৭. তিৰোকুট্টসুত্তৱণ্ণনা
নিক্খেপপ্পযোজনং
ইদানি ‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তী’’তিআদিনা ৰতনসুত্তানন্তৰং নিক্খিত্তস্স তিৰোকুট্টসুত্তস্স অত্থৱণ্ণনাক্কমো অনুপ্পত্তো, তস্স ইধ নিক্খেপপ্পযোজনং ৱত্ৱা অত্থৱণ্ণনং কৰিস্সাম.
তত্থ ইদঞ্হি তিৰোকুট্টং ইমিনা অনুক্কমেন ভগৱতা অৱুত্তম্পি যাযং ইতো পুব্বে নানপ্পকাৰেন কুসলকম্মপটিপত্তি দস্সিতা, তত্থ পমাদং আপজ্জমানো নিৰযতিৰচ্ছানযোনীহি ৱিসিট্ঠতৰেপি ঠানে উপ্পজ্জমানো যস্মা এৱৰূপেসু পেতেসু উপ্পজ্জতি, তস্মা ন এত্থ পমাদো কৰণীযোতি দস্সনত্থং, যেহি চ ভূতেহি উপদ্দুতায ৱেসালিযা উপদ্দৱৱূপসমনত্থং ৰতনসুত্তং ৱুত্তং, তেসু একচ্চানি এৱৰূপানীতি দস্সনত্থং ৱা ৱুত্তন্তি.
ইদমস্স ইধ নিক্খেপপ্পযোজনং ৱেদিতব্বং.
অনুমোদনাকথা
যস্মা পনস্স অত্থৱণ্ণনা –
‘‘যেন যত্থ যদা যস্মা, তিৰোকুট্টং পকাসিতং;
পকাসেত্ৱান তং সব্বং, কযিৰমানা যথাক্কমং;
সুকতা হোতি তস্মাহং, কৰিস্সামি তথেৱ তং’’.
কেন পনেতং পকাসিতং, কত্থ কদা কস্মা চাতি? ৱুচ্চতে – ভগৱতা পকাসিতং, তং খো পন ৰাজগহে দুতিযদিৱসে ৰঞ্ঞো মাগধস্স অনুমোদনত্থং. ইমস্স চত্থস্স ৱিভাৱনত্থং অযমেত্থ ৱিত্থাৰকথা কথেতব্বা –
ইতো দ্ৱানৱুতিকপ্পে কাসি নাম নগৰং অহোসি. তত্থ জযসেনো নাম ৰাজা. তস্স সিৰিমা নাম দেৱী, তস্সা কুচ্ছিযং ফুস্সো নাম বোধিসত্তো নিব্বত্তিত্ৱা অনুপুব্বেন সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝি. জযসেনো ৰাজা ‘‘মম পুত্তো অভিনিক্খমিত্ৱা বুদ্ধো জাতো, ময্হমেৱ বুদ্ধো, ময্হং ধম্মো, ময্হং সঙ্ঘো’’তি মমত্তং উপ্পাদেত্ৱা সব্বকালং সযমেৱ উপট্ঠহতি, ন অঞ্ঞেসং ওকাসং দেতি.
ভগৱতো কনিট্ঠভাতৰো ৱেমাতিকা তযো ভাতৰো চিন্তেসুং – ‘‘বুদ্ধা নাম সব্বলোকহিতায উপ্পজ্জন্তি, ন চেকস্সেৱত্থায, অম্হাকঞ্চ পিতা অঞ্ঞেসং ওকাসং ন দেতি, কথং নু মযং লভেয্যাম ভগৱন্তং উপট্ঠাতু’’ন্তি. তেসং এতদহোসি – ‘‘হন্দ মযং কিঞ্চি উপাযং কৰোমা’’তি. তে পচ্চন্তং কুপিতং ৱিয কাৰাপেসুং. ততো ৰাজা ‘‘পচ্চন্তো কুপিতো’’তি সুত্ৱা তযোপি পুত্তে পচ্চন্তৱূপসমনত্থং পেসেসি. তে ৱূপসমেত্ৱা আগতা, ৰাজা তুট্ঠো ৱৰং অদাসি ‘‘যং ইচ্ছথ, তং গণ্হথা’’তি. তে ‘‘মযং ভগৱন্তং উপট্ঠাতুং ইচ্ছামা’’তি আহংসু. ৰাজা ‘‘এতং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হথা’’তি আহ. তে ‘‘মযং অঞ্ঞেন অনত্থিকা’’তি আহংসু. তেন হি পৰিচ্ছেদং কত্ৱা গণ্হথাতি. তে সত্ত ৱস্সানি যাচিংসু, ৰাজা ন অদাসি. এৱং ছ, পঞ্চ, চত্তাৰি, তীণি, দ্ৱে, একং, সত্ত মাসানি, ছ, পঞ্চ, চত্তাৰীতি যাৱ তেমাসং যাচিংসু. ৰাজা ‘‘গণ্হথা’’তি অদাসি.
তে ৱৰং লভিত্ৱা পৰমতুট্ঠা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা আহংসু – ‘‘ইচ্ছাম মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং তেমাসং উপট্ঠাতুং, অধিৱাসেতু নো, ভন্তে, ভগৱা ইমং তেমাসং ৱস্সাৱাস’’ন্তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. ততো তে অত্তনো জনপদে নিযুত্তকপুৰিসস্স লেখং পেসেসুং ‘‘ইমং তেমাসং অম্হেহি ভগৱা উপট্ঠাতব্বো, ৱিহাৰং আদিং কত্ৱা সব্বং ভগৱতো উপট্ঠানসম্ভাৰং কৰোহী’’তি. সো তং সব্বং সম্পাদেত্ৱা পটিনিৱেদেসি. তে কাসাযৱত্থনিৱত্থা হুত্ৱা অড্ঢতেয্যেহি পুৰিসসহস্সেহি ৱেয্যাৱচ্চকৰেহি ভগৱন্তং সক্কচ্চং উপট্ঠহমানা জনপদং নেত্ৱা ৱিহাৰং নিয্যাতেত্ৱা ৱসাপেসুং.
তেসং ভণ্ডাগাৰিকো একো গহপতিপুত্তো সপজাপতিকো সদ্ধো অহোসি পসন্নো. সো বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানৱত্তং সক্কচ্চং অদাসি. জনপদে নিযুত্তকপুৰিসো তং গহেত্ৱা জানপদেহি একাদসমত্তেহি পুৰিসসহস্সেহি সদ্ধিং সক্কচ্চমেৱ দানং পৱত্তাপেসি. তত্থ কেচি জানপদা পটিহতচিত্তা অহেসুং. তে দানস্স অন্তৰাযং কত্ৱা দেয্যধম্মে অত্তনা খাদিংসু, ভত্তসালঞ্চ অগ্গিনা দহিংসু. পৱাৰিতে ৰাজপুত্তা ভগৱতো মহন্তং সক্কাৰং কত্ৱা ভগৱন্তং পুৰক্খত্ৱা পিতুনো সকাসমেৱ অগমংসু. তত্থ গন্ত্ৱা এৱ ভগৱা পৰিনিব্বাযি. ৰাজা চ ৰাজপুত্তা চ জনপদে নিযুত্তকপুৰিসো চ ভণ্ডাগাৰিকো চ অনুপুব্বেন কালং কত্ৱা সদ্ধিং পৰিসায সগ্গে উপ্পজ্জিংসু, পটিহতচিত্তজনা নিৰযেসু নিব্বত্তিংসু. এৱং তেসং দ্ৱিন্নং গণানং সগ্গতো সগ্গং, নিৰযতো নিৰযং উপপজ্জন্তানং দ্ৱানৱুতিকপ্পা ৱীতিৱত্তা.
অথ ইমস্মিং ভদ্দকপ্পে কস্সপবুদ্ধস্স কালে তে পটিহতচিত্তজনা পেতেসু উপ্পন্না. তদা মনুস্সা অত্তনো ঞাতকানং পেতানং অত্থায দানং দত্ৱা উদ্দিসন্তি ‘‘ইদং অম্হাকং ঞাতীনং হোতূ’’তি. তে সম্পত্তিং লভন্তি. অথ ইমেপি পেতা তং দিস্ৱা ভগৱন্তং কস্সপং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, মযম্পি এৱৰূপং সম্পত্তিং লভেয্যামা’’তি? ভগৱা আহ – ‘‘ইদানি ন লভথ, অপিচ অনাগতে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতি, তস্স ভগৱতো কালে বিম্বিসাৰো নাম ৰাজা ভৱিস্সতি, সো তুম্হাকং ইতো দ্ৱানৱুতিকপ্পে ঞাতি অহোসি, সো বুদ্ধস্স দানং দত্ৱা তুম্হাকং উদ্দিসিস্সতি, তদা লভিস্সথা’’তি. এৱং ৱুত্তে কিৰ তেসং পেতানং তং ৱচনং ‘‘স্ৱে লভিস্সথা’’তি ৱুত্তং ৱিয অহোসি.
অথ একস্মিং বুদ্ধন্তৰে ৱীতিৱত্তে অম্হাকং ভগৱা লোকে উপ্পজ্জি. তেপি তযো ৰাজপুত্তা তেহি অড্ঢতেয্যেহি পুৰিসসহস্সেহি সদ্ধিং দেৱলোকা চৱিত্ৱা মগধৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে উপ্পজ্জিত্ৱা অনুপুব্বেন ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা গযাসীসে তযো জটিলা অহেসুং, জনপদে নিযুত্তকপুৰিসো, ৰাজা অহোসি বিম্বিসাৰো, ভণ্ডাগাৰিকো, গহপতি ৱিসাখো নাম মহাসেট্ঠি অহোসি, তস্স পজাপতি ধম্মদিন্না নাম সেট্ঠিধীতা অহোসি. এৱং সব্বাপি অৱসেসা পৰিসা ৰঞ্ঞো এৱ পৰিৱাৰা হুত্ৱা নিব্বত্তা.
অম্হাকং ভগৱা লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা সত্তসত্তাহং অতিক্কমিত্ৱা অনুপুব্বেন বাৰাণসিং আগম্ম ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে আদিং কত্ৱা যাৱ অড্ঢতেয্যসহস্সপৰিৱাৰে তযো জটিলে ৱিনেত্ৱা ৰাজগহং অগমাসি. তত্থ চ তদহুপসঙ্কমন্তংযেৱ ৰাজানং বিম্বিসাৰং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি একাদসনৱুতেহি মাগধকেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি সদ্ধিং. অথ ৰঞ্ঞা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তিতো ভগৱা অধিৱাসেত্ৱা দুতিযদিৱসে সক্কেন দেৱানমিন্দেন পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তেন –
‘‘দন্তো দন্তেহি সহ পুৰাণজটিলেহি, ৱিপ্পমুত্তো ৱিপ্পমুত্তেহি;
সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণো, ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা’’তি. (মহাৱ. ৫৮) –
এৱমাদীহি গাথাহি অভিত্থৱিযমানো ৰাজগহং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেসনে মহাদানং সম্পটিচ্ছি. তে পেতা ‘‘ইদানি ৰাজা অম্হাকং দানং উদ্দিসিস্সতি, ইদানি উদ্দিসিস্সতী’’তি আসায পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু.
ৰাজা দানং দত্ৱা ‘‘কত্থ নু খো ভগৱা ৱিহৰেয্যা’’তি ভগৱতো ৱিহাৰট্ঠানমেৱ চিন্তেসি, ন তং দানং কস্সচি উদ্দিসি. পেতা ছিন্নাসা হুত্ৱা ৰত্তিং ৰঞ্ঞো নিৱেসনে অতিৱিয ভিংসনকং ৱিস্সৰমকংসু. ৰাজা ভযসংৱেগসন্তাসমাপজ্জি, ততো পভাতায ৰত্তিযা ভগৱতো আৰোচেসি – ‘‘এৱৰূপং সদ্দমস্সোসিং, কিং নু খো মে, ভন্তে, ভৱিস্সতী’’তি. ভগৱা আহ – ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, ন তে কিঞ্চি পাপকং ভৱিস্সতি, অপিচ খো তে পুৰাণঞাতকা পেতেসু উপ্পন্না সন্তি, তে একং বুদ্ধন্তৰং তমেৱ পচ্চাসীসমানা ৱিচৰন্তি ‘বুদ্ধস্স দানং দত্ৱা অম্হাকং উদ্দিসিস্সতী’তি, ন তেসং ত্ৱং হিয্যো উদ্দিসি, তে ছিন্নাসা তথাৰূপং ৱিস্সৰমকংসূ’’তি.
সো আহ ‘‘ইদানি পন, ভন্তে, দিন্নে লভেয্যু’’ন্তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি মে, ভন্তে, অধিৱাসেতু ভগৱা অজ্জতনায দানং, তেসং উদ্দিসিস্সামী’’তি? ভগৱা অধিৱাসেসি. ৰাজা নিৱেসনং গন্ত্ৱা মহাদানং পটিযাদেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি. ভগৱা ৰাজন্তেপুৰং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. তেপি খো পেতা ‘‘অপি নাম অজ্জ লভেয্যামা’’তি গন্ত্ৱা তিৰোকুট্টাদীসু অট্ঠংসু. ভগৱা তথা অকাসি, যথা তে সব্বেৱ ৰঞ্ঞো পাকটা অহেসুং. ৰাজা দক্খিণোদকং দেন্তো ‘‘ইদং মে ঞাতীনং হোতূ’’তি উদ্দিসি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ তেসং পেতানং পদুমসঞ্ছন্না পোক্খৰণিযো নিব্বত্তিংসু. তে তত্থ ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ পটিপ্পস্সদ্ধদৰথকিলমথপিপাসা সুৱণ্ণৱণ্ণা অহেসুং. ৰাজা যাগুখজ্জকভোজনানি দত্ৱা উদ্দিসি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ তেসং দিব্বযাগুখজ্জকভোজনানি নিব্বত্তিংসু. তে তানি পৰিভুঞ্জিত্ৱা পীণিন্দ্ৰিযা অহেসুং. অথ ৱত্থসেনাসনানি দত্ৱা উদ্দিসি. তেসং দিব্বৱত্থদিব্বযানদিব্বপাসাদদিব্বপচ্চত্থৰণদিব্বসেয্যাদিঅলঙ্কাৰৱিধযো নিব্বত্তিংসু. সাপি তেসং সম্পত্তি যথা সব্বাৱ পাকটা হোতি, তথা ভগৱা অধিট্ঠাসি. ৰাজা অতিৱিয অত্তমনো অহোসি. ততো ভগৱা ভুত্তাৱী পৱাৰিতো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অনুমোদনত্থং ‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তী’’তি ইমা গাথা অভাসি.
এত্তাৱতা চ ‘‘যেন যত্থ যদা যস্মা, তিৰোকুট্টং পকাসিতং, পকাসেত্ৱান তং সব্ব’’ন্তি অযং মাতিকা সঙ্খেপতো ৱিত্থাৰতো চ ৱিভত্তা হোতি.
পঠমগাথাৱণ্ণনা
১. ইদানি ইমস্স তিৰোকুট্টস্স যথাক্কমং অত্থৱণ্ণনং কৰিস্সাম. সেয্যথিদং – পঠমগাথায তাৱ তিৰোকুট্টাতি কুট্টানং পৰভাগা ৱুচ্চন্তি. তিট্ঠন্তীতি নিসজ্জাদিপ্পটিক্খেপতো ঠানকপ্পনৱচনমেতং. তেন যথা পাকাৰপৰভাগং পব্বতপৰভাগঞ্চ গচ্ছন্তং ‘‘তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতী’’তি ৱদন্তি, এৱমিধাপি কুট্টস্স পৰভাগেসু তিট্ঠন্তে ‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তী’’তি আহ. সন্ধিসিঙ্ঘাটকেসু চাতি এত্থ সন্ধিযোতি চতুক্কোণৰচ্ছা ৱুচ্চন্তি ঘৰসন্ধিভিত্তিসন্ধিআলোকসন্ধিযো চাপি. সিঙ্ঘাটকাতি তিকোণৰচ্ছা ৱুচ্চন্তি, তদেকজ্ঝং কত্ৱা পুৰিমেন সদ্ধিং সঙ্ঘটেন্তো ‘‘সন্ধিসিঙ্ঘাটকেসু চা’’তি আহ. দ্ৱাৰবাহাসু তিট্ঠন্তীতি নগৰদ্ৱাৰঘৰদ্ৱাৰানং বাহা নিস্সায তিট্ঠন্তি. আগন্ত্ৱান সকং ঘৰন্তি এত্থ সকং ঘৰং নাম পুব্বঞাতিঘৰম্পি অত্তনা সামিকভাৱেন অজ্ঝাৱুত্থপুব্বঘৰম্পি. তদুভযম্পি যস্মা তে সকঘৰসঞ্ঞায আগচ্ছন্তি, তস্মা ‘‘আগন্ত্ৱান সকং ঘৰ’’ন্তি আহ.
দুতিযগাথাৱণ্ণনা
২. এৱং ভগৱা পুব্বে অনজ্ঝাৱুত্থপুব্বম্পি পুব্বঞাতিঘৰং বিম্বিসাৰনিৱেসনং সকঘৰসঞ্ঞায আগন্ত্ৱা তিৰোকুট্টসন্ধিসিঙ্ঘাটকদ্ৱাৰবাহাসু ঠিতে ইস্সামচ্ছৰিযফলং অনুভৱন্তে, অপ্পেকচ্চে দীঘমস্সুকেসৱিকাৰধৰে অন্ধকাৰমুখে সিথিলবন্ধনৱিলম্বমানকিসফৰুসকাড়কঙ্গপচ্চঙ্গে তত্থ তত্থ ঠিতৱনদাহদড্ঢতালৰুক্খসদিসে, অপ্পেকচ্চে জিঘচ্ছাপিপাসাৰণিনিম্মথনেন উদৰতো উট্ঠায মুখতো ৱিনিচ্ছৰন্তায অগ্গিজালায পৰিডয্হমানসৰীৰে, অপ্পেকচ্চে সূচিছিদ্দাণুমত্তকণ্ঠবিলতায পব্বতাকাৰকুচ্ছিতায চ লদ্ধম্পি পানভোজনং যাৱদত্থং ভুঞ্জিতুং অসমত্থতায খুপ্পিপাসাপৰেতে অঞ্ঞং ৰসমৱিন্দমানে, অপ্পেকচ্চে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অঞ্ঞেসং ৱা সত্তানং পভিন্নগণ্ডপিড়কমুখা পগ্ঘৰিতৰুধিৰপুব্বলসিকাদিং লদ্ধা অমতমিৱ সাযমানে অতিৱিয দুদ্দসিকৱিৰূপভযানকসৰীৰে বহূ পেতে ৰঞ্ঞো নিদস্সেন্তো –
‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তি, সন্ধিসিঙ্ঘাটকেসু চ;
দ্ৱাৰবাহাসু তিট্ঠন্তি, আগন্ত্ৱান সকং ঘৰ’’ন্তি. –
ৱত্ৱা পুন তেহি কতস্স কম্মস্স দাৰুণভাৱং দস্সেন্তো ‘‘পহূতে অন্নপানম্হী’’তি দুতিযগাথমাহ.
তত্থ পহূতেতি অনপ্পকে বহুম্হি, যাৱদত্থিকেতি ৱুত্তং হোতি. ভ-কাৰস্স হি হ-কাৰো লব্ভতি ‘‘পহু সন্তো ন ভৰতী’’তিআদীসু (সু. নি. ৯৮) ৱিয. কেচি পন ‘‘বহূতে’’ ইতি চ ‘‘বহূকে’’ ইতি চ পঠন্তি. পমাদপাঠা এতে. অন্নে চ পানম্হি চ অন্নপানম্হি. খজ্জে চ ভোজ্জে চ খজ্জভোজ্জে, এতেন অসিতপীতখাযিতসাযিতৱসেন চতুব্বিধং আহাৰং দস্সেতি. উপট্ঠিতেতি উপগম্ম ঠিতে, সজ্জিতে পটিযত্তে সমোহিতেতি ৱুত্তং হোতি. ন তেসং কোচি সৰতি, সত্তানন্তি তেসং পেত্তিৱিসযে উপ্পন্নানং সত্তানং কোচি মাতা ৱা পিতা ৱা পুত্তো ৱা ন সৰতি. কিং কাৰণা? কম্মপচ্চযা, অত্তনা কতস্স অদানদানপ্পটিসেধনাদিভেদস্স কদৰিযকম্মস্স পচ্চযা. তঞ্হি তেসং কম্মং ঞাতীনং সৰিতুং ন দেতি.
ততিযগাথাৱণ্ণনা
৩. এৱং ভগৱা অনপ্পকেপি অন্নপানাদিম্হি পচ্চুপট্ঠিতে ‘‘অপি নাম অম্হে উদ্দিস্স কিঞ্চি দদেয্যু’’ন্তি ঞাতী পচ্চাসীসন্তানং ৱিচৰতং তেসং পেতানং তেহি কতস্স অতিকটুকৱিপাককৰস্স কম্মস্স পচ্চযেন কস্সচি ঞাতিনো অনুস্সৰণমত্তাভাৱং দস্সেন্তো –
‘‘পহূতে অন্নপানম্হি, খজ্জভোজ্জে উপট্ঠিতে;
ন তেসং কোচি সৰতি, সত্তানং কম্মপচ্চযা’’তি. –
ৱত্ৱা পুন ৰঞ্ঞো পেত্তিৱিসযূপপন্নে ঞাতকে উদ্দিস্স দিন্নং দানং পসংসন্তো ‘‘এৱং দদন্তি ঞাতীন’’ন্তি ততিযগাথমাহ.
তত্থ এৱন্তি উপমাৱচনং. তস্স দ্ৱিধা সম্বন্ধো – তেসং সত্তানং কম্মপচ্চযা অসৰন্তেপি কিস্মিঞ্চি দদন্তি, ঞাতীনং, যে এৱং অনুকম্পকা হোন্তীতি চ যথা তযা, মহাৰাজ, দিন্নং, এৱং সুচিং পণীতং কালেন কপ্পিযং পানভোজনং দদন্তি ঞাতীনং, যে হোন্তি অনুকম্পকাতি চ. দদন্তীতি দেন্তি উদ্দিসন্তি নিয্যাতেন্তি. ঞাতীনন্তি মাতিতো চ পিতিতো চ সম্বন্ধানং. যেতি যে কেচি পুত্তা ৱা ধীতৰো ৱা ভাতৰো ৱা হোন্তীতি ভৱন্তি. অনুকম্পকাতি অত্থকামা হিতেসিনো. সুচিন্তি ৱিমলং দস্সনেয্যং মনোৰমং ধম্মিকং ধম্মলদ্ধং. পণীতন্তি উত্তমং সেট্ঠং. কালেনাতি ঞাতিপেতানং তিৰোকুট্টাদীসু আগন্ত্ৱা ঠিতকালেন. কপ্পিযন্তি অনুচ্ছৱিকং পতিৰূপং অৰিযানং পৰিভোগাৰহং. পানভোজনন্তি পানঞ্চ ভোজনঞ্চ. ইধ পানভোজনমুখেন সব্বোপি দেয্যধম্মো অধিপ্পেতো.
চতুত্থগাথাপুব্বদ্ধৱণ্ণনা
৪. এৱং ভগৱা ৰঞ্ঞা মাগধেন পেতভূতানং ঞাতীনং অনুকম্পায দিন্নং পানভোজনং পসংসন্তো –
‘‘এৱং দদন্তি ঞাতীনং, যে হোন্তি অনুকম্পকা;
সুচিং পণীতং কালেন, কপ্পিযং পানভোজন’’ন্তি. –
ৱত্ৱা পুন যেন পকাৰেন দিন্নং তেসং হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘ইদং ৱো ঞাতীনং হোতূ’’তি চতুত্থগাথায পুব্বদ্ধমাহ তং ততিযগাথায পুব্বদ্ধেন সম্বন্ধিতব্বং –
‘‘এৱং দদন্তি ঞাতীনং, যে হোন্তি অনুকম্পকা;
ইদং ৱো ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’’তি.
তেন ‘‘ইদং ৱো ঞাতীনং হোতূতি এৱং দদন্তি, নো অঞ্ঞথা’’তি এত্থ আকাৰত্থেন এৱংসদ্দেন দাতব্বাকাৰনিদস্সনং কতং হোতি.
তত্থ ইদন্তি দেয্যধম্মনিদস্সনং. ৱোতি ‘‘কচ্চি পন ৱো অনুৰুদ্ধা সমগ্গা সম্মোদমানা’’তি চ (ম. নি. ১.৩২৬; মহাৱ. ৪৬৬), ‘‘যেহি ৱো অৰিযা’’তি চ এৱমাদীসু ৱিয কেৱলং নিপাতমত্তং, ন সামিৱচনং. ঞাতীনং হোতূতি পেত্তিৱিসযে উপ্পন্নানং ঞাতকানং হোতু. সুখিতা হোন্তু ঞাতযোতি তে পেত্তিৱিসযূপপন্না ঞাতযো ইদং পচ্চনুভৱন্তা সুখিতা হোন্তূতি.
চতুত্থগাথাপৰদ্ধপঞ্চমগাথাপুব্বদ্ধৱণ্ণনা
৪-৫. এৱং ভগৱা যেন পকাৰেন পেত্তিৱিসযূপপন্নানং ঞাতীনং দাতব্বং, তং দস্সেন্তো ‘‘ইদং ৱো ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’’তি ৱত্ৱা পুন যস্মা ‘‘ইদং ৱো ঞাতীনং হোতূ’’তি ৱুত্তেপি ন অঞ্ঞেন কতং কম্মং অঞ্ঞস্স ফলদং হোতি, কেৱলন্তু তথা উদ্দিস্স দিয্যমানং তং ৱত্থু ঞাতীনং কুসলকম্মস্স পচ্চযো হোতি. তস্মা যথা তেসং তস্মিংযেৱ ৱত্থুস্মিং তঙ্খণে ফলনিব্বত্তকং কুসলকম্মং হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘তে চ তত্থা’’তি চতুত্থগাথায পচ্ছিমদ্ধং ‘‘পহূতে অন্নপানম্হী’’তি পঞ্চমগাথায পুব্বদ্ধঞ্চ আহ.
তেসং অত্থো – তে ঞাতিপেতা যত্থ তং দানং দীযতি, তত্থ সমন্ততো আগন্ত্ৱা সমাগন্ত্ৱা, সমোধায ৱা একজ্ঝং হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি, সম্মা আগতা সমাগতা ‘‘ইমে নো ঞাতযো অম্হাকং অত্থায দানং উদ্দিসিস্সন্তী’’তি এতদত্থং সম্মা আগতা হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. পহূতে অন্নপানম্হীতি তস্মিং অত্তনো উদ্দিস্সমানে পহূতে অন্নপানম্হি. সক্কচ্চং অনুমোদৰেতি অভিসদ্দহন্তা কম্মফলং অৱিজহন্তা চিত্তীকাৰং অৱিক্খিত্তচিত্তা হুত্ৱা ‘‘ইদং নো দানং হিতায সুখায হোতূ’’তি মোদন্তি অনুমোদন্তি, পীতিসোমনস্সজাতা হোন্তীতি.
পঞ্চমগাথাপৰদ্ধছট্ঠগাথাপুব্বদ্ধৱণ্ণনা
৫-৬. এৱং ভগৱা যথা পেত্তিৱিসযূপপন্নানং তঙ্খণে ফলনিব্বত্তকং কুসলং কম্মং হোতি, তং দস্সেন্তো –
‘‘তে চ তত্থ সমাগন্ত্ৱা, ঞাতিপেতা সমাগতা;
পহূতে অন্নপানম্হি, সক্কচ্চং অনুমোদৰে’’তি. –
ৱত্ৱা পুন ঞাতকে নিস্সায নিব্বত্তকুসলকম্মফলং পচ্চনুভোন্তানং তেসং ঞাতী আৰব্ভ থোমনাকাৰং দস্সেন্তো ‘‘চিৰং জীৱন্তূ’’তি পঞ্চমগাথায পচ্ছিমদ্ধং ‘‘অম্হাকঞ্চ কতা পূজা’’তি ছট্ঠগাথায পুব্বদ্ধঞ্চ আহ.
তেসং অত্থো – চিৰং জীৱন্তূতি চিৰজীৱিনো দীঘাযুকা হোন্তু. নো ঞাতীতি অম্হাকং ঞাতকা. যেসং হেতূতি যে নিস্সায যেসং কাৰণা. লভামসেতি লভাম. অত্তনা তঙ্খণং পটিলদ্ধসম্পত্তিং অপদিসন্তা ভণন্তি. পেতানঞ্হি অত্তনো অনুমোদনেন, দাযকানং উদ্দেসেন, দক্খিণেয্যসম্পদায চাতি তীহি অঙ্গেহি দক্খিণা সমিজ্ঝতি, তঙ্খণে ফলনিব্বত্তিকা হোতি. তত্থ দাযকা ৱিসেসহেতু. তেনাহংসু ‘‘যেসং হেতু লভামসে’’তি. অম্হাকঞ্চ কতা পূজাতি ‘‘ইদং ৱো ঞাতীনং হোতূ’’তি এৱং ইমং দানং উদ্দিসন্তেহি অম্হাকঞ্চ পূজা কতা. দাযকা চ অনিপ্ফলাতি যম্হি সন্তানে পৰিচ্চাগমযং কম্মং কতং, তস্স তত্থেৱ ফলদানতো দাযকা চ অনিপ্ফলাতি.
এত্থাহ – ‘‘কিং পন পেত্তিৱিসযূপপন্না এৱ ঞাতযো লভন্তি, উদাহু অঞ্ঞেপি লভন্তী’’তি? ৱুচ্চতে – ভগৱতা এৱেতং ব্যাকতং জাণুস্সোণিনা ব্ৰাহ্মণেন পুট্ঠেন, কিমেত্থ অম্হেহি ৱত্তব্বং অত্থি. ৱুত্তং হেতং –
‘‘মযমস্সু, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা নাম দানানি দেম, সদ্ধানি কৰোম ‘ইদং দানং পেতানং ঞাতিসালোহিতানং উপকপ্পতু, ইদং দানং পেতা ঞাতিসালোহিতা পৰিভুঞ্জন্তূ’তি, কচ্চি তং, ভো গোতম, দানং পেতানং ঞাতিসালোহিতানং উপকপ্পতি, কচ্চি তে পেতা ঞাতিসালোহিতা তং দানং পৰিভুঞ্জন্তীতি. ঠানে খো, ব্ৰাহ্মণ, উপকপ্পতি, নো অট্ঠানেতি.
‘‘কতমং পন তং, ভো গোতম, ঠানং, কতমং অট্ঠানন্তি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নিৰযং উপপজ্জতি. যো নেৰযিকানং সত্তানং আহাৰো, তেন সো তত্থ যাপেতি, তেন সো তত্থ তিট্ঠতি. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, অট্ঠানং, যত্থ ঠিতস্স তং দানং ন উপকপ্পতি.
‘‘ইধ পন, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জতি. যো তিৰচ্ছানযোনিকানং সত্তানং আহাৰো, তেন সো তত্থ যাপেতি, তেন সো তত্থ তিট্ঠতি. ইদম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, অট্ঠানং, যত্থ ঠিতস্স তং দানং ন উপকপ্পতি.
‘‘ইধ পন, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সানং সহব্যতং উপপজ্জতি…পে… দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. যো দেৱানং আহাৰো, তেন সো তত্থ যাপেতি, তেন সো তত্থ তিট্ঠতি. ইদম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, অট্ঠানং, যত্থ ঠিতস্স তং দানং ন উপকপ্পতি.
‘‘ইধ পন, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপজ্জতি. যো পেত্তিৱেসযিকানং সত্তানং আহাৰো, তেন সো তত্থ যাপেতি, তেন সো তত্থ তিট্ঠতি. যং ৱা পনস্স ইতো অনুপৱেচ্ছন্তি মিত্তামচ্চা ৱা ঞাতিসালোহিতা ৱা, তেন সো তত্থ যাপেতি, তেন সো তত্থ তিট্ঠতি. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, ঠানং, যত্থ ঠিতস্স তং দানং উপকপ্পতীতি.
‘‘সচে পন, ভো গোতম, সো পেতো ঞাতিসালোহিতো তং ঠানং অনুপপন্নো হোতি, কো তং দানং পৰিভুঞ্জতীতি? অঞ্ঞেপিস্স, ব্ৰাহ্মণ, পেতা ঞাতিসালোহিতা তং ঠানং উপপন্না হোন্তি, তে তং দানং পৰিভুঞ্জন্তীতি.
‘‘সচে পন, ভো গোতম, সো চেৱ পেতো ঞাতিসালোহিতো তং ঠানং অনুপপন্নো হোতি, অঞ্ঞেপিস্স পেতা ঞাতিসালোহিতা তং ঠানং অনুপপন্না হোন্তি, কো তং দানং পৰিভুঞ্জতীতি? অট্ঠানং খো এতং ব্ৰাহ্মণ অনৱকাসো, যং তং ঠানং ৱিৱিত্তং অস্স ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা যদিদং পেতেহি ঞাতিসালোহিতেহি. অপিচ ব্ৰাহ্মণ দাযকোপি অনিপ্ফলো’’তি (অ. নি. ১০.১৭৭).
ছট্ঠগাথাপৰদ্ধসত্তমগাথাৱণ্ণনা
৬-৭. এৱং ভগৱা ৰঞ্ঞো মাগধস্স পেত্তিৱিসযূপপন্নানং পুব্বঞাতীনং সম্পত্তিং নিস্সায থোমেন্তো ‘‘এতে তে, মহাৰাজ, ঞাতী ইমায দানসম্পদায অত্তমনা এৱং থোমেন্তী’’তি দস্সেন্তো –
‘‘চিৰং জীৱন্তু নো ঞাতী, যেসং হেতু লভামসে;
অম্হাকঞ্চ কতা পূজা, দাযকা চ অনিপ্ফলা’’তি. –
ৱত্ৱা পুন তেসং পেত্তিৱিসযূপপন্নানং অঞ্ঞস্স কসিগোৰক্খাদিনো সম্পত্তিপটিলাভকাৰণস্স অভাৱং ইতো দিন্নেন যাপনভাৱঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘ন হি তত্থ কসী অত্থী’’তি ছট্ঠগাথায পচ্ছিমদ্ধং ‘‘ৱণিজ্জা তাদিসী’’তি ইমং সত্তমগাথঞ্চ আহ.
তত্ৰাযং অত্থৱণ্ণনা – ন হি, মহাৰাজ, তত্থ পেত্তিৱিসযে কসি অত্থি, যং নিস্সায তে পেতা সম্পত্তিং পটিলভেয্যুং. গোৰক্খেত্থ ন ৱিজ্জতীতি ন কেৱলং কসি এৱ, গোৰক্খাপি এত্থ পেত্তিৱিসযে ন ৱিজ্জতি, যং নিস্সায তে সম্পত্তিং পটিলভেয্যুং. ৱণিজ্জা তাদিসী নত্থীতি ৱাণিজ্জাপি তাদিসী নত্থি, যা তেসং সম্পত্তিপটিলাভহেতু ভৱেয্য. হিৰঞ্ঞেন কযাকযন্তি হিৰঞ্ঞেন কযৱিক্কযম্পি তত্থ তাদিসং নত্থি, যং তেসং সম্পত্তিপটিলাভহেতু ভৱেয্য. ইতো দিন্নেন যাপেন্তি, পেতা কালগতা তহিন্তি কেৱলং পন ইতো ঞাতীহি ৱা মিত্তামচ্চেহি ৱা দিন্নেন যাপেন্তি, অত্তভাৱং গমেন্তি. পেতাতি পেত্তিৱিসযূপপন্না সত্তা. কালগতাতি অত্তনো মৰণকালেন গতা, ‘‘কালকতা’’তি ৱা পাঠো, কতকালা কতমৰণাতি অত্থো. তহিন্তি তস্মিং পেত্তিৱিসযে.
অট্ঠমনৱমগাথাদ্ৱযৱণ্ণনা
৮-৯. এৱং ‘‘ইতো দিন্নেন যাপেন্তি, পেতা কালগতা তহি’’ন্তি ৱত্ৱা ইদানি উপমাহি তমত্থং পকাসেন্তো ‘‘উন্নমে উদকং ৱুট্ঠ’’ন্তি ইদং গাথাদ্ৱযমাহ.
তস্সত্থো – যথা উন্নতে থলে উস্সাদে ভূমিভাগে মেঘেহি অভিৱুট্ঠং উদকং নিন্নং পৱত্ততি, যো যো ভূমিভাগো নিন্নো ওণতো, তং তং পৱত্ততি গচ্ছতি পাপুণাতি, এৱমেৱ ইতো দিন্নং দানং পেতানং উপকপ্পতি নিব্বত্ততি, পাতুভৱতীতি অত্থো. নিন্নমিৱ হি উদকপ্পৱত্তিযা ঠানং পেতলোকো দানুপকপ্পনায. যথাহ – ‘‘ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, ঠানং, যত্থ ঠিতস্স তং দানং উপকপ্পতী’’তি (অ. নি. ১০.১৭৭). যথা চ কন্দৰপদৰসাখাপসাখকুসোব্ভমহাসোব্ভসন্নিপাতেহি ৱাৰিৱহা মহানজ্জো পূৰা হুত্ৱা সাগৰং পৰিপূৰেন্তি, এৱম্পি ইতো দিন্নদানং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ পেতানং উপকপ্পতীতি.
দসমগাথাৱণ্ণনা
১০. এৱং ভগৱা ‘‘ইতো দিন্নেন যাপেন্তি, পেতা কালগতা তহি’’ন্তি ইমং অত্থং উপমাহি পকাসেত্ৱা পুন যস্মা তে পেতা ‘‘ইতো কিঞ্চি লচ্ছামা’’তি আসাভিভূতা ঞাতিঘৰং আগন্ত্ৱাপি ‘‘ইদং নাম নো দেথা’’তি যাচিতুং অসমত্থা, তস্মা তেসং ইমানি অনুস্সৰণৱত্থূনি অনুস্সৰন্তো কুলপুত্তো দক্খিণং দজ্জাতি দস্সেন্তো ‘‘অদাসি মে’’তি ইমং গাথমাহ.
তস্সত্থো – ‘‘ইদং নাম মে ধনং ৱা ধঞ্ঞং ৱা অদাসী’’তি চ, ‘‘ইদং নাম মে কিচ্চং অত্তনা উয্যোগমাপজ্জন্তো অকাসী’’তি চ, ‘‘অমু মে মাতিতো ৱা পিতিতো ৱা সম্বন্ধত্তা ঞাতী’’তি চ সিনেহৱসেন তাণসমত্থতায ‘‘মিত্তা’’তি চ, ‘‘অসুকো মে সহ পংসুকীড়কো সখা’’তি চ এৱং সব্বমনুস্সৰন্তো পেতানং দক্খিণং দজ্জা, দানং নিয্যাতেয্যাতি. অপৰো পাঠো ‘‘পেতানং দক্খিণা দজ্জা’’তি. তস্সত্থো – দাতব্বাতি দজ্জা. কা সা? পেতানং দক্খিণা, তেনেৱ ‘‘অদাসি মে’’তিআদিনা নযেন পুব্বে কতমনুস্সৰং অনুস্সৰতাতি ৱুত্তং হোতি. কৰণৱচনপ্পসঙ্গে পচ্চত্তৱচনং ৱেদিতব্বং.
একাদসমগাথাৱণ্ণনা
১১. এৱং ভগৱা পেতানং দক্খিণানিয্যাতনে কাৰণভূতানি অনুস্সৰণৱত্থূনি দস্সেন্তো –
‘‘অদাসি মে অকাসি মে, ঞাতিমিত্তা সখা চ মে;
পেতানং দক্খিণং দজ্জা, পুব্বে কতমনুস্সৰ’’ন্তি. –
ৱত্ৱা পুন যে ঞাতিমৰণেন ৰুণ্ণসোকাদিপৰা এৱ হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, ন তেসং অত্থায কিঞ্চি দেন্তি, তেসং তং ৰুণ্ণসোকাদি কেৱলং অত্তপৰিতাপনমেৱ হোতি, ন পেতানং কিঞ্চি অত্থং নিপ্ফাদেতীতি দস্সেন্তো ‘‘ন হি ৰুণ্ণং ৱা’’তি ইমং গাথমাহ.
তত্থ ৰুণ্ণন্তি ৰোদনা ৰোদিতত্তং অস্সুপাতনং, এতেন কাযপৰিস্সমং দস্সেতি. সোকোতি সোচনা সোচিতত্তং, এতেন চিত্তপৰিস্সমং দস্সেতি. যা চঞ্ঞাতি যা চ ৰুণ্ণসোকেহি অঞ্ঞা. পৰিদেৱনাতি ঞাতিব্যসনেন ফুট্ঠস্স লালপ্পনা, ‘‘কহং একপুত্তক পিয মনাপা’’তি এৱমাদিনা নযেন গুণসংৱণ্ণনা, এতেন ৱচীপৰিস্সমং দস্সেতি.
দ্ৱাদসমগাথাৱণ্ণনা
১২. এৱং ভগৱা ‘‘ৰুণ্ণং ৱা সোকো ৱা যা চঞ্ঞা পৰিদেৱনা, সব্বম্পি তং পেতানং অত্থায ন হোতি, কেৱলন্তু অত্তানং পৰিতাপনমত্তমেৱ, এৱং তিট্ঠন্তি ঞাতযো’’তি ৰুণ্ণাদীনং নিৰত্থকভাৱং দস্সেত্ৱা পুন মাগধৰাজেন যা দক্খিণা দিন্না, তস্সা সাত্থকভাৱং দস্সেন্তো ‘‘অযঞ্চ খো দক্খিণা’’তি ইমং গাথমাহ.
তস্সত্থো – অযঞ্চ খো, মহাৰাজ, দক্খিণা তযা অজ্জ অত্তনো ঞাতিগণং উদ্দিস্স দিন্না, সা যস্মা সঙ্ঘো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স, তস্মা সঙ্ঘম্হি সুপ্পতিট্ঠিতা অস্স পেতজনস্স দীঘৰত্তং হিতায উপকপ্পতি সম্পজ্জতি ফলতীতি ৱুত্তং হোতি. উপকপ্পতীতি চ ঠানসো উপকপ্পতি, তংখণংযেৱ উপকপ্পতি, ন চিৰেন. যথা হি তংখণঞ্ঞেৱ পটিভন্তং ‘‘ঠানসোৱেতং তথাগতং পটিভাতী’’তি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি তংখণংযেৱ উপকপ্পন্তা ‘‘ঠানসো উপকপ্পতী’’তি ৱুত্তা. যং ৱা তং ‘‘ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, ঠানং, যত্থ ঠিতস্স তং দানং উপকপ্পতী’’তি (অ. নি. ১০.১৭৭) ৱুত্তং, তত্থ খুপ্পিপাসিকৱন্তাসপৰদত্তূপজীৱিনিজ্ঝামতণ্হিকাদিভেদভিন্নে ঠানে উপকপ্পতীতি ৱুত্তং যথা কহাপণং দেন্তো ‘‘কহাপণসো দেতী’’তি লোকে ৱুচ্চতি. ইমস্মিঞ্চ অত্থৱিকপ্পে উপকপ্পতীতি পাতুভৱতি, নিব্বত্ততীতি ৱুত্তং হোতি.
তেৰসমগাথাৱণ্ণনা
১৩. এৱং ভগৱা ৰঞ্ঞা দিন্নায দক্খিণায সাত্থকভাৱং দস্সেন্তো –
‘‘অযঞ্চ খো দক্খিণা দিন্না, সঙ্ঘম্হি সুপ্পতিট্ঠিতা;
দীঘৰত্তং হিতাযস্স, ঠানসো উপকপ্পতী’’তি. –
ৱত্ৱা পুন যস্মা ইমং দক্খিণং দেন্তেন ঞাতীনং ঞাতীহি কত্তব্বকিচ্চকৰণৱসেন ঞাতিধম্মো নিদস্সিতো, বহুজনস্স পাকটীকতো, নিদস্সনং ৱা কতো, তুম্হেহিপি ঞাতীনং এৱমেৱ ঞাতীহি কত্তব্বকিচ্চকৰণৱসেন ঞাতিধম্মো পৰিপূৰেতব্বো, ন নিৰত্থকেহি ৰুণ্ণাদীহি অত্তা পৰিতাপেতব্বোতি চ পেতে দিব্বসম্পত্তিং অধিগমেন্তেন পেতানং পূজা কতা উড়াৰা, বুদ্ধপ্পমুখঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং অন্নপানাদীহি সন্তপ্পেন্তেন ভিক্খূনং বলং অনুপদিন্নং, অনুকম্পাদিগুণপৰিৱাৰঞ্চ চাগচেতনং নিব্বত্তেন্তেন অনপ্পকং পুঞ্ঞং পসুতং, তস্মা ভগৱা ইমেহি যথাভুচ্চগুণেহি ৰাজানং সম্পহংসেন্তো –
‘‘সো ঞাতিধম্মো চ অযং নিদস্সিতো,
পেতান পূজা চ কতা উড়াৰা;
বলঞ্চ ভিক্খূনমনুপ্পদিন্নং,
তুম্হেহি পুঞ্ঞং পসুতং অনপ্পক’’ন্তি. –
ইমায গাথায দেসনং পৰিযোসাপেতি.
অথ ৱা ‘‘সো ঞাতিধম্মো চ অযং নিদস্সিতো’’তি ইমিনা গাথাপদেন ভগৱা ৰাজানং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি. ঞাতিধম্মনিদস্সনমেৱ হি এত্থ সন্দস্সনং পেতান পূজা চ কতা উড়াৰাতি ইমিনা সমাদপেতি. উড়াৰাতি পসংসনমেৱ হি এত্থ পুনপ্পুনং পূজাকৰণে সমাদপনং. বলঞ্চ ভিক্খূনমনুপ্পদিন্নন্তি ইমিনা সমুত্তেজেতি. বলানুপ্পদানমেৱ হি এত্থ এৱং দানং, বলানুপ্পদানতাতি তস্স উস্সাহৱড্ঢনেন সমুত্তেজনং. তুম্হেহি পুঞ্ঞং পসুতং অনপ্পকন্তি ইমিনা সম্পহংসেতি. পুঞ্ঞপ্পসুতকিত্তনমেৱ হি এত্থ তস্স যথাভুচ্চগুণসংৱণ্ণনভাৱেন সম্পহংসনজননতো সম্পহংসনন্তি ৱেদিতব্বং.
দেসনাপৰিযোসানে চ পেত্তিৱিসযূপপত্তিআদীনৱসংৱণ্ণনেন সংৱিগ্গানং যোনিসো পদহতং চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. দুতিযদিৱসেপি ভগৱা দেৱমনুস্সানং ইদমেৱ তিৰোকুট্টং দেসেসি, এৱং যাৱ সত্তমদিৱসা তাদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দকপাঠ-অট্ঠকথায
তিৰোকুট্টসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.