১২. চূড়ব্যূহসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
দ্ৱাদসমে চূড়ব্যূহসুত্তনিদ্দেসে সকংসকংদিট্ঠিপৰিব্বসানাতি ইদম্পি তস্মিংযেৱ মহাসমযে ‘‘সব্বেপিমে দিট্ঠিগতিকা ‘সাধুৰূপাম্হা’তি ভণন্তি, কিং নু খো সাধুৰূপাৱ ইমে অত্তনো এৱ দিট্ঠিযা পতিট্ঠহন্তি, উদাহু অঞ্ঞম্পি দিট্ঠিং গণ্হন্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৱতানং তমত্থং পকাসেতুং পুৰিমনযেনেৱ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৱা ৱুত্তং.
১১৩. তত্থ আদিতো দ্ৱেপি গাথা পুচ্ছাগাথাযেৱ. তাসু সকং সকং দিট্ঠিপৰিব্বসানাতি অত্তনো অত্তনো দিট্ঠিযা ৱসমানা. ৱিগ্গয্হ নানা কুসলা ৱদন্তীতি তং দিট্ঠিং বলৱগ্গাহং গহেত্ৱা ‘‘তত্থ কুসলাম্হা’’তি পটিজানমানা পুথু পুথু ৱদন্তি, একং ন ৱদন্তি. যো এৱং জানাতি স ৱেদি ধম্মং, ইদং পটিক্কোসমকেৱলী সোতি তঞ্চ দিট্ঠিং সন্ধায যো এৱং জানাতি, সো ধম্মং ৱেদিযি. ইদং পন পটিক্কোসন্তো হীনো হোতীতি চ ৱদন্তি.
নানা ৱদন্তীতি নানাকাৰণং ভণন্তি. ৱিৱিধং ৱদন্তীতি নানাৱিধং ভণন্তি. অঞ্ঞোঞ্ঞং ৱদন্তীতি একং অৱত্ৱা অঞ্ঞং অঞ্ঞং গহেত্ৱা ৱদন্তি. অকেৱলী সোতি যো অকুসলো অযং. অসমত্তোতি ন পৰিপূৰো. অপৰিপুণ্ণোতি ন সম্পুণ্ণো.
১১৪. বালোতি হীনো. অক্কুসলোতি অৱিদ্ৱা.
১১৫. ইদানি তিস্সো ৱিস্সজ্জনগাথা হোন্তীতি. তা পুৰিমড্ঢেন ৱুত্তমত্থং পচ্ছিমড্ঢেন পটিব্যূহিত্ৱা ঠিতা. তেন ব্যূহেন উত্তৰসুত্ততো চ অপ্পকত্তা ইদং সুত্তং ‘‘চূড়ব্যূহ’’ন্তি নামং লভি. তত্থ পঠমগাথাযং তাৱ পৰস্স চে ধম্মন্তি পৰস্স দিট্ঠিং. সব্বেৱিমে বালাতি এৱং সন্তে সব্বেৱ ইমে বালা হোন্তীতি অধিপ্পাযো. কিংকাৰণা? সব্বেৱিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানাতি.
১১৬. সন্দিট্ঠিযা চেৱ ন ৱীৱদাতা, সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতীমাতি সকায দিট্ঠিযা অনৱীৱদাতা অৱোদাতা সংকিলিট্ঠাৱ সমানা সংসুদ্ধপঞ্ঞা চ কুসলা চ মুতিমন্তো চ তে হোন্তি চে. অথ ৱা ‘‘সন্দিট্ঠিযা চে ৱদাতা’’তি পাঠো, তস্সত্থো – সকায পন দিট্ঠিযা ৱোদাতা সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতিমন্তো হোন্তি চে, ন তেসং কোচীতি এৱং সন্তে তেসং একোপি নিহীনপঞ্ঞো ন হোতি, কিংকাৰণা? দিট্ঠী হি তেসম্পি তথা সমত্তা, যথা ইতৰেসন্তি.
১১৭. ন ৱাহমেতন্তি গাথায সঙ্খেপত্থো – যং তে মিথু দ্ৱে দ্ৱে জনা অঞ্ঞমঞ্ঞং ‘‘বালো’’তি আহু, অহং এতং তথিযন্তি তচ্ছন্তি নেৱ ব্ৰূমি. কিংকাৰণা? যস্মা সব্বেৱ তে সকং সকং দিট্ঠিং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অকংসু, তেন চ কাৰণেন পৰং ‘‘বালো’’তি দহন্তি. এত্থ চ তথিযং, তথেৱন্তি (সু. নি. অট্ঠ. ২.৮৮৯) দ্ৱেপি পাঠা.
তচ্ছন্তি অতুচ্ছং. তথন্তি অৱিপৰীতং, ভূতন্তি সন্তং. যাথাৱন্তি সংৱিজ্জমানং. অৱিপৰিতন্তি ন ৱিসঙ্কেতং.
১১৮. যমাহূতি পুচ্ছাগাথায ‘‘যং দিট্ঠিসচ্চং তথিয’’ন্তি একে আহু.
১১৯. একঞ্হি সচ্চন্তি ৱিস্সজ্জনগাথায একং সচ্চং নিৰোধো মগ্গো ৱা. যস্মিং পজা নো ৱিৱদে পজানন্তি যম্হি সচ্চে পজানন্তো পজা নো ৱিৱদেয্যুং. সযং থুনন্তীতি অত্তনা ৱদন্তি.
১২০. কস্মা নূতি পুচ্ছাগাথায পৱাদিযাসেতি ৱাদিনো. উদাহু তে তক্কমনুস্সৰন্তীতি তে ৱাদিনো উদাহু অত্তনো তক্কমত্তং অনুগচ্ছন্তি.
তক্কপৰিযাহতন্তি ৱিতক্কেন সমন্ততো আহতং. ৱীমংসানুচৰিতন্তি অত্তনো উপট্ঠিতপঞ্ঞায ৱিচৰিতং. সযংপটিভানন্তি অত্তনো পটিভানং.
১২১. ন হেৱাতি ৱিস্সজ্জনগাথায অঞ্ঞত্ৰ সঞ্ঞায নিচ্চানীতি ঠপেত্ৱা সঞ্ঞামত্তেন নিচ্চন্তি গহিতগ্গহণানি. তক্কঞ্চ দিট্ঠীসু পকপ্পযিত্ৱাতি অত্তনো নিচ্চসঙ্কপ্পমত্তং দিট্ঠীসু জনেত্ৱা.
যস্মা পন দিট্ঠীসু ৱিতক্কং জনেন্তা দিট্ঠিযো সঞ্জনেন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘দিট্ঠিগতানি জনেন্তি সঞ্জনেন্তী’’তিআদি. জনেন্তীতি উপৰূপৰি দিট্ঠিং উপ্পাদেন্তা জনেন্তি. সঞ্জনেন্তীতিআদীনি উপসগ্গৱসেন পদং ৱড্ঢেত্ৱা ৱুত্তানি. ময্হং সচ্চন্তি মম ৱচনং তচ্ছং.
১২২. ইদানি এৱং নানাসচ্চেসু অসন্তেসু তক্কমত্তং অনুস্সৰন্তানং দিট্ঠিগতিকানং ৱিপ্পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠে সুতে’’তিআদিকা গাথাযো অভাসি. তত্থ দিট্ঠেতি দিট্ঠং, দিট্ঠসুদ্ধিন্তি অধিপ্পাযো. এস নযো সুতাদীসু. এতে চ নিস্সায ৱিমানদস্সীতি এতে দিট্ঠিধম্মে নিস্সযিত্ৱা সুদ্ধিভাৱসঙ্খাতং ৱিমানং অসম্মানং পস্সন্তোপি. ৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা পহস্সমানো, বালো পৰো অক্কুসলোতি চাহাতি এৱং ৱিমানদস্সীপি তস্মিং দিট্ঠিৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা তুট্ঠিজাতো হাসজাতো হুত্ৱা পৰো ‘‘হীনো চ অৱিদ্ৱা চা’’তি এৱং ৱদতিযেৱ.
ন সম্মানেতীতিপি ৱিমানদস্সীতি ন বহুমানং কৰোতীতি এৱম্পি ৱিমানদস্সী ন বহুমানদস্সী. দোমনস্সং জনেতীতি পঠমং দিট্ঠিনিস্সযং অল্লীযিত্ৱা দোমনস্সং পত্ৱা পচ্ছা দিট্ঠিৱিনিচ্ছযে ঠিতকালে সোমনস্সং উপ্পাদেতীতি অত্থো.
ৱিনিচ্ছযদিট্ঠিযা ঠত্ৱাতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা গহিতদিট্ঠিযা ঠত্ৱা.
১২৩. এৱং সন্তে যেনেৱাতি গাথা. তত্থ সযমত্তনাতি সযমেৱ অত্তানং. ৱিমানেতীতি গৰহতি. তদেৱ পাৱাতি তদেৱ ৱচনং দিট্ঠিং ৱদতি, তং ৱা পুগ্গলং.
১২৪. অতিসাৰদিট্ঠিযাতি গাথাযত্থো – সো এৱং তায লক্খণাতিসাৰিনিযা অতিসাৰদিট্ঠিযা সমত্তো পৰিপুণ্ণো উদ্ধুমাতো, তেন চ দিট্ঠিমানেন মত্তো ‘‘পৰিপুণ্ণো অহং কেৱলী’’তি এৱং পৰিপুণ্ণমানী. সযমেৱ অত্তানং মনসা ‘‘অহং পণ্ডিতো’’তি অভিসিঞ্চতি. কিংকাৰণা? দিট্ঠী হি সা তস্স তথা সমত্তাতি.
সব্বা তা দিট্ঠিযো লক্খণাতিক্কন্তাতি তা সব্বা দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযো লক্খণং অতীতা অতিসৰন্তীতি অতিক্কন্তা. অনোমোতি অনূনো.
১২৫. পৰস্স চেতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? যো সো ৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা পহস্সমানো ‘‘বালো পৰো অক্কুসলো’’তি চাহ, তস্স পৰস্স চে হি ৱচসা সো তেন ৱুচ্চমানো নিহীনো হোতি, তুমো সহা হোতি নিহীনপঞ্ঞো, সোপি তেনেৱ সহ নিহীনপঞ্ঞো হোতি. সোপি হি তং ‘‘বালো’’তি ৱদতি. অথ তস্স ৱচনং অপ্পমাণং, সো পন সযমেৱ ৱেদগূ চ ধীৰো চ হোতি. এৱং সন্তে ন কোচি বালো সমণেসু অত্থি. সব্বেপি হি তে অত্তনো ইচ্ছায পণ্ডিতা.
ৱাচাযাতি কথনেন. ৱচনেনাতি ভাসিতেন. নিন্দিতকাৰণাতি গৰহহেতুনা. গৰহিতকাৰণাতি অৱঞ্ঞাতহেতুনা. উপৱদিতকাৰণাতি উপৱাদহেতুনা.
১২৬. অঞ্ঞং ইতোতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – ‘‘অথ চে সযং ৱেদগূ হোতি ধীৰো. ন কোচি বালো সমণেসু অত্থী’’তি এৱঞ্হি ৱুত্তেপি সিযা কস্সচি ‘‘কস্মা’’তি. তত্থ ৱুচ্চতে – যস্মা অঞ্ঞং ইতো যাভিৱদন্তি ধম্মং, অপৰদ্ধা সুদ্ধিমকেৱলী তে. এৱম্পি তিত্থ্যা পুথুসো ৱদন্তি, যে ইতো অঞ্ঞং দিট্ঠিং অভিৱদন্তি, তে অপৰদ্ধা ৱিৰদ্ধা সুদ্ধিমগ্গং, অকেৱলিনো চ তেতি এৱং পুথুতিত্থিযা যস্মা ৱদন্তীতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা পনেৱং ৱদন্তীতি চে? সন্দিট্ঠিৰাগেন হি তেভিৰত্তা, যস্মা সকেন দিট্ঠিৰাগেন তে অভিৰত্তাতি ৱুত্তং হোতি.
তে সুদ্ধিমগ্গন্তি তে অঞ্ঞতিত্থিযা অকিলিট্ঠমগ্গং. ৱিসুদ্ধিমগ্গন্তি নিদ্দোসমগ্গং. পৰিসুদ্ধিমগ্গন্তি সুক্কমগ্গং. ৱোদাতমগ্গন্তি পণ্ডৰমগ্গং. পৰিযোদাতমগ্গন্তি পভাৱন্তমগ্গং. ৱিৰদ্ধাতি ৱুত্তৱিধিনা মগ্গেন ৱিৰজ্ঝিত্ৱা ঠিতা. অপৰদ্ধাতি অপৰজ্ঝিত্ৱা ঠিতা. খলিতাতি পৰিহীনা. গলিতাতি ততো ভট্ঠা. অঞ্ঞাযাতি অঞ্ঞাণেন. অপৰদ্ধাতি পৰাজযমাপন্না. অথ ৱা ‘‘ঞাযাপৰদ্ধা’’তিপি পাঠো. ঞাযেন মগ্গেন ৱিৰদ্ধাতি অত্থো.
১২৭. এৱং অভিৰত্তা চ – ইধেৱ সুদ্ধিন্তি গাথা. তত্থ সকাযনেতি সকমগ্গে. দড়্হং ৱদানাতি দড়্হৱাদা.
থিৰৱাদাতি সন্নিট্ঠানৱাদা. বলিকৱাদাতি বলৱন্তৱাদা. অৱট্ঠিতৱাদাতি পতিট্ঠহিত্ৱা কথিতৱাদা.
১২৮. যে এৱঞ্চ দড়্হৱাদা, তেসু যো কোচি তিত্থিযো সকাযনে ৱাপি দড়্হং ৱদানো কমেত্থ বালোতি পৰং দহেয্য, সঙ্খেপতো তত্থ সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে ৱিত্থাৰতো নত্থিকইস্সৰকাৰকনিযতিআদিভেদে সকে অযনে ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি দড়্হং ৱদানো কং পৰং এত্থ দিট্ঠিগতে ‘‘বালো’’তি সহ ধম্মেন পস্সেয্য, ননু সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতো এৱ সুপ্পটিপন্নো এৱ চ. এৱং সন্তে সযমেৱ সো মেধগমাৱহেয্য, পৰং ৱদং বালমসুদ্ধিধম্মং. সোপি পৰং ‘‘বালো চ অসুদ্ধিধম্মো চ অয’’ন্তি ৱদন্তো অত্তনাৱ কলহং আৱহেয্য. কস্মা? যস্মা সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতোযেৱ সুপ্পটিপন্নোযেৱ চ.
১২৯. এৱং সব্বথাপি ৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা সযং পমায, উদ্ধং স লোকস্মিং ৱিৱাদমেতীতি দিট্ঠিযা ঠত্ৱা সযঞ্চ সত্থাৰাদিং মিনিত্ৱা সো ভিয্যো ৱিৱাদমেতীতি. এৱং পন ৱিনিচ্ছযেসু আদীনৱং ঞত্ৱা অৰিযমগ্গেন হিত্ৱান সব্বানি ৱিনিচ্ছযানি, ন মেধগং কুব্বতি জন্তু লোকেতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
সযং পমাযাতি অত্তনা মিনিত্ৱা. পমিনিত্ৱাতি পমাণং কত্ৱা. ‘‘পৱিনেত্ৱা’’তিপি পাঠো, তং ন সুন্দৰং. উদ্ধং ৱাদেন সদ্ধিন্তি অত্তনো উপৰি কথেন্তেন সহ. দেসনাপৰিযোসানে পুৰাভেদসুত্তে (মহানি. ৮৩) ৱুত্তসদিসো এৱ অভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
চূড়ব্যূহসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.