি সমাধিন্তি তমেৱ পটিপদং ভিন্দিত্ৱা পুচ্ছতি. পটিপদন্তি এতেন ৱা মগ্গং পুচ্ছতি. ইতৰেহি সীলং সমাধিঞ্চ পুচ্ছতি.

মংসচক্খুনাপীতি সসম্ভাৰিকমংসচক্খুনাপি. দিব্বচক্খুনাপীতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দেৱানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তং পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধং উপক্কিলেসৱিনিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থং দিব্বং পসাদচক্খু হোতি. ইদঞ্চাপি ৱীৰিযভাৱনাবলনিব্বত্তং ঞাণচক্খু তাদিসমেৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা, অত্তনা চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বং. আলোকপৰিগ্গহেন মহাজুতিকত্তাপি দিব্বং. তিৰোকুট্টাদিগতৰূপদস্সনেন মহাগতিকত্তাপি দিব্বং. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. দস্সনট্ঠেন চক্খু, চক্খুকিচ্চকৰণেন চক্খুমিৱাতিপি চক্খু, দিব্বঞ্চ তং চক্খু চাতি দিব্বচক্খু. তেন দিব্বচক্খুনাপি ৱিৱটচক্খু. ইদানি পঞ্চৱিধং চক্খুং ৱিত্থাৰেন কথেতুং ‘‘কথং ভগৱা মংসচক্খুনাপিৱিৱটচক্খূ’’তিআদিমাহ. মংসচক্খুম্হি ভগৱতো পঞ্চৱণ্ণা সংৱিজ্জন্তীতি এত্থ সসম্ভাৰাদিকচক্খুম্হি বুদ্ধস্স ভগৱতো পঞ্চ কোট্ঠাসা পচ্চেকং পচ্চেকং উপলব্ভন্তি.

নীলো চ ৱণ্ণোতি উমাপুপ্ফৱণ্ণো. পীতকো চ ৱণ্ণোতি কণিকাৰপুপ্ফৱণ্ণো. লোহিতকো চ ৱণ্ণোতি ইন্দগোপকৱণ্ণো. কণ্হো চ ৱণ্ণোতি অঞ্জনৱণ্ণো. ওদাতো চ ৱণ্ণোতি ওসধিতাৰকৱণ্ণো. যত্থ চ অক্খিলোমানি পতিট্ঠিতানীতি যস্মিং ঠানে অক্খিলোমানি পতিট্ঠহিত্ৱা উট্ঠিতানি. তং নীলং হোতি সুনীলন্তি এত্থ নীলন্তি সব্বসঙ্গাহকৱসেন ৱুত্তং. সুনীলন্তি অন্তৰৱিৰহিতং সুট্ঠু নীলং. পাসাদিকন্তি পসাদজনকং. দস্সনেয্যন্তি দস্সনীযং. উমাপুপ্ফসমানন্তি দকসীতলপুপ্ফসদিসং. তস্স পৰতোতি তস্স সমন্তা বাহিৰপস্সে. পীতকন্তি সব্বসঙ্গাহকং. সুপীতকন্তি অন্তৰৱিৰহিতং সুট্ঠু পীতকং. উভযতো চ অক্খিকূটানীতি দ্ৱে চ অক্খিকোটিযো. লোহিতকানীতি সব্বসঙ্গাহকৱসেন ৱুত্তং. সুলোহিতকানীতি অপঞ্ঞাযমানৱিৱৰানি সুট্ঠু লোহিতকানি. মজ্ঝে কণ্হন্তি অক্খীনং মজ্ঝিমট্ঠানং অঞ্জনসদিসং কণ্হং. সুকণ্হন্তি অন্তৰৱিৰহিতং সুট্ঠু কণ্হং. অলূখন্তি পাসাদিকং. সিনিদ্ধন্তি পণীতং. ভদ্দাৰিট্ঠকসমানন্তি অপনীততচভদ্দাৰিট্ঠকফলসদিসং. ‘‘অদ্দাৰিট্ঠকসমান’’ন্তিপি পাড়ি, তস্সা তিন্তকাকসদিসন্তি অত্থো. ওদাতন্তি সব্বসঙ্গাহকৱসেন ৱুত্তং. সুওদাতন্তি অন্তৰৱিৰহিতং ৰজতমণ্ডলসদিসং সুট্ঠু ওদাতং. সেতং পণ্ডৰন্তি দ্ৱীহিপি অতিওদাততং দস্সেতি. পাকতিকেন মংসচক্খুনাতি পকতিমংসচক্খুনা. অত্তভাৱপৰিযাপন্নেনাতি অত্তভাৱসন্নিস্সিতেন. পুৰিমসুচৰিতকম্মাভিনিব্বত্তেনাতি পুৰিমেসু তত্থ তত্থুপ্পন্নেসু অত্তভাৱেসু কাযসুচৰিতাদিকম্মুনা উপ্পাদিতেন. সমন্তা যোজনং পস্সতীতি সমন্ততো চতুগাৱুতপ্পমাণে যোজনে তিৰোকুট্টাদিগতং ৰূপং আৱৰণৱিৰহিতং পকতিমংসচক্খুনা দক্খতি.

দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চাতি দিৱসভাগে চ ৰত্তিভাগে চ. চতুৰঙ্গসমন্নাগতোতি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পৰিপুণ্ণঅন্ধকাৰো আলোকৱিৰহিতো. সূৰিযো ৱা অত্থঙ্গতোতি সূৰভাৱং জনযন্তো উট্ঠিতো সূৰিযো ৱিগতো. কাড়পক্খো চ উপোসথোতি কাড়পক্খে চাতুদ্দসীউপোসথদিৱসো চ. তিব্বো চ ৱনসণ্ডোতি গহনো চ ৰুক্খৰাসি. মহা চ কাড়মেঘো অব্ভুট্ঠিতোতি মহন্তো কাড়মেঘো অব্ভপটলো চ উট্ঠিতো হোতি. কুট্টো ৱাতি ইট্ঠকাচযো ৱা. কৱাটং ৱাতি দ্ৱাৰৱাতপানাদিকৱাটং ৱা. পাকাৰো ৱাতি মত্তিকাদিপাকাৰো ৱা. পব্বতো ৱাতি পংসুপব্বতাদিপব্বতো ৱা. গচ্ছং ৱাতি তৰুণগচ্ছাদিগচ্ছং ৱা. লতা ৱাতি কৰৱিন্দাদি লতা ৱা. আৱৰণং ৰূপানং দস্সনাযাতি ৰূপাৰম্মণানং দস্সনত্থায পটিসেধং নত্থি. একঞ্চে তিলফলং নিমিত্তং কত্ৱাতি সচে একং তিলবীজং সঞ্ঞাণং কত্ৱা. তিলৱাহে পক্খিপেয্যাতি দ্ৱে সকটে তিলৰাসিম্হি খিপেয্য. কেচি পন ‘‘ৱাহো নাম কুম্ভাতিৰেকদ্ৱেসকট’’ন্তি ৱদন্তি. তঞ্ঞেৱ তিলফলং উদ্ধৰেয্যাতি তংনিমিত্তকতং তিলবীজংযেৱ উদ্ধৰিত্ৱা গণ্হেয্য.

দিব্বেন চক্খুনাতি ইদং ৱুত্তত্থমেৱ. ৱিসুদ্ধেনাতি চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুত্তা ৱিসুদ্ধেন. যো হি চুতিমত্তমেৱ পস্সতি ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো উপপাতমেৱ পস্সতি ন চুতিং, সো নৱসত্তপাতুভাৱসস্সতদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো পন তদুভযং পস্সতি, সো যস্মা দুৱিধম্পি তং দিট্ঠিগতং অতিৱত্ততি, তস্মাস্স তং দস্সনং দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতু হোতি, উভযঞ্চেতং বুদ্ধপুত্তা পস্সন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুত্তা ৱিসুদ্ধ’’ন্তি. মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা ৰূপদস্সনেন অতিক্কন্তমানুসকং, মানুসকং ৱা মংসচক্খুং অতিক্কন্তত্তা অতিক্কন্তমানুসকন্তি ৱেদিতব্বং.

তেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতীতি মনুস্সমংসচক্খুনা ৱিয সত্তে ওলোকেতি. চৱমানে উপপজ্জমানেতি এত্থ চুতিক্খণে উপপত্তিক্খণে ৱা দিব্বচক্খুনা দট্ঠুং ন সক্কা. যে পন আসন্নচুতিকা ইদানি চৱিস্সন্তি, তে চৱমানা. যে চ গহিতপটিসন্ধিকা সম্পতিনিব্বত্তাৱ, তে উপপজ্জমানাতি অধিপ্পেতা. তে এৱৰূপে চৱমানে উপপজ্জমানে চ পস্সতীতি দস্সেতি. হীনেতি মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা হীনে. তব্বিপৰীতে পণীতে. সুৱণ্ণেতি অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা ইট্ঠকন্তমনাপৱণ্ণযুত্তে. তব্বিপৰীতে দুব্বণ্ণে, অভিৰূপে ৱিৰূপেতি অত্থো. সুগতেতি সুগতিগতে, অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা অড্ঢে মহদ্ধনে. দুগ্গতেতি দুগ্গতিগতে, লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানে. যথাকম্মূপগেতি যং যং কম্মং উপচিতং, তেন তেন উপগতে. তত্থ পুৰিমেহি ‘‘চৱমানে’’তিআদীহি দিব্বচক্খুকিচ্চং ৱুত্তং. ইমিনা পন পদেন যথাকম্মূপগঞাণকিচ্চং.

তস্স চ ঞাণস্স অযমুপ্পত্তিক্কমো – ইধ ভিক্খু হেট্ঠানিৰযাভিমুখং আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা নেৰযিকে সত্তে পস্সতি মহাদুক্খং অনুভৱমানে, তং দস্সনং দিব্বচক্খুকিচ্চমেৱ. সো এৱং মনসি কৰোতি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৱা ইমে সত্তা এতং দুক্খং অনুভৱন্তী’’তি, অথস্স ‘‘ইদং নাম কত্ৱা’’তি তং কম্মাৰম্মণং ঞাণং উপ্পজ্জতি. তথা উপৰিদেৱলোকাভিমুখং আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা নন্দনৱন মিস্সকৱন ফাৰুসকৱনাদীসু সত্তে পস্সতি মহাসম্পত্তিং অনুভৱমানে. তম্পি দস্সনং দিব্বচক্খুকিচ্চমেৱ. সো এৱং মনসি কৰোতি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৱা ইমে সত্তা এতং সম্পত্তিং অনুভৱন্তী’’তি. অথস্স ‘‘ইদং নাম কত্ৱা’’তি তং কম্মাৰম্মণং ঞাণমুপ্পজ্জতি. ইদং যথাকম্মূপগঞাণং নাম. ইমস্স ৱিসুং পৰিকম্মং নাম নত্থি. যথা চ ইমস্স, এৱং অনাগতংসঞাণস্সাপি. দিব্বচক্খুপাদকানেৱ হি ইমানি দিব্বচক্খুনা সহেৱ ইজ্ঝন্তি.

ইমে ৱত ভোন্তোতিআদীসু ইমেতি দিব্বচক্খুনা দিট্ঠানং নিদস্সনৱচনং. ৱতাতি অনুসোচনত্থে নিপাতো. ভোন্তোতি ভৱন্তো. দুট্ঠু চৰিতং, দুট্ঠুং ৱা চৰিতং কিলেসপূতিকত্তাতি দুচ্চৰিতং; কাযেন দুচ্চৰিতং, কাযতো ৱা উপ্পন্নং দুচ্চৰিতন্তি কাযদুচ্চৰিতং. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. সমন্নাগতাতি সমঙ্গীভূতা.

অৰিযানং উপৱাদকাতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৱকানং অৰিযানং অন্তমসো গিহিসোতাপন্নানম্পি অনত্থকামা হুত্ৱা অন্তিমৱত্থুনা ৱা গুণপৰিধংসনেন ৱা উপৱাদকা, অক্কোসকা গৰহকাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ ‘‘নত্থি ইমেসং সমণধম্মো, অস্সমণা এতে’’তি ৱদন্তো অন্তিমৱত্থুনা উপৱদতি. ‘‘নত্থি ইমেসং ঝানং ৱা ৱিমোক্খো ৱা মগ্গো ৱা ফলং ৱা’’তিআদীনি ৱদন্তো গুণপৰিধংসনেন উপৱদতীতি ৱেদিতব্বো. সো চ ঝানং ৱা উপৱদেয্য অঝানং ৱা, উভযথাপি অৰিযূপৱাদোৱ হোতি; অতিভাৰিযং কম্মং, অনন্তৰিযকম্মসদিসং, সগ্গাৱৰণং মগ্গাৱৰণঞ্চ, সতেকিচ্ছং পন হোতি. তস্মা যো অৰিযং উপৱদতি, তেন গন্ত্ৱা সচে অত্তনা ৱুড্ঢতৰো হোতি, উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা ‘‘অহং আযস্মন্তং ইদঞ্চিদঞ্চ অৱচং, তং মে খমাহী’’তি খমাপেতব্বো. সচে পন নৱকতৰো হোতি, ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হে ইদঞ্চিদঞ্চ অৱচং, তং মে খমথা’’তি খমাপেতব্বো. সচে সো নক্খমতি, দিসাপক্কন্তো ৱা হোতি, সযং ৱা গন্ত্ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকে ৱা পেসেত্ৱা খমাপেতব্বো. সচে নাপি গন্তুং ন পেসেতুং সক্কা হোতি, যে তস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ ৱসন্তি, তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা সচে নৱকতৰা হোন্তি, উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা সচে ৱুড্ঢতৰা, ৱুড্ঢে ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, অসুকং নাম আযস্মন্তং ইদঞ্চিদঞ্চ অৱচং, তং খমতু মে সো আযস্মা’’তি ৱত্ৱা খমাপেতব্বো. সম্মুখা অখমন্তেপি এতদেৱ কাতব্বং. সচে একচাৰিকভিক্খু হোতি, নেৱ তস্স ৱসনট্ঠানং ন গতট্ঠানং পঞ্ঞাযতি, একস্স পণ্ডিতস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, অসুকং নাম আযস্মন্তং ইদঞ্চিদঞ্চ অৱচং, তং মে অনুস্সৰতো অনুস্সৰতো ৱিপ্পটিসাৰো হোতি, কিং কৰোমী’’তি ৱত্তব্বং. সো ৱক্খতি ‘‘তুম্হে মা চিন্তযিত্থ, থেৰো তুম্হাকং খমতি, চিত্তং ৱূপসমেথা’’তি. তেনপি অৰিযস্স গতদিসাভিমুখেন অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘খমথা’’তি ৱত্তব্বং. যদি সো পৰিনিব্বুতো হোতি, পৰিনিব্বুতমঞ্চট্ঠানং গন্ত্ৱা যাৱ সিৱথিকং গন্ত্ৱাপি খমাপেতব্বো. এৱং কতে নেৱ সগ্গাৱৰণং ন মগ্গাৱৰণং হোতি, পাকতিকমেৱ হোতীতি.

মিচ্ছাদিট্ঠিকাতি ৱিপৰীতদস্সনা. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন সমাদিন্ননানাৱিধকম্মা, যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিমূলকেসু কাযকম্মাদীসু অঞ্ঞেপি সমাদপেন্তি. এত্থ চ ৱচীদুচ্চৰিতগ্গহণেনেৱ অৰিযূপৱাদে, মনোদুচ্চৰিতগ্গহণেন চ মিচ্ছাদিট্ঠিযা সঙ্গহিতাযপি ইমেসং দ্ৱিন্নং পুনৱচনং মহাসাৱজ্জভাৱদস্সনত্থন্তি ৱেদিতব্বং. মহাসাৱজ্জো হি অৰিযূপৱাদো আনন্তৰিযসদিসো. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, এৱংসম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি. তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে’’তি (ম. নি. ১.১৪৯).

মিচ্ছাদিট্ঠিতো চ মহাসাৱজ্জতৰং নাম অঞ্ঞং নত্থি. যথাহ –

‘‘নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৱংমহাসাৱজ্জং যথযিদং, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানি ভিক্খৱে, মহাসাৱজ্জানী’’তি (অ. নি. ১.৩১০).

কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰাভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণে. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিচিত্ততো উদ্ধং. অপাযন্তি এৱমাদি সব্বং নিৰযৱেৱচনমেৱ. নিৰযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসম্মতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৱা আযস্স অভাৱা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৱা দুট্ঠেন কম্মুনা নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৱিৱসা নিপতন্তি তত্থ দুক্কটকাৰিনোতি ৱিনিপাতো, ৱিনস্সন্তা ৱা এত্থ নিপতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতিপি ৱিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিৰযো.

অথ ৱা অপাযগ্গহণেন তিৰচ্ছানযোনিং দীপেতি, তিৰচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা. ন দুগ্গতি, মহেসক্খানং নাগৰাজাদীনং সম্ভৱতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৱিসযং দীপেতি, সো হি অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সুখতো অপেতত্তা দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৱিনিপাতো, অসুৰকাযসদিসং অৱিনিপতিতত্তা. ৱিনিপাতগ্গহণেন অসুৰকাযং দীপেতি. সো হি যথাৱুত্তেন অত্থেন অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সব্বসমুস্সযেহি চ ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতোতি ৱুচ্চতি. নিৰযগ্গহণেন অৱীচিআদিঅনেকপ্পকাৰং নিৰযমেৱ দীপেতীতি. উপপন্নাতি উপগতা, তত্থ অভিনিব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. ৱুত্তৱিপৰিযাযেন সুক্কপক্খো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – তত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি. সগ্গগ্গহণেন দেৱগতিযেৱ. তত্থ সুন্দৰা গতীতি সুগতি. ৰূপাদীহি ৱিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো. সো সব্বোপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি অযং ৱচনত্থো. ইতি দিব্বেন চক্খুনাতিআদি সব্বং নিগমনৱচনং.

এৱং দিব্বেন চক্খুনা পস্সতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো – দিব্বচক্খুঞাণং পৰিত্তপচ্চুপ্পন্নঅজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণৱসেন চতূসু আৰম্মণেসু পৱত্ততি. যথাকম্মূপগঞাণং পৰিত্তমহগ্গতাতীতঅজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণৱসেন পঞ্চসু আৰম্মণেসু পৱত্ততি. অনাগতংসঞাণং পৰিত্তমহগ্গতঅপ্পমাণমগ্গঅনাগতঅজ্ঝত্তবহিদ্ধানৱত্তব্বাৰম্মণৱসেন অট্ঠসু আৰম্মণেসু পৱত্ততীতি.

আকঙ্খমানো চ ভগৱাতি ভগৱা ইচ্ছমানো. একম্পি লোকধাতুং পস্সেয্যাতি একং চক্কৱাড়ং ওলোকেয্য. সহস্সিম্পি চূড়নিকন্তি এত্থ যাৱতা চন্দিমসূৰিযা পৰিহৰন্তি, দিসা ভান্তি ৱিৰোচমানা, তাৱ সহস্সধা লোকো, এসা সহস্সিচূড়নিকা নাম. চূড়নিকন্তি খুদ্দকং. দ্ৱিসহস্সিম্পি মজ্ঝিমিকং লোকধাতুন্তি এত্থ সহস্সচক্কৱাড়ানং সহস্সভাগেন গণেত্ৱা দসসতসহস্সচক্কৱাড়পৰিমাণা দ্ৱিসহস্সী মজ্ঝিমিকা লোকধাতু নাম. এত্তকেন বুদ্ধানং জাতিক্খেত্তং নাম দস্সিতং. বোধিসত্তানঞ্হি পচ্ছিমভৱে দেৱলোকতো চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণদিৱসে চ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনদিৱসে চ মহাভিনিক্খমনদিৱসে চ সম্বোধিধম্মচক্কপৱত্তনআযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনপৰিনিব্বানদিৱসেসু চ এত্তকং ঠানং কম্পতি.

তিসহস্সিম্পি. মহাসহস্সিম্পি লোকধাতুন্তি সহস্সিতো পট্ঠায ততিযাতি তিসহস্সী, পঠমসহস্সিং সহস্সধা কত্ৱা গণিতং মজ্ঝিমিকং সহস্সধা কত্ৱা গণিতত্তা মহন্তেহি সহস্সেহি গণিতাতি মহাসহস্সী. এত্তাৱতা কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়পৰিমাণো লোকো দস্সিতো হোতি. গণকপুত্ততিস্সত্থেৰো পন এৱমাহ – ‘‘ন হি তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতুযা এতং পৰিমাণং. ইদঞ্হি আচৰিযানং সজ্ঝাযমূলকং ৱাচায পৰিহীনট্ঠানং, দসকোটিসতসহস্সচক্কৱাড়পৰিমাণং পন ঠানং তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতু নামা’’তি. এত্তাৱতা হি ভগৱতো আণাক্খেত্তং নাম দস্সিতং. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে আটানাটিযপৰিত্ত- (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো) ইসিগিলিপৰিত্ত- (ম. নি. ৩.১৩৩ আদযো) ধজগ্গপৰিত্ত- (সং. নি. ১.২৪৯) বোজ্ঝঙ্গপৰিত্তখন্ধপৰিত্ত- (অ. নি. ৪.৬৭) মোৰপৰিত্ত- (জা. ১.২.১৭-১৮) মেত্তপৰিত্ত- (খু. পা. ৯.১ আদযো; সু. নি. ১৪৩ আদযো) ৰতনপৰিত্তানং (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) আণা ফৰতি.

যাৱতকং ৱা পন আকঙ্খেয্যাতি যত্তকং ৱা ইচ্ছেয্য. ইমিনা ৱিসযক্খেত্তং দস্সিতং. বুদ্ধানঞ্হি ৱিসযক্খেত্তস্স পমাণপৰিচ্ছেদো নাম নত্থি, নত্থিকভাৱে চস্স ইমং উপমং আহৰন্তি – কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ম্হি যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সাসপেহি পূৰেত্ৱা সচে কোচি পুৰত্থিমায দিসায একচক্কৱাড়ে একং সাসপং পক্খিপন্তো আগচ্ছেয্য, সব্বেপি তে সাসপা পৰিক্খযং গচ্ছেয্যুং. ন ত্ৱেৱ পুৰত্থিমায দিসায চক্কৱাড়ানি. দক্খিণাদীসুপি এসেৱ নযো. তত্থ বুদ্ধানং অৱিসযো নাম নত্থি. তাৱতকং পস্সেয্যাতি তত্তকং ওলোকেয্য. এৱং পৰিসুদ্ধং ভগৱতো দিব্বচক্খূতি দিব্বচক্খুকথং নিট্ঠাপেসি.

কথং ভগৱা পঞ্ঞাচক্খুনাপি ৱিৱটচক্খূতি কেনপ্পকাৰেন পঞ্ঞাচক্খুনা অপিহিতচক্খু? মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞোতিআদিকং তত্থ অতিৰোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি পৰিযোসানং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ.

বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন চ আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসং দ্ৱিন্নং ঞাণানং বুদ্ধচক্খূতি নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সমন্তচক্খূতি, তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ধম্মচক্খূতি. লোকং ৱোলোকেন্তো অদ্দস সত্তেতি সত্তে অদ্দক্খি. অপ্পৰজক্খেতিআদীসু যেসং ৱুত্তনযেনেৱ পঞ্ঞাচক্খুম্হি ৰাগাদিৰজং অপ্পং, তে অপ্পৰজক্খা. যেসং তং মহন্তং, তে মহাৰজক্খা. যেসং সদ্ধাদীনি ইন্দ্ৰিযানি তিক্খানি, তে তিক্খিন্দ্ৰিযা. যেসং তানি মুদূনি, তে মুদিন্দ্ৰিযা. যেসং তেযেৱ সদ্ধাদযো আকাৰা সুন্দৰা, তে স্ৱাকাৰা. যে কথিতকাৰণং সল্লক্খেন্তি, সুখেন সক্কা হোন্তি ৱিঞ্ঞাপেতুং তে সুৱিঞ্ঞাপযা. যে পৰলোকঞ্চেৱ ৱজ্জঞ্চ ভযতো পস্সন্তি, তে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনো নাম.

উপ্পলিনিযন্তি উপ্পলৱনে. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. অন্তোনিমুগ্গপোসীনীতি যানি অন্তোনিমুগ্গানেৱ পোসিযন্তি. উদকং অচ্চুগ্গম্ম তিট্ঠন্তীতি উদকং অতিক্কমিত্ৱা তিট্ঠন্তি. তত্থ যানি যানি অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি, তানি তানি সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সং আগমযমানানি ঠিতানি অজ্জ পুপ্ফনকানি. যানি সমোদকং ঠিতানি, তানি স্ৱে পুপ্ফনকানি. যানি উদকা অনুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি ততিযদিৱসেৱ পুপ্ফনকানি. উদকা পন অনুগ্গতানি অঞ্ঞানিপি সৰোগউপ্পলানি নাম অত্থি, যানি নেৱ পুপ্ফিস্সন্তি, মচ্ছকচ্ছপভক্খানেৱ ভৱিস্সন্তি, তানি পাড়িং নাৰূড়্হানি, আহৰিত্ৱা পন দীপেতব্বানীতি দীপিতানি.

যথেৱ হি তানি চতুব্বিধপুপ্ফানি, এৱমেৱ উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপৰমোতি চত্তাৰো পুগ্গলা. যস্স পুগ্গলস্স উদাহটৱেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থে ৱিভজীযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পৰিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকৰোতো কল্যাণমিত্তে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধাৰযতো বহুম্পি ৱাচতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পদপৰমো. তত্থ ভগৱা উপ্পলৱনাদিসদিসং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তো অজ্জ পুপ্ফনকানি উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, স্ৱে পুপ্ফনকানি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূতি এৱং সব্বাকাৰতো চ অদ্দস. তত্থ তিণ্ণং পুগ্গলানং ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ভগৱতো ধম্মদেসনা অত্থং সাধেতি, পদপৰমানং অনাগতত্থায ৱাসনা হোতি.

ৰাগচৰিতোতিআদীসু ৰজ্জনৱসেন আৰম্মণে চৰণং এতস্স অত্থীতি ৰাগচৰিতো. দুস্সনৱসেন আৰম্মণে চৰণং এতস্স অত্থীতি দোসচৰিতো. মুয্হনৱসেন আৰম্মণে চৰণং এতস্স অত্থীতি মোহচৰিতো. ৱিতক্কনৱসেন ঊহনৱসেন আৰম্মণে চৰণং এতস্স অত্থীতি ৱিতক্কচৰিতো. ওকপ্পনসদ্ধাৱসেন আৰম্মণে চৰণং এতস্স অত্থীতি সদ্ধাচৰিতো. ঞাণমেৱ চৰণং, ঞাণেন ৱা চৰণং, ঞাণস্স ৱা চৰণং, ঞাণতো ৱা চৰণং এতস্স অত্থীতি ঞাণচৰিতো. ৰাগচৰিতস্সাতি ৰাগুস্সদস্স ৰাগবহুলস্স. পৰতোপি এসেৱ নযো.

অসুভকথং কথেতীতি উদ্ধুমাতকাদিদসৱিধং অসুভপটিসংযুত্তকথং আচিক্খতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানাযা’’তি (অ. নি. ৯.১). মেত্তাভাৱনং আচিক্খতীতি মেত্তাভাৱনং চিত্তসিনেহনং কথেতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানাযা’’তি. উদ্দেসেতি সজ্ঝাযনে. পৰিপুচ্ছাযাতি অট্ঠকথায. কালেন ধম্মস্সৱনেতি যুত্তপ্পত্তকালে উত্তৰি পৰিযত্তিধম্মস্সৱনে. ধম্মসাকচ্ছাযাতি অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সাকচ্ছায. গৰুসংৱাসেতি গৰূনং পযিৰুপাসনে. নিৱেসেতীতি আচৰিযানং সন্তিকে পতিট্ঠাপেতি. আনাপানস্সতিং আচিক্খতীতি আনাপানস্সতিসম্পযুত্তকম্মট্ঠানং কথেতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘আনাপানস্সতি ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদাযা’’তি (অ. নি. ৯.১). পসাদনীযং নিমিত্তং আচিক্খতীতি চূড়ৱেদল্ল- (ম. নি. ১.৪৬০ আদযো) মহাৱেদল্লা- (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) দিপসাদজনকং সুত্তং কথেতি. বুদ্ধসুবোধিন্তি বুদ্ধস্স ভগৱতো বুদ্ধত্তপটিৱেধং. ধম্মসুধম্মতন্তি নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মস্স স্ৱাক্খাততং. সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিন্তি অট্ঠৱিধঅৰিযসঙ্ঘস্স সুপ্পটিপন্নতাদিসুট্ঠুপটিপত্তিং. সীলানি চ অত্তনোতি অত্তনো সন্তকসীলানি চ. আচিক্খতি ৱিপস্সনানিমিত্তন্তি উদযব্বযাদিপটিসংযুত্তং কথেতি. অনিচ্চাকাৰন্তি হুত্ৱা অভাৱাকাৰং. দুক্খাকাৰন্তি উদযব্বযপটিপীড়নাকাৰং. অনত্তাকাৰন্তি অৱসৱত্তনাকাৰং.

সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতোতি সেলমযে একগ্ঘনে পব্বতমুদ্ধনি ঠিতোৱ, ন হি তত্থ ঠিতস্স দস্সনত্থং অভিমুখে গীৱুক্খিপনপসাৰণাদিকিচ্চং অত্থি. তথূপমন্তি তপ্পটিভাগং সেলপব্বতূপমং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা সেলপব্বতমুদ্ধন্তি ঠিতোৱ চক্খুনা পুৰিসো সমন্ততো জনতং পস্সেয্য. সুমেধ সুন্দৰপঞ্ঞ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সমন্তচক্খু ভগৱা ধম্মমযং পঞ্ঞামযং পাসাদমাৰুয্হ সযং অপেতসোকো সোকাৱতিণ্ণং জাতিজৰাভিভূতঞ্চ জনতং অৱেক্খস্সু উপধাৰযতু উপপৰিক্খতু.

অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – যথা হি পব্বতপাদসামন্তা মহন্তং খেত্তং কত্ৱা তত্থ কেদাৰপাড়ীসু কুটিযো কত্ৱা ৰত্তিং অগ্গিং জালেয্য, চতুৰঙ্গসমন্নাগতঞ্চ অন্ধকাৰং অস্স, অথ তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৱা চক্খুমতো পুৰিসস্স ভূমিং ওলোকযতো নেৱ খেত্তং ন কেদাৰপাড়িযো ন কুটিযো ন তত্থ সযিতমনুস্সা পঞ্ঞাযেয্যুং, কুটিকাসু পন অগ্গিজালমত্তমেৱ পঞ্ঞাযেয্য. এৱং ধম্মপাসাদং আৰুয্হ সত্তকাযং ওলোকযতো তথাগতস্স যে তে অকতকল্যাণা সত্তা, তে একৱিহাৰে দক্খিণজাণুপস্সে নিসিন্নাপি বুদ্ধচক্খুস্স আপাথং নাগচ্ছন্তি, ৰত্তিং খিত্তসৰা ৱিয হোন্তি. যে পন কতকল্যাণা ৱেনেয্যপুগ্গলা, তে এৱস্স দূৰেপি ঠিতা আপাথং গচ্ছন্তি, তে এৱ অগ্গি ৱিয হিমৱন্তপব্বতো ৱিয চ. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘দূৰে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৱন্তোৱ পব্বতো;

অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰা’’তি. (ধ. প. ৩০৪; নেত্তি. ১১);

সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণন্তি এত্থ পঞ্চনেয্যপথপ্পভেদং সব্বং অঞ্ঞাসীতি সব্বঞ্ঞূ. সঙ্খতাসঙ্খতাদিভেদা সব্বধম্মা হি সঙ্খাৰো ৱিকাৰো লক্খণং নিব্বানং পঞ্ঞত্তীতি পঞ্চেৱ নেয্যপথা হোন্তি. সব্বঞ্ঞুস্স ভাৱো সব্বঞ্ঞুতা, সব্বঞ্ঞুতা এৱ ঞাণং ‘‘সব্বঞ্ঞুতাঞাণ’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তং. সব্বঞ্ঞূতি চ কমসব্বঞ্ঞূ সকিংসব্বঞ্ঞূ সততসব্বঞ্ঞূ সত্তিসব্বঞ্ঞূ ঞাতসব্বঞ্ঞূতি পঞ্চৱিধা সব্বঞ্ঞুনো সিযুং. তেসু কমেন সব্বজাননকালাসম্ভৱতো কমসব্বঞ্ঞুতা ন হোতি, সকিং সব্বাৰম্মণগ্গহণাভাৱতো সকিংসব্বঞ্ঞুতা ন হোতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং যথাৰম্মণচিত্তসম্ভৱতো ভৱঙ্গচিত্তৱিৰোধতো যুত্তিঅভাৱতো চ সততসব্বঞ্ঞুতা ন হোতি, পৰিসেসতো সব্বজাননসমত্থতায সত্তিসব্বঞ্ঞুতা ৱা সিযা, ৱিদিতসব্বধম্মত্তা ঞাতসব্বঞ্ঞুতা ৱা, সত্তিসব্বঞ্ঞুনো সব্বজাননত্তং নত্থীতি তম্পি ন যুজ্জতি, ‘‘ন তস্স অদিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি…পে… সমন্তচক্খূ’’তি ৱুত্তত্তা ঞাতসব্বঞ্ঞুতা এৱ যুজ্জতি. এৱঞ্হি সতি কিচ্চতো অসম্মোহতো কাৰণসিদ্ধিতো আৱজ্জনপটিবদ্ধতো সব্বঞ্ঞুতমেৱ হোতীতি. তেন ঞাণেনাতি তেন সব্বজাননঞাণেন.

পুন অপৰেন পৰিযাযেন সব্বঞ্ঞুভাৱসাধনত্থং ‘‘ন তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতি তস্স তথাগতস্স ইধ ইমস্মিং তেধাতুকে লোকে ইমস্মিং পচ্চুপ্পন্নকালে ৱা পঞ্ঞাচক্খুনা অদিট্ঠং নাম কিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি ন অত্থি ন সংৱিজ্জতি. অত্থীতি ইদং ৱত্তমানকালিকং আখ্যাতপদং, ইমিনা পচ্চুপ্পন্নকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৱং দস্সেতি. গাথাবন্ধসুখত্থং পনেত্থ দ-কাৰো পযুত্তো. অথো অৱিঞ্ঞাতন্তি এত্থ অথোতি ৱচনোপাদানে নিপাতো. অৱিঞ্ঞাতন্তি অতীতকালিকং অৱিঞ্ঞাতং নাম কিঞ্চি ধম্মজাতং নাহোসীতি পাঠসেসো. অব্যযভূতস্স অত্থি-সদ্দস্স গহণে পাঠসেসং ৱিনাপি যুজ্জতিযেৱ. ইমিনা অতীতকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৱং দস্সেতি. অজানিতব্বন্তি অনাগতকালিকং অজানিতব্বং নাম ধম্মজাতং ন ভৱিস্সতি নত্থীতি. ইমিনা অনাগতকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৱং দস্সেতি. জাননকিৰিযাৱিসেসমত্তমেৱ ৱা এত্থ অ-কাৰো. সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যন্তি এত্থ যং তেকালিকং ৱা কালৱিনিমুত্তং ৱা নেয্যং জানিতব্বং কিঞ্চি ধম্মজাতং অত্থি, তং সব্বং তথাগতো অভিঞ্ঞাসি অধিকেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানি পটিৱিজ্ঝি, এত্থ অত্থি-সদ্দেন তেকালিকস্স কালৱিমুত্তস্স চ গহণা অত্থি-সদ্দো অব্যযভূতোযেৱ দট্ঠব্বো. তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি কালৱসেন ওকাসৱসেন চ নিপ্পদেসত্তা সমন্তা সব্বতো পৱত্তং ঞাণচক্খু অস্সাতি সমন্তচক্খু, তেন যথাৱুত্তেন কাৰণেন তথাগতো সমন্তচক্খু সব্বঞ্ঞূতি ৱুত্তং হোতি. ইমিস্সা গাথায পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সাধিতং.

ন ইতিহিতিহন্তি ‘‘এৱং কিৰ আসি, এৱং কিৰ আসী’’তি ন হোতি. ন ইতিকিৰাযাতি ‘‘এৱং কিৰ এত’’ন্তি ন হোতি. ন পৰম্পৰাযাতি পৰম্পৰকথাযাপি ন হোতি. ন পিটকসম্পদাযাতি অম্হাকং পিটকতন্তিযা সদ্ধিং সমেতীতি ন হোতি. ন তক্কহেতূতি তক্কগ্গাহেনপি ন হোতি. ন আকাৰপৰিৱিতক্কেনাতি ‘‘সুন্দৰমিদং কাৰণ’’ন্তি এৱং কাৰণপৰিৱিতক্কেনপি ন হোতি. ন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযাতি অম্হাকং নিজ্ঝাযিত্ৱা খমিত্ৱা গহিতদিট্ঠিযা সদ্ধিং সমেতীতিপি ন হোতি.

অথ ৱাপি সমাধিন্তি এত্থ সমাধিন্তি কুসলচিত্তেকগ্গতা সমাধি. কেনট্ঠেন সমাধীতি? সমাধানট্ঠেন. কিমিদং সমাধানং নাম? একাৰম্মণে চিত্তচেতসিকানং সমং সম্মা চ আধানং, ঠপনন্তি ৱুত্তং হোতি. তস্মা যস্স ধম্মস্স আনুভাৱেন একাৰম্মণে চিত্তচেতসিকা সমং সম্মা চ অৱিক্খিপ্পমানা অৱিপ্পকিণ্ণা চ হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, ইদং সমাধানন্তি ৱেদিতব্বং. তস্স খো পন সমাধিস্স –

‘‘লক্খণং তু অৱিক্খেপো, ৱিক্খেপদ্ধংসনং ৰসো;

অকম্পনমুপট্ঠানং, পদট্ঠানং সুখং পন’’. (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৩);

সমাধি অনাৱিলঅচলভাৱেন আৰম্মণে তিট্ঠতীতি ঠিতি. পৰতো পদদ্ৱযং উপসগ্গৱসেন ৱড্ঢিতং. অপি চ সম্পযুত্তধম্মে আৰম্মণম্হি সম্পিণ্ডেত্ৱা তিট্ঠতীতি সণ্ঠিতি. আৰম্মণং ওগাহেত্ৱা অনুপৱিসিত্ৱা তিট্ঠতীতি অৱট্ঠিতি. কুসলপক্খস্মিঞ্হি চত্তাৰোৱ ধম্মা আৰম্মণং ওগাহন্তি সদ্ধা সতি সমাধি পঞ্ঞাতি. তেনেৱ সদ্ধা ‘‘ওকপ্পনা’’তি ৱুত্তা, সতি ‘‘অপিলাপনতা’’তি, সমাধি ‘‘অৱট্ঠিতী’’তি, পঞ্ঞা ‘‘পৰিযোগাহনা’’তি. অকুসলপক্খে পন তযো ধম্মা আৰম্মণং ওগাহন্তি তণ্হা দিট্ঠি অৱিজ্জাতি. তেনেৱেতে ‘‘ওঘা’’তি ৱুত্তা. চিত্তেকগ্গতা পনেত্থ ন বলৱতী হোতি. যথা হি ৰজুট্ঠানট্ঠানে উদকেন সিঞ্চিত্ৱা সম্মট্ঠে থোকমেৱ কালং ৰজো সন্নিসীদতি, সুক্খন্তে সুক্খন্তে পুন পকতিভাৱেনেৱ ৱুট্ঠাতি, এৱমেৱ অকুসলপক্খে চিত্তেকগ্গতা ন বলৱতী হোতি.

উদ্ধচ্চৱিচিকিচ্ছাৱসেন পৱত্তস্স ৱিসাহাৰস্স পটিপক্খতো অৱিসাহাৰো. উদ্ধচ্চৱিচিকিচ্ছাৱসেনেৱ গচ্ছন্তং চিত্তং ৱিক্খিপতি নাম. অযং পন তথাৱিধো ৱিক্খেপো ন হোতীতি অৱিক্খেপো. উদ্ধচ্চৱিচিকিচ্ছাৱসেনেৱ চিত্তং ৱিসাহটং নাম হোতি, ইতো চিতো চ হৰীযতি, অযং পন এৱং অৱিসাহটমানসস্স ভাৱোতি অৱিসাহটমানসতা. সমথোতি তিৱিধো সমথো চিত্তসমথো অধিকৰণসমথো সব্বসঙ্খাৰসমথোতি. তত্থ অট্ঠসু সমাপত্তীসু চিত্তেকগ্গতা চিত্তসমথো নাম. তঞ্হি আগম্ম চিত্তচলনং চিত্তৱিপ্ফন্দিতং সম্মতি ৱূপসম্মতি, তস্মা সো ‘‘চিত্তসমথো’’তি ৱুচ্চতি. সম্মুখাৱিনযাদিসত্তৱিধো সমথো অধিকৰণসমথো নাম. তঞ্হি আগম্ম তানি তানি অধিকৰণানি সম্মন্তি ৱূপসম্মন্তি, তস্মা সো ‘‘অধিকৰণসমথো’’তি ৱুচ্চতি. যস্মা পন সব্বে সঙ্খাৰা নিব্বানং আগম্ম সম্মন্তি ৱূপসম্মন্তি ৱূপসম্মন্তি, তস্মা তং ‘‘সব্বসঙ্খাৰসমথো’’তি ৱুচ্চতি. ইমস্মিং অত্থে চিত্তসমথো অধিপ্পেতো. সমাধিলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি সমাধিন্দ্ৰিযং. উদ্ধচ্চে ন কম্পতীতি সমাধিবলং. সম্মাসমাধীতি যাথাৱসমাধি নিয্যানিকসমাধি.

১৫৭. অথস্স ভগৱা যস্মা ইন্দ্ৰিযসংৱৰো সীলস্স ৰক্খা, যস্মা ৱা ইমিনানুক্কমেন দেসিযমানা অযং দেসনা তাসং দেৱতানং সপ্পাযা, তস্মা ইন্দ্ৰিযসংৱৰতো পভুতি পটিপদং দস্সেন্তো ‘‘চক্খূহী’’তিআদি আৰদ্ধো. তত্থ চক্খূহি নেৱ লোলস্সাতি অদিট্ঠদক্খিতব্বাদিৱসেন চক্খূহি লোলো নেৱ অস্স. গামকথায আৱৰযে সোতন্তি তিৰচ্ছানকথায সোতং আৱৰেয্য.

চক্খুলোলিযেনাতি চক্খুদ্ৱাৰে উপ্পন্নলোলৱসেন চক্খুলোলিযেন. অদিট্ঠং দক্খিতব্বন্তি অদিট্ঠপুব্বং ৰূপাৰম্মণং পস্সিতুং যুত্তং. দিট্ঠং সমতিক্কমিতব্বন্তি দিট্ঠপুব্বৰূপাৰম্মণং অতিক্কমিতুং যুত্তং. আৰামেন আৰামন্তি পুপ্ফাৰামাদিআৰামেন ফলাৰামাদিং ৱা পুপ্ফাৰামাদিং ৱা. দীঘচাৰিকন্তি দীঘচৰণং. অনৱট্ঠিতচাৰিকন্তি অসন্নিট্ঠানচৰণং. অনুযুত্তো হোতি ৰূপদস্সনাযাতি ৰূপাৰম্মণদস্সনত্থায পুনপ্পুনং যুত্তো হোতি.

অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠোতি উম্মাৰব্ভন্তৰং পৱিট্ঠো. ৱীথিং পটিপন্নোতি অন্তৰৱীথিং ওতিণ্ণো. ঘৰমুখানি ওলোকেন্তোতি ঘৰদ্ৱাৰানি অৱলোকেন্তো. উদ্ধং উল্লোকেন্তোতি উপৰিদিসং উদ্ধংমুখো হুত্ৱা ৱিলোকেন্তো.

চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতি কাৰণৱসেন চক্খূতি লদ্ধৱোহাৰেন ৰূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপং দিস্ৱা. পোৰাণা পনাহু – ‘‘চক্খু ৰূপং ন পস্সতি অচিত্তকত্তা, চিত্তং ন পস্সতি অচক্খুকত্তা. দ্ৱাৰাৰম্মণসঙ্ঘট্টে পন পসাদৱত্থুকেন চিত্তেন পস্সতি. ঈদিসী পনেসা ‘ধনুনা ৱিজ্ঝতী’তিআদীসু ৱিয সসম্ভাৰকথা নাম হোতি. তস্মা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপং দিস্ৱাতি অযমেত্থ অত্থো’’তি. নিমিত্তগ্গাহীতি ইত্থিপুৰিসনিমিত্তং ৱা সুভনিমিত্তাদিকং ৱা কিলেসৱত্থুভূতং নিমিত্তং ছন্দৰাগৱসেন গণ্হাতি, দিট্ঠমত্তেযেৱ ন সণ্ঠাতি. অনুব্যঞ্জনগ্গাহীতি কিলেসানং অনুঅনুব্যঞ্জনতো পাকটভাৱকৰণতো অনুব্যঞ্জনন্তি লদ্ধৱোহাৰং হত্থপাদসিতহসিতকথিতআলোকিতৱিলোকিতাদিভেদং আকাৰং গণ্হাতি. যত্ৱাধিকৰণমেনন্তিআদিম্হি যংকাৰণা যস্স চক্খুন্দ্ৰিযাসংৱৰস্স হেতু এতং পুগ্গলং সতিকৱাটেন চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং অপিহিতচক্খুদ্ৱাৰং হুত্ৱা ৱিহৰন্তং এতে অভিজ্ঝাদযো ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং অনুপ্পবন্ধেয্যুং অজ্ঝোত্থৰেয্যুং. তস্স সংৱৰায ন পটিপজ্জতীতি তস্স চক্খুন্দ্ৰিযস্স সতিকৱাটেন পিদহনত্থায ন পটিপজ্জতি. এৱংভূতোযেৱ চ ন ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং. ন চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতীতিপি ৱুচ্চতি. তত্থ কিঞ্চাপি চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা নত্থি. ন হি চক্খুপসাদং নিস্সায সতি ৱা মুট্ঠস্সচ্চং ৱা উপ্পজ্জতি. অপিচ যদা ৰূপাৰম্মণং চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছতি, তদা ভৱঙ্গে দ্ৱিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধে কিৰিযামনোধাতু আৱজ্জনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং, ততো মনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং, ততো ৱিপাকাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং, ততো কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তদনন্তৰং জৱনং জৱতি.

তত্ৰাপি নেৱ ভৱঙ্গসমযে ন আৱজ্জনাদীনং অঞ্ঞতৰসমযে সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা অত্থি. জৱনক্খণে পন সচে দুস্সীল্যং ৱা মুট্ঠস্সচ্চং ৱা অঞ্ঞাণং ৱা অক্খন্তি ৱা কোসজ্জং ৱা উপ্পজ্জতি, অসংৱৰো হোতি. এৱং হোন্তো পন সো ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযে অসংৱৰো’’তি ৱুচ্চতি. কস্মা? যস্মা তস্মিং অসংৱৰে সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগৰে চতূসু দ্ৱাৰেসু অসংৱুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘৰদ্ৱাৰকোট্ঠকগব্ভাদযো সংৱুতা, তথাপি অন্তোনগৰে সব্বং ভণ্ডং অৰক্খিতং অগোপিতমেৱ হোতি. নগৰদ্ৱাৰেন হি পৱিসিত্ৱা চোৰা যদিচ্ছন্তি তং কৰেয্যুং, এৱমেৱ জৱনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৱৰে সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্তং হোতি ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি.

সদ্ধাদেয্যানীতি কম্মঞ্চ ফলঞ্চ ইধলোকঞ্চ পৰলোকঞ্চ সদ্দহিত্ৱা দিন্নানি. ‘‘অযং মে ঞাতীতি ৱা, মিত্তোতি ৱা, ইদং ৱা পটিকৰিস্সতি, ইদং ৱানেন কতপুব্ব’’ন্তি ৱা এৱং ন দিন্নানীতি অত্থো. এৱং দিন্নানি হি ন সদ্ধাদেয্যানি নাম হোন্তি. ভোজনানীতি চ দেসনাসীসমত্তমেতং, অত্থতো পন সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা চীৱৰানি পাৰুপিত্ৱা সেনাসনানি সেৱমানা গিলানপচ্চযভেসজ্জং পৰিভুঞ্জমানাতি সব্বমেতং ৱুত্তমেৱ হোতি.

সেয্যথিদন্তি নিপাতো. তস্সত্থো, কতমো হোতি. নচ্চং নাম যংকিঞ্চি নচ্চং, তং মগ্গং গচ্ছন্তেনাপি গীৱং পসাৰেত্ৱা দট্ঠুং ন ৱট্টতি. গীতন্তি যংকিঞ্চি গীতং. ৱাদিতন্তি যংকিঞ্চি ৱাদিতং. পেক্খন্তি নটসমজ্জং. অক্খানন্তি ভাৰতৰামাযনাদিকং. যস্মিং ঠানে কথীযতি, তত্থ গন্তুম্পি ন ৱট্টতি. পাণিস্সৰন্তি কংসতাড়ং, ‘‘পাণিতাড়’’ন্তিপি ৱদন্তি. ৱেতাড়ন্তি ঘনতাড়ং, ‘‘মন্তেন মতসৰীৰুট্ঠাপন’’ন্তিপি একে. কুম্ভথূণন্তি চতুৰস্সঅম্বণকতাড়ং, ‘‘কুম্ভসদ্দ’’ন্তিপি একে. সোভনকন্তি নটানং অব্ভোক্কিৰণং; সোভনকৰং ৱা, পটিভানচিত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. চণ্ডালন্তি অযোগুড়কীড়া, ‘‘চণ্ডালানং সাণধোৱনকীড়া’’তিপি ৱদন্তি. ৱংসন্তি ৱেণুং উস্সাপেত্ৱা কীড়নং.

ধোৱনন্তি অট্ঠিধোৱনং, একচ্চেসু কিৰ জনপদেসু কালঙ্কতে ঞাতকে ন ঝাপেন্তি, নিখণিত্ৱা ঠপেন্তি. অথ তেসং পূতিভূতং কাযং ঞত্ৱা নীহৰিত্ৱা অট্ঠীনি ধোৱিত্ৱা গন্ধেহি মক্খেত্ৱা ঠপেন্তি. তে নক্খত্তকালে একস্মিং ঠানে অট্ঠীনি ঠপেত্ৱা একস্মিং ঠানে সুৰাদীনি ঠপেত্ৱা ৰোদন্তা পৰিদেৱন্তা সুৰং পিৱন্তি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘অত্থি ভিক্খৱে দক্খিণেসু জনপদেসু ধোৱনং নাম, তত্থ হোতি অন্নম্পি পানম্পি খজ্জম্পি ভোজ্জম্পি লেয্যম্পি পেয্যম্পি নচ্চম্পি গীতম্পি ৱাদিতম্পি. অত্থেকং ভিক্খৱে ধোৱনং, নেতং নত্থীতি ৱদামী’’তি (অ. নি. ১০.১০৭). একচ্চে পন ‘‘ইন্দজালেন অট্ঠিধোৱনং ধোৱন’’ন্তি ৱদন্তি. হত্থিযুদ্ধাদীসু ভিক্খুনো নেৱ হত্থিআদীহি সদ্ধিং যুজ্ঝিতুং, ন তে যুজ্ঝাপেতুং, ন যুজ্ঝন্তে দট্ঠুং ৱট্টতি. নিব্বুদ্ধন্তি মল্লযুদ্ধং. উয্যোধিকন্তি যত্থ সম্পহাৰো দিয্যতি. বলগ্গন্তি বলগণনট্ঠানং. সেনাব্যূহন্তি সেনানিৱেসো, সকটব্যূহাদিৱসেন সেনায নিৱেসনং. অনীকদস্সনন্তি ‘‘তযো হত্থী পচ্ছিমং হত্থানীক’’ন্তিআদিনা (পাচি. ৩২৪) নযেন ৱুত্তস্স অনীকস্স দস্সনং.

ন নিমিত্তগ্গাহী হোতীতি ছন্দৰাগৱসেন ৱুত্তপ্পকাৰং নিমিত্তং ন গণ্হাতি. এৱং সেসপদানিপি ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বানি. যথা চ হেট্ঠা জৱনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৱৰে সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানীতি ৱুত্তং, এৱমিধ তস্মিং সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৱাৰম্পি গুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগৰদ্ৱাৰেসু সংৱুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘৰাদযো অসংৱুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগৰে সব্বং ভণ্ডং সুৰক্খিতং সুগোপিতমেৱ হোতি, নগৰদ্ৱাৰেসু পিহিতেসু চোৰানং পৱেসো নত্থি. এৱমেৱ জৱনে সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৱাৰম্পি গুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি. তস্মা জৱনক্খণে উপ্পজ্জমানোপি ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো’’তি ৱুত্তো. ইতো পৰং হেট্ঠা চ উপৰি চ ৱুত্তপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

ৱিসূকদস্সনাতি পটাণীদস্সনতো. গামকথাতি গামৱাসীনং কথা. বাত্তিংসাতি দ্ৱত্তিংস. অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিৰচ্ছানভূতা কথাতি তিৰচ্ছানকথা. তত্থ ৰাজানং আৰব্ভ ‘‘মহাসম্মতো মন্ধাতা ধম্মাসোকো এৱং মহানুভাৱো’’তিআদিনা নযেন পৱত্তা কথা ৰাজকথা. এস নযো চোৰকথাদীসু. তেসু ‘‘অসুকো ৰাজা অভিৰূপো দস্সনীযো’’তিআদিনা নযেন গেহস্সিতকথাৱ তিৰচ্ছানকথা হোতি. ‘‘সোপি নাম এৱং মহানুভাৱো খযং গতো’’তি এৱং পৱত্তা পন কম্মট্ঠানভাৱে তিট্ঠতি. চোৰেসুপি ‘‘মূলদেৱো এৱং মহানুভাৱো, মেঘমালো এৱং মহানুভাৱো’’তি তেসং কম্মং পটিচ্চ ‘‘অহো সূৰা’’তি গেহস্সিতকথাৱ তিৰচ্ছানকথা. যুদ্ধেপি ভাৰতযুদ্ধাদীসু ‘‘অসুকেন অসুকো এৱং মাৰিতো এৱং ৱিদ্ধো’’তি কামস্সাদৱসেনেৱ কথা তিৰচ্ছানকথা. ‘‘তেপি নাম খযং গতা’’তি এৱং পৱত্তা পন সব্বত্থ কম্মট্ঠানমেৱ হোতি.

অপি চ অন্নাদীসু ‘‘এৱং ৱণ্ণৱন্তং গন্ধৱন্তং ৰসৱন্তং ফস্সসম্পন্নং খাদিম্হ ভুঞ্জিম্হ পিৱিম্হ পৰিভুঞ্জিম্হা’’তি কামস্সাদৱসেন কথেতুং ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘পুব্বে এৱং ৱণ্ণাদিসম্পন্নং অন্নং পানং ৱত্থং সযনং মালং গন্ধং সীলৱন্তানং অদম্হ, চেতিযপূজং অকৰিম্হা’’তি কথেতুং ৱট্টতি. ঞাতিকথাদীসু পন ‘‘অম্হাকং ঞাতকা সূৰা সমত্থা’’তি ৱা, ‘‘পুব্বে মযং এৱং ৱিচিত্ৰেহি যানেহি ৱিচৰিম্হা’’তি ৱা অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘তেপি নো ঞাতকা খযং গতা’’তি ৱা, ‘‘পুব্বে মযং এৱৰূপা উপাহনা সঙ্ঘস্স অদম্হা’’তি ৱা কথেতুং ৱট্টতি. গামকথাপি সুনিৱিট্ঠদুন্নিৱিট্ঠসুভিক্খদুব্ভিক্খাদিৱসেন ‘‘অসুকগামৱাসিনো সূৰা সমত্থা’’তি ৱা এৱং অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি ৱা, ‘‘খযৱযং গতা’’তি ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি.

নিগমনগৰজনপদকথাসুপি এসেৱ নযো. ইত্থিকথাপি ৱণ্ণসণ্ঠানাদীনি পটিচ্চ অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না, খযৱযং গতা’’তি এৱমেৱ ৱট্টতি. সূৰকথাপি ‘‘নন্দিমিত্তো নাম যোধো সূৰো অহোসী’’তি অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি. ‘‘সদ্ধো অহোসি, খযৱযং গতো’’তি এৱমেৱ ৱট্টতি. ৱিসিখাকথাপি ‘‘অসুকা ৱিসিখা সুনিৱিট্ঠা দুন্নিৱিট্ঠা সূৰা সমত্থা’’তি অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি. ‘‘সদ্ধা পসন্না, খযৱযং গতা’’ইচ্চেৱ ৱট্টতি.

কুম্ভট্ঠানকথাতি উদকট্ঠানকথা, ‘‘উদকতিত্থকথা’’তিপি ৱুচ্চতি, কুম্ভদাসিকথা ৱা. সাপি ‘‘পাসাদিকা, নচ্চিতুং গাযিতুং ছেকা’’তি অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তিআদিনা নযেন ৱট্টতি. পুব্বপেতকথাতি অতীতঞাতিকথা. তত্থ ৱত্তমানঞাতিকথাসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো.

নানত্তকথাতি পুৰিমপচ্ছিমকথাহি ৱিমুত্তা অৱসেসা নানাসভাৱা নিৰত্থককথা. লোকক্খাযিকাতি ‘‘অযং লোকো কেন নিম্মিতো? অসুকেন নাম নিম্মিতো. কাকো সেতো অট্ঠীনং সেতত্তা, বলাকা ৰত্তা লোহিতস্স ৰত্তত্তা’’তি এৱমাদিকা লোকাযতৱিতণ্ডসল্লাপকথা.

সমুদ্দক্খাযিকা নাম কস্মা সমুদ্দো সাগৰো? সাগৰদেৱেন খতত্তা সাগৰো, ‘‘খতো মে’’তি হত্থমুদ্দায সযং নিৱেদিতত্তা সমুদ্দোতি এৱমাদিকা নিৰত্থকা সমুদ্দক্খানকথা. ভৱোতি ৱুদ্ধি. অভৱোতি হানি. ইতি ভৱো ইতি অভৱোতি যং ৱা তং ৱা নিৰত্থককাৰণং ৱত্ৱা পৱত্তিতকথা ইতিভৱাভৱকথা.

আৱৰেয্যাতি আৱৰণং কৰেয্য. নিৱাৰেয্যাতি আৰম্মণতো ৱাৰেয্য. সংৱৰেয্যাতি সম্মা নিস্সেসং কত্ৱা ৱাৰেয্য. ৰক্খেয্যাতি ৰক্খং কৰেয্য. গোপেয্যাতি সংগোপেয্য. পিদহেয্যাতি পিদহনং কৰেয্য. পচ্ছিন্দেয্যাতি সোতং ছিন্দেয্য.

তেন তেন ন তুস্সন্তীতি তেন তেন অম্বিলাদিনা ৰসেন ন সন্তোসং আপজ্জন্তি. অপৰাপৰং পৰিযেসন্তীতি উপৰূপৰি গৱেসন্তি.

১৫৮. ফস্সেনাতি ৰোগফস্সেন. ভৱঞ্চ নাভিজপ্পেয্যাতি তস্স ফস্সস্স ৱিনোদনত্থায কামভৱাদিভৱঞ্চ ন পত্থেয্য. ভেৰৱেসু চ ন সম্পৱেধেয্যাতি তস্স ফস্সস্স পচ্চযভূতেসু সীহব্যগ্ঘাদীসু ভেৰৱেসু চ ন সম্পৱেধেয্য, অৱসেসেসু ৱা ঘানিন্দ্ৰিযমনিন্দ্ৰিযৱিসযেসু ন সম্পৱেধেয্য. এৱং পৰিপূৰো ইন্দ্ৰিযসংৱৰো চ ৱুত্তো হোতি. পুৰিমেহি ৱা ইন্দ্ৰিযসংৱৰং দস্সেত্ৱা ইমিনা ‘‘অৰঞ্ঞে ৱসতা ভেৰৱং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা নপ্পৱেধিতব্ব’’ন্তি দস্সেতি.

একেনাকাৰেনাতি একেন কাৰণেন. ভযম্পি ভেৰৱম্পি তঞ্ঞেৱাতি ভযন্তি চ ভেৰৱন্তি চ খুদ্দকম্পি মহন্তম্পি উত্তাসনিমিত্তমেৱ. তমেৱত্থং দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তং হেত’’ন্তিআদিমাহ. ভযন্তি তপ্পচ্চযা উপ্পন্নভযং. ভযানকন্তি আকাৰনিদ্দেসো. ছম্ভিতত্তন্তি ভযৱসেন গত্তচলনং. লোমহংসোতি লোমানং হংসনং উদ্ধগ্গভাৱো. ইমিনা পদদ্ৱযেন কিচ্চতো ভযং দস্সেত্ৱা পুন ‘‘চেতসো উব্বেগো উত্ৰাসো’’তি সভাৱতো দস্সেতি. উব্বেগ্গোতি ভীৰুকো, উত্ৰাসোতি চিত্তক্খোভো. জাতিভযন্তি জাতিং পটিচ্চ উপ্পন্নভযং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ৰাজতো উপ্পন্নভযং ৰাজভযং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অত্তানুৱাদভযন্তি পাপকম্মিনো অত্তানং অনুৱদন্তস্স উপ্পজ্জনকভযং. পৰানুৱাদভযন্তি পৰস্স অনুৱাদতো উপ্পজ্জনকভযং.

দণ্ডভযন্তি আগাৰিকস্স ৰঞ্ঞা পৱত্তিতদণ্ডং, অনাগাৰিকস্স ৱিনযদণ্ডং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. দুগ্গতিভযন্তি চত্তাৰো অপাযে পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. ঊমিভযন্তি মহাসমুদ্দে উদকং ওৰোহন্তস্স পৱত্তভযং. মহাসমুদ্দে কিৰ মহিন্দৱীচি নাম সট্ঠি যোজনানি উগ্গচ্ছতি, তৰঙ্গৱীচি নাম পণ্ণাস যোজনানি, ৰোহণৱীচি নাম চত্তালীস যোজনানি উগ্গচ্ছতি. এৱৰূপা ঊমিযো পটিচ্চ পৱত্তং ঊমিভযং. কুম্ভীলতো পৱত্তং ভযং কুম্ভীলভযং. উদকাৱট্টতো ভযং আৱট্টভযং. সুসুকা ৱুচ্চতি চণ্ডমচ্ছো, ততো ভযং সুসুকাভযং. আজীৱিকভযন্তি জীৱিতৱুত্তিতো ভযং আজীৱিকভযং. অসিলোকভযন্তি গৰহতো ভযং.

১৫৯. লদ্ধা ন সন্নিধিং কযিৰাতি এতেসং অন্নাদীনং যংকিঞ্চি ধম্মেন লভিত্ৱা ‘‘অৰঞ্ঞে চ সেনাসনে ৱসতা দুল্লভ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা সন্নিধিং ন কৰেয্য.

ওদনোতি সালি ৱীহি যৱো গোধুমো কঙ্গু ৱৰকো কুদ্ৰূসকোতি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানঞ্চ তণ্ডুলেহি নিব্বত্তো. কুম্মাসোতি যৱেহি নিব্বত্তো. সত্তূতি সালিআদীহি কতসত্তু. মচ্ছো দকসম্ভৱো. মংসং পাকটমেৱ. অম্বপানন্তি আমেহি ৱা পক্কেহি ৱা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি কৰোন্তেন অম্বতৰুণানি ভিন্দিত্ৱা উদকে পক্খিপিত্ৱা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা তদহু পটিগ্গহিতেহি মধুসক্কৰকপ্পূৰাদীহি যোজেত্ৱা কাতব্বং. জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিৰসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৱট্টতি, সুদ্ধং ন ৱট্টতি. মুদ্দিকপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৱা অম্বপানং ৱিয কতপানং. সালূকপানন্তি ৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৱা কতপানং. ফাৰুসকপানন্তি ফাৰুসকেহি অম্বপানং ৱিয কতপানং. কোসম্বপানন্তি কোসম্বফলেহি কতপানং. কোলপানন্তি কোলফলেহি কতপানং. বদৰপানন্তি মহাকোলফলেহি অম্বপানং ৱিয কতপানং. ইমানি একাদস পানানি, তানিপি আদিচ্চপাকানি ৱট্টন্তি.

ঘতপানন্তি সপ্পিপানং. তেলপানন্তি তিলতেলাদীনং পানং. পযোপানন্তি খীৰপানং. যাগুপানন্তি সীতলাদিযাগুপানং. ৰসপানন্তি সাকাদিৰসপানং. পিট্ঠখজ্জকন্তি সত্তন্নং তাৱ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপৰণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৱমাদীনং পিট্ঠেহি কতং পিট্ঠখজ্জকং. পূৱখজ্জকম্পি এতেহিযেৱ কতং. মূলখজ্জকন্তি মূলকমূলং খাৰকমূলং চুচ্চুমূলন্তি এৱমাদি. তচখজ্জকন্তি উচ্ছুতচাদযো. পত্তখজ্জকন্তি নিম্বপণ্ণকুটজপণ্ণপটোলপণ্ণসুলসপণ্ণাদযো. পুপ্ফখজ্জকন্তি মূলকপুপ্ফখাৰকপুপ্ফসেতৱৰণসিগ্গুউপ্পলপদুমকাদযো. ফলখজ্জকন্তি পনসলবুজতালনাড়িকেৰঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিট্ঠফলঅলাবুকুম্ভণ্ডফুস্স- ফলতিম্বৰূসকতিলৱাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানং খজ্জকং.

ন কুহনাযাতি ন ৱিম্হাপনায. ন লপনাযাতি পচ্চযত্থং ন লপনায. ৱিহাৰং আগতে মনুস্সে দিস্ৱা ‘‘কিমত্থায ভোন্তো আগতা’’তি ভিক্খূ নিমন্তেতুন্তি. ‘‘যদি এৱং গচ্ছথ, অহং পচ্ছতো গহেত্ৱা আগচ্ছামী’’তি এৱং ন লপনায. অথ ৱা অত্তানং উপনেত্ৱা ‘‘অহং তিস্সো, মযি ৰাজা পসন্নো, মযি অসুকো ৰাজা অসুকো চ ৰাজমহামত্তো পসন্নো’’তি এৱং ন লপনায. ন নেমিত্তিকতাযাতি যেন কেনচি পৰেসং পচ্চযদানসঞ্ঞাজনকেন কাযৱচীকম্মেন ন নেমিত্তিকতায. ন নিপ্পেসিকতাযাতি যা পৰেসং অক্কোসনাদিকিৰিযা যস্মা ৱেড়ুপেসিকা ৱিয অব্ভঙ্গং পৰস্স গুণং নিপ্পেসেতি নিপুঞ্ছতি, যস্মা ৱা গন্ধজাতং নিপিসিত্ৱা গন্ধমগ্গনা ৱিয পৰগুণে নিপিসিত্ৱা ৱিচুণ্ণেত্ৱা এসা লাভমগ্গনা হোতি, তস্মা ‘‘নিপ্পেসিকতা’’তি ৱুচ্চতি. ন এৱৰূপায নিপ্পেসিকতায. ন লাভেন লাভং নিজিগীসনতাযাতি এত্থ নিজিগীসনতাতি মগ্গনা, অঞ্ঞতো লদ্ধঞ্হি অঞ্ঞত্থ হৰণৱসেন লাভেন লাভমগ্গনা নাম হোতি. ন এৱৰূপায লাভেন লাভমগ্গনায.

ন দাৰুদানেনাতি ন পচ্চযহেতুকেন দাৰুদানেন ৱিহাৰে উট্ঠিতঞ্হি অৰঞ্ঞতো ৱা আহৰিত্ৱা ৰক্খিতগোপিতদাৰুং ‘‘এৱং মে পচ্চযং দস্সন্তী’’তি উপট্ঠাকানং দাতুং ন ৱট্টতি. এৱঞ্হি জীৱিকং কপ্পেন্তো অনেসনায মিচ্ছাজীৱেন জীৱতি, সো দিট্ঠেৱ ধম্মে গৰহং পাপুণাতি, সম্পৰাযে চ অপাযপৰিপূৰকো হোতি. অত্তনো পুগ্গলিকং দাৰুং কুসলঙ্গহত্থায দদন্তো কুলদূসকদুক্কটং আপজ্জতি, পৰপুগ্গলিকং থেয্যচিত্তেন দদন্তো ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বো. সঙ্ঘিকেপি এসেৱ নযো. সচে পন তং ইস্সৰতায দেতি, গৰুভণ্ডৱিস্সজ্জনং আপজ্জতি. কতৰং পন দাৰু গৰুভণ্ডং হোতি, কতৰং ন হোতীতি? যং তাৱ অৰোপিমং সযংজাতং, তং সঙ্ঘেন পৰিচ্ছিন্নট্ঠানেযেৱ গৰুভণ্ডং, ততো পৰং ন গৰুভণ্ডং. ৰোপিমট্ঠানে চ সব্বেন সব্বং গৰুভণ্ডং, পমাণতো সূচিদণ্ডকপ্পমাণং গৰুভণ্ডং.

ন ৱেড়ুদানেনাতিআদীসুপি ন ৱেড়ুদানেনাতি ন পচ্চযহেতুকেন ৱেড়ুদানেনাতিআদি সব্বং ন দাৰুদানেনাতি এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ৱেড়ু পন পমাণতো তেলনাড়িপ্পমাণো গৰুভণ্ডং, ন ততো হেট্ঠা. মনুস্সা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱেড়ুং যাচন্তি, ভিক্খূ ‘‘সঙ্ঘিকো’’তি দাতুং ন ৱিসহন্তি, মনুস্সা পুনপ্পুনং যাচন্তি ৱা তজ্জেন্তি ৱা, তদা ভিক্খূহি ‘‘দণ্ডকম্মং কত্ৱা গণ্হথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি, ৱেড়ুদানং নাম ন হোতি. সচে তে দণ্ডকম্মত্থায ৱাসিফৰসুআদীনি ৱা খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা দেন্তি, গহেতুং ন ৱট্টতি.

ৱিনযট্ঠকথাযং পন ‘‘দড্ঢগেহা মনুস্সা গণ্হিত্ৱা গচ্ছন্তা ন ৱাৰেতব্বা’’তি ৱুত্তং. সচে সঙ্ঘস্স ৱেড়ুগুম্বে ৱেড়ুদূসিকা উপ্পজ্জতি, তং অকোট্টাপেন্তানং ৱেড়ু নস্সতি. ‘‘কিং কাতব্ব’’ন্তি ভিক্খাচাৰে মনুস্সানং আচিক্খিতব্বং. সচে কোট্টেতুং ন ইচ্ছন্তি, ‘‘সমং ভাগং লভিস্সথা’’তি ৱত্তব্বা. ন ইচ্ছন্তিযেৱ, ‘‘দ্ৱে কোট্ঠাসে লভিস্সথা’’তি ৱত্তব্বা. এৱম্পি অনিচ্ছন্তেসু নট্ঠেন অত্থো নত্থি, ‘‘তুম্হাকং খণে সতি দণ্ডকম্মং কৰিস্সথ, কোট্টেত্ৱা গণ্হথা’’তি ৱত্তব্বা, ৱেড়ুদানং নাম ন হোতি. ৱেড়ুগুম্বে অগ্গিম্হি উট্ঠিতেপি উদকেন ৱুয্হমানৱেড়ূসুপি এসেৱ নযো.

পত্তদানে গৰুভণ্ডতায অযং ৱিনিচ্ছযো – পত্তম্পি হি যত্থ ৱিক্কাযতি, গন্ধকাৰাদযো গন্ধপলিৱেঠনাদীনং অত্থায গণ্হন্তি, তাদিসে দুল্লভট্ঠানেযেৱ গৰুভণ্ডং হোতি. এস তাৱ কিংসুকপত্তকণ্ণপিড়ন্ধনতালপত্তাদীসু ৱিনিচ্ছযো. তালপণ্ণম্পি ইমস্মিংযেৱ ঠানে কথেতব্বং – তালপণ্ণম্পি হি সযংজাতে তালৱনে সঙ্ঘেন পৰিচ্ছিন্নট্ঠানেযেৱ গৰুভণ্ডং, ন ততো পৰং, ৰোপিমতালেসু সব্বম্পি গৰুভণ্ডং, তস্স পমাণং হেট্ঠিমকোটিযা অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোপি ৰিত্তপোত্থকো. তিণম্পি এত্থেৱ পক্খিপিত্ৱা কথেতব্বং. যত্থ পন তিণং নত্থি, তত্থ তালনাড়িকেৰপণ্ণাদীহিপি ছাদেন্তি. তস্মা তানিপি তিণেনেৱ সঙ্গহিতানি. ইতি মুঞ্জপলালাদীসু যংকিঞ্চি মুট্ঠিপ্পমাণং তিণং. নাড়িকেৰপণ্ণাদীসু চ একপণ্ণম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নং ৱা তত্থ জাতং ৱা বহিআৰামে সঙ্ঘস্স তিণৱত্থুম্হি জাততিণং ৱা ৰক্খিতগোপিতং ৱা গৰুভণ্ডং হোতি. তং পন সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে অতিৰেকং পুগ্গলিককম্মে দাতুং ৱট্টতি. হেট্ঠা ৱুত্তদাৰুৱেড়ূসুপি এসেৱ নযো.

পুপ্ফদানে ‘‘এত্তকেসু ৰুক্খেসু পুপ্ফানি ৱিস্সজ্জিত্ৱা যাগুভত্তত্থায উপনেন্তু, এত্তকেসু সেনাসনপটিসঙ্খৰণে উপনেন্তূ’’তি এৱং নিযমিতট্ঠানেযেৱ পুপ্ফানি গৰুভণ্ডানি হোন্তি. যদি সামণেৰা পুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা ৰাসিং কৰোন্তি, পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো পুপ্ফভাজকো ভিক্খু ভিক্খুসঙ্ঘং গণেত্ৱা কোট্ঠাসে কৰোতি. সো সম্পত্তপৰিসায সঙ্ঘং অনাপুচ্ছিত্ৱাৱ দাতুং লভতি. অসম্মতেন পন আপুচ্ছিত্ৱা দাতব্বং. ভিক্খুনো পন কস্স পুপ্ফানি দাতুং লব্ভতি, কস্স ন লব্ভতীতি? মাতাপিতূনং গেহং হৰিত্ৱাপি গেহতো পক্কোসাপেত্ৱাপি ‘‘ৱত্থুপূজং কৰোথা’’তি দাতুং লব্ভতি, পিড়ন্ধনত্থায ন লব্ভতি. সেসঞাতীনং পন হৰিত্ৱা ন দাতব্বং, পক্কোসাপেত্ৱা পূজনত্থায দাতব্বং. সেসজনস্স পূজনট্ঠানং সম্পত্তস্স অপচ্চাসীসন্তেন দাতব্বং, পুপ্ফদানং নাম ন হোতি.

ৱিহাৰে বহূনি পুপ্ফানি পুপ্ফন্তি, ভিক্খুনা পিণ্ডায চৰন্তেন মনুস্সে দিস্ৱা ‘‘ৱিহাৰে বহূনি পুপ্ফানি পূজেথা’’তি ৱত্তব্বং, ৱচনমত্তে দোসো নত্থি, ‘‘মনুস্সা খাদনীযভোজনীযং আদায আগমিস্সন্তী’’তি চিত্তেন পন ন ৱত্তব্বং. সচে ৱদতি, খাদনীযভোজনীযং ন পৰিভুঞ্জিতব্বং. মনুস্সা অত্তনো ধম্মতায ‘‘ৱিহাৰে পুপ্ফানি অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অসুকদিৱসে ৱিহাৰং আগমিস্সাম, সামণেৰানং পুপ্ফানি ওচিনিতুং মা দেথা’’তি ৱদন্তি. ভিক্খু সামণেৰানং কথেতুং পমুট্ঠো, সামণেৰেহি পুপ্ফানি ওচিতানি, মনুস্সা ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা মযং তুম্হাকং অসুকদিৱসে এৱং আৰোচযিম্হ ‘‘সামণেৰানং পুপ্ফানি ওচিনিতুং মা দেথা’’তি, কস্মা ন ৱাৰযিত্থাতি? ‘‘সতি মে পমুট্ঠা, পুপ্ফানি ওচিনিতমত্তানেৱ, ন তাৱ পূজা কতা’’তি ৱত্তব্বং, ‘‘গণ্হথ পূজেথা’’তি ন ৱত্তব্বং. সচে ৱদতি, আমিসং ন পৰিভুঞ্জিতব্বং. অপৰো ভিক্খু সামণেৰানং আচিক্খতি ‘‘অসুকগামৱাসিনো ‘পুপ্ফানি মা ওচিনিত্থা’তি আহংসূ’’তি মনুস্সাপি আমিসং আহৰিত্ৱা দানং দত্ৱা ৱদন্তি ‘‘অম্হাকং মনুস্সা ন বহুকা, সামণেৰে অম্হেহি সহ পুপ্ফানি ওচিনিতুং আণাপেথা’’তি. ‘‘সামণেৰেহি ভিক্খা লদ্ধা. যে ভিক্খাচাৰং ন গচ্ছন্তি, তে সযমেৱ জানিস্সন্তি উপাসকা’’তি ৱত্তব্বং. এত্তকং নযং লভিত্ৱা সামণেৰে পুত্তে ৱা ভাতিকে ৱা কত্ৱা পুপ্ফানি ওচিনাপেতুং দোসো নত্থি, পুপ্ফদানং নাম ন হোতি.

ফলদানে ফলম্পি পুপ্ফং ৱিয নিযমিতমেৱ গৰুভণ্ডং হোতি. ৱিহাৰে বহুকস্মিং ফলাফলে সতি অফাসুকমনুস্সা আগন্ত্ৱা যাচন্তি, ভিক্খূ ‘‘সঙ্ঘিক’’ন্তি দাতুং ন উস্সহন্তি, মনুস্সা ৱিপ্পটিসাৰিনো অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? ফলেহি ৱা ৰুক্খেহি ৱা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কথিকা কাতব্বা ‘‘অসুকে চ ৰুক্খে অসুকে চ ৰুক্খে এত্তকানি ফলানি গণ্হন্তা, এত্তকেসু ৱা ৰুক্খেসু ফলানি গণ্হন্তা ন ৱাৰেতব্বা’’তি. চোৰা ৱা ইস্সৰা ৱা বলক্কাৰেন গণ্হন্তা ন ৱাৰেতব্বা. কুদ্ধা হি তে সকলৱিহাৰম্পি নাসেয্যুং, আদীনৱো পন কথেতব্বোতি.

সিনানদানে সিনানচুণ্ণানি কোট্টিতানি ন গৰুভণ্ডানি, অকোট্টিতো ৰুক্খে ঠিতোৱ ৰুক্খতচো গৰুভণ্ডং, চুণ্ণং পন অগিলানস্স ৰজননিপক্কং ৱট্টতি. গিলানস্স যংকিঞ্চি চুণ্ণং দাতুং ৱট্টতিযেৱ.

ন চুণ্ণদানেনাতি ৱুত্তনযেন সিৰীসচুণ্ণাদীনং দানেন. মত্তিকাদানেমত্তিকা হি যত্থ দুল্লভা হোতি, তত্থেৱ গৰুভণ্ডং. সাপি হেট্ঠিমকোটিযা তিংসপলগুড়পিণ্ডপ্পমাণাৱ, ততো হেট্ঠা ন গৰুভণ্ডন্তি.

দন্তকট্ঠদানে দন্তকট্ঠং অচ্ছিন্নকমেৱ গৰুভণ্ডং. যেসং সামণেৰানং সঙ্ঘতো দন্তকট্ঠৱাৰো পাপুণাতি, তে অত্তনো আচৰিযুপজ্ঝাযানং পাটিযেক্কং দাতুং ন লভন্তি. যেহি পন ‘‘এত্তকানি দন্তকট্ঠানি আহৰিতব্বানী’’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱাৰা গহিতা, তে অতিৰেকানি আচৰিযুপজ্ঝাযানং দাতুং লভন্তি. একেন ভিক্খুনা দন্তকট্ঠমাড়কতো বহূনি দন্তকট্ঠানি ন গহেতব্বানি, দেৱসিকং একেকমেৱ গহেতব্বং. পাটিযেক্কং ৱসন্তেনাপি ভিক্খুসঙ্ঘং গণযিত্ৱা যত্তকানি অত্তনো পাপুণন্তি, তত্তকানেৱ গহেত্ৱা গন্তব্বং. অন্তৰা আগন্তুকেসু ৱা আগতেসু দিসং ৱা পক্কমন্তেসু আহৰিত্ৱা গহিতট্ঠানেযেৱ ঠপেতব্বানি. ন মুখোদকদানেনাতি ন মুখধোৱনউদকদানেন.

ন চাটুকম্যতাযাতিআদীসু চাটুকম্যতা ৱুচ্চতি অত্তানং দাসং ৱিয নীচট্ঠানে ঠপেত্ৱা পৰস্স খলিতৱচনম্পি সণ্ঠপেত্ৱা পিযকামতায পগ্গয্হৱচনং. ন মুগ্গসূপ্যতাযাতি ন মুগ্গসূপসমানতায. মুগ্গসূপসমানতাতি সচ্চালিকেন জীৱিকং কপ্পনতায এতং অধিৱচনং. যথা হি মুগ্গসূপে পচ্চন্তে বহূ মুগ্গা পাকং গচ্ছন্তি থোকা ন গচ্ছন্তি, এৱমেৱ সচ্চালিকেন জীৱিককপ্পকে পুগ্গলে বহু অলিকং হোতি, অপ্পকং সচ্চং. যথা ৱা মুগ্গসূপস্স অপৱিসনট্ঠানং নাম নত্থি, এৱমেৱ সচ্চালিকৱুত্তিনো পুগ্গলস্স অপ্পতিট্ঠানং নাম নত্থি. সিঙ্ঘাটকং ৱিয ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানস্স পতিট্ঠাতি. তেনস্স সা মুসাৱাদিতা ‘‘মুগ্গসূপ্যতা’’তি ৱুত্তা. ন পাৰিভট্যতাযাতি ন পৰিভটকম্মভাৱেন. পৰিভটস্স হি কম্মং পাৰিভট্যং, তস্স ভাৱো পাৰিভট্যতা, অলঙ্কাৰকৰণাদীহি দাৰককীড়াপনস্সেতং অধিৱচনং. ন পীঠমদ্দিকতাযাতি ন সহসা ঘৰং পৱিসিত্ৱা পীঠকে নিসীদনকতায.

ন ৱত্থুৱিজ্জাযাতিআদীসু ৱত্থুৱিজ্জা নাম গামনিগমনগৰাদীনং সুনিৱিট্ঠদুন্নিৱিট্ঠজাননসত্থং. তিৰচ্ছানৱিজ্জা নাম অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিৰচ্ছানভূতা অঙ্গসত্থনিমিত্তাদিকা অৱসেসৱিজ্জা. অঙ্গৱিজ্জা নাম ইত্থিপুৰিসানং সুভগদুব্ভগলক্খণজাননং. নক্খত্তৱিজ্জা নাম নক্খত্তানং যোগজাননসত্থং.

ন দূতগমনেনাতি ন দূতেয্যং কত্ৱা গমনেন. ন পহিণগমনেনাতি ন গিহীনং সাসনং গহেত্ৱা ঘৰা ঘৰং পহিতস্স গমনেন. ন জঙ্ঘপেসনিযেনাতি গামন্তৰদেসন্তৰাদীসু তেসং তেসং গিহীনং সাসনপটিসাসনং হৰণেন. ইদঞ্হি জঙ্ঘপেসনিযং নাম অত্তনো মাতাপিতূনং, যে চাস্স মাতাপিতৰো উপট্ঠহন্তি, তেসং সাসনং গহেত্ৱা কত্থচি গমনৱসেন ৱট্টতি. চেতিযস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অত্তনো ৱা কম্মং কৰোন্তানং ৱড্ঢকীনম্পি সাসনং হৰিতুং ৱট্টতি. মনুস্সা ‘‘দানং দস্সাম, পূজং কৰিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স আচিক্খথা’’তি চ ৱদন্তি; ‘‘অসুকত্থেৰস্স নাম দেথা’’তি পিণ্ডপাতং ৱা ভেসজ্জং ৱা চীৱৰং ৱা দেন্তি, ‘‘ৱিহাৰে পূজং কৰোথা’’তি মালাগন্ধৱিলেপনাদীনি ৱা ধজপটাকাদীনি ৱা নিয্যাতেন্তি. সব্বং হৰিতুং ৱট্টতি, জঙ্ঘপেসনিযং নাম ন হোতি. সেসসাসনং গহেত্ৱা গচ্ছন্তস্স পদৱাৰে পদৱাৰে দোসো.

ন ৱেজ্জকম্মেনাতি ন ৱেজ্জেন হুত্ৱা কাযতিকিচ্ছনাদিভেসজ্জকৰণেন. ভেসজ্জং পন পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং কাতব্বং ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেৰস্স সামণেৰিযা. সমসীলসদ্ধাপঞ্ঞানঞ্হি এতেসং তীসু সিক্খাসু যুত্তানং ভেসজ্জং অকাতুং ন লব্ভতি. মাতাপিতূনং তদুপট্ঠাকানং অত্তনো ৱেয্যাৱচ্চকৰস্স পণ্ডুপলাসস্সাতি এতেসং পঞ্চন্নম্পি কাতুং ৱট্টতি. জেট্ঠভাতু, কনিট্ঠভাতু, জেট্ঠভগিনিযা, কনিট্ঠভগিনিযা, চূড়মাতুযা, মহামাতুযা, চূড়পিতুনো, মহাপিতুনো, পিতুচ্ছায, মাতুচ্ছাযাতি এতেসং পন দসন্নম্পি কৰোন্তেন তেসংযেৱ সন্তকং ভেসজ্জং গহেত্ৱা কেৱলং যোজেত্ৱা দাতব্বং. সচে নপ্পহোতি, অত্তনো সন্তকং তাৱকালিকং দাতব্বং. এতেসং পুত্তপৰম্পৰা যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা, তাৱ চত্তাৰো পচ্চযে আহৰাপেন্তস্স অকতৱিঞ্ঞত্তি ৱা, ভেসজ্জং কৰোন্তস্স ৱেজ্জকম্মং ৱা, কুলদূসকাপত্তি ৱা ন হোতি.

ন পিণ্ডপটিপিণ্ডকেনাতি এত্থ পিণ্ডপাতো কস্স দাতব্বো, কস্স ন দাতব্বো? মাতাপিতূনং তদুপট্ঠাকানং ৱেয্যাৱচ্চকৰস্স পণ্ডুপলাসস্স সম্পত্তস্স দামৰিকচোৰস্স ইস্সৰস্সাপি দাতব্বো. এতেসং দত্ৱা পচ্ছা লদ্ধম্পি পিণ্ডপটিপিণ্ডং নাম ন হোতি. ন দানানুপ্পদানেনাতি অত্তনো দিন্নকানং ন পুন দানেন. ধম্মেনাতি ধম্মেন উপ্পন্নং. সমেনাতি কাযসুচৰিতাদিনা. লদ্ধাতি কাযেন লদ্ধা. লভিত্ৱাতি চিত্তেন পাপুণিত্ৱা. অধিগন্ত্ৱাতি সম্পাপুণিত্ৱা. ৱিন্দিত্ৱাতি ঞাণেন ৱিন্দিত্ৱা. পটিলভিত্ৱাতি পুনপ্পুনং লভিত্ৱা.

অন্নসন্নিধিন্তি এত্থ দুৱিধা অন্নকথা ৱিনযৱসেন চ সল্লেখৱসেন চ. ৱিনযৱসেন তাৱ যংকিঞ্চি অন্নং অজ্জ পটিগ্গহিতং অপৰজ্জু সন্নিধিকাৰকং হোতি, তস্স পৰিভোগে পাচিত্তিযং. অত্তনা লদ্ধং পন সামণেৰানং দত্ৱা তেহি লদ্ধং ঠপাপেত্ৱা দুতিযদিৱসে ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, সল্লেখো পন ন হোতি.

পানসন্নিধিম্হিপি এসেৱ নযো. এত্থ পানং নাম অম্বপানাদীনি অট্ঠ পানানি, যানি চে তেসং অনুলোমানি.

ৱত্থসন্নিধিন্তিআদিম্হি অনধিট্ঠিতাৱিকপ্পিতং সন্নিধি চ হোতি সল্লেখঞ্চ কোপেতি. অযং পৰিযায কথাৱ, নিপ্পৰিযাযতো পন তিচীৱৰসন্তুট্ঠেন ভৱিতব্বং, চতুত্থং লভিত্ৱা অঞ্ঞস্স দাতব্বং. সচে যস্স কস্সচি দাতুং ন সক্কোতি, যস্স পন দাতুকামো হোতি, সো উদ্দেসত্থায ৱা পৰিপুচ্ছত্থায ৱা গতো, আগতমত্তে দাতব্বং, অদাতুং ন ৱট্টতি. চীৱৰে পন অপ্পহোন্তে সতিযা পচ্চাসায অনুঞ্ঞাতকালং ঠপেতুং ৱট্টতি. সূচিসুত্তচীৱৰকাৰকানং অলাভেন ততো পৰম্পি ৱিনযকম্মং কত্ৱা ঠপেতুং ৱট্টতি. ‘‘ইমস্মিং জিণ্ণে পুন ঈদিসং কুতো লভিস্সামী’’তি পন ঠপেতুং ন ৱট্টতি, সন্নিধি চ হোতি, সল্লেখঞ্চ ৱিকোপেতি.

যানসন্নিধিম্হি যানং নাম ৱয্হং ৰথো সকটং সন্দমানিকা সিৱিকা পাটঙ্কীতি নেতং পব্বজিতস্স যানং. উপাহনা পন পব্বজিতস্স যানংযেৱ. একভিক্খুস্স হি একো অৰঞ্ঞত্থায, একা ধোতপাদকত্থাযাতি উক্কংসতো দ্ৱে উপাহনসঙ্ঘাটা ৱট্টন্তি, ততিযং লভিত্ৱা অঞ্ঞস্স দাতব্বো, ‘‘ইমস্মিং জিণ্ণে অঞ্ঞং কুতো লভিস্সামী’’তি হি ঠপেতুং ন ৱট্টতি, সন্নিধি চ হোতি, সল্লেখঞ্চ ৱিকোপেতি.

সযনসন্নিধিম্হি সযনন্তি মঞ্চো. একস্স ভিক্খুনো একো গব্ভে একো দিৱাট্ঠানেতি উক্কংসতো দ্ৱে মঞ্চা ৱট্টন্তি, ততো উত্তৰি লভিত্ৱা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো ৱা গণস্স ৱা দাতব্বো, অদাতুং ন ৱট্টতি, সন্নিধি চেৱ হোতি, সল্লেখঞ্চ কোপেতি.

গন্ধসন্নিধিম্হি ভিক্খুনো কণ্ডুকচ্ছুছৱিদোসাদিআবাধে সতি গন্ধো ৱট্টতি. তেন গন্ধেন তস্মিং ৰোগে ৱূপসন্তে অঞ্ঞেসং ৱা আবাধিকানং দাতব্বো. দ্ৱাৰে পঞ্চঙ্গুলঘৰধূপনাদীসু ৱা উপনেতব্বো. ‘‘পুন ৰোগে সতি ভৱিস্সতী’’তি ঠপেতুং ন ৱট্টতি, গন্ধসন্নিধি চ হোতি, সল্লেখঞ্চ কোপেতি.

আমিসন্তি অন্নাদিৱুত্তাৱসেসংৱ দট্ঠব্বং. সেয্যথিদং – ইধেকচ্চো ভিক্খু ‘‘তথাৰূপে কালে উপকাৰায ভৱিস্সন্তী’’তি তিলতণ্ডুলমুগ্গমাসনাড়িকেৰলোণমচ্ছমংসৱল্লূৰসপ্পিতেলগুড়- ভাজনাদীনি আহৰাপেত্ৱা ঠপেতি. সো ৱস্সকালে কালস্সেৱ সামণেৰেহি যাগুং পচাপেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা ‘‘সামণেৰ উদককদ্দমে দুক্খং গামং পৱিসিতুং, গচ্ছ অসুককুলং গন্ত্ৱা ময্হং ৱিহাৰে নিসিন্নভাৱং আৰোচেহি, অসুককুলতো দধিআদীনি আহৰা’’তি পেসেতি. ভিক্খূহি ‘‘কিং, ভন্তে, গামং পৱিসথা’’তি ৱুত্তেপি ‘‘দুপ্পৱেসো আৱুসো ইদানি গামো’’তি ৱদতি. তে ‘‘হোতু, ভন্তে, অচ্ছথ তুম্হে, মযং ভিক্খং পৰিযেসিত্ৱা আহৰিস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. অথ সামণেৰোপি দধিআদীনি আহৰিত্ৱা ভত্তঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ সম্পাদেত্ৱা উপনেতি, তং ভুঞ্জন্তস্সেৱ উপট্ঠাকা ভত্তং পহিণন্তি, ততোপি মনাপং মনাপং ভুঞ্জতি. অথ ভিক্খূ পিণ্ডপাতং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তি, ততোপি মনাপং মনাপং গীৱাযামকং ভুঞ্জতিযেৱ. এৱং চতুমাসম্পি ৱীতিনামেতি. অযং ৱুচ্চতি ভিক্খু ‘‘মুণ্ডকুটুম্বিকজীৱিকং জীৱতি, ন সমণজীৱিক’’ন্তি. এৱৰূপো আমিসসন্নিধি নাম হোতি.

ভিক্খুনো পন ৱসনট্ঠানে একা তণ্ডুলনাড়ি একো গুড়পিণ্ডো চতুভাগমত্তং সপ্পীতি এত্তকং নিধেতুং ৱট্টতি অকালে সম্পত্তচোৰানং অত্থায. তে হি এত্তকম্পি আমিসপটিসন্থাৰং অলভন্তা জীৱিতাপি ৱোৰোপেয্যুং, তস্মা সচেপি এত্তকং নত্থি, আহৰাপেত্ৱাপি ঠপেতুং ৱট্টতি. অফাসুককালে চ যদেত্থ কপ্পিযং, তং অত্তনাপি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. কপ্পিযকুটিযং পন বহুং ঠপেন্তস্সাপি সন্নিধি নাম নত্থি.

১৬০. ঝাযী ন পাদলোলস্সাতি ঝানাভিৰতো চ ন চ পাদলোলো অস্স. ৱিৰমে কুক্কুচ্চা নপ্পমজ্জেয্যাতি হত্থকুক্কুচ্চাদিকুক্কুচ্চং ৱিনোদেয্য, সক্কচ্চকাৰিতায চেত্থ নপ্পমজ্জেয্য.

একত্তমনুযুত্তোতি একীভাৱং অনুযুত্তো. পৰমত্থগৰুকোতি উত্তমত্থগৰুকো. ‘‘সকত্থগৰুকো’’তি ৱা পাঠো.

পটিসল্লানাৰামোতি আৰমণং আৰামো, ততো ততো আৰম্মণতো পটিসংহৰিত্ৱা একীভাৱে পটিসল্লানে আৰামো যস্স সো পটিসল্লানাৰামো. অস্সাতি ভৱেয্য. তস্মিং ৰতোতি পটিসল্লানৰতো. এতেহি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতং দস্সেতি. তং কিস্স হেতু? সীলৱিপন্নস্স একগ্গতাপি ন সম্পজ্জতি. অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তোতি অত্তনো চিত্তসমথে যুত্তো. এত্থ হি অজ্ঝত্তন্তি ৱা অত্তনোতি ৱা এতং একত্থং, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ভুম্মত্থে পনেতং উপযোগৱচনং. অনূতি ইমিনা উপসগ্গেন যোগে সিদ্ধং.

অনিৰাকতজ্ঝানোতি বহি অনিহতজ্ঝানো অৱিনাসিতজ্ঝানো ৱা. নীহৰণৱিনাসত্থঞ্হি ইদং নিৰাকৰণং নাম. ‘‘থম্ভং নিৰংকত্ৱা নিৱাতৱুত্তী’’তিআদীসু (সু. নি. ৩২৮) চস্স পযোগো দট্ঠব্বো. ৱিপস্সনায সমন্নাগতোতি সত্তৱিধায অনুপস্সনায যুত্তো. সত্তৱিধা অনুপস্সনা নাম অনিচ্চানুপস্সনা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা নিব্বিদানুপস্সনা ৱিৰাগানুপস্সনা নিৰোধানুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাতি. তা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৪১ আদযো, ৮৪৯ আদযো) ৱিত্থাৰিতা. ব্যূহেতা সুঞ্ঞাগাৰানন্তি ৱড্ঢেতা সুঞ্ঞাগাৰানং. এত্থ চ সমথৱিপস্সনাৱসেন কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৰত্তিন্দিৱং সুঞ্ঞাগাৰং পৱিসিত্ৱা নিসীদমানো ভিক্খু ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ৱেদিতব্বো. একভূমকাদিভেদে পাসাদে কুৰুমানোপি সুঞ্ঞাগাৰানং ব্ৰূহেতাতি দট্ঠব্বো.

সক্কচ্চকাৰীতিআদীসু দানাদীনং কুসলধম্মানং ভাৱনায পুগ্গলস্স ৱা দেয্যধম্মস্স ৱা সক্কচ্চকাৰিতাৱসেন সক্কচ্চকাৰী. অস্সাতি ভৱেয্য. সততভাৱো সাতচ্চং, সাতচ্চকাৰিতাৱসেন সাতচ্চকাৰী. নিৰন্তৰকাৰিতায অট্ঠিতকাৰী. যথা নাম ককণ্টকো থোকং গন্ত্ৱা থোকং তিট্ঠতি, ন নিৰন্তৰং গচ্ছতি, এৱমেৱ যো পুগ্গলো একদিৱসং দানং দত্ৱা পূজং ৱা কত্ৱা ধম্মং ৱা সুত্ৱা সমণধম্মং ৱা কত্ৱা পুন চিৰস্সং কৰোতি, তং ন নিৰন্তৰং পৱত্তেতি. সো ‘‘অসাতচ্চকাৰী, ঠিতকাৰী’’তি ৱুচ্চতি. যো পন এৱং ন হোতি, সো অট্ঠিতকাৰী. অনোলীনৱুত্তিকোতি নিৰন্তৰকৰণসঙ্খাতস্স ৱিপ্ফাৰস্স অত্থিতায ন ওলীনৱুত্তিকো. অনিক্খিত্তচ্ছন্দোতি কুসলকিৰিযায ৱীৰিযচ্ছন্দস্স অনিক্খিত্তভাৱেন অনিক্খিত্তচ্ছন্দো. অনিক্খিত্তধুৰোতি ৱীৰিযধুৰস্স অনোৰোপকো, অনোসক্কিতমানসোতি অত্থো.

অপ্পটিৱানীতি অনিৱত্তনং. অধিট্ঠানন্তি কুসলকৰণে পতিট্ঠাভাৱো. অনুযোগোতি অনুযুঞ্জনং. অপ্পমাদোতি সতিযা অৱিপ্পৱাসো.

১৬১. তন্দিং মাযং হস্সং খিড্ডন্তি আলসিযঞ্চ মাযঞ্চ হস্সঞ্চ কাযিকং ৱাচসিকং খিড্ডঞ্চ. সৱিভূসন্তি সদ্ধিং ৱিভূসায.

ৰত্তিন্দিৱং ছকোট্ঠাসং কৰিত্ৱাতি পুৰিমযামমজ্ঝিমযামপচ্ছিমযামৱসেন ৰত্তিং তযো তথা দিৱাতি ছব্বিধং কোট্ঠাসং কত্ৱা. পঞ্চকোট্ঠাসং পটিজগ্গেয্যাতি ৰত্তিং মজ্ঝিমযামং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অৱসেসপঞ্চকোট্ঠাসেসু ন নিদ্দং ওক্কমেয্য. এককোট্ঠাসং নিপজ্জেয্যাতি একং মজ্ঝিমযামকোট্ঠাসং সতো সম্পজানো নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমেয্য.

ইধ ভিক্খু দিৱসম্পি পুব্বণ্হে মজ্ঝন্হে সাযন্হেতি তযোপি দিৱসকোট্ঠাসা গহিতা. চঙ্কমেন নিসজ্জাযাতি সকলং দিৱসং ইমিনা ইৰিযাপথদ্ৱযেনেৱ ৱিহৰন্তো চিত্তস্স আৱৰণতো আৱৰণীযেহি ধম্মেহি পঞ্চহি নীৱৰণেহি সব্বাকুসলধম্মেহি ৱা. চিত্তং পৰিসোধেয্যাতি তেহি ধম্মেহি চিত্তং ৱিসোধেয্য. ঠানং পনেত্থ কিঞ্চাপি ন গহিতং, চঙ্কমনিসজ্জাসন্নিস্সিতং পন কত্ৱা গহেতব্বমেৱ. পঠমং যামন্তি সকলস্মিম্পি পঠমযামে.

সেয্যন্তি এত্থ কামভোগীসেয্যা পেতসেয্যা সীহসেয্যা তথাগতসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, কামভোগী ৱামেন পস্সেন সেন্তী’’তি (অ. নি. ১.৪২৪৬) অযং কামভোগীসেয্যা. তেসু হি যেভুয্যেন দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং পেতসেয্যা. অপ্পমংসলোহিতত্তা হি অট্ঠিসঙ্ঘাটঘট্টিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৱ সেন্তি. ‘‘সীহো, ভিক্খৱে, মিগৰাজা দক্খিণেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেতি…পে… অত্তমনো হোতী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং সীহসেয্যা. তেজুস্সদত্তা হি সীহো মিগৰাজা দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা দ্ৱিন্নং পুৰিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৱা সযতি. দিৱসম্পি সযিত্ৱা পবুজ্ঝমানো ন উত্ৰস্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেতি. সচে কিঞ্চি ঠানং ৱিজহিত্ৱা ঠিতং হোতি, ‘‘নযিদং তুয্হং জাতিযা, ন সূৰভাৱস্স অনুৰূপ’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা তত্থেৱ সযতি, ন গোচৰায পক্কমতি. অৱিজহিত্ৱা ঠিতে পন ‘‘তুয্হং জাতিযা চ সূৰভাৱস্স চ অনুৰূপমিদ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৱিজম্ভিতং ৱিজম্ভিত্ৱা কেসৰভাৰং ৱিধুনিত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমতি. চতুত্থজ্ঝানসেয্যা পন তথাগতসেয্যাতি ৱুচ্চতি. তাসু ইধ সীহসেয্যা আগতা. অযঞ্হি তেজুস্সদইৰিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম.

পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৱামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায ঈসকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৱা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে, জাণুনা ৱা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৱেদনা উপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং ন হোতি, সেয্যা অফাসু হোতি. যথা পন ন সঙ্ঘট্টেতি, এৱং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৱেদনা নুপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, সেয্যা ফাসু হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি. সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৱ সম্পজানপঞ্ঞায চ সমন্নাগতো হুত্ৱা. ইমিনা সুপৰিগ্গাহকং সতিসম্পজঞ্ঞং কথিতং. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱাতি ‘‘অসুকৱেলায নাম উট্ঠহিস্সামী’’তি এৱং উট্ঠানৱেলাপৰিচ্ছেদকং উট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপেত্ৱা. এৱং কত্ৱা নিপন্নো হি যথাপৰিচ্ছিন্নকালেযেৱ উট্ঠাতি.

ৱীৰিযিন্দ্ৰিযনিদ্দেসে চেতসিকোতি ইদং ৱীৰিযস্স নিযমতো চেতসিকভাৱদীপনত্থং ৱুত্তং, ইদঞ্হি ৱীৰিযং ‘‘যদপি, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱীৰিযং, তদপি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি চেতসিকং ৱীৰিযং, তদপি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গোতি. ইতিহিদং উদ্দেসং গচ্ছতী’’তি এৱমাদীসু সুত্তেসু (সং. নি. ৫.২৩৩) চঙ্কমাদীনি কৰোন্তস্স উপ্পজ্জনতায কাযিকন্তি ৱুচ্চমানম্পি কাযৱিঞ্ঞাণং ৱিয কাযিকং নাম নত্থি, চেতসিকমেৱ পনেতন্তি দীপেতুং ‘‘চেতসিকো’’তি ৱুত্তং. ৱীৰিযাৰম্ভোতি ৱীৰিযসঙ্খাতো আৰম্ভো. অযঞ্হি আৰম্ভসদ্দো কম্মে আপত্তিযং কিৰিযাযং ৱীৰিযে হিংসাযং ৱিকোপনেতি অনেকেসু অত্থেসু আগতো.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আৰম্ভপচ্চযা;

আৰম্ভানং নিৰোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো’’তি. (সু. নি. ৭৪৯) –

এত্থ হি কম্মং আৰম্ভোতি আগতং. ‘‘আৰম্ভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৪২; পু. প. ১৯১) এত্থ আপত্তি. ‘‘মহাযঞ্ঞা মহাৰম্ভা, ন তে হোন্তি মহপ্ফলা’’তি (অ. নি. ৪.৩৯; সং. নি. ১.১২০) এত্থ যূপুস্সাপনাদিকিৰিযা. ‘‘আৰম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে’’তি (সং. নি. ১.১৮৫; কথা. ৩৩৩; নেত্তি. ২৯; পেটকো. ৩৮; মি. প. ৫.১.৪) এত্থ ৱীৰিযং. ‘‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আৰম্ভন্তী’’তি (ম. নি. ২.৫১) এত্থ হিংসা. ‘‘বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০; ম. নি. ১.২৯৩) এত্থ ছেদনভঞ্জনাদিকং ৱিকোপনং. ইধ পন ৱীৰিযমেৱ অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘ৱীৰিযাৰম্ভোতি ৱীৰিযসঙ্খাতো আৰম্ভো’’তি. ৱীৰিযঞ্হি আৰম্ভনৱসেন আৰম্ভোতি ৱুচ্চতি. ইদমস্স সভাৱপদং. কোসজ্জতো নিক্খমনৱসেন নিক্কমো. পৰং পৰং ঠানং অক্কমনৱসেন পৰক্কমো. উগ্গন্ত্ৱা যমনৱসেন উয্যামো. ৱাযমনৱসেন ৱাযামো. উস্সহনৱসেন উস্সাহো. অধিমত্তুস্সহনৱসেন উস্সোড়্হী. থিৰভাৱট্ঠেন থামো. চিত্তচেতসিকানং ধাৰণৱসেন অৱিচ্ছেদতো ৱা পৱত্তনৱসেন কুসলসন্তানং ধাৰেতীতি ধিতি.

অপৰো নযো – নিক্কমো চেসো কামানং পনুদনায. পৰক্কমো চেসো বন্ধনচ্ছেদায. উয্যামো চেসো ওঘস্স নিত্থৰণায. ৱাযামো চেসো পাৰং গমনট্ঠেন. উস্সাহো চেসো পুব্বঙ্গমট্ঠেন. উস্সোড়্হী চেসো অধিমত্তট্ঠেন. থামো চেসো পলিঘুগ্ঘাটনতায. ধিতি চেসো অট্ঠিতকাৰিতাযাতি.

‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ, অট্ঠি চ অৱসিস্সতূ’’তি (অ. নি. ২.৫) এৱং পৱত্তিকালে অসিথিলপৰক্কমৱসেন অসিথিলপৰক্কমতা, থিৰপৰক্কমো দড়্হপৰক্কমোতি অত্থো. যস্মা পনেতং ৱীৰিযং কুসলকম্মকৰণট্ঠানে ছন্দং ন নিক্খিপতি, ধুৰং ন নিক্খিপতি, ন ওতাৰেতি ন ৱিস্সজ্জেতি, অনোসক্কিতমানসতং আৱহতি, তস্মা ‘‘অনিক্খিত্তচ্ছন্দতা অনিক্খিত্তধুৰতা’’তি ৱুত্তং. যথা পন তজ্জাতিকে উদকসম্ভিন্নট্ঠানে ধুৰৱাহগোণং ‘‘গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, সো জাণুনা ভূমিং উপ্পীড়েত্ৱাপি ধুৰং ৱহতি, ভূমিযং পতিতুং ন দেতি, এৱমেৱ ৱীৰিযং কুসলকম্মকৰণট্ঠানে ধুৰং ন নিক্খিপতি পগ্গণ্হাতি, তস্মা ‘‘ধুৰসম্পগ্গাহো’’তি ৱুত্তং. পগ্গহলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং. কোসজ্জে ন কম্পতীতি ৱীৰিযবলং. যাথাৱনিয্যানিককুসলৱাযামতায সম্মাৱাযামো.

তন্দীতি জাতিআলসিযং. তন্দিযনাতি তন্দিযনাকাৰো. তন্দিমনকতাতি তন্দিযা অভিভূতচিত্ততা. অলসস্স ভাৱো আলস্যং, আলস্যাযনাকাৰো আলস্যাযনা. আলস্যাযিতস্স ভাৱো আলস্যাযিতত্তং. ইতি সব্বেহি ইমেহি পদেহি কিলেসৱসেন কাযালসিযং কথিতং.

ৱঞ্চনিকা চৰিযাতি ৱঞ্চনিকা কিৰিযা. মা মং জঞ্ঞাতি ৱাচং ভাসতীতি জানংযেৱ পণ্ণত্তিং ৱীতিক্কমন্তো ভিক্খু ভাৰিযং কৰোতি, অম্হাকং পন ৱীতিক্কমট্ঠানং নাম নত্থীতি উপসন্তো ৱিয ভাসতি. কাযেন পৰক্কমতীতি ‘‘মযা কতং ইদং পাপকম্মং মা কেচি জানিংসূ’’তি কাযেন ৱত্তং কৰোতি. ৱিজ্জমানদোসপটিচ্ছাদনতো চক্খুমোহনমাযা ৱিযাতি মাযা, মাযাৱিনো ভাৱো মাযাৱিতা. কত্ৱা পাপং পুন পটিচ্ছাদনতো অতি অস্সৰতি এতায সত্তোতি অচ্চসৰা. কাযৱাচাকিৰিযাহি অঞ্ঞথা দস্সনতো ৱঞ্চেতীতি ৱঞ্চনা. এতায সত্তা নিকৰোন্তীতি নিকতি, মিচ্ছা কৰোন্তীতি অত্থো. ‘‘নাহং এৱং কৰোমী’’তি পাপানং নিক্খিপনতো নিকিৰণা. ‘‘নাহং এৱং কৰোমী’’তি পৰিৱজ্জনতো পৰিহৰণা. কাযাদীহি সংৱৰণতো গূহনা. সব্বতো ভাগেন গূহনা পৰিগূহনা. তিণপণ্ণেহি ৱিয গূথং কাযৱচীকম্মেহি পাপং ছাদিযতীতি ছাদনা. সব্বতো ভাগেন ছাদনা পৰিচ্ছাদনা. ন উত্তানং কত্ৱা দস্সেতীতি অনুত্তানীকম্মং. ন পাকটং কত্ৱা দস্সেতীতি অনাৱিকম্মং. সুট্ঠু ছাদনা ৱোচ্ছাদনা. কতপাপপটিচ্ছাদনৱসেন পুনপি পাপস্স কৰণতো পাপকিৰিযা. অযং ৱুচ্চতীতি অযং কতপটিচ্ছাদনলক্খণা মাযা নাম ৱুচ্চতি. যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ভস্মাপটিচ্ছন্নো ৱিয অঙ্গাৰো, উদকপটিচ্ছন্নো ৱিয খাণু, পিলোতিকায পলিৱেঠিতং ৱিয চ সত্থং হোতি. অতিৱেলং দন্তৱিদংসকং হসতীতি পমাণাতিক্কন্তং দন্তং ৱিৱৰিত্ৱা পৰেসং দস্সেত্ৱা হাসং সোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা হসতি.

কাযিকা চ খিড্ডাতি কাযেন পৱত্তা কীড়া. এসেৱ নযো ৱাচসিকাযপি. হত্থীহিপি কীড়ন্তীতি হত্থীহি কীড়িতত্থায পুৰতো ধাৱনআধাৱনপিট্ঠনিসীদনাদিকীট্ঠায কীড়ন্তি. এসেৱ নযো অস্সৰথেসুপি. অট্ঠপদেপি কীড়ন্তীতি একেকায পন্তিযা অট্ঠ অট্ঠ পদানি অস্সাতি অট্ঠপদং, তস্মিং অট্ঠপদে. দসপদেপি এসেৱ নযো. আকাসেপীতি অট্ঠপদদসপদেসু ৱিয আকাসেযেৱ কীড়ন্তি. পৰিহাৰপথেপীতি ভূমিযং নানাপথমণ্ডলং কত্ৱা তত্থ পৰিহৰিতব্বপথং পৰিহৰন্তা কীড়ন্তি. সন্তিকাযপি কীড়ন্তীতি সন্তিককীড়ায কীড়ন্তি, একজ্ঝং ঠপিতা সাৰিযো ৱা পাসাণসক্খৰাযো ৱা অচালেন্তা নখেনেৱ অপনেন্তি চ উপনেন্তি চ. সচে তত্থ কাচি চলতি, পৰাজযো হোতীতি.

খলিকাযাতি জূতফলকে পাসককীড়ায কীড়ন্তি. ঘটিকাযাতি ঘটিকা ৱুচ্চতি দীঘদণ্ডকেন ৰস্সদণ্ডকং পহৰণকীড়া, তায কীড়ন্তি. সলাকহত্থেনাতি লাখায ৱা মঞ্জট্ঠিযা ৱা পিট্ঠোদকেন ৱা সলাকহত্থং তেমেত্ৱা ‘‘কিং হোতূ’’তি ভূমিযং ৱা ভিত্তিযং ৱা তং পহৰিত্ৱা হত্থিঅস্সাদিৰূপানি দস্সেন্তা কীড়ন্তি. অক্খেনাতি গুড়েন. পঙ্কচীৰেনাতি পঙ্কচীৰং ৱুচ্চতি পণ্ণনাড়িকা, তং ধমন্তা কীড়ন্তি. ৱঙ্ককেনাতি গামদাৰকানং কীড়নকেন খুদ্দকনঙ্গলেন. মোক্খচিকাযাতি সম্পৰিৱত্তককীড়ায, আকাসে ৱা দণ্ডং গহেত্ৱা ভূমিযং ৱা সীসং ঠপেত্ৱা হেট্ঠুপৰিযভাৱেন পৰিৱত্তন্তা কীড়ন্তীতি ৱুত্তং হোতি. চিঙ্গুলকেনাতি চিঙ্গুলকং ৱুচ্চতি তালপণ্ণাদীহি কতং ৱাতপ্পহাৰেন পৰিব্ভমনচক্কং, তেন কীড়ন্তি. পত্তাড়্হকেনাতি পত্তাড়্হকং ৱুচ্চতি পণ্ণনাড়ি, তায ৱালিকাদীনি মিনন্তা কীড়ন্তি. ৰথকেনাতি খুদ্দকৰথেন. ধনুকেনাতি খুদ্দকধনুনা. অক্খৰিকাযাতি অক্খৰিকা ৱুচ্চতি আকাসে ৱা পিট্ঠিযং ৱা অক্খৰজাননকীড়া, তায কীড়ন্তি. মনেসিকাযাতি মনেসিকা ৱুচ্চতি মনসা চিন্তিতজাননকীড়া, তায কীড়ন্তি. যথাৱজ্জেনাতি যথাৱজ্জং ৱুচ্চতি কাণকুণিখুজ্জাদীনং যং যং ৱজ্জং, তং তং পযোজেত্ৱা দস্সনকীড়া, তায কীড়ন্তি. মুখভেৰিকন্তি মুখসদ্দেন ভেৰী ৱিয ৱাদনং. মুখালম্বৰন্তি মুখানুলিত্তভেৰিসদ্দকৰণং. মুখডিণ্ডিমকন্তি মুখেন পহতভেৰিসদ্দকৰণং. মুখৱলিমকন্তি ওট্ঠমংসং জিম্হং কত্ৱা সদ্দকৰণং. ‘‘মুখতলিক’’ন্তিপি পাঠো, মুখং পৰিৱত্তেত্ৱা ধমনং. মুখভেৰুড়কন্তি মুখেন ভেৰিৱাদনং. নাটকন্তি অভিনযং দস্সেত্ৱা উগ্গণ্হাপনং. ‘‘নট্টক’’ন্তিপি পাঠো. লাপন্তি উক্কুট্ঠিতকৰণং. গীতন্তি গাযনং. দৱকম্মন্তি হস্সকীড়াকৰণং. অযং ৱাচসিকা খিড্ডাতি অযং কীড়া ৱাচায জাতা ৱচীদ্ৱাৰে উপ্পন্না.

কেসা চ মস্সু চাতিআদীসু কেসানং কত্তৰিকায ঠানাতিৰিত্তানি অকত্ৱা কত্তৰিকায ছেদনং মস্সূনং দাঠিকং ঠপেত্ৱা কপ্পাসনঞ্চ একতোৱণ্ডিকাদিমালা চ মূলগন্ধাদিগন্ধা চ ছৱিকৰণৱিলেপনা চ. গীৱাদীসু পিড়ন্ধনআভৰণা চ সীসে পটিমুঞ্চনপসাধনপিড়ন্ধনা চ সৰীৰনিৱাসনৱিচিত্ৰৱত্থা চ সংৱেল্লিযবন্ধনপসাধনঞ্চ. ‘‘পৰাসন’’ন্তিপি পাঠো. সীসৱেঠনপটসঙ্খাতৱেঠনঞ্চ.

উচ্ছাদনাদীসু মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তদাৰকানং সৰীৰগন্ধো দ্ৱাদসমত্তৱস্সকালে নস্সতি, তেসং সৰীৰগন্ধহৰণত্থায গন্ধচুণ্ণাদীহি উচ্ছাদেন্তি, এৱৰূপং উচ্ছাদনং ন ৱট্টতি. পুঞ্ঞৱন্তে পন দাৰকে ঊৰূসু নিপজ্জাপেত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা হত্থপাদঊৰুনাভিআদীনং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং পৰিমদ্দন্তি, এৱৰূপং পৰিমদ্দনং ন ৱট্টতি.

ন্হাপনন্তি তেসংযেৱ দাৰকানং গন্ধাদীহি ন্হাপনং. সম্বাহনন্তি মহামল্লানং ৱিয হত্থপাদে মুগ্গৰাদীহি পহৰিত্ৱা বাহুৱড্ঢনং. আদাসন্তি যংকিঞ্চি আদাসং পৰিহৰিতুং ন ৱট্টতি. অঞ্জনং অলঙ্কাৰঞ্জনমেৱ. মালাতি বদ্ধমালা ৱা অবদ্ধমালা ৱা. ৱিলেপনন্তি যংকিঞ্চি ছৱিৰাগকৰণং. মুখচুণ্ণকং মুখলেপনন্তি মুখে কাড়পীড়কাদীনং হৰণত্থায মত্তিকাকক্কং দেন্তি. তেন লোহিতে চলিতে সাসপকক্কং দেন্তি, তেন দোসে খাদিতে তিলকক্কং দেন্তি, তেন লোহিতে সন্নিসিন্নে হলিদ্দিকক্কং দেন্তি, তেন ছৱিৱণ্ণে আৰূড়্হে মুখচুণ্ণকেন মুখং চুণ্ণেন্তি, তং সব্বং ন ৱট্টতি.

হত্থবন্ধাদীসু হত্থে ৱিচিত্ৰসঙ্খকপালাদীনি বন্ধিত্ৱা ৱিচৰন্তি, তং ৱা অঞ্ঞং ৱা সব্বম্পি হত্থাভৰণং ন ৱট্টতি. অপৰে সিখং বন্ধিত্ৱা ৱিচৰন্তি, সুৱণ্ণচীৰকমুত্তাৱড়িআদীহি চ তং পৰিক্খিপন্তি, তং সব্বং ন ৱট্টতি. অপৰে চতুহত্থদণ্ডং ৱা অঞ্ঞং ৱা পন অলঙ্কতদণ্ডকং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তি, তথা ইত্থিপুৰিসৰূপাদিৱিচিত্তং ভেসজ্জনাড়িকং সুপৰিক্খিত্তং ৱামপস্সে ওলগ্গেন্তি, অপৰে অনেকচিত্ৰকোসং অতিতিখিণং অসিং, পঞ্চৱণ্ণসুত্তসিব্বিতং মকৰদন্তকাদিৱিচিত্তং ছত্তং, সুৱণ্ণৰজতাদিৱিচিত্ৰা মোৰপিঞ্ছাদিপৰিক্খিত্তা উপাহনা, কেচি ৰতনমত্তাযামং চতুৰঙ্গুলৱিত্থতং কেসন্তপৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা মেঘমুখে ৱিজ্জুলতং ৱিয নলাটে উণ্হীসপট্টং বন্ধিত্ৱা চূড়ামণিং ধাৰেন্তি, চামৰৱালবীজনিং ধাৰেন্তি, তং সব্বং ন ৱট্টতি.

ইমস্স ৱা পূতিকাযস্সাতি ইমস্স চাতুমহাভূতমযস্স কুণপসৰীৰস্স. কেড়নাতি কীড়াপনা. পৰিকেড়নাতি সব্বতো ভাগেন কীড়াপনা. গেধিততাতি অভিকঙ্খিততা. গেধিতত্তন্তি গিদ্ধভাৱো অভিকঙ্খিতভাৱো. চপলতাতি অলঙ্কাৰকৰণং. চাপল্যন্তি চপলভাৱং.

সৱিভূসন্তিআদীসু ৱিভূসায সহ সৱিভূসং. ছৱিৰাগকৰণসঙ্খাতেন পৰিৱাৰেন সহ সপৰিৱাৰং. পৰিভণ্ডেন সহ সপৰিভণ্ডং. পৰিক্খাৰেন সহ সপৰিক্খাৰং.

১৬২. আথব্বণন্তি আথব্বণিকমন্তপ্পযোগং. সুপিনন্তি সুপিনসত্থং. লক্খণন্তি মণিলক্খণাদিং. নো ৱিদহেতি নপ্পযোজেয্য. ৱিৰুতঞ্চাতি মিগাদীনং ৱট্টেত্ৱা ৱস্সিতং.

আথব্বণিকাতি পৰূপঘাতমন্তজাননকা. আথব্বণং পযোজেন্তীতি আথব্বণিকা কিৰ সত্তাহং অলোণকং ভুঞ্জিত্ৱা দব্বে অত্থৰিত্ৱা পথৱিযং সযমানা তপং চৰিত্ৱা সত্তমে দিৱসে সুসানভূমিং সজ্জেত্ৱা সত্তমে পদে ঠত্ৱা হত্থং ৱট্টেত্ৱা ৱট্টেত্ৱা মুখেন ৱিজ্জং পৰিজপ্পন্তি, অথ তেসং কম্মং সমিজ্ঝতি. এৱৰূপং সন্ধায ‘‘আথব্বণং পযোজেন্তী’’তি আহ. তত্থ পযোজেন্তীতি যুত্তপ্পযুত্তা হোন্তি. নগৰে ৱা ৰুদ্ধেতি নগৰে সমন্ততো ৰুন্ধিত্ৱা আৱৰিত্ৱা গহিতে. সঙ্গামে ৱা পচ্চুপট্ঠিতেতি ৰণে উপগন্ত্ৱা ঠিতে. পচ্চত্থিকেসু পচ্চামিত্তেসূতি পটাণীভূতেসু ৱেৰীসু. ঈতিং উপ্পাদেন্তীতি সৰীৰচলনং কম্পনং, তস্স উপ্পাদনং কৰোন্তি. উপদ্দৱন্তি কাযপীড়নং কৰোন্তি. ৰোগন্তি ব্যাধিং. পজ্জৰকন্তি জৰং. সূলন্তি উদ্ধুমাতকং. ৱিসূচিকন্তি ৱিজ্ঝনং. পক্খন্দিকন্তি লোহিতপক্খন্দিকং. কৰোন্তীতি উপ্পাদেন্তি.

সুপিনপাঠকাতি সুপিনব্যাকৰণকা. আদিসন্তীতি ব্যাকৰোন্তি. যো পুব্বণ্হসমযং সুপিনং পস্সতীতিআদীসু অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং, পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো. এৱং ৱিপাকো হোতীতি ইট্ঠানিট্ঠৱসেন এৱৰূপো ৱিপাকো হোতি. অৱকুজ্জ নিপন্নোতি অধোমুখো হুত্ৱা নিপন্নো পস্সতি. এৱং সুপিনপাঠকা সুপিনং আদিসন্তি.

তঞ্চ পন সুপিনং পস্সন্তো চতূহি কাৰণেহি পস্সতি ধাতুক্খোভতো ৱা অনুভূতপুব্বতো ৱা দেৱতোপসংহাৰতো ৱা পুব্বনিমিত্ততো ৱাতি. তত্থ পিত্তাদীনং খোভকৰণপচ্চযযোগেন খুভিতধাতুকো ধাতুক্খোভতো সুপিনং পস্সতি, পস্সন্তো চ নানাৱিধং সুপিনং পস্সতি. অনুভূতপুব্বতো পস্সন্তো পুব্বে অনুভূতপুব্বং আৰম্মণং পস্সতি. দেৱতোপসংহাৰতো পস্সন্তো দেৱতানং আনুভাৱেন আৰম্মণানি পস্সতি. পুব্বনিমিত্ততো পস্সন্তো পুঞ্ঞাপুঞ্ঞৱসেন উপ্পজ্জিতুকামস্স অত্থস্স ৱা অনত্থস্স ৱা পুব্বনিমিত্তভূতং সুপিনং পস্সতি. তত্থ যং ধাতুক্খোভতো অনুভূতপুব্বতো চ সুপিনং পস্সতি, ন তং সচ্চং হোতি. যং দেৱতোপসংহাৰতো পস্সতি, তং সচ্চং ৱা হোতি অলিকং ৱা. কুদ্ধা হি দেৱতা উপাযেন ৱিনাসেতুকামা ৱিপৰীতম্পি কত্ৱা দস্সেন্তি. যং পন পুব্বনিমিত্ততো পস্সতি, তং একন্তসচ্চমেৱ হোতি. এতেসং চতুন্নং মূলকাৰণানং সংসগ্গভেদতোপি সুপিনভেদো হোতিযেৱ. তঞ্চ পনেতং চতুব্বিধং সুপিনং সেক্খপুথুজ্জনাৱ পস্সন্তি অপ্পহীনৱিপল্লাসত্তা. অসেক্খা ন পস্সন্তি পহীনৱিপল্লাসত্তা.

কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি, উদাহু পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৱ সুত্তো ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৱিৰোধো আপজ্জতি. ভৱঙ্গচিত্তেন হি সুপতি, তং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং ৰাগাদিসম্পযুত্তং ৱা ন হোতি, সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৱিনযৱিৰোধো আপজ্জতি. যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি, তং সব্বোহাৰিকচিত্তেন পস্সতি, সব্বোহাৰিকচিত্তেন চ কতে ৱীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি, সুপিনং পস্সন্তেন পন কতে ৱীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৱ. অথ নেৱ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি. এৱঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৱোৱ আপজ্জতি, ন অভাৱো. কস্মা? যস্মা কপিনিদ্দাপৰেতো পস্সতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘মজ্ঝূপগতো, মহাৰাজ, কপিনিদ্দাপৰেতো সুপিনং পস্সতী’’তি (মি. প. ৫.৩.৫).

কপিনিদ্দাপৰেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপৰিৱত্তা হোতি, এৱং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৱোকিণ্ণত্তা লহুৱিপৰিৱত্তা. যস্সা পৱত্তিযং পুনপ্পুনং ভৱঙ্গতো উত্তৰণং হোতি, তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি. তেনাযং সুপিনো কুসলোপি হোতি অকুসলোপি অব্যাকতোপি. তত্থ সুপিনন্তে চেতিযৱন্দনধম্মস্সৱনধম্মদেসনাদীনি কৰোন্তস্স কুসলো, পাণাতিপাতাদীনি কৰোন্তস্স অকুসলো, দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তো আৱজ্জনতদাৰম্মণক্খণে অব্যাকতোতি ৱেদিতব্বো. স্ৱাযং দুব্বলৱত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থো, পৱত্তে পন অঞ্ঞেহি কুসলাকুসলেহি উপত্থম্ভিতো ৱিপাকং দেতি.

মণিলক্খণাদীসু এৱৰূপো মণি পসত্থো, এৱৰূপো অপসত্থো, সামিনো আৰোগ্যইস্সৰিযাদীনং হেতু হোতি, ন হোতীতি এৱং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন মণিআদীনং লক্খণং আদিসন্তীতি অত্থো. তত্থ আৱুধলক্খণন্তি ঠপেত্ৱা অসিআদীনি অৱসেসং আৱুধং. ইত্থিলক্খণাদীনিপি যম্হি কুলে ইত্থিপুৰিসাদযো ৱসন্তি, তস্স ৱুদ্ধিহানিৱসেনেৱ ৱেদিতব্বানি. অজলক্খণাদীসু পন ‘‘এৱৰূপানং অজাদীনং মংসং খাদিতব্বং, এৱৰূপানং ন খাদিতব্ব’’ন্তি অযম্পি ৱিসেসো ৱেদিতব্বো.

অপি চেত্থ গোধায লক্খণে চিত্তকম্মপিড়ন্ধনাদীসুপি ‘‘এৱৰূপায গোধায সতি ইদং নাম হোতী’’তি অযম্পি ৱিসেসো ৱেদিতব্বো. কণ্ণিকালক্খণং পিড়ন্ধনকণ্ণিকাযপি গেহকণ্ণিকাযপি ৱসেন ৱেদিতব্বং. কচ্ছপলক্খণম্পি গোধলক্খণসদিসমেৱ. মিগলক্খণং সব্বসঙ্গাহিকং সব্বচতুপ্পদানং লক্খণৱসেন ৱুত্তং. এৱং লক্খণপাঠকা লক্খণং আদিসন্তীতি এৱং লক্খণসত্থৱাচকা লক্খণং আদিসন্তি কথেন্তি.

নক্খত্তানীতি কত্তিকাদীনি অট্ঠৱীসতি নক্খত্তানি. ইমিনা নক্খত্তেন ঘৰপ্পৱেসো কাতব্বোতি গেহপ্পৱেসমঙ্গলং কাতব্বং. মকুটং বন্ধিতব্বন্তি পসাধনমঙ্গলং কাতব্বং. ৱাৰেয্যন্তি ‘‘ইমস্স দাৰকস্স অসুককুলতো অসুকনক্খত্তেন দাৰিকং আনেথা’’তি আৱাহকৰণঞ্চ ‘‘ইমং দাৰিকং অসুকস্স নাম দাৰকস্স অসুকনক্খত্তেন দেথ, এৱং এতেসং ৱুড্ঢি ভৱিস্সতী’’তি ৱিৱাহকৰণঞ্চ ৱত্ৱা ৱাৰেয্যসঙ্খাতং আৱাহৱিৱাহমঙ্গলং কাতব্বন্তি আদিসন্তি. বীজনীহাৰোতি বীজানং ৱপ্পত্থায বহি নীহৰণং. ‘‘নিহৰো’’তিপি পাড়ি. মিগৱাক্কন্তি ইদং সব্বসঙ্গাহিকনামং, সব্বসকুণচতুপ্পদানং ৰুতঞাণৱসেনেৱ ৱুত্তং. মিগৱাক্কপাঠকাতি সকুন্তচতুপ্পদানং সদ্দব্যাকৰণকা. মিগৱাক্কং আদিসন্তীতি তেসং সদ্দং সুত্ৱা ব্যাকৰোন্তি. ৰুতন্তি সদ্দং. ‘‘ৰুদ’’ন্তি ৱা পাড়ি. ৱস্সিতন্তি ৱাচং. গব্ভকৰণীযাতি ৱিনস্সমানস্স গব্ভস্স পুন অৱিনাসায ওসধদানেন গব্ভসণ্ঠানকাৰকা. গব্ভো হি ৱাতেন পাণকেহি কম্মুনা চাতি তীহি কাৰণেহি ৱিনস্সতি. তত্থ ৱাতেন ৱিনস্সন্তে ৱাতৱিনাসনং সীতলং ভেসজ্জং দেতি. পাণকেহি ৱিনস্সন্তে পাণকানং পটিকম্মং কৰোতি. কম্মুনা ৱিনস্সন্তে পন বুদ্ধাপি পটিবাহিতুং ন সক্কোন্তি. তস্মা ন তং ইধ গহিতং. সালাকিযন্তি সলাকৱেজ্জকম্মং. সল্লকত্তিযন্তি সল্লকত্তৱেজ্জকম্মং. কাযতিকিচ্ছন্তি মূলভেসজ্জাদীনি যোজেত্ৱা কাযতিকিচ্ছৱেজ্জকম্মং. ভূতিযন্তি ভূতৱেজ্জকম্মং. কোমাৰভচ্চন্তি কোমাৰকৱেজ্জকম্মং. কুহাতি ৱিম্হাপকা. থদ্ধাতি দাৰুক্খন্ধং ৱিয থদ্ধসৰীৰা. লপাতি পচ্চযপটিবদ্ধৱচনকা. সিঙ্গিতি মণ্ডনপকতিকা. উন্নড়াতি উগ্গতমাননড়া. অসমাহিতাতি উপচাৰপ্পনাসমাধিৱিৰহিতা.

ন গণ্হেয্যাতিআদীসু উদ্দেসগ্গহণৱসেন ন গণ্হেয্য. সজ্ঝাযৱসেন ন উগ্গণ্হেয্য. চিত্তে ঠপনৱসেন ন ধাৰেয্য. সমীপং কত্ৱা ঠপনৱসেন ন উপধাৰেয্য. উপপৰিক্খাৱসেন ন উপলক্খেয্য. অঞ্ঞেসং ৱাচনৱসেন নপ্পযোজেয্য.

১৬৩. পেসুণিযন্তি পেসুঞ্ঞং. সেসনিদ্দেসো চ ৱুত্তত্থোযেৱ.

১৬৪. কযৱিক্কযেতি পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সদ্ধিং ৱঞ্চনৱসেন ৱা উদযপত্থনাৱসেন ৱা ন তিট্ঠেয্য. উপৱাদং ভিক্খু ন কৰেয্যাতি উপৱাদকৰে কিলেসে অনিব্বত্তেন্তো অত্তনি পৰেহি সমণব্ৰাহ্মণেহি উপৱাদং ন জনেয্য. গামে চ নাভিসজ্জেয্যাতি গামে চ গিহিসংসগ্গাদীহি নাভিসজ্জেয্য. লাভকম্যা জনং ন লপযেয্যাতি লাভকামতায জনং ন লপযেয্য.

যে কযৱিক্কযা ৱিনযে পটিক্খিত্তাতি যে দানপটিগ্গহণৱসেন কযৱিক্কযসিক্খাপদে (পাৰা. ৫৯৩ আদযো) ন ৱট্টতীতি পটিক্খিত্তা, ইধাধিপ্পেতং কযৱিক্কযং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চন্নং সদ্ধিং পত্তং ৱা চীৱৰং ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ পঞ্চন্নং সদ্ধিন্তি পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সহ. পঞ্চ সহধম্মিকা নাম ভিক্খুভিক্খুনীসিক্খমানসামণেৰসামণেৰিযো. ৱঞ্চনিযং ৱাতি পটিৰূপকং দস্সেত্ৱা ৱঞ্চনিযং ৱা. উদযং ৱা পত্থযন্তোতি ৱুড্ঢিং পত্থেন্তো ৱা. পৰিৱত্তেতীতি পৰিৱত্তনং কৰোতি.

ইদ্ধিমন্তোতি ইজ্ঝনপভাৱৱন্তো. দিব্বচক্খুকাতি দিব্বসদিসঞাণচক্খুকা. অথ ৱা দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সযেন লদ্ধঞাণচক্খুকা. পৰচিত্তৱিদুনোতি অত্তনো চিত্তেন পৰেসং চিত্তজাননকা. তে দূৰতোপি পস্সন্তীতি একযোজনতোপি যোজনসততোপি যোজনসহস্সতোপি যোজনসতসহস্সতোপি চক্কৱাড়তোপি দ্ৱেতীণিচত্তাৰিপঞ্চদসৱীসতিচত্তালীসসহস্সতোপি ততো অতিৰেকতোপি চক্কৱাড়তো পস্সন্তি দক্খন্তি. আসন্নাপি ন দিস্সন্তীতি সমীপে ঠিতাপি নিসিন্নাপি ন পঞ্ঞাযন্তি. চেতসাপি চিত্তং পজানন্তীতি অত্তনো চিত্তেনাপি পৰেসং চিত্তং পজানন্তি. দেৱতাপি খো সন্তি ইদ্ধিমন্তিনিযোতি দেৱতাপি এৱং সংৱিজ্জন্তি ইজ্ঝনপভাৱৱন্তিনিযো. পৰচিত্তৱিদুনিযোতি পৰেসং চিত্তং জানন্তিযো. ওড়াৰিকেহি ৱা কিলেসেহীতি কাযদুচ্চৰিতাদিকেহি ৱা উপতাপেহি. মজ্ঝিমেহি ৱাতি কামৱিতক্কাদিকেহি ৱা. সুখুমেহি ৱাতি ঞাতিৱিতক্কাদিকেহি ৱা. কাযদুচ্চৰিতাদযো কম্মপথৱসেন, কামৱিতক্কাদযো ৱট্টমূলককিলেসৱসেন ৱেদিতব্বা.

ঞাতিৱিতক্কাদীসু ‘‘ময্হং ঞাতযো সুখজীৱিনো সম্পত্তিযুত্তা’’তি এৱং পঞ্চকামগুণসন্নিস্সিতেন গেহসন্নিস্সিতপেমেন ঞাতকে আৰব্ভ উপ্পন্নৱিতক্কো ঞাতিৱিতক্কো. ‘‘ময্হং ঞাতযো খযং গতা ৱযং গতা সদ্ধা পসন্না’’তি এৱং পৱত্তো পন ঞাতিৱিতক্কো নাম ন হোতি.

‘‘অম্হাকং জনপদো সুভিক্খো সম্পন্নসস্সো’’তি তুট্ঠমানসস্স গেহস্সিতপেমৱসেন উপ্পন্নৱিতক্কো জনপদৱিতক্কো. ‘‘অম্হাকং জনপদে মনুস্সা সদ্ধা পসন্না খযং গতা ৱযং গতা’’তি এৱং পৱত্তো পন জনপদৱিতক্কো নাম ন হোতি.

অমৰত্তায ৱিতক্কো, অমৰো ৱা ৱিতক্কোতি অমৰৱিতক্কো. তত্থ উক্কুটিকপ্পধানাদীহি দুক্খে নিজিণ্ণে সম্পৰাযে অত্তা সুখী হোতি. অমৰোতি দুক্কৰকাৰিকং কৰোন্তস্স তায দুক্কৰকাৰিকায পটিসংযুত্তো ৱিতক্কো অমৰত্তায ৱিতক্কো নাম. দিট্ঠিগতিকো পন ‘‘সস্সতং ৱদেসী’’তিআদীনি পুট্ঠো ‘‘এৱন্তিপি মে নো, তথাতিপি মে নো, অঞ্ঞথাতিপি মে নো, নোতিপি মে নো, নো নোতিপি মে নো’’তি ৱিক্খেপং আপজ্জতি, তস্স সো দিট্ঠিগতপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো, যথা অমৰো নাম মচ্ছো উদকে গহেত্ৱা মাৰেতুং ন সক্কা, ইতো চিতো চ ধাৱতি গাহং ন গচ্ছতি, এৱমেৱ একস্মিং পক্খে অসণ্ঠহনতো ন মৰতীতি অমৰো নাম হোতি, তং দুৱিধম্পি একতো কত্ৱা ‘‘অমৰৱিতক্কো’’তি ৱুত্তং.

পৰানুদ্দযতাপটিসঞ্ঞুত্তোতি অনুদ্দযতাপটিৰূপকেন গেহস্সিতপেমেন পটিসংযুত্তো. উপট্ঠাকেসু নন্দকেসু সোচন্তেসু চ তেহি সদ্ধিং দিগুণং নন্দতি দিগুণং সোচতি, তেসু সুখিতেসু দিগুণং সুখিতো হোতি, দুক্খিতেসু দিগুণং দুক্খিতো হোতি. উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু অত্তনা ৱোযোগং আপজ্জতি. তানি তানি কিচ্চানি সাধেন্তো পঞ্ঞত্তিং ৱীতিক্কমতি, সল্লেখং কোপেতি. যো তস্মিং সংসট্ঠৱিহাৰে তস্মিং ৱা ৱোযোগাপজ্জনে গেহস্সিতো ৱিতক্কো, অযং পৰানুদ্দযতাপটিসঞ্ঞুত্তো ৱিতক্কো নাম.

লাভসক্কাৰসিলোকপটিসঞ্ঞুত্তোতি চীৱৰাদিলাভেন চেৱ সক্কাৰেন চ কিত্তিসদ্দেন চ সদ্ধিং আৰম্মণকৰণৱসেন পটিসঞ্ঞুত্তো. অনৱঞ্ঞত্তিপটিসঞ্ঞুত্তোতি ‘‘অহো ৱত মং পৰে ন অৱজানেয্যুং, ন সোধেত্ৱা ৱিসোধেত্ৱা কথেয্যু’’ন্তি এৱং অনৱঞ্ঞাতভাৱপত্থনায সদ্ধিং উপ্পজ্জনকৱিতক্কো. সো তস্মিং ‘‘মা মং পৰে অৱজানিংসূ’’তি উপ্পন্নে ৱিতক্কে পঞ্চকামগুণসঙ্খাতগেহনিস্সিতো হুত্ৱা উপ্পন্নৱিতক্কো অনৱঞ্ঞত্তিপটিসঞ্ঞুত্তো ৱিতক্কো.