১৩. মহাব্যূহসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৩০. তেৰসমে মহাব্যূহসুত্তনিদ্দেসে যে কেচিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানাতি ইদম্পি ‘‘কিং নু খো ইমে দিট্ঠিপৰিব্বসানা ৱিঞ্ঞূনং সন্তিকা নিন্দমেৱ লভন্তি, উদাহু পসংসম্পী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৱতানং তমত্থং আৱিকাতুং পুৰিমনযেনেৱ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৱা ৱুত্তং. তত্থ অন্ৱানযন্তীতি অনু আনযন্তি পুনপ্পুনং আহৰন্তি.
নিন্দমেৱ অন্ৱেন্তীতি গৰহমেৱ উপগচ্ছন্তি.
১৩১. ইদানি যস্মা তে ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি ৱদন্তাপি দিট্ঠিগতিকৱাদিনো কদাচি কত্থচি পসংসম্পি লভন্তি, যং এতং পসংসাসঙ্খাতং ৱাদফলং, তং অপ্পং, ৰাগাদীনং সমায সমত্থং ন হোতি, কো পন ৱাদো দুতিযে নিন্দাফলে, তস্মা এতমত্থং দস্সেন্তো ইমং তাৱ ৱিস্সজ্জনগাথং আহ ‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায, দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানি ব্ৰূমী’’তি. তত্থ দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানীতি নিন্দা চ পসংসা চ জযপৰাজযাদীনি ৱা তংসভাগানি. এতম্পি দিস্ৱাতি ‘‘নিন্দা অনিট্ঠা এৱ, পসংসা নালং সমাযা’’তি এতম্পি ৱিৱাদফলে আদীনৱং দিস্ৱা. খেমাভিপস্সং অৱিৱাদভূমিন্তি অৱিৱাদভূমিং নিব্বানং খেমন্তি পস্সমানো.
অপ্পকন্তি মন্দং. পৰিত্তকন্তি থোকং. ওমকন্তি হেট্ঠিমকং. লামকন্তি পাপকং. সমাযাতি ৰাগাদীনং সমনত্থায. উপসমাযাতি উপৰূপৰি সমনত্থায. ৱূপসমাযাতি সন্নিসীদাপনত্থায. নিব্বানাযাতি অমতমহানিব্বানত্থায. পটিনিস্সগ্গাযাতি মগ্গেন কিলেসানং নিস্সজ্জনত্থায. পটিপস্সদ্ধিযাতি ফলেন পটিপস্সদ্ধানং অনুপ্পজ্জনত্থায নালং.
১৩২. এৱঞ্হি অৱিৱাদমানো – যা কাচিমাতি গাথা. তত্থ সম্মুতিযোতি দিট্ঠিযো. পুথুজ্জাতি পুথুজ্জনসম্ভৱা. সো উপযং কিমেয্যাতি সো উপগন্তব্বট্ঠেন উপযং ৰূপাদীসু একম্পি ধম্মং কিং উপেয্য, কেন ৱা কাৰণেন উপেয্য. দিট্ঠে সুতে খন্তিমকুব্বমানোতি দিট্ঠসুতসুদ্ধীসু পেমং অকৰোন্তো.
পুথুজ্জনেহি জনিতাতি পুথুজ্জনেহি উপ্পাদিতা. সম্মুতিযোতি দিট্ঠিযো. পুথু নানাজনেহি জনিতা ৱাতি অনেকৱিধেহি দিট্ঠিগতিকেহি উপ্পাদিতা ৱা. নেতীতি ন এতি. ন উপেতীতি সমীপং ন এতি. ন উপগচ্ছতীতি নিৱত্ততি. নাভিনিৱিসতীতি পৱিসিত্ৱা নপ্পতিট্ঠতি.
১৩৩. ইতো বাহিৰা পন – সীলুত্তমাতি গাথা তস্সত্থো – সীলংযেৱ ‘‘উত্তম’’ন্তি মঞ্ঞমানা সীলুত্তমাতি একে ভোন্তো সংযমমত্তেন সুদ্ধিং ৱদন্তি, হত্থিৱতাদিঞ্চ ৱতং সমাদায উপট্ঠিতাসে. ইধেৱ দিট্ঠিযং অস্স সত্থুনো সুদ্ধিং ভৱূপনীতা ভৱজ্ঝোসিতা সমানা ৱদন্তি, অপি চ তে কুসলাৱদানা ‘‘কুসলা ময’’ন্তি এৱংৱাদা.
১৩৪. এৱং সীলুত্তমেসু চ তেসু তথা পটিপন্নো যো কোচি – সচে চুতোতি গাথা. তস্সত্থো – সচে ততো সীলৱততো পৰৱিচ্ছিন্দনেন ৱা অনভিসম্ভুণন্তো ৱা চুতো হোতি, সো তং সীলব্বতকম্মং পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদিকম্মং ৱা ৱিৰাধযিত্ৱা ৱেধতী. ন কেৱলঞ্চ ৱেধতি, অপি চ খো তং সীলব্বতসুদ্ধিং পজপ্পতী চ ৱিপ্পলপতি চ পত্থযতী চ. কিমিৱ? সত্থাৱ হীনো পৱসং ঘৰম্হা, ঘৰম্হা পৱসন্তো সত্থতো হীনো যথা তং ঘৰং ৱা সত্থং ৱা পত্থযতীতি.
পৰৱিচ্ছিন্দনায ৱাতি পৰেন ৱাৰিযমানো ৱা. অনভিসম্ভুণন্তো ৱাতি তং পটিপত্তিং অসম্পাদেন্তো ৱা.
অঞ্ঞায অপৰদ্ধোতি নিব্বানেন পৰিহীনো মগ্গতো ৱা. তং ৱা সত্থং অনুবন্ধতীতি তং ৱা সত্থং সব্বত্থ পচ্ছতো গচ্ছতি.
১৩৫. এৱং পন সীলুত্তমানং পৱেধনকাৰণং অৰিযসাৱকো সীলব্বতং ৱাপি পহায সব্বন্তি গাথা. তত্থ সাৱজ্জানৱজ্জন্তি সব্বাকুসলং লোকিযকুসলঞ্চ. এতং সুদ্ধিং অসুদ্ধিন্তি অপত্থযানোতি পঞ্চকামগুণাদিভেদং সুদ্ধিং অকুসলাদিভেদং অসুদ্ধিঞ্চ অপত্থযমানো. ৱিৰতো চৰেতি সুদ্ধিযা অসুদ্ধিযা চ ৱিৰতো চৰেয্য. সন্তি মনুগ্গহাযাতি দিট্ঠিং অগ্গহেত্ৱা.
কণ্হং কণ্হৱিপাকন্তি অকুসলকম্মং অকুসলৱিপাকদাযকং. সুক্কং সুক্কৱিপাকন্তি লোকিযকুসলং অত্তনা সদিসং সুক্কৱিপাকদাযকং.
নিযামাৱক্কন্তিন্তি মগ্গপৱিসনং. সেক্খাতি সত্ত সেক্খা. অগ্গধম্মন্তি উত্তমধম্মং, অৰহত্তফলং.
১৩৬. এৱং ইতো বাহিৰকে সীলুত্তমে সংযমেন ৱিসুদ্ধিৱাদে তেসঞ্চ ৱিপাকং সীলব্বতপহাযিনো অৰহতো চ পটিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞথাপি সুদ্ধিৱাদে বাহিৰকে দস্সেন্তো ‘‘তমূপনিস্সাযা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – সন্তঞ্ঞেপি সমণব্ৰাহ্মণা, তে জিগুচ্ছিতং অমৰন্তপং ৱা দিট্ঠসুদ্ধিআদীসু ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰং উপনিস্সাযঅকিৰিযদিট্ঠিযা ৱা উদ্ধংসৰা হুত্ৱা ভৱাভৱেসু অৱীততণ্হা সুদ্ধি’মনুত্থুনন্তি ৱদন্তি কথেন্তীতি.
তপোজিগুচ্ছৱাদাতি কাযপীড়নাদিতপেন পাপহিৰীযনৱাদা. তপোজিগুচ্ছসাৰাতি তেনেৱ তপেন হিৰীযনসাৰৱন্তো. উদ্ধংসৰাৱাদাতি সংসাৰেন সুদ্ধিং কথযন্তা.
১৩৭. এৱং তেসং অৱীততণ্হানং সুদ্ধিং অনুত্থুনন্তানং যোপি সুদ্ধিপ্পত্তমেৱ অত্তানং মঞ্ঞেয্য, তস্সাপি অৱীততণ্হত্তা ভৱাভৱেসু তং তং ৱত্থুং পত্থযমানস্স হি জপ্পিতানি পুনপ্পুনং হোন্তিযেৱাতি অধিপ্পাযো. তণ্হা হি আসেৱিতা তণ্হং ৱড্ঢযতেৱ, ন কেৱলঞ্চ জপ্পিতানি, পৱেধিতং ৱাপি পকপ্পিতেসু, তণ্হাদিট্ঠীহি চস্স পকপ্পিতেসু ৱত্থূসু পৱেধিতম্পি হোতীতি ৱুত্তং হোতি. ভৱাভৱেসু পন ৱীততণ্হত্তা আযতিং চুতূপপাতো ইধ যস্স নত্থি, স কেন ৱেধেয্য কুহিং ৱ জপ্পেতি অযমেতিস্সা গাথায সম্বন্ধো.
আগমনন্তি পুন আগমনং. গমনন্তি ইতো অঞ্ঞত্থ গমনং. গমনাগমনন্তি ইতো গন্ত্ৱা পুন নিৱত্তনং. কালন্তি মৰণং. গতীতি গমনৱসেন গতিযা গন্তব্বং.
১৩৮. যমাহু ধম্মন্তি পুচ্ছাগাথা.
১৩৯. ইদানি যস্মা একোপি এত্থ ৱাদো সচ্চো নত্থি, কেৱলং দিট্ঠিমত্তকেন হি তে ৱদন্তি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সকং হী’’তি ইমং তাৱ ৱিস্সজ্জনগাথমাহ. তত্থ সম্মুতিন্তি দিট্ঠিং. অনোমন্তি অনূনং.
১৪০. এৱমেতেসু সকং ধম্মং পৰিপুণ্ণং ব্ৰূৱন্তেসু অঞ্ঞস্স ধম্মং পন হীনন্তি ৱদন্তেসু যস্স কস্সচি – পৰস্স চে ৱম্ভযিতেন হীনোতি গাথা. তস্সত্থো – যদি পৰস্স নিন্দিতকাৰণা হীনো ভৱেয্য, ন কোচি ধম্মেসু ৱিসেসি অগ্গো ভৱেয্য. কিংকাৰণা? পুথূ হি অঞ্ঞস্স ৱদন্তি ধম্মং নিহীনতো সব্বেৱ তে সম্হি দড়্হং ৱদানাসকধম্মে দড়্হৱাদা এৱ.
ৱম্ভযিতকাৰণাতি ধংসিতকাৰণা. গৰহিতকাৰণাতি লামককতকাৰণা. উপৱদিতকাৰণাতি অক্কোসিতকাৰণা. সকাযনন্তি সকমগ্গং.
১৪১. কিঞ্চ ভিয্যো – সদ্ধম্মপূজাতি গাথা. তস্সত্থো – তে চ তিত্থিযা যথা পসংসন্তি সকাযনানি, সদ্ধম্মপূজাপি নেসং তথেৱ ৱত্ততি. তে হি অতিৱিয সত্থাৰাদীনি সত্তৰোন্তি. তত্থ যদি তে পমাণা সিযুং, এৱং সন্তে সব্বেৱ ৱাদা তথিযা ভৱেয্যুং. কিংকাৰণা? সুদ্ধী হি নেসং পচ্চত্তমেৱ. ন সা অঞ্ঞত্থ সিজ্ঝতি, নাপি পৰমত্থতো. অত্তনি দিট্ঠিগাহমত্তমেৱ হি তং তেসং পৰপচ্চযনেয্যবুদ্ধীনং. পচ্চত্তমেৱাতি পাটেক্কমেৱ.
১৪২. যো পন ৱিপৰীততো বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণো, তস্স ন ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যমত্থীতি গাথা. তস্সত্থো – ব্ৰাহ্মণস্স হি ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা নযেন সুদিট্ঠত্তা পৰেন নেতব্বং ঞাণং নত্থি. দিট্ঠিধম্মেসু ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি নিচ্ছিনিত্ৱা সুমগ্গহীতম্পি নত্থি. তংকাৰণা সো দিট্ঠিকলহানি অতিক্কন্তো, ন হি সো সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞং অঞ্ঞত্ৰ সতিপট্ঠানাদীহি.
ন পৰনেয্যোতি পৰেন নেতব্বো জানাপেতব্বো ন হোতি. ন পৰপত্তিযো ন পৰপচ্চযোতি পৰেসং পচ্চেতব্বো ন হোতি. ন পৰপটিবদ্ধগূতি পৰেসং পটিবদ্ধগমনো ন হোতি.
১৪৩. জানামীতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – এৱং তাৱ পৰমত্থব্ৰাহ্মণো ন হি সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞং, অঞ্ঞে পন তিত্থিযা পৰচিত্তঞাণাদীহি জানন্তাপি পস্সন্তাপি ‘‘জানামি পস্সামি তথেৱ এত’’ন্তি এৱং ৱদন্তাপি চ দিট্ঠিযা সুদ্ধিং পচ্চেন্তি. কস্মা? যস্মা তেসু একোপি অদক্খি চে অদ্দস চেপি তেন পৰচিত্তঞাণাদিনা যথাভূতমত্থং, কিঞ্হি তুমস্স তেন তস্স তেন দস্সনেন কিং কতং, কিং দুক্খপৰিঞ্ঞা সাধিতা, উদাহু সমুদযপ্পহানাদীনং অঞ্ঞতৰং, যতো সব্বথাপি অতিক্কমিত্ৱা অৰিযমগ্গং তে তিত্থিযা অঞ্ঞেনেৱ ৱদন্তি সুদ্ধিং, অতিক্কমিত্ৱা ৱা তে তিত্থিযে বুদ্ধাদযো অঞ্ঞেনেৱ ৱদন্তি সুদ্ধিন্তি.
১৪৪. পস্সং নৰোতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? য্ৱাযং পৰচিত্তঞাণাদীহি অদ্দক্খি, সো পস্সং নৰো দক্খতি নামৰূপং, ন ততো পৰং, দিস্ৱান ৱা ঞস্সতি তানিমেৱ নামৰূপানি নিচ্চতো সুখতো ৱা, ন অঞ্ঞথা; সো এৱং পস্সন্তো কামং বহুং পস্সতু অপ্পকং ৱা নামৰূপং নিচ্চতো সুখতো চ অথস্স এৱৰূপেন দস্সনেন ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তি.
১৪৫. নিৱিস্সৱাদীতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – তেন চ দস্সনেন সুদ্ধিযা অসতিযাপি যো ‘‘জানামি পস্সামি তথেৱ এত’’ন্তি এৱং নিৱিস্সৱাদী, এতং ৱা দস্সনং পটিচ্চ দিট্ঠিযা সুদ্ধিং পচ্চেন্তো ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি এৱং নিৱিস্সৱাদী, সো সুব্বিনযো ন হোতি তং তথা পকপ্পিতং অভিসঙ্খতং দিট্ঠিং পুৰক্খৰানো. সো হি যং সত্থাৰাদিং নিস্সিতো, তত্থেৱ সুভং ৱদানো সুদ্ধিং ৱদো, ‘‘পৰিসুদ্ধিৱাদো পৰিসুদ্ধিদস্সনো ৱা অহ’’ন্তি অত্তানং মঞ্ঞমানো তত্থ তথদ্দসা সো, তত্থ সকায দিট্ঠিযা অৱিপৰীতমেৱ সো অদ্দস. যথা সা দিট্ঠি পৱত্ততি, তথেৱ তং অদ্দস, ন অঞ্ঞথা পস্সিতুং ইচ্ছতীতি অধিপ্পাযো.
নিৱিস্সৱাদীতি পতিট্ঠহিত্ৱা কথেন্তো. দুব্বিনযোতি ৱিনেতুং দুক্খো. দুপ্পঞ্ঞাপযোতি ঞাপেতুং চিত্তেন লব্ভাপেতুং দুক্খো. দুন্নিজ্ঝাপযোতি চিত্তেন ৱীমংসিত্ৱা গহণত্থং পুনপ্পুনং নিজ্ঝাপযিতুং দুক্খো. দুপ্পেক্খাপযোতি ইক্খাপযিতুং দুক্খো. দুপ্পসাদযোতি চিত্তে পসাদং উপ্পাদেতুং দুক্খো.
অপ্পস্সীতি ঞাণেন পটিৱেধং পাপুণি. পটিৱিজ্ঝীতি চিত্তেন অৱবোধং পাপুণি.
১৪৬. এৱং পকপ্পিতং দিট্ঠিং পুৰক্খৰানেসু তিত্থিযেসু – ন ব্ৰাহ্মণো কপ্পমুপেতি সঙ্খাতি গাথা. তত্থ সঙ্খাতি সঙ্খায, জানিত্ৱাতি অত্থো. নপি ঞাণবন্ধূতি সমাপত্তিঞাণাদিনা অকততণ্হাদিট্ঠিবন্ধু. তত্থ ৱিগ্গহো – নাপি অস্স ঞাণেন কতো বন্ধু অত্থীতি নপি ঞাণবন্ধু. সম্মুতিযোতি দিট্ঠিসম্মুতিযো. পুথুজ্জাতি পুথুজ্জনসম্ভৱা. উগ্গহণন্তি মঞ্ঞেতি উগ্গহণন্তি অঞ্ঞে, অঞ্ঞে তা সম্মুতিযো উগ্গণ্হন্তীতি ৱুত্তং হোতি.
উপেক্খতীতি উপপত্তিতো অপক্খপতিতো হুত্ৱা পস্সতি.
১৪৭. কিঞ্চ ভিয্যো – ৱিস্সজ্জ গন্থানীতি গাথা. তত্থ অনুগ্গহোতি উগ্গহণৱিৰহিতো, সোপি নাস্স উগ্গহোতি অনুগ্গহো. ন ৱা উগ্গণ্হাতীতি অনুগ্গহো.
গন্থে ৱোস্সজ্জিত্ৱাতি অভিজ্ঝাদিকে গন্থে চজিত্ৱা. ৱিস্সজ্জাতি পুন অনাদিযনৱসেন জহিত্ৱা. গধিতেতি ঘটিতে. গন্থিতেতি সুত্তেন সঙ্গহিতে ৱিয গন্থিতে. বন্ধেতি সুট্ঠু বন্ধে. ৱিবন্ধেতি ৱিৱিধা বন্ধে. পলিবুদ্ধেতি সমন্ততো বন্ধনেন বন্ধে. বন্ধনেতি কিলেসবন্ধনে. ফোটযিত্ৱাতি পপ্ফোটেত্ৱা. সচ্চং ৱিস্সজ্জং কৰোন্তীতি ৱিসঙ্খৰিত্ৱা অপৰিভোগং কৰোন্তি. ৱিকোপেন্তীতি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰোন্তি.
১৪৮. কিঞ্চ ভিয্যো – সো এৱৰূপো – পুব্বাসৱেতি গাথা. তত্থ পুব্বাসৱেতি অতীতৰূপাদীনি আৰব্ভ উপ্পজ্জনধম্মকিলেসে. নৱেতি পচ্চুপ্পন্নৰূপাদীনি আৰব্ভ উপ্পজ্জনধম্মে. ন ছন্দগূতি ছন্দাদিৱসেন ন গচ্ছতি. অনত্তগৰহীতি কতাকতৱসেন অত্তানং অগৰহন্তো.
১৪৯. এৱং অনত্তগৰহী চ – স সব্বধম্মেসূতি গাথা. তত্থ সব্বধম্মেসূতি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিধম্মেসু ‘‘যং কিঞ্চি দিট্ঠং ৱা’’তি এৱংপভেদেসু. পন্নভাৰোতি পতিতভাৰো. ন কপ্পেতীতি ন কপ্পিযো, দুৱিধম্পি কপ্পং ন কৰোতীতি অত্থো. নূপৰতোতি পুথুজ্জনকল্যাণকসেক্খা ৱিয উপৰতিসমঙ্গীপি নো হোতি. ন পত্থিযোতি নিত্তণ্হো. তণ্হা হি পত্থযতীতি পত্থিযা, নাস্স পত্থিযাতি ন পত্থিযো. ইতো পৰঞ্চ হেট্ঠা চ তত্থ তত্থ ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ. এৱং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপৰিযোসানে পুৰাভেদসুত্তে (মহানি. ৮৩) ৱুত্তসদিসো এৱ অভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
মহাব্যূহসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.