৪. অব্ভন্তৰৱগ্গো
[২৮১] ১. অব্ভন্তৰজাতকৱণ্ণনা
অব্ভন্তৰো নাম দুমোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স বিম্বাদেৱীথেৰিযা অম্বৰসদানং আৰব্ভ কথেসি. সম্মাসম্বুদ্ধে হি পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে ৱেসালিযং কূটাগাৰসালাযং ৱিহৰন্তে মহাপজাপতী গোতমী পঞ্চ সাকিযসতানি আদায গন্ত্ৱা পব্বজ্জং যাচিত্ৱা পব্বজ্জঞ্চেৱ উপসম্পদঞ্চ লভি. অপৰভাগে তা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো নন্দকোৱাদং (ম. নি. ৩.৩৯৮ আদযো) সুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থৰি পন সাৱত্থিং উপনিস্সায ৱিহৰন্তে ৰাহুলমাতা বিম্বাদেৱী ‘‘সামিকো মে পব্বজিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, পুত্তোপি মে পব্বজিত্ৱা তস্সেৱ সন্তিকে ৱসতি, অহং অগাৰমজ্ঝে কিংকৰিস্সামি, অহম্পি পব্বজিত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ পুত্তঞ্চ নিবদ্ধং পস্সমানা ৱিহৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযাহি সদ্ধিং সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সত্থাৰঞ্চ পিযপুত্তঞ্চ পস্সমানা একস্মিং ভিক্খুনুপস্সযে ৱাসং কপ্পেসি. ৰাহুলসামণেৰো আগন্ত্ৱা মাতৰং পস্সতি.
অথেকদিৱসং থেৰিযা উদৰৱাতো কুপ্পি. সা পুত্তে দট্ঠুং আগতে তস্স দস্সনত্থায নিক্খমিতুং নাসক্খি, অঞ্ঞাৱ আগন্ত্ৱা অফাসুকভাৱং কথযিংসু. সো মাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং তে লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘তাত, অগাৰমজ্ঝে মে সক্খৰযোজিতে অম্বৰসে পীতে উদৰৱাতো ৱূপসম্মতি, ইদানি পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেম, কুতো তং লভিস্সামা’’তি. সামণেৰো ‘‘লভন্তো আহৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা নিক্খমি. তস্স পনাযস্মতো উপজ্ঝাযো ধম্মসেনাপতি, আচৰিযো মহামোগ্গল্লানো, চূড়পিতা আনন্দত্থেৰো, পিতা সম্মাসম্বুদ্ধোতি মহাসম্পত্তি. এৱং সন্তেপি অঞ্ঞস্স সন্তিকং অগন্ত্ৱা উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা দুম্মুখাকাৰো হুত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং থেৰো ‘‘কিং নু খো, ৰাহুল, দুম্মুখো ৱিযাসী’’তি আহ. ‘‘মাতু মে, ভন্তে, থেৰিযা উদৰৱাতো কুপিতো’’তি. ‘‘কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘সক্খৰযোজিতেন কিৰ অম্বৰসেন ফাসু হোতী’’তি. ‘‘হোতু লভিস্সামি, মা চিন্তযী’’তি.
সো পুনদিৱসে তং আদায সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা সামণেৰং আসনসালাযং নিসীদাপেত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰং অগমাসি. কোসলৰাজা থেৰং দিস্ৱা নিসীদাপেসি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ উয্যানপালো পিণ্ডিপক্কানং মধুৰঅম্বানং একং পুটং আহৰি. ৰাজা অম্বানং তচং অপনেত্ৱা সক্খৰং পক্খিপিত্ৱা সযমেৱ মদ্দিত্ৱা থেৰস্স পত্তং পূৰেত্ৱা অদাসি. থেৰো ৰাজনিৱেসনা নিক্খমিত্ৱা আসনসালং গন্ত্ৱা সামণেৰস্স অদাসি ‘‘হৰিত্ৱা মাতু তে দেহী’’তি. সো হৰিত্ৱা অদাসি, থেৰিযা পৰিভুত্তমত্তেৱ উদৰৱাতো ৱূপসমি. ৰাজাপি মনুস্সং পেসেসি – ‘‘থেৰো ইধ নিসীদিত্ৱা অম্বৰসং ন পৰিভুঞ্জি, গচ্ছ কস্সচি দিন্নভাৱং জানাহী’’তি. সো থেৰেন সদ্ধিংযেৱ গন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা আগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো কথেসি. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘সচে সত্থা অগাৰং অজ্ঝাৱসিস্স, চক্কৱত্তিৰাজা অভৱিস্স, ৰাহুলসামণেৰো পৰিণাযকৰতনং, থেৰী ইত্থিৰতনং, সকলচক্কৱাড়ৰজ্জং এতেসঞ্ঞেৱ অভৱিস্স. অম্হেহি এতে উপট্ঠহন্তেহি চৰিতব্বং অস্স, ইদানি পব্বজিত্ৱা অম্হে উপনিস্সায ৱসন্তেসু এতেসু ন যুত্তং অম্হাকং পমজ্জিতু’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায থেৰিযা নিবদ্ধং অম্বৰসং দাপেসি. থেৰেন বিম্বাদেৱীথেৰিযা অম্বৰসস্স দিন্নভাৱো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ বিম্বাদেৱীথেৰিং অম্বৰসেন সন্তপ্পেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ ৰাহুলমাতা সাৰিপুত্তেন অম্বৰসেন সন্তপ্পিতা, পুব্বেপেস এতং সন্তপ্পেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিগামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা সণ্ঠপিতঘৰাৱাসো মাতাপিতূনং অচ্চযেন ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ইসিগণপৰিৱুতো গণসত্থা হুত্ৱা দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন লোণম্বিলসেৱনত্থায পব্বতপাদা ওতৰিত্ৱা চাৰিকং চৰমানো বাৰাণসিং পত্ৱা উয্যানে ৱাসং কপ্পেসি. অথস্স ইসিগণস্স সীলতেজেন সক্কস্স ভৱনং কম্পি. সক্কো আৱজ্জমানো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘ইমেসং তাপসানং অৱাসায পৰিসক্কিস্সামি, অথ তে ভিন্নাৱাসা উপদ্দুতা চৰমানা চিত্তেকগ্গতং ন লভিস্সন্তি, এৱং মে ফাসুকং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কো নু খো উপাযো’’তি ৱীমংসন্তো ইমং উপাযং অদ্দস – মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা আকাসে ঠত্ৱা ‘‘ভদ্দে, সচে ত্ৱং অব্ভন্তৰঅম্বপক্কং খাদেয্যাসি, পুত্তং লভিস্সসি, সো চক্কৱত্তিৰাজা ভৱিস্সতী’’তি আচিক্খিস্সামি. ৰাজা দেৱিযা কথং সুত্ৱা অম্বপক্কত্থায উয্যানং পেসেস্সতি, অথাহং অম্বানি অন্তৰধাপেস্সামি, ৰঞ্ঞো উয্যানে অম্বানং অভাৱং আৰোচেস্সন্তি, ‘‘কে তে খাদন্তী’’তি ৱুত্তে ‘‘তাপসা খাদন্তী’’তি ৱক্খন্তি, তং সুত্ৱা ৰাজা তাপসে পোথেত্ৱা নীহৰাপেস্সতি, এৱং তে উপদ্দুতা ভৱিস্সন্তীতি.
সো মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা আকাসে ঠিতো অত্তনো দেৱৰাজভাৱং জানাপেত্ৱা তায সদ্ধিং সল্লপন্তো পুৰিমা দ্ৱে গাথা অৱোচ –
৯১. ‘‘অব্ভন্তৰো নাম দুমো, যস্স দিব্যমিদং ফলং;
ভুত্ৱা দোহড়িনী নাৰী, চক্কৱত্তিং ৱিজাযতি.
৯২. ‘‘ত্ৱম্পি ভদ্দে মহেসীসি, সা চাপি পতিনো পিযা;
আহৰিস্সতি তে ৰাজা, ইদং অব্ভন্তৰং ফল’’ন্তি.
তত্থ অব্ভন্তৰো নাম দুমোতি ইমিনা তাৱ গামনিগমজনপদপব্বতাদীনং অসুকস্স অব্ভন্তৰোতি অৱত্ৱা কেৱলং একং অব্ভন্তৰং অম্বৰুক্খং কথেসি. যস্স দিব্যমিদং ফলন্তি যস্স অম্বৰুক্খস্স দেৱতানং পৰিভোগাৰহং দিব্যং ফলং. ইদন্তি পন নিপাতমত্তমেৱ. দোহড়িনীতি সঞ্জাতদোহড়া. ত্ৱম্পি, ভদ্দে, মহেসীসীতি ত্ৱং, সোভনে মহেসী, অসি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মহেসী চা’’তিপি পাঠো. সা চাপি পতিনো পিযাতি সোড়সন্নং দেৱীসহস্সানং অব্ভন্তৰে অগ্গমহেসী চাপি পতিনো চাপি পিযাতি অত্থো. আহৰিস্সতি তে ৰাজা, ইদং অব্ভন্তৰং ফলন্তি তস্সা তে পিযায অগ্গমহেসিযা ইদং মযা ৱুত্তপ্পকাৰং ফলং ৰাজা আহৰাপেস্সতি, সা ত্ৱং তং পৰিভুঞ্জিত্ৱা চক্কৱত্তিগব্ভং লভিস্সসীতি.
এৱং সক্কো দেৱিযা ইমা দ্ৱে গাথা ৱত্ৱা ‘‘ত্ৱং অপ্পমত্তা হোহি, মা পপঞ্চং অকাসি, স্ৱে ৰঞ্ঞো আৰোচেয্যাসী’’তি তং অনুসাসিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গতো. সা পুনদিৱসে গিলানালযং দস্সেত্ৱা পৰিচাৰিকানং সঞ্ঞং দত্ৱা নিপজ্জি. ৰাজা সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে সীহাসনে নিসিন্নো নাটকানি পস্সন্তো দেৱিং অদিস্ৱা ‘‘কহং, দেৱী’’তি পৰিচাৰিকে পুচ্ছি. ‘‘গিলানা, দেৱা’’তি. সো তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা সযনপস্সে নিসীদিত্ৱা পিট্ঠিং পৰিমজ্জন্তো ‘‘কিং তে, ভদ্দে, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মহাৰাজ অঞ্ঞং অফাসুকং নাম নত্থি, দোহড়ো মে উপ্পন্নো’’তি. ‘‘কিং ইচ্ছসি, ভদ্দে’’তি? ‘‘অব্ভন্তৰঅম্বফলং দেৱা’’তি. ‘‘অব্ভন্তৰঅম্বো নাম কহং অত্থী’’তি? ‘‘নাহং, দেৱ, অব্ভন্তৰঅম্বং জানামি, তস্স পন মে ফলং লভমানায জীৱিতং অত্থি, অলভমানায নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি আহৰাপেস্সামি, মা চিন্তযী’’তি ৰাজা দেৱিং অস্সাসেত্ৱা উট্ঠায গন্ত্ৱা ৰাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘দেৱিযা অব্ভন্তৰঅম্বে নাম দোহড়ো উপ্পন্নো, কিং কাতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ দ্ৱিন্নং অম্বানং অন্তৰে ঠিতো অম্বো অব্ভন্তৰঅম্বো নাম, উয্যানং পেসেত্ৱা অব্ভন্তৰে ঠিতঅম্বতো ফলং আহৰাপেত্ৱা দেৱিযা দাপেথা’’তি.
ৰাজা ‘‘সাধু, এৱৰূপং অম্বং আহৰথা’’তি উয্যানং পেসেসি. সক্কো অত্তনো আনুভাৱেন উয্যানে অম্বানি খাদিতসদিসানি কত্ৱা অন্তৰধাপেসি. অম্বত্থায গতা মনুস্সা সকলউয্যানং ৱিচৰন্তা একং অম্বম্পি অলভিত্ৱা গন্ত্ৱা উয্যানে অম্বানং অভাৱং ৰঞ্ঞো কথযিংসু. ‘‘কে অম্বানি খাদন্তী’’তি? ‘‘তাপসা, দেৱা’’তি. ‘‘তাপসে উয্যানতো পোথেত্ৱা নীহৰথা’’তি. মনুস্সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা নীহৰিংসু. সক্কস্স মনোৰথো মত্থকং পাপুণি. দেৱী অম্বফলত্থায নিবদ্ধং কত্ৱা নিপজ্জিযেৱ. ৰাজা কত্তব্বকিচ্চং অপস্সন্তো অমচ্চে চ ব্ৰাহ্মণে চ সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘অব্ভন্তৰঅম্বস্স অত্থিভাৱং জানাথা’’তি পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা আহংসু – ‘‘দেৱ, অব্ভন্তৰঅম্বো নাম দেৱতানং পৰিভোগো, ‘হিমৱন্তে কঞ্চনগুহায অন্তো অত্থী’তি অযং নো পৰম্পৰাগতো অনুস্সৱো’’তি. ‘‘কো পন ততো অম্বং আহৰিতুং সক্খিস্সতী’’তি? ‘‘ন সক্কা তত্থ মনুস্সভূতেন গন্তুং, একং সুৱপোতকং পেসেতুং ৱট্টতী’’তি.
তেন চ সমযেন ৰাজকুলে একো সুৱপোতকো মহাসৰীৰো কুমাৰকানং যানকচক্কনাভিমত্তো থামসম্পন্নো পঞ্ঞৱা উপাযকুসলো. ৰাজা তং আহৰাপেত্ৱা ‘‘তাত সুৱপোতক, অহং তৱ বহূপকাৰো, কঞ্চনপঞ্জৰে ৱসসি, সুৱণ্ণতট্টকে মধুলাজে খাদসি, সক্খৰপানকং পিৱসি, তযাপি অম্হাকং একং কিচ্চং নিত্থৰিতুং ৱট্টতী’’তি আহ. ‘‘কিং, দেৱা’’তি. ‘‘তাত দেৱিযা অব্ভন্তৰঅম্বে দোহড়ো উপ্পন্নো, সো চ অম্বো হিমৱন্তে কঞ্চনপব্বতন্তৰে অত্থি দেৱতানং পৰিভোগো, ন সক্কা মনুস্সভূতেন তত্থ গন্তুং, তযা ততো অম্বফলং আহৰিতুং ৱট্টতী’’তি. ‘‘সাধু, দেৱ, আহৰিস্সামী’’তি. অথ নং ৰাজা সুৱণ্ণতট্টকে মধুলাজে খাদাপেত্ৱা সক্খৰপানকং পাযেত্ৱা সতপাকতেলেন তস্স পক্খন্তৰানি মক্খেত্ৱা উভোহি হত্থেহি গহেত্ৱা সীহপঞ্জৰে ঠত্ৱা আকাসে ৱিস্সজ্জেসি. সোপি ৰঞ্ঞো নিপচ্চকাৰং দস্সেত্ৱা আকাসে পক্খন্দন্তো মনুস্সপথং অতিক্কম্ম হিমৱন্তে পঠমে পব্বতন্তৰে ৱসন্তানং সুকানং সন্তিকং গন্ত্ৱা অব্ভন্তৰঅম্বো নাম কত্থ অত্থি, কথেথ মে তং ঠান’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মযং ন জানাম, দুতিযে পব্বতন্তৰে সুকা জানিস্সন্তী’’তি.
সো তেসং ৱচনং সুত্ৱা ততো উপ্পতিত্ৱা দুতিযং পব্বতন্তৰং অগমাসি, তথা ততিযং, চতুত্থং, পঞ্চমং, ছট্ঠং অগমাসি. তত্থপি নং সুকা ‘‘ন মযং জানাম, সত্তমপব্বতন্তৰে সুকা জানিস্সন্তী’’তি আহংসু. সো তত্থপি গন্ত্ৱা ‘‘অব্ভন্তৰঅম্বো নাম কত্থ অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অসুকট্ঠানে নাম কঞ্চনপব্বতন্তৰে’’তি আহংসু. ‘‘অহং তস্স ফলত্থায আগতো, মং তত্থ নেত্ৱা ততো মে ফলং দাপেথা’’তি. সুকগণা আহংসু – ‘‘সম্ম, সো ৱেস্সৱণমহাৰাজস্স পৰিভোগো, ন সক্কা উপসঙ্কমিতুং, সকলৰুক্খো মূলতো পট্ঠায সত্তহি লোহজালেহি পৰিক্খিত্তো, সহস্সকুম্ভণ্ডৰক্খসা ৰক্খন্তি, তেহি দিট্ঠস্স জীৱিতং নাম নত্থি, কপ্পুট্ঠানগ্গিঅৱীচিমহানিৰযসদিসট্ঠানং, মা তত্থ পত্থনং কৰী’’তি. ‘‘সচে তুম্হে ন গচ্ছথ, ময্হং ঠানং আচিক্খথা’’তি. ‘‘তেন হি অসুকেন চ অসুকেন চ ঠানেন যাহী’’তি. সো তেহি আচিক্খিতৱসেনেৱ সুট্ঠু মগ্গং উপধাৰেত্ৱা তং ঠানং গন্ত্ৱা দিৱা অত্তানং অদস্সেত্ৱা মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে ৰক্খসানং নিদ্দোক্কমনসমযে অব্ভন্তৰঅম্বস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা একেন মূলন্তৰেন সণিকং অভিৰুহিতুং আৰভি. লোহজালং ‘‘কিৰী’’তি সদ্দমকাসি.
ৰক্খসা পবুজ্ঝিত্ৱা সুকপোতকং দিস্ৱা ‘‘অম্বচোৰোয’’ন্তি গহেত্ৱা কম্মকৰণং সংৱিদহিংসু. একো ‘‘মুখে পক্খিপিত্ৱা গিলিস্সামি ন’’ন্তি আহ, অপৰো ‘‘হত্থেহি মদ্দিত্ৱা পুঞ্জিত্ৱা ৱিপ্পকিৰিস্সামি ন’’ন্তি, অপৰো ‘‘দ্ৱেধা ফালেত্ৱা অঙ্গাৰেসু পচিত্ৱা খাদিস্সামী’’তি. সো তেসং কম্মকৰণসংৱিধানং সুত্ৱাপি অসন্তসিত্ৱাৱ তে ৰক্খসে আমন্তেত্ৱা ‘‘অম্ভো ৰক্খসা, তুম্হে কস্স মনুস্সা’’তি আহ. ‘‘ৱেস্সৱণমহাৰাজস্সা’’তি. ‘‘অম্ভো, তুম্হেপি একস্স ৰঞ্ঞোৱ মনুস্সা, অহম্পি ৰঞ্ঞোৱ মনুস্সো, বাৰাণসিৰাজা মং অব্ভন্তৰঅম্বফলত্থায পেসেসি, স্ৱাহং তত্থেৱ অত্তনো ৰঞ্ঞো জীৱিতং দত্ৱা আগতো. যো হি অত্তনো মাতাপিতূনঞ্চেৱ সামিকস্স চ অত্থায জীৱিতং পৰিচ্চজতি, সো দেৱলোকেযেৱ নিব্বত্ততি, তস্মা অহম্পি ইমম্হা তিৰচ্ছানযোনিযা চৱিত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ততিযং গাথমাহ –
৯৩. ‘‘ভত্তুৰত্থে পৰক্কন্তো, যং ঠানমধিগচ্ছতি;
সূৰো অত্তপৰিচ্চাগী, লভমানো ভৱামহ’’ন্তি.
তত্থ ভত্তুৰত্থেতি ভত্তা ৱুচ্চন্তি ভত্তাদীহি ভৰণপোসকা পিতা মাতা সামিকো চ, ইতি তিৱিধস্সপেতস্স ভত্তু অত্থায. পৰক্কন্তোতি পৰক্কমং কৰোন্তো ৱাযমন্তো. যং ঠানমধিগচ্ছতীতি যং সুখকাৰণং যসং ৱা লাভং ৱা সগ্গং ৱা অধিগচ্ছতি. সূৰোতি অভীৰু ৱিক্কমসম্পন্নো. অত্তপৰিচ্চাগীতি কাযে চ জীৱিতে চ নিৰপেক্খো হুত্ৱা তস্স তিৱিধস্সপি ভত্তু অত্থায অত্তানং পৰিচ্চজন্তো. লভমানো ভৱামহন্তি যং সো এৱৰূপো সূৰো দেৱসম্পত্তিং ৱা মনুস্সসম্পত্তিং ৱা লভতি, অহম্পি তং লভমানো ভৱামি, তস্মা হাসোৱ মে এত্থ, ন তাসো, কিং মং তুম্হে তাসেথাতি.
এৱং সো ইমায গাথায তেসং ধম্মং দেসেসি. তে তস্স ধম্মকথং সুত্ৱা পসন্নচিত্তা ‘‘ধম্মিকো এস, ন সক্কা মাৰেতুং, ৱিস্সজ্জেম ন’’ন্তি ৱত্ৱা সুকপোতকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘অম্ভো সুকপোতক, মুত্তোসি, অম্হাকং হত্থতো সোত্থিনা গচ্ছা’’তি আহংসু. ‘‘ময্হং আগমনং মা তুচ্ছং কৰোথ, দেথ মে একং অম্বফল’’ন্তি. ‘‘সুকপোতক, তুয্হং একং অম্বফলং দাতুং নাম ন ভাৰো, ইমস্মিং পন ৰুক্খে অম্বানি অঙ্কেত্ৱা গহিতানি, একস্মিং ফলে অসমেন্তে অম্হাকং জীৱিতং নত্থি. ৱেস্সৱণেন হি কুজ্ঝিত্ৱা সকিং ওলোকিতে তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৱিয কুম্ভণ্ডসহস্সং ভিজ্জিত্ৱা ৱিপ্পকিৰীযতি, তেন তে দাতুং ন সক্কোম, লভনট্ঠানং পন আচিক্খিস্সামা’’তি. ‘‘যো কোচি দেতু, ফলেনেৱ মে অত্থো, লভনট্ঠানং আচিক্খথা’’তি. ‘‘এতস্স কঞ্চনপব্বতস্স অন্তৰে জোতিৰসো নাম তাপসো অগ্গিং জুহমানো কঞ্চনপত্তিযা নাম পণ্ণসালাযং ৱসতি ৱেস্সৱণস্স কুলূপকো, ৱেস্সৱণো তস্স নিবদ্ধং চত্তাৰি অম্বফলানি পেসেতি, তস্স সন্তিকং গচ্ছা’’তি.
সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তাপসস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ নং তাপসো ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘বাৰাণসিৰঞ্ঞো সন্তিকা’’তি. ‘‘কিমত্থায আগতোসী’’তি? ‘‘সামি, অম্হাকং ৰঞ্ঞো দেৱিযা অব্ভন্তৰঅম্বপক্কে দোহড়ো উপ্পন্নো, তদত্থং আগতোম্হি, ৰক্খসা পন মে সযং অম্বপক্কং অদত্ৱা তুম্হাকং সন্তিকং পেসেসু’’ন্তি. ‘‘তেন হি নিসীদ, লভিস্সসী’’তি. অথস্স ৱেস্সৱণো চত্তাৰি ফলানি পেসেসি. তাপসো ততো দ্ৱে পৰিভুঞ্জি, একং সুৱপোতকস্স খাদনত্থায অদাসি. তেন তস্মিং খাদিতে একং ফলং সিক্কায পক্খিপিত্ৱা সুৱপোতকস্স গীৱায পটিমুঞ্চিত্ৱা ‘‘ইদানি গচ্ছা’’তি সুকপোতকং ৱিস্সজ্জেসি. সো তং আহৰিত্ৱা দেৱিযা অদাসি. সা তং খাদিত্ৱা দোহড়ং পটিপ্পস্সম্ভেসি, ততোনিদানং পনস্সা পুত্তো নাহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দেৱী ৰাহুলমাতা অহোসি, সুকো আনন্দো, অম্বপক্কদাযকো তাপসো সাৰিপুত্তো, উয্যানে নিৱুত্থতাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অব্ভন্তৰজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[২৮২] ২. সেয্যজাতকৱণ্ণনা
সেয্যংসো সেয্যসো হোতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কোসলৰঞ্ঞো অমচ্চং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ ৰঞ্ঞো বহূপকাৰো সব্বকিচ্চনিপ্ফাদকো অহোসি. ৰাজা ‘‘বহূপকাৰো মে অয’’ন্তি তস্স মহন্তং যসং অদাসি. তং অসহমানা অঞ্ঞে ৰঞ্ঞো পেসুঞ্ঞং উপসংহৰিত্ৱা তং পৰিভিন্দিংসু. ৰাজা তেসং ৱচনং সদ্দহিত্ৱা দোসং অনুপপৰিক্খিত্ৱাৱ তং সীলৱন্তং নিদ্দোসং সঙ্খলিকবন্ধনেন বন্ধাপেত্ৱা বন্ধনাগাৰে পক্খিপাপেসি. সো তত্থ এককো ৱসন্তো সীলসম্পত্তিং নিস্সায চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৱা একগ্গচিত্তো সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অথস্স ৰাজা অপৰভাগে নিদ্দোসভাৱং ঞত্ৱা সঙ্খলিকবন্ধনং ভিন্দাপেত্ৱা পুৰিমযসতো মহন্ততৰং যসং অদাসি. সো ‘‘সত্থাৰং ৱন্দিস্সামী’’তি বহূনি মালাগন্ধাদীনি আদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তথাগতং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কৰোন্তো ‘‘অনত্থো কিৰ তে উপ্পন্নোতি অস্সুম্হা’’তি আহ. ‘‘আম, ভন্তে, উপ্পন্নো, অহং পন তেন অনত্থেন অত্থং অকাসিং, বন্ধনাগাৰে নিসীদিত্ৱা সোতাপত্তিফলং নিব্বত্তেসি’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন খো, উপাসক, ত্ৱঞ্ঞেৱ অনত্থেন অত্থং আহৰি, পোৰাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো অনত্থেন অত্থং আহৰিং সুযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠায দস ৰাজধম্মে অকোপেত্ৱা দানং দেতি, পঞ্চ সীলানি ৰক্খতি, উপোসথকম্মং কৰোতি. অথস্সেকো অমচ্চো অন্তেপুৰে পদুস্সি. পাদমূলিকাদযো ঞত্ৱা ‘‘অসুকঅমচ্চো অন্তেপুৰে পদুট্ঠো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা পৰিগ্গণ্হন্তো যথাসভাৱতো ঞত্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মা মং ইতো পট্ঠায উপট্ঠাহী’’তি নিব্বিসযং অকাসি. সো গন্ত্ৱা অঞ্ঞতৰং সামন্তৰাজানং উপট্ঠহীতি সব্বং ৱত্থু হেট্ঠা মহাসীলৱজাতকে (জা. ১.১.৫১) কথিতসদিসমেৱ. ইধাপি সো ৰাজা তিক্খত্তুং ৱীমংসিত্ৱা তস্স অমচ্চস্স ৱচনং সদ্দহিত্ৱা ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি মহন্তেন পৰিৱাৰেন ৰজ্জসীমং পাপুণি. বাৰাণসিৰঞ্ঞো সত্তসতমত্তা মহাযোধা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘দেৱ, অসুকো নাম কিৰ ৰাজা বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিস্সামী’তি জনপদং ভিন্দন্তো আগচ্ছতি, এত্থেৱ নং গন্ত্ৱা গণ্হিস্সামা’’তি আহংসু. ‘‘ময্হং পৰৱিহিংসায লদ্ধেন ৰজ্জেন কিচ্চং নত্থি, মা কিঞ্চি কৰিত্থা’’তি?
চোৰৰাজা আগন্ত্ৱা নগৰং পৰিক্খিপি, পুন অমচ্চা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱ, মা এৱং কৰিত্থ, গণ্হিস্সাম ন’’ন্তি আহংসু. ৰাজা ‘‘ন লব্ভা কিঞ্চি কাতুং, নগৰদ্ৱাৰানি ৱিৱৰথা’’তি ৱত্ৱা সযং অমচ্চগণপৰিৱুতো মহাতলে ৰাজপল্লঙ্কে নিসীদি. চোৰৰাজা চতূসু দ্ৱাৰেসু মনুস্সে পোথেন্তো নগৰং পৱিসিত্ৱা পাসাদং অভিৰুয্হ অমচ্চপৰিৱুতং ৰাজানং গাহাপেত্ৱা সঙ্খলিকাহি বন্ধাপেত্ৱা বন্ধনাগাৰে পক্খিপাপেসি. ৰাজা বন্ধনাগাৰে নিসিন্নোৱ চোৰৰাজানং মেত্তাযন্তো মেত্তজ্ঝানং উপ্পাদেসি. তস্স মেত্তানুভাৱেন চোৰৰঞ্ঞো কাযে ডাহো উপ্পজ্জি, সকলসৰীৰং যমকউক্কাহি ঝাপিযমানং ৱিয জাতং. সো মহাদুক্খাভিতুন্নো ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘তুম্হে সীলৱন্তং ৰাজানং বন্ধনাগাৰে পক্খিপেথ, তেন ৱো ইদং দুক্খং উপ্পন্নং ভৱিস্সতী’’তি. সো গন্ত্ৱা বোধিসত্তং খমাপেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৰজ্জং তুম্হাকমেৱ হোতূ’’তি ৰজ্জং তস্সেৱ নিয্যাদেত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায তুম্হাকং পচ্চত্থিকো মে ভাৰো হোতূ’’তি ৱত্ৱা পদুট্ঠামচ্চস্স ৰাজাণং কাৰেত্ৱা অত্তনো নগৰমেৱ গতো.
বোধিসত্তো অলঙ্কতমহাতলে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে ৰাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো অমচ্চেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো পুৰিমা দ্ৱেগাথা অৱোচ –
৯৪. ‘‘সেয্যংসো সেয্যসো হোতি, যো সেয্যমুপসেৱতি;
একেন সন্ধিং কত্ৱান, সতং ৱজ্ঝে অমোচযিং.
৯৫. ‘‘তস্মা সব্বেন লোকেন, সন্ধিং কত্ৱান একতো;
পেচ্চ সগ্গং নিগচ্ছেয্য, ইদং সুণাথ কাসিযা’’তি.
তত্থ সেয্যংসো সেয্যসো হোতি, যো সেয্যমুপসেৱতীতি অনৱজ্জউত্তমধম্মসঙ্খাতো সেয্যো অংসো কোট্ঠাসো অস্সাতি সেয্যংসো, কুসলধম্মনিস্সিতপুগ্গলো. যো পুনপ্পুনং তং সেয্যং কুসলধম্মভাৱনং কুসলাভিৰতং ৱা উত্তমপুগ্গলমুপসেৱতি, সো সেয্যসো হোতি পাসংসতৰো চেৱ উত্তৰিতৰো চ হোতি. একেন সন্ধিং কত্ৱান, সতং ৱজ্ঝে অমোচযিন্তি তদমিনাপি চেতং ৱেদিতব্বং – অহঞ্হি সেয্যং মেত্তাভাৱনং উপসেৱন্তো তায মেত্তাভাৱনায একেন চোৰৰঞ্ঞা সন্ধিং সন্থৱং কত্ৱা মেত্তাভাৱনং ভাৱেত্ৱা তুম্হে সতজনে ৱজ্ঝে অমোচযিং.
দুতিযগাথায অত্থো – যস্মা অহং একেন সদ্ধিং একতো মেত্তাভাৱনায সন্ধিং কত্ৱা তুম্হে ৱজ্ঝপ্পত্তে সতজনে মোচযিং, তস্মা ৱেদিতব্বমেৱেতং, তস্মা সব্বেন লোকেন সদ্ধিং মেত্তাভাৱনায সন্ধিং কত্ৱা একতো পুগ্গলো পেচ্চ পৰলোকে সগ্গং নিগচ্ছেয্য. মেত্তায হি উপচাৰং কামাৱচৰে পটিসন্ধিং দেতি, অপ্পনা ব্ৰহ্মলোকে. ইদং মম ৱচনং সব্বেপি তুম্হে কাসিৰট্ঠৱাসিনো সুণাথাতি.
এৱং মহাসত্তো মহাজনস্স মেত্তাভাৱনায গুণং ৱণ্ণেত্ৱা দ্ৱাদসযোজনিকে বাৰাণসিনগৰে সেতচ্ছত্তং পহায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ততিযং গাথমাহ –
৯৬. ‘‘ইদং ৱত্ৱা মহাৰাজা, কংসো বাৰাণসিগ্গহো;
ধনুং কণ্ডঞ্চ নিক্খিপ্প, সংযমং অজ্ঝুপাগমী’’তি.
তত্থ মহন্তো ৰাজাতি মহাৰাজা. কংসোতি তস্স নামং. বাৰাণসিং গহেত্ৱা অজ্ঝাৱসনতো বাৰাণসিগ্গহো. সো ৰাজা ইদং ৱচনং ৱত্ৱা ধনুঞ্চ সৰসঙ্খাতং কণ্ডঞ্চ নিক্খিপ্প ওহায ছড্ডেত্ৱা সীলসংযমং উপগতো পব্বজিতো, পব্বজিত্ৱা চ পন ঝানং উপ্পাদেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্নোতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা চোৰৰাজা আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সেয্যজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[২৮৩] ৩. ৱড্ঢকীসূকৰজাতকৱণ্ণনা
ৱৰং ৱৰং ত্ৱন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ধনুগ্গহতিস্সত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. পসেনদিৰঞ্ঞো পিতা মহাকোসলো বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো ধীতৰং ৱেদেহিং নাম কোসলদেৱিং দদমানো তস্সা ন্হানচুণ্ণমূলং সতসহস্সুট্ঠানং কাসিগামং অদাসি. অজাতসত্তুনা পন পিতৰি মাৰিতে কোসলদেৱীপি সোকাভিভূতা কালমকাসি. ততো পসেনদি কোসলৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অজাতসত্তুনা পিতা মাৰিতো, ভগিনীপি মে সামিকে কালকতে তেন সোকেন কালকতা, পিতুঘাতকস্স চোৰস্স কাসিগামং ন দস্সামী’’তি. সো তং অজাতসত্তুস্স ন অদাসি. তং গামং নিস্সায তেসং দ্ৱিন্নম্পি কালেন কালং যুদ্ধং হোতি, অজাতসত্তু তৰুণো সমত্থো, পসেনদি মহল্লকোযেৱ. সো অভিক্খণং পৰজ্জতি, মহাকোসলস্সাপি মনুস্সা যেভুয্যেন পৰাজিতা. অথ ৰাজা ‘‘মযং অভিণ্হং পৰজ্জাম, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি অমচ্চে পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, অয্যা নাম মন্তচ্ছেকা হোন্তি, জেতৱনৱিহাৰে ভিক্খূনং কথং সোতুং ৱট্টতী’’তি. ৰাজা ‘‘তেন হি তাযং ৱেলাযং ভিক্খূনং কথাসল্লাপং সুণাথা’’তি চৰপুৰিসে আণাপেসি. তে ততো পট্ঠায তথা অকংসু.
তস্মিং পন কালে দ্ৱে মহল্লকত্থেৰা ৱিহাৰপচ্চন্তে পণ্ণসালাযং ৱসন্তি দত্তত্থেৰো চ ধনুগ্গহতিস্সত্থেৰো চ. তেসু ধনুগ্গহতিস্সত্থেৰো পঠমযামেপি মজ্ঝিমযামেপি নিদ্দাযিত্ৱা পচ্ছিমযামে পবুজ্ঝিত্ৱা উম্মুক্কানি সোধেত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা নিসিন্নকো আহ – ‘‘ভন্তে, দত্তত্থেৰা’’তি. ‘‘কিং, ভন্তে, তিস্সত্থেৰা’’তি? ‘‘কিং নিদ্দাযসি নো ত্ৱ’’ন্তি. ‘‘অনিদ্দাযন্তা কিং কৰিস্সামা’’তি? ‘‘উট্ঠায তাৱ নিসীদথা’’তি. সো উট্ঠায নিসিন্নো তং দত্তত্থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে দত্তত্থেৰ, অযং তে লোলো মহোদৰকোসলো চাটিমত্তং ভত্তমেৱ পূতিং কৰোতি, যুদ্ধৱিচাৰণং পন কিঞ্চি ন জানাতি, পৰাজিতো পৰাজিতোত্ৱেৱ ৱদাপেতী’’তি. ‘‘কিং পন কাতুং ৱট্টতী’’তি? তস্মিং খণে তে চৰপুৰিসা তেসং কথং সুণন্তা অট্ঠংসু.
ধনুগ্গহতিস্সত্থেৰো যুদ্ধং ৱিচাৰেসি – ‘‘ভন্তে, যুদ্ধো নাম তিৱিধো – পদুমব্যূহো, চক্কব্যূহো, সকটব্যূহোতি. অজাতসত্তুং গণ্হিতুকামেন অসুকে নাম পব্বতকুচ্ছিস্মিং দ্ৱীসু পব্বতভিত্তীসু মনুস্সে ঠপেত্ৱা পুৰতো দুব্বলবলং দস্সেত্ৱা পব্বতন্তৰং পৱিট্ঠভাৱং জানিত্ৱা পৱিট্ঠমগ্গং ওচ্ছিন্দিত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ উভোসু পব্বতভিত্তীসু ৱগ্গিত্ৱা উন্নদিত্ৱা খিপে পতিতমচ্ছং ৱিয অন্তোমুট্ঠিযং ৱট্টপোতকং ৱিয চ কত্ৱা সক্কা অস্স তং গহেতু’’ন্তি. চৰপুৰিসা তং সাসনং ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা ৰাজা সঙ্গামভেৰিং চৰাপেত্ৱা গন্ত্ৱা সকটব্যূহং কত্ৱা অজাতসত্তুং জীৱগ্গাহং গাহাপেত্ৱা অত্তনো ধীতৰং ৱজিৰকুমাৰিং ভাগিনেয্যস্স দত্ৱা কাসিগামং তস্সা ন্হানমূলং কত্ৱা দত্ৱা উয্যোজেসি. সা পৱত্তি ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, কোসলৰাজা কিৰ ধনুগ্গহতিস্সত্থেৰস্স ৱিচাৰণায অজাতসত্তুং জিনী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি ধনুগ্গহতিস্সো যুদ্ধৱিচাৰণায ছেকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা বাৰাণসিং নিস্সায নিৱুত্থৱড্ঢকিগামকা একো ৱড্ঢকী থম্ভত্থায অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা আৱাটে পতিতং সূকৰপোতকং দিস্ৱা তং ঘৰং নেত্ৱা পটিজগ্গি. সো ৱুড্ঢিপ্পত্তো মহাসৰীৰো ৱঙ্কদাঠো আচাৰসম্পন্নো অহোসি, ৱড্ঢকিনা পোসিতত্তা পন ‘‘ৱড্ঢকীসূকৰো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযি. ৱড্ঢকিস্স ৰুক্খতচ্ছনকালে তুণ্ডেন ৰুক্খং পৰিৱত্তেতি, মুখেন ডংসিত্ৱা ৱাসিফৰসুনিখাদনমুগ্গৰে আহৰতি, কালসুত্তকোটিযং গণ্হাতি. অথ সো ৱড্ঢকী ‘‘কোচিদেৱ, নং খাদেয্যা’’তি ভযেন নেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিস্সজ্জেসি. সোপি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা খেমং ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো একং পব্বতন্তৰে মহন্তং গিৰিকন্দৰং অদ্দস সম্পন্নকন্দমূলফলং ফাসুকং ৱসনট্ঠানং অনেকসতসূকৰসমাকিণ্ণং. তে সূকৰা তং দিস্ৱা তস্স সন্তিকং আগমংসু. সোপি তে আহ – ‘‘অহং তুম্হেৱ ওলোকেন্তো ৱিচৰামি, অপিচ ৱো মযা দিট্ঠা, ইদঞ্চ ঠানং ৰমণীযং, অহম্পি ইদানি ইধেৱ ৱসিস্সামী’’তি. ‘‘সচ্চং ইদং ঠানং ৰমণীযং, পৰিস্সযো পনেত্থ অত্থী’’তি. ‘‘অহম্পি তুম্হে দিস্ৱা এতং অঞ্ঞাসিং, এৱং গোচৰসম্পন্নে ঠানে ৱসন্তানং ৱো সৰীৰেসু মংসলোহিতং নত্থি, কিং পন ৱো এত্থ ভয’’ন্তি? ‘‘একো ব্যগ্ঘো পাতোৱ আগন্ত্ৱা দিট্ঠদিট্ঠংযেৱ গহেত্ৱা গচ্ছতী’’তি. ‘‘কিং পন সো নিবদ্ধং গণ্হাতি, উদাহু অন্তৰন্তৰা’’তি? ‘‘নিবদ্ধং গণ্হাতী’’তি. ‘‘কতি পন তে ব্যগ্ঘা’’তি? ‘‘একোযেৱা’’তি. ‘‘এত্তকা তুম্হে একস্স যুজ্ঝিতুং ন সক্কোথা’’তি? ‘‘আম, ন সক্কোমা’’তি. ‘‘অহং তং গণ্হিস্সামি, কেৱলং তুম্হে মম ৱচনং কৰোথ, সো ব্যগ্ঘো কহং ৱসতী’’তি? ‘‘এতস্মিং পব্বতে’’তি.
সো ৰত্তিঞ্ঞেৱ সূকৰে চৰাপেত্ৱা যুদ্ধং ৱিচাৰেন্তো ‘‘যুদ্ধং নাম পদুমব্যূহচক্কব্যূহসকটব্যূহৱসেন তিৱিধং হোতী’’তি ৱত্ৱা পদুমব্যূহৱসেন ৱিচাৰেসি. সো হি ভূমিসীসং জানাতি. তস্মা ‘‘ইমস্মিং ঠানে যুদ্ধং ৱিচাৰেতুং ৱট্টতী’’তি সূকৰপিল্লকে মাতৰো চ তেসং মজ্ঝট্ঠানে ঠপেসি. সো তা আৱিজ্ঝিত্ৱা মজ্ঝিমসূকৰিযো, তা আৱিজ্ঝিত্ৱা পোতকসূকৰে, তে আৱিজ্ঝিত্ৱা জৰসূকৰে, তে আৱিজ্ঝিত্ৱা দীঘদাঠসূকৰে, তে আৱিজ্ঝিত্ৱা যুদ্ধসমত্থে বলৱতৰসূকৰে দস ৱীস তিংস জনে তস্মিং তস্মিং ঠানে বলগুম্বং কত্ৱা ঠপেসি. অত্তনো ঠিতট্ঠানস্স পুৰতো একং পৰিমণ্ডলং আৱাটং খণাপেসি, পচ্ছতো একং সুপ্পসণ্ঠানং অনুপুব্বনিন্নং পব্ভাৰসদিসং. তস্স সট্ঠিসত্ততিমত্তে যোধসূকৰে আদায তস্মিং তস্মিং ঠানে ‘‘মা ভাযিত্থা’’তি কম্মং ৱিচাৰতো অৰুণং উট্ঠহি.
ব্যগ্ঘো উট্ঠায ‘‘কালো’’তি ঞত্ৱা গন্ত্ৱা তেসং সম্মুখা ঠিতে পব্বততলে ঠত্ৱা অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা সূকৰে ওলোকেসি. ৱড্ঢকীসূকৰো ‘‘পটিওলোকেথ ন’’ন্তি সূকৰানং সঞ্ঞং অদাসি, তে পটিওলোকেসুং. ব্যগ্ঘো মুখং উগ্ঘাটেত্ৱা অস্সোসি, সূকৰাপি তথা কৰিংসু. ব্যগ্ঘো মুত্তং ছড্ডেসি, সূকৰাপি ছড্ডযিংসু. ইতি যং যং সো কৰোতি, তং তং তে পটিকৰিংসু. সো চিন্তেসি – ‘‘পুব্বে সূকৰা মযা ওলোকিতকালে পলাযন্তা পলাযিতুম্পি ন সক্কোন্তি, অজ্জ অপলাযিত্ৱা মম পটিসত্তু হুত্ৱা মযা কতমেৱ পটিকৰোন্তি. এতস্মিং ভূমিসীসে ঠিতো একো তেসং সংৱিধাযকোপি অত্থি, অজ্জ ময্হং গতস্স জযো ন পঞ্ঞাযতী’’তি. সো নিৱত্তিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ অগমাসি. তেন পন গহিতমংসখাদকো একো কূটজটিলো অত্থি, সো তং তুচ্ছহত্থমেৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –
৯৭. ‘‘ৱৰং ৱৰং ত্ৱং নিহনং পুৰে চৰি,
অস্মিং পদেসে অভিভুয্য সূকৰে;
সোদানি একো ব্যপগম্ম ঝাযসি,
বলং নু তে ব্যগ্ঘ ন চজ্জ ৱিজ্জতী’’তি.
তত্থ ৱৰং ৱৰং ত্ৱং নিহনং পুৰে চৰি, অস্মিং পদেসে অভিভুয্য সূকৰেতি অম্ভো ব্যগ্ঘ, ত্ৱং পুব্বে ইমস্মিং পদেসে সব্বসূকৰে অভিভৱিত্ৱা ইমেসু সূকৰেসু ৱৰং ৱৰং ত্ৱং উত্তমুত্তমং সূকৰং নিহনন্তো ৱিচৰি. সোদানি একো ব্যপগম্ম ঝাযসীতি সো ত্ৱং ইদানি অঞ্ঞতৰং সূকৰং অগ্গহেত্ৱা এককোৱ অপগন্ত্ৱা ঝাযসি পজ্ঝাযসি. বলং নু তে ব্যগ্ঘ ন চজ্জ ৱিজ্জতীতি কিং নু তে, অম্ভো ব্যগ্ঘ, অজ্জ কাযবলং নত্থীতি.
তং সুত্ৱা ব্যগ্ঘো দুতিযং গাথমাহ –
৯৮. ‘‘ইমে সুদং যন্তি দিসোদিসং পুৰে, ভযট্টিতা লেণগৱেসিনো পুথূ;
তে দানি সঙ্গম্ম ৱসন্তি একতো, যত্থট্ঠিতা দুপ্পসহজ্জমে মযা’’তি.
তত্থ সুদন্তি নিপাতো. অযং পন সঙ্খেপত্থো – ইমে সূকৰা পুব্বে মং দিস্ৱা ভযেন অট্টিতা পীড়িতা অত্তনো লেণগৱেসিনো পুথূ ৱিসুং ৱিসুং হুত্ৱা দিসোদিসং যন্তি, তং তং দিসং অভিমুখা পলাযন্তি, তে দানি সব্বেপি সমাগন্ত্ৱা একতো ৱসন্তি তিট্ঠন্তি, তঞ্চ ভূমিসীসং উপগতা, যত্থ ঠিতা দুপ্পসহা দুম্মদ্দযা অজ্জ ইমে মযাতি.
অথস্স উস্সাহং জনেন্তো কূটজটিলো ‘‘মা ভাযি, গচ্ছ তযি নদিত্ৱা পক্খন্দন্তে সব্বেপি ভীতা ভিজ্জিত্ৱা পলাযিস্সন্তী’’তি আহ. ব্যগ্ঘো তস্মিং উস্সাহং জনেন্তে সূৰো হুত্ৱা পুন গন্ত্ৱা পব্বততলে অট্ঠাসি. ৱড্ঢকীসূকৰো দ্ৱিন্নং আৱাটানং অন্তৰে অট্ঠাসি. সূকৰা ‘‘সামি, মহাচোৰো পুনাগতো’’তি আহংসু. ‘‘মা ভাযিত্থ, ইদানি তং গণ্হিস্সামী’’তি. ব্যগ্ঘো নদিত্ৱা ৱড্ঢকীসূকৰস্স উপৰি পততি, সূকৰো তস্স অত্তনো উপৰি পতনকালে পৰিৱত্তিত্ৱা ৱেগেন উজুকং খতআৱাটে পতি. ব্যগ্ঘো ৱেগং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো উপৰিভাগেন গন্ত্ৱা সুপ্পমুখস্স তিৰিযং খতআৱাটস্স অতিসম্বাধে মুখট্ঠানে পতিত্ৱা পুঞ্জকতো ৱিয অহোসি. সূকৰো আৱাটা উত্তৰিত্ৱা অসনিৱেগেন গন্ত্ৱা ব্যগ্ঘং অন্তৰসত্থিম্হি দাঠায পহৰিত্ৱা যাৱ ৱক্কপদেসা ফালেত্ৱা পঞ্চমধুৰমংসং দাঠায পলিৱেঠেত্ৱা ব্যগ্ঘস্স মত্থকে আৱিজ্ঝিত্ৱা ‘‘গণ্হথ তুম্হাকং পচ্চামিত্ত’’ন্তি উক্খিপিত্ৱা বহিআৱাটে ছড্ডেসি. পঠমং আগতা ব্যগ্ঘমংসং লভিংসু, পচ্ছা আগতা ‘‘ব্যগ্ঘমংসং কীদিসং হোতী’’তি তেসং মুখং উপসিঙ্ঘন্তা ৱিচৰিংসু.
সূকৰা ন তাৱ তুস্সন্তি. ৱড্ঢকীসূকৰো তেসং ইঙ্ঘিতং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো তুম্হে ন তুস্সথা’’তি আহ. ‘‘সামি, কিং এতেন ব্যগ্ঘেন ঘাতিতেন, অঞ্ঞো পন ব্যগ্ঘআণাপনসমত্থো কূটজটিলো অত্থিযেৱা’’তি. ‘‘কো নামেসো’’তি? ‘‘একো দুস্সীলতাপসো’’তি. ‘‘ব্যগ্ঘোপি মযা ঘাতিতো, সো মে কিং পহোতি, এথ গণ্হিস্সাম ন’’ন্তি সূকৰঘটায সদ্ধিং পাযাসি. কূটতাপসোপি ব্যগ্ঘে চিৰাযন্তে ‘‘কিং নু খো সূকৰা ব্যগ্ঘং গণ্হিংসূ’’তি পটিপথং গচ্ছন্তো তে সূকৰে আগচ্ছন্তে দিস্ৱা অত্তনো পৰিক্খাৰং আদায পলাযন্তো তেহি অনুবন্ধিতো পৰিক্খাৰং ছড্ডেত্ৱা ৱেগেন উদুম্বৰৰুক্খং অভিৰুহি. সূকৰা ‘‘ইদানিম্হ, সামি, নট্ঠা, তাপসো পলাযিত্ৱা ৰুক্খং অভিৰুহী’’তি আহংসু. ‘‘কিং ৰুক্খং নামা’’তি? ‘‘উদুম্বৰৰুক্খ’’ন্তি. সো ‘‘সূকৰিযো উদকং আহৰন্তু, সূকৰপোতকা পথৱিং খণন্তু, দীঘদাঠা সূকৰা মূলানি ছিন্দন্তু, সেসা পৰিৱাৰেত্ৱা আৰক্খন্তূ’’তি সংৱিদহিত্ৱা তেসু তথা কৰোন্তেসু সযং উদুম্বৰস্স উজুকং থূলমূলং ফৰসুনা পহৰন্তো ৱিয একপ্পহাৰমেৱ কত্ৱা উদুম্বৰৰুক্খং পাতেসি. পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতসূকৰা কূটজটিলং ভূমিযং পাতেত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং কত্ৱা যাৱ অট্ঠিতো খাদিত্ৱা ৱড্ঢকীসূকৰং উদুম্বৰখন্ধেযেৱ নিসীদাপেত্ৱা কূটজটিলস্স পৰিভোগসঙ্খেন উদকং আহৰিত্ৱা অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰাজানং কৰিংসু, একঞ্চ তৰুণসূকৰিং তস্স অগ্গমহেসিং অকংসু. ততো পট্ঠায কিৰ যাৱজ্জতনা ৰাজানো উদুম্বৰভদ্দপীঠে নিসীদাপেত্ৱা তীহি সঙ্খেহি অভিসিঞ্চন্তি.
তস্মিং ৱনসণ্ডে অধিৱত্থা দেৱতা তং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা একস্মিং ৱিটপন্তৰে সূকৰানং অভিমুখা হুত্ৱা ততিযং গাথমাহ –
৯৯. ‘‘নমত্থু সঙ্ঘান সমাগতানং, দিস্ৱা সযং সখ্য ৱদামি অব্ভুতং;
ব্যগ্ঘং মিগা যত্থ জিনিংসু দাঠিনো, সামগ্গিযা দাঠবলেসু মুচ্চৰে’’তি.
তত্থ নমত্থু সঙ্ঘানন্তি অযং মম নমক্কাৰো সমাগতানং সূকৰসঙ্ঘানং অত্থু. দিস্ৱা সযং সখ্য ৱদামি অব্ভুতন্তি ইদং পুব্বে অভূতপুব্বং অব্ভুতং সখ্যং মিত্তভাৱং সযং দিস্ৱা ৱদামি. ব্যগ্ঘং মিগা যত্থ জিনিংসু দাঠিনোতি যত্ৰ হি নাম দাঠিনো সূকৰমিগা ব্যগ্ঘং জিনিংসু, অযমেৱ ৱা পাঠো. সামগ্গিযা দাঠবলেসু মুচ্চৰেতি যা সা দাঠবলেসু সূকৰেসু সামগ্গী একজ্ঝাসযতা, তায তেসু সামগ্গিযা তে দাঠবলা পচ্চামিত্তং গহেত্ৱা অজ্জ মৰণভযা মুত্তাতি অত্থো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধনুগ্গহতিস্সো ৱড্ঢকীসূকৰো অহোসি, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱড্ঢকীসূকৰজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[২৮৪] ৪. সিৰিজাতকৱণ্ণনা
যং উস্সুকা সঙ্ঘৰন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং সিৰিচোৰব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. ইমস্মিং জাতকে পচ্চুপ্পন্নৱত্থু হেট্ঠা খদিৰঙ্গাৰজাতকে (জা. ১.১.৪০) ৱিত্থাৰিতমেৱ. ইধাপি পন সা অনাথপিণ্ডিকস্স ঘৰে চতুত্থে দ্ৱাৰকোট্ঠকে ৱসনকা মিচ্ছাদিট্ঠিদেৱতা দণ্ডকম্মং কৰোন্তী চতুপঞ্ঞাসহিৰঞ্ঞকোটিযো আহৰিত্ৱা কোট্ঠে পূৰেত্ৱা সেট্ঠিনা সদ্ধিং সহাযিকা অহোসি. অথ নং সো আদায সত্থু সন্তিকং নেসি. সত্থা তস্সা ধম্মং দেসেসি, সা ধম্মং সুত্ৱা সোতাপন্না অহোসি. ততো পট্ঠায সেট্ঠিনো যসো যথাপোৰাণোৱ জাতো. অথেকো সাৱত্থিৱাসী সিৰিলক্খণঞ্ঞূ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অনাথপিণ্ডিকো দুগ্গতো হুত্ৱা পুন ইস্সৰো জাতো, যংনূনাহং তং দট্ঠুকামো ৱিয গত্ৱা তস্স ঘৰতো সিৰিং থেনেত্ৱা আগচ্ছেয্য’’ন্তি. সো তস্স ঘৰং গন্ত্ৱা তেন কতসক্কাৰসম্মানো সাৰণীযকথায ৱত্তমানায ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘কত্থ নু খো সিৰী পতিট্ঠিতা’’তি ওলোকেসি. সেট্ঠিনো চ সব্বসেতো ধোতসঙ্খপটিভাগো কুক্কুটো সুৱণ্ণপঞ্জৰে পক্খিপিত্ৱা ঠপিতো অত্থি, তস্স চূড়ায সিৰী পতিট্ঠাসি. ব্ৰাহ্মণো ওলোকযমানো সিৰিযা তত্থ পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা আহ – ‘‘অহং, মহাসেট্ঠি, পঞ্চসতে মাণৱে মন্তে ৱাচেমি, অকালৰৱিং একং কুক্কুটং নিস্সায তে চ মযঞ্চ কিলমাম, অযঞ্চ কিৰ কুক্কুটো কালৰৱী, ইমস্সত্থায আগতোম্হি, দেহি মে এতং কুক্কুট’’ন্তি. ‘‘গণ্হ, ব্ৰাহ্মণ, দেমি তে কুক্কুট’’ন্তি. ‘‘দেমী’’তি চ ৱুত্তক্খণেযেৱ সিৰী তস্স চূড়তো অপগন্ত্ৱা উস্সীসকে ঠপিতে মণিক্খন্ধে পতিট্ঠাসি.
ব্ৰাহ্মণো সিৰিযা মণিম্হি পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা মণিম্পি যাচি. ‘‘মণিম্পি দেমী’’তি ৱুত্তক্খণেযেৱ সিৰী মণিতো অপগন্ত্ৱা উস্সীসকে ঠপিতআৰক্খযট্ঠিযং পতিট্ঠাসি. ব্ৰাহ্মণো সিৰিযা তত্থ পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা তম্পি যাচি. ‘‘গহেত্ৱা গচ্ছাহী’’তি ৱুত্তক্খণেযেৱ সিৰী যট্ঠিতো অপগন্ত্ৱা পুঞ্ঞলক্খণদেৱিযা নাম সেট্ঠিনো অগ্গমহেসিযা সীসে পতিট্ঠাসি. সিৰিচোৰব্ৰাহ্মণো তত্থ পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অৱিস্সজ্জিযভণ্ডং এতং, যাচিতুম্পি ন সক্কা’’তি চিন্তেত্ৱা সেট্ঠিং এতদৱোচ – ‘‘মহাসেট্ঠি, অহং তুম্হাকং গেহে ‘সিৰিং থেনেত্ৱা গমিস্সামী’তি আগচ্ছিং, সিৰী পন তে কুক্কুটস্স চূড়াযং পতিট্ঠিতা অহোসি, তস্মিং মম দিন্নে ততো অপগন্ত্ৱা মণিম্হি পতিট্ঠহি, মণিম্হি দিন্নে আৰক্খযট্ঠিযং পতিট্ঠহি, আৰক্খযট্ঠিযা দিন্নায ততো অপগন্ত্ৱা পুঞ্ঞলক্খণদেৱিযা সীসে পতিট্ঠহি, ‘ইদং খো পন অৱিস্সজ্জিযভণ্ড’ন্তি ইমম্পি মে ন গহিতং, ন সক্কা তৱ সিৰিং থেনেতুং, তৱ সন্তকং তৱেৱ হোতূ’’তি উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘ইমং কাৰণং সত্থু কথেস্সামী’’তি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো সব্বং তথাগতস্স আৰোচেসি. সত্থা তং সুত্ৱা ‘‘ন খো, গহপতি, ইদানেৱ অঞ্ঞেসং সিৰী অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি, পুব্বেপি অপ্পপুঞ্ঞেহি উপ্পাদিতসিৰী পন পুঞ্ঞৱন্তানংযেৱ পাদমূলং গতা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তো মাতাপিতূনং কালকিৰিযায সংৱিগ্গো নিক্খমিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৱা দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন লোণম্বিলসেৱনত্থায জনপদং গন্ত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো উয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে ভিক্খং চৰমানো হত্থাচৰিযস্স ঘৰদ্ৱাৰং অগমাসি. সো তস্স আচাৰৱিহাৰে পসন্নো ভিক্খং দত্ৱা উয্যানে ৱসাপেত্ৱা নিচ্চং পটিজগ্গি. তস্মিং কালে একো কট্ঠহাৰকো অৰঞ্ঞতো দাৰূনি আহৰন্তো ৱেলায নগৰদ্ৱাৰং পাপুণিতুং নাসক্খি. সাযং একস্মিং দেৱকুলে দাৰুকলাপং উস্সীসকে কত্ৱা নিপজ্জি, দেৱকুলে ৱিস্সট্ঠা বহূ কুক্কুটা তস্স অৱিদূৰে একস্মিং ৰুক্খে সযিংসু. তেসু উপৰিসযিতকুক্কুটো পচ্চূসকালে ৱচ্চং পাতেন্তো হেট্ঠাসযিতকুক্কুটস্স সৰীৰে পাতেসি. ‘‘কেন মে সৰীৰে ৱচ্চং পাতিত’’ন্তি চ ৱুত্তে ‘‘মযা’’তি আহ. ‘‘কিংকাৰণা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘অনুপধাৰেত্ৱা’’তি ৱত্ৱা পুনপি পাতেসি. ততো উভোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং কুদ্ধা ‘‘কিং তে বলং, কিং তে বল’’ন্তি কলহং কৰিংসু. অথ হেট্ঠাসযিতকুক্কুটো আহ – ‘‘মং মাৰেত্ৱা অঙ্গাৰে পক্কমংসং খাদন্তো পাতোৱ কহাপণসহস্সং লভতী’’তি. উপৰিসযিতকুক্কুটো আহ – ‘‘অম্ভো, মা ত্ৱং এত্তকেন গজ্জি, মম থূলমংসং খাদন্তো ৰাজা হোতি, বহিমংসং খাদন্তো পুৰিসো চে, সেনাপতিট্ঠানং, ইত্থী চে, অগ্গমহেসিট্ঠানং লভতি. অট্ঠিমংসং পন মে খাদন্তো গিহী চে, ভণ্ডাগাৰিকট্ঠানং, পব্বজিতো চে, ৰাজকুলূপকভাৱং লভতী’’তি.
কট্ঠহাৰকো তেসং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ৰজ্জে পত্তে সহস্সেন কিচ্চং নত্থী’’তি সণিকং অভিৰুহিত্ৱা উপৰিসযিতকুক্কুটং গহেত্ৱা মাৰেত্ৱা উচ্ছঙ্গে কত্ৱা ‘‘ৰাজা ভৱিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ৱিৱটদ্ৱাৰেনেৱ নগৰং পৱিসিত্ৱা কুক্কুটং নিত্তচং কত্ৱা উদৰং সোধেত্ৱা ‘‘ইদং কুক্কুটমংসং সাধুকং সম্পাদেহী’’তি পজাপতিযা অদাসি. সা কুক্কুটমংসঞ্চ ভত্তঞ্চ সম্পাদেত্ৱা ‘‘ভুঞ্জ, সামী’’তি তস্স উপনামেসি. ‘‘ভদ্দে, এতং মংসং মহানুভাৱং, এতং খাদিত্ৱা অহং ৰাজা ভৱিস্সামি, ত্ৱং অগ্গমহেসী ভৱিস্সসি, তং ভত্তঞ্চ মংসঞ্চ আদায গঙ্গাতীৰং গন্ত্ৱা ন্হাযিত্ৱা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ভত্তভাজনং তীৰে ঠপেত্ৱা ন্হানত্থায ওতৰিংসু. তস্মিং খণে ৱাতেন খুভিতং উদকং আগন্ত্ৱা ভত্তভাজনং আদায অগমাসি. তং নদীসোতেন ৱুয্হমানং হেট্ঠানদিযং হত্থিং ন্হাপেন্তো একো হত্থাচৰিযো মহামত্তো দিস্ৱা উক্খিপাপেত্ৱা ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘কিমেত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভত্তঞ্চেৱ কুক্কুটমংসঞ্চ সামী’’তি. সো তং পিদহাপেত্ৱা লঞ্ছাপেত্ৱা ‘‘যাৱ মযং আগচ্ছাম, তাৱিমং ভত্তং মা ৱিৱৰা’’তি ভৰিযায পেসেসি. সোপি খো কট্ঠহাৰকো মুখতো পৱিট্ঠেন ৱালুকোদকেন উদ্ধুমাতউদৰো পলাযি.
অথেকো তস্স হত্থাচৰিযস্স কুলূপকো দিব্বচক্খুকতাপসো ‘‘ময্হং উপট্ঠাকো হত্থিট্ঠানং ন ৱিজহতি, কদা নু খো সম্পত্তিং পাপুণিস্সতী’’তি দিব্বচক্খুনা উপধাৰেন্তো তং পুৰিসং দিস্ৱা তং কাৰণং ঞত্ৱা পুৰেতৰং গন্ত্ৱা হত্থাচৰিযস্স নিৱেসনে নিসীদি. হত্থাচৰিযো আগন্ত্ৱা তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো তং ভত্তভাজনং আহৰাপেত্ৱা ‘‘তাপসং মংসোদনেন পৰিৱিসথা’’তি আহ. তাপসো ভত্তং গহেত্ৱা মংসে দীযমানে অগ্গহেত্ৱা ‘‘ইমং মংসং অহং ৱিচাৰেমী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ৱিচাৰেথ, ভন্তে’’তি ৱুত্তে থূলমংসাদীনি একেকং কোট্ঠাসং কাৰেত্ৱা থূলমংসং হত্থাচৰিযস্স দাপেসি, বহিমংসং তস্স ভৰিযায, অট্ঠিমংসং অত্তনা পৰিভুঞ্জি. সো ভত্তকিচ্চাৱসানে গচ্ছন্তো ‘‘ত্ৱং ইতো ততিযদিৱসে ৰাজা ভৱিস্সসি, অপ্পমত্তো হোহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. ততিযদিৱসে একো সামন্তৰাজা আগন্ত্ৱা বাৰাণসিং পৰিৱাৰেসি. বাৰাণসিৰাজা হত্থাচৰিযং ৰাজৱেসং গাহাপেত্ৱা ‘‘হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা যুজ্ঝা’’তি আণাপেত্ৱা সযং অঞ্ঞাতকৱেসেন সেনায ৱিচাৰেন্তো একেন মহাৱেগেন সৰেন ৱিদ্ধো তঙ্খণঞ্ঞেৱ মৰি. তস্স মতভাৱং ঞত্ৱা হত্থাচৰিযো বহূ কহাপণে নীহৰাপেত্ৱা ‘‘ধনত্থিকা পুৰতো হুত্ৱা যুজ্ঝন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. বলকাযো মুহুত্তেনেৱ সামন্তৰাজানং জীৱিতক্খযং পাপেসি. অমচ্চা ৰঞ্ঞো সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ‘‘কং ৰাজানং কৰোমা’’তি মন্তযমানা ‘‘অম্হাকং ৰাজা জীৱমানো অত্তনো ৱেসং হত্থাচৰিযস্স অদাসি, অযমেৱ যুদ্ধং কত্ৱা ৰজ্জং গণ্হি, এতস্সেৱ ৰজ্জং দস্সামা’’তি তং ৰজ্জেন অভিসিঞ্চিংসু, ভৰিযম্পিস্স অগ্গমহেসিং অকংসু. বোধিসত্তো ৰাজকুলূপকো অহোসি.
সত্থা অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি –
১০০. ‘‘যং উস্সুকা সঙ্ঘৰন্তি, অলক্খিকা বহুং ধনং;
সিপ্পৱন্তো অসিপ্পা চ, লক্খিৱা তানি ভুঞ্জতি.
১০১. ‘‘সব্বত্থ কতপুঞ্ঞস্স, অতিচ্চঞ্ঞেৱ পাণিনো;
উপ্পজ্জন্তি বহূ ভোগা, অপ্পনাযতনেসুপী’’তি.
তত্থ যং উস্সুকাতি যং ধনসঙ্ঘৰণে উস্সুক্কমাপন্না ছন্দজাতা কিচ্ছেন বহুং ধনং সঙ্ঘৰন্তি.‘‘যে উস্সুকা’’তিপি পাঠো, যে পুৰিসা ধনসংহৰণে উস্সুকা হত্থিসিপ্পাদিৱসেন সিপ্পৱন্তো অসিপ্পা চ অন্তমসো ৱেতনেন কম্মং কত্ৱা বহুং ধনং সঙ্ঘৰন্তীতি অত্থো. লক্খিৱা তানি ভুঞ্জতীতি তানি ‘‘বহুং ধন’’ন্তি ৱুত্তানি ধনানি পুঞ্ঞৱা পুৰিসো অত্তনো পুঞ্ঞফলং পৰিভুঞ্জন্তো কিঞ্চি কম্মং অকত্ৱাপি পৰিভুঞ্জতি.
অতিচ্চঞ্ঞেৱ পাণিনোতি অতিচ্চ অঞ্ঞে এৱ পাণিনো. এৱ-কাৰো পুৰিমপদেন যোজেতব্বো, সব্বত্থেৱ কতপুঞ্ঞস্স অঞ্ঞে অকতপুঞ্ঞে সত্তে অতিক্কমিত্ৱাতি অত্থো. অপ্পনাযতনেসুপীতি অপি অনাযতনেসুপি অৰতনাকৰেসু ৰতনানি অসুৱণ্ণাযতনাদীসু সুৱণ্ণাদীনি অহত্থাযতনাদীসু হত্থিআদযোতি সৱিঞ্ঞাণকঅৱিঞ্ঞাণকা বহূ ভোগা উপ্পজ্জন্তি. তত্থ মুত্তামণিআদীনং অনাকৰে উপ্পত্তিযং দুট্ঠগামণিঅভযমহাৰাজস্স ৱত্থু কথেতব্বং.
সত্থা পন ইমা গাথা ৱত্ৱা ‘‘গহপতি, ইমেসং সত্তানং পুঞ্ঞসদিসং অঞ্ঞং আযতনং নাম নত্থি, পুঞ্ঞৱন্তানঞ্হি অনাকৰেসু ৰতনানি উপ্পজ্জন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মং দেসেসি –
‘‘এস দেৱমনুস্সানং, সব্বকামদদো নিধি;
যং যদেৱাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘সুৱণ্ণতা সুসৰতা, সুসণ্ঠানা সুৰূপতা;
আধিপচ্চপৰিৱাৰো, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘পদেসৰজ্জং ইস্সৰিযং, চক্কৱত্তিসুখং পিযং;
দেৱৰজ্জম্পি দিব্বেসু, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘মানুস্সিকা চ সম্পত্তি, দেৱলোকে চ যা ৰতি;
যা চ নিব্বানসম্পত্তি, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘মিত্তসম্পদমাগম্ম, যোনিসোৱ পযুঞ্জতো;
ৱিজ্জাৱিমুত্তিৱসীভাৱো, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘পটিসম্ভিদা ৱিমোক্খা চ, যা চ সাৱকপাৰমী;
পচ্চেকবোধি বুদ্ধভূমি, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘এৱং মহত্থিকা এসা, যদিদং পুঞ্ঞসম্পদা;
তস্মা ধীৰা পসংসন্তি, পণ্ডিতা কতপুঞ্ঞত’’ন্তি. (খু. পা. ৮.১০-১৬);
ইদানি যেসু অনাথপিণ্ডিকস্স সিৰী পতিট্ঠিতা, তানি ৰতনানি দস্সেতুং ‘‘কুক্কুটো’’তিআদিমাহ.
১০২. ‘‘কুক্কুটো মণযো দণ্ডো, থিযো চ পুঞ্ঞলক্খণা;
উপ্পজ্জন্তি অপাপস্স, কতপুঞ্ঞস্স জন্তুনো’’তি.
তত্থ দণ্ডোতি আৰক্খযট্ঠিং সন্ধায ৱুত্তং, থিযোতি সেট্ঠিভৰিযং পুঞ্ঞলক্খণদেৱিং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. গাথং ৱত্ৱা চ পন জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, কুলূপকতাপসো পন অহমেৱ সম্মাসম্বুদ্ধো অহোসি’’ন্তি.
সিৰিজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[২৮৫] ৫. মণিসূকৰজাতকৱণ্ণনা
দৰিযা সত্ত ৱস্সানীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সুন্দৰীমাৰণং আৰব্ভ কথেসি. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতোতি ৱত্থু উদানে (উদা. ৩৮) আগতমেৱ. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ভগৱতো কিৰ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পঞ্চন্নং মহানদীনং মহোঘসদিসে লাভসক্কাৰে উপ্পন্নে হতলাভসক্কাৰা অঞ্ঞতিত্থিযা সূৰিযুগ্গমনকালে খজ্জোপনকা ৱিয নিপ্পভা হুত্ৱা একতো সন্নিপতিত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘মযং সমণস্স গোতমস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায হতলাভসক্কাৰা, ন কোচি অম্হাকং অত্থিভাৱম্পি জানাতি, কেন নু খো সদ্ধিং একতো হুত্ৱা সমণস্স গোতমস্স অৱণ্ণং উপ্পাদেত্ৱা লাভসক্কাৰমস্স অন্তৰধাপেয্যামা’’তি. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘সুন্দৰিযা সদ্ধিং একতো হুত্ৱা সক্কুণিস্সামা’’তি.
তে একদিৱসং সুন্দৰিং তিত্থিযাৰামং পৱিসিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ঠিতং নালপিংসু. সা পুনপ্পুনং সল্লপন্তীপি পটিৱচনং অলভিত্ৱা ‘‘অপি নু, অয্যা, তুম্হে কেনচি ৱিহেঠিতাত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘কিং, ভগিনি, সমণং গোতমং অম্হে ৱিহেঠেত্ৱা হতলাভসক্কাৰে কত্ৱা ৱিচৰন্তং ন পস্সসী’’তি. সা এৱমাহ – ‘‘মযা এত্থ কিং কাতুং ৱট্টতী’’তি? ত্ৱং খোসি, ভগিনি, অভিৰূপা সোভগ্গপ্পত্তা, সমণস্স গোতমস্স অযসং আৰোপেত্ৱা মহাজনং তৱ কথং গাহাপেত্ৱা হতলাভসক্কাৰং কৰোহী’’তি? সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পক্কন্তা. ততো পট্ঠায মালাগন্ধৱিলেপনকপ্পূৰকটুকফলাদীনি গহেত্ৱা সাযং মহাজনস্স সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা নগৰং পৱিসনকালে জেতৱনাভিমুখী গচ্ছতি. ‘‘কহং গচ্ছসী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং, অহঞ্হি তেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসামী’’তি ৱত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং তিত্থিযাৰামে ৱসিত্ৱা পাতোৱ জেতৱনমগ্গং ওতৰিত্ৱা নগৰাভিমুখী গচ্ছতি. ‘‘কিং, সুন্দৰি, কহং গতাসী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘সমণেন গোতমেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিত্ৱা তং কিলেসৰতিযা ৰমাপেত্ৱা আগতাম্হী’’তি ৱদতি.
অথ নং কতিপাহচ্চযেন ধুত্তানং কহাপণে দত্ৱা ‘‘গচ্ছথ সুন্দৰিং মাৰেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স গন্ধকুটিযা সমীপে মালাকচৱৰন্তৰে নিক্খিপিত্ৱা এথা’’তি ৱদিংসু, তে তথা অকংসু. ততো তিত্থিযা ‘‘সুন্দৰিং ন পস্সামা’’তি কোলাহলং কত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা ‘‘কহং ৱো আসঙ্কা’’তি ৱুত্তা ‘‘ইমেসু দিৱসেসু জেতৱনে ৱসতি, তত্ৰস্সা পৱত্তিং ন জানামা’’তি ৱত্ৱা ‘‘তেন হি গচ্ছথ, নং ৱিচিনথা’’তি ৰঞ্ঞা অনুঞ্ঞাতা অত্তনো উপট্ঠাকে গহেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা ৱিচিনন্তা মালাকচৱৰন্তৰে দিস্ৱা মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা নগৰং পৱেসেত্ৱা ‘‘সমণস্স গোতমস্স সাৱকা ‘সত্থাৰা কতপাপকম্মং পটিচ্ছাদেস্সামা’তি সুন্দৰিং মাৰেত্ৱা মালাকচৱৰন্তৰে নিক্খিপিংসূ’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং, ৰাজা ‘‘তেন হি গচ্ছথ, নগৰং আহিণ্ডথা’’তি আহ. তে নগৰৱীথীসু ‘‘পস্সথ সমণানং সক্যপুত্তিযানং কম্ম’’ন্তিআদীনি ৱিৰৱিত্ৱা পুন ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰং অগমংসু.
ৰাজা সুন্দৰিযা সৰীৰং আমকসুসানে অট্টকং আৰোপেত্ৱা ৰক্খাপেসি. সাৱত্থিৱাসিনো ঠপেত্ৱা অৰিযসাৱকে সেসা যেভুয্যেন ‘‘পস্সথ সমণানং সক্যপুত্তিযানং কম্ম’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা অন্তোনগৰে চ বহিনগৰে চ ভিক্খূ অক্কোসন্তা পৰিভাসন্তা ৱিচৰন্তি. ভিক্খূ তং পৱত্তিং তথাগতস্স আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘তেন হি তুম্হেপি তে মনুস্সে এৱং পটিচোদেথা’’তি –
‘‘অভূতৱাদী নিৰযং উপেতি, যো ৱাপি কত্ৱা ন কৰোমি চাহ;
উভোপি তে পেচ্চ সমা ভৱন্তি, নিহীনকম্মা মনুজা পৰত্থা’’তি. (উদা. ৩৮) –
ইমং গাথমাহ.
ৰাজা ‘‘সুন্দৰিযা অঞ্ঞেহি মাৰিতভাৱং জানাথা’’তি পুৰিসে পেসেসি. তেপি খো ধুত্তা তেহি কহাপণেহি সুৰং পিৱন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কৰোন্তি. তত্থেকো এৱমাহ – ‘‘ত্ৱং সুন্দৰিং একপ্পহাৰেনেৱ মাৰেত্ৱা মালাকচৱৰন্তৰে নিক্খিপিত্ৱা ততো লদ্ধকহাপণেহি সুৰং পিৱসি, হোতু হোতূ’’তি. ৰাজপুৰিসা তে ধুত্তে গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. অথ তে ৰাজা ‘‘তুম্হেহি মাৰিতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কেহি মাৰাপিতা’’তি? ‘‘অঞ্ঞতিত্থিযেহি, দেৱা’’তি. ৰাজা তিত্থিযে পক্কোসাপেত্ৱা সুন্দৰিং উক্খিপাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে, এৱং ৱদন্তা নগৰং আহিণ্ডথ ‘অযং সুন্দৰী সমণস্স গোতমস্স অৱণ্ণং আৰোপেতুকামেহি অম্হেহি মাৰাপিতা, নেৱ সমণস্স গোতমস্স, ন গোতমসাৱকানং দোসো অত্থি, অম্হাকংযেৱ দোসো’’’তি আণাপেসি. তে তথা অকংসু. বালমহাজনো তদা সদ্দহি, তিত্থিযাপি পুৰিসৱধদণ্ডেন পলিবুদ্ধা. ততো পট্ঠায বুদ্ধানং মহন্ততৰো লাভসক্কাৰো অহোসি.
অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, তিত্থিযা ‘বুদ্ধানং কাড়কভাৱং উপ্পাদেস্সামা’তি সযং কাড়কা জাতা, বুদ্ধানং পন মহন্ততৰো লাভসক্কাৰো উদপাদী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, সক্কা বুদ্ধানং সংকিলেসং উপ্পাদেতুং, বুদ্ধানং সংকিলিট্ঠভাৱকৰণং নাম জাতিমণিনো কিলিট্ঠভাৱকৰণসদিসং, পুব্বে জাতিমণিং ‘কিলিট্ঠং কৰিস্সামা’তি ৱাযমন্তাপি নাসক্খিংসু কিলিট্ঠং কাতু’’ন্তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা নিক্খমিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে তিস্সো পব্বতৰাজিযো অতিক্কমিত্ৱা তাপসো হুত্ৱা পণ্ণসালাযং ৱসি. তস্সা অৱিদূৰে মণিগুহা অহোসি, তত্থ তিংসমত্তা সূকৰা ৱসন্তি, গুহায অৱিদূৰে একো সীহো চৰতি, তস্স মণিম্হি ছাযা পঞ্ঞাযতি. সূকৰা সীহচ্ছাযং দিস্ৱা ভীতা উত্ৰস্তা অপ্পমংসলোহিতা অহেসুং. তে ‘‘ইমস্স মণিনো ৱিপ্পসন্নত্তা অযং ছাযা পঞ্ঞাযতি, ইমং মণিং সংকিলিট্ঠং ৱিৱণ্ণং কৰোমা’’তি চিন্তেত্ৱা অৱিদূৰে একং সৰং গন্ত্ৱা কললে পৱট্টেত্ৱা আগন্ত্ৱা তং মণিং ঘংসন্তি. সো সূকৰলোমেহি ঘংসিযমানো ৱিপ্পসন্নতৰো অহোসি. সূকৰা উপাযং অপস্সন্তা ‘‘ইমস্স মণিনো ৱিৱণ্ণকৰণূপাযং তাপসং পুচ্ছিস্সামা’’তি বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পুৰিমা দ্ৱে গাথা উদাহৰিংসু –
১০৩. ‘‘দৰিযা সত্ত ৱস্সানি, তিংসমত্তা ৱসামসে;
হঞ্ঞাম মণিনো আভং, ইতি নো মন্তৰং অহু.
১০৪. ‘‘যাৱতা মণিং ঘংসাম, ভিয্যো ৱোদাযতে মণি;
ইদঞ্চদানি পুচ্ছাম, কিং কিচ্চং ইধ মঞ্ঞসী’’তি.
তত্থ দৰিযাতি মণিগুহাযং. ৱসামসেতি ৱসাম. হঞ্ঞামাতি হনিস্সাম, মযম্পি ৱিৱণ্ণং কৰিস্সাম. ইদঞ্চদানি পুচ্ছামাতি ইদানি মযং ‘‘কেন কাৰণেন অযং মণি কিলিস্সমানো ৱোদাযতে’’তি ইদং তং পুচ্ছাম. ‘‘কিং কিচ্চং ‘ইধ মঞ্ঞসী’তি ইমস্মিং অত্থে ত্ৱং ইমং কিচ্চং কিন্তি মঞ্ঞসী’’তি.
অথ নেসং আচিক্খন্তো বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –
১০৫. ‘‘অযং মণি ৱেড়ুৰিযো, অকাচো ৱিমলো সুভো;
নাস্স সক্কা সিৰিং হন্তুং, অপক্কমথ সূকৰা’’তি.
তত্থ অকাচোতি অকক্কসো. সুভোতি সোভনো. সিৰিন্তি পভং. অপক্কমথাতি ইমস্স মণিস্স পভা নাসেতুং ন সক্কা, তুম্হে পন ইমং মণিগুহং পহায অঞ্ঞত্থ গচ্ছথাতি.
তে তস্স কথং সুত্ৱা তথা অকংসু. বোধিসত্তো ঝানং উপ্পাদেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা তাপসো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মণিসূকৰজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[২৮৬] ৬. সালূকজাতকৱণ্ণনা
মা সালূকস্স পিহযীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো থুল্লকুমাৰিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. তং চূড়নাৰদকস্সপজাতকে (জা. ১.১৩.৪০ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. তং পন ভিক্খুং সত্থা পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘কো তং উক্কণ্ঠাপেতী’’তি? ‘‘থুল্লকুমাৰিকা, ভন্তে’’তি. সত্থা ‘‘এসা তে ভিক্খু অনত্থকাৰিকা, পুব্বেপি ত্ৱং এতিস্সা ৱিৱাহত্থায আগতপৰিসায উত্তৰিভঙ্গো অহোসী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মহালোহিতগোণো নাম অহোসি, কনিট্ঠভাতা পনস্স চূড়লোহিতো নাম. উভোপি গোণা গামকে একস্মিং কুলে কম্মং কৰোন্তি. তস্স কুলস্স একা ৱযপ্পত্তা কুমাৰিকা অত্থি, তং অঞ্ঞকুলং ৱাৰেসি. অথ নং কুলং ‘‘ৱিৱাহকালে উত্তৰিভঙ্গো ভৱিস্সতী’’তি সালূকং নাম সূকৰং যাগুভত্তেন পটিজগ্গি, সো হেট্ঠামঞ্চে সযতি. অথেকদিৱসং চূড়লোহিতো ভাতৰং আহ – ‘‘ভাতিক, মযং ইমস্মিং কুলে কম্মং কৰোম, অম্হে নিস্সায ইমং কুলং জীৱতি, অথ চ পনিমে মনুস্সা অম্হাকং তিণপলালমত্তং দেন্তি, ইমং সূকৰং যাগুভত্তেন পোসেন্তি, হেট্ঠামঞ্চে সযাপেন্তি, কিং নামেস এতেসং কৰিস্সতী’’তি. মহালোহিতো ‘‘তাত, মা ত্ৱং এতস্স যাগুভত্তং পত্থয, এতিস্সা কুমাৰিকায ৱিৱাহদিৱসে এতং উত্তৰিভঙ্গং কাতুকামা এতে মংসস্স থূলভাৱকৰণত্থং পোসেন্তি, কতিপাহচ্চযেন তং পস্সিস্সসি হেট্ঠামঞ্চতো নিক্খামেত্ৱা ৱধিত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৱা আগন্তুকভত্তং কৰিযমান’’ন্তি ৱত্ৱা পুৰিমা দ্ৱে গাথা সমুট্ঠাপেসি –
১০৬. ‘‘মা সালূকস্স পিহযি, আতুৰন্নানি ভুঞ্জতি;
অপ্পোস্সুক্কো ভুসং খাদ, এতং দীঘাযুলক্খণং.
১০৭. ‘‘ইদানি সো ইধাগন্ত্ৱা, অতিথী যুত্তসেৱকো;
অথ দক্খসি সালূকং, সযন্তং মুসলুত্তৰ’’ন্তি.
তত্থাযং সঙ্খেপত্থো – তাত, ত্ৱং মা সালূকসূকৰভাৱং পত্থযি, অযঞ্হি আতুৰন্নানি মৰণভোজনানি ভুঞ্জতি, যানি ভুঞ্জিত্ৱা নচিৰস্সেৱ মৰণং পাপুণিস্সতি, ত্ৱং পন অপ্পোস্সুক্কো নিৰালযো হুত্ৱা অত্তনা লদ্ধং ইমং পলালমিস্সকং ভুসং খাদ, এতং দীঘাযুভাৱস্স লক্খণং সঞ্জানননিমিত্তং. ইদানি কতিপাহস্সেৱ সো ৱেৱাহিকপুৰিসো মহতিযা পৰিসায যুত্তো যুত্তসেৱকো ইধ অতিথি হুত্ৱা আগতো ভৱিস্সতি, অথেতং সালূকং মুসলসদিসেন উত্তৰোট্ঠেন সমন্নাগতত্তা মুসলুত্তৰং মাৰিতং সযন্তং দক্খসীতি.
ততো কতিপাহস্সেৱ ৱেৱাহিকেসু আগতেসু সালূকং মাৰেত্ৱা উত্তৰিভঙ্গমকংসু. উভো গোণা তং তস্স ৱিপত্তিং দিস্ৱা ‘‘অম্হাকং ভুসমেৱ ৱৰ’’ন্তি চিন্তযিংসু. সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা তদত্থজোতিকং ততিযং গাথমাহ –
১০৮. ‘‘ৱিকন্তং সূকৰং দিস্ৱা, সযন্তং মুসলুত্তৰং;
জৰগ্গৱা ৱিচিন্তেসুং, ৱৰম্হাকং ভুসামিৱা’’তি.
তত্থ ভুসামিৱাতি ভুসমেৱ অম্হাকং ৱৰং উত্তমন্তি অত্থো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা কুমাৰিকা এতৰহি থুল্লকুমাৰিকা অহোসি, সালূকো উক্কণ্ঠিতভিক্খু, চূড়লোহিতো আনন্দো, মহালোহিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সালূকজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[২৮৭] ৭. লাভগৰহজাতকৱণ্ণনা
নানুম্মত্তোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং আৰব্ভ কথেসি. থেৰস্স কিৰ সদ্ধিৱিহাৰিকো থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘লাভুপ্পত্তিপটিপদং মে, ভন্তে, কথেথ, কিং কৰোন্তো চীৱৰাদীনং লাভী হোতী’’তি পুচ্ছি. অথস্স থেৰো ‘‘আৱুসো, চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স লাভসক্কাৰো উপ্পজ্জতি, অত্তনো অব্ভন্তৰে হিৰোত্তপ্পং ভিন্দিত্ৱা সামঞ্ঞং পহায অনুম্মত্তেনেৱ উম্মত্তেন ৱিয ভৱিতব্বং, পিসুণৱাচা ৱত্তব্বা, নটসদিসেন ভৱিতব্বং, ৱিকিণ্ণৱাচেন কুতূহলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ইমং লাভুপ্পত্তিপটিপদং কথেসি. সো তং পটিপদং গৰহিত্ৱা উট্ঠায পক্কন্তো. থেৰো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তং পৱত্তিং আচিক্খি. সত্থা ‘‘নেসো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু ইদানেৱ লাভং গৰহতি, পুব্বেপেস গৰহিযেৱা’’তি ৱত্ৱা থেৰেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সোড়সৱস্সিককালেযেৱ তিণ্ণং ৱেদানং অট্ঠাৰসন্নঞ্চ সিপ্পানং পৰিযোসানং পত্ৱা দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চ মাণৱকসতানি সিপ্পং ৱাচেসি. তত্ৰেকো মাণৱো সীলাচাৰসম্পন্নো একদিৱসং আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কথং ইমেসং সত্তানং লাভো উপ্পজ্জতী’’তি লাভুপ্পত্তিপটিপদং পুচ্ছি. আচৰিযো ‘‘তাত, ইমেসং সত্তানং চতূহি কাৰণেহি লাভো উপ্পজ্জতী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১০৯. ‘‘নানুম্মত্তো নাপিসুণো, নানটো নাকুতূহলো;
মূড়্হেসু লভতে লাভং, এসা তে অনুসাসনী’’তি.
তত্থ নানুম্মত্তোতি ন অনুম্মত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা উম্মত্তকো নাম ইত্থিপুৰিসদাৰিকদাৰকে দিস্ৱা তেসং ৱত্থালঙ্কাৰাদীনি ৱিলুম্পতি, ততো ততো মচ্ছমংসপূৱাদীনি বলক্কাৰেন গহেত্ৱা খাদতি, এৱমেৱ যো গিহিভূতো অজ্ঝত্তবহিদ্ধসমুট্ঠানং হিৰোত্তপ্পং পহায কুসলাকুসলং অগণেত্ৱা নিৰযভযং অভাযন্তো লোভাভিভূতো পৰিযাদিণ্ণচিত্তো কামেসু পমত্তো সন্ধিচ্ছেদাদীনি সাহসিককম্মানি কৰোতি, পব্বজিতোপি হিৰোত্তপ্পং পহায কুসলাকুসলং অগণেত্ৱা নিৰযভযং অভাযন্তো সত্থাৰা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং মদ্দন্তো লোভেন অভিভূতো পৰিযাদিণ্ণচিত্তো চীৱৰাদিমত্তং নিস্সায অত্তনো সামঞ্ঞং ৱিজহিত্ৱা পমত্তো ৱেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি কৰোতি, ৱেড়ুদানাদীনি নিস্সায জীৱিকং কপ্পেতি, অযং অনুম্মত্তোপি উম্মত্তসদিসত্তা উম্মত্তো নাম, এৱৰূপস্স খিপ্পং লাভো উপ্পজ্জতি. যো পন এৱং অনুম্মত্তো লজ্জী কুক্কুচ্চকো, এস মূড়্হেসু অপণ্ডিতেসু পুৰিসেসু লাভং ন লভতি, তস্মা লাভত্থিকেন উম্মত্তকেন ৱিয ভৱিতব্বন্তি.
নাপিসুণোতি এত্থাপি যো পিসুণো হোতি, ‘‘অসুকেন ইদং নাম কত’’ন্তি ৰাজকুলে পেসুঞ্ঞং উপসংহৰতি, সো অঞ্ঞেসং যসং অচ্ছিন্দিত্ৱা অত্তনো গণ্হাতি. ৰাজানোপি নং ‘‘অযং অম্হেসু সসস্নেহো’’তি উচ্চে ঠানে ঠপেন্তি, অমচ্চাদযোপিস্স ‘‘অযং নো ৰাজকুলে পৰিভিন্দেয্যা’’তি ভযেন দাতব্বং মঞ্ঞন্তি, এৱং এতৰহি পিসুণস্স লাভো উপ্পজ্জতি. যো পন অপিসুণো, সো মূড়্হেসু লাভং ন লভতীতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
নানটোতি লাভং উপ্পাদেন্তেন নটেন ৱিয ভৱিতব্বং. যথা নটো হিৰোত্তপ্পং পহায নচ্চগীতৱাদিতেহি কীড়ং কত্ৱা ধনং সংহৰতি, এৱমেৱ লাভত্থিকেন হিৰোত্তপ্পং ভিন্দিত্ৱা ইত্থিপুৰিসদাৰিকদাৰকানং সোণ্ডসহাযেন ৱিয নানপ্পকাৰং কেড়িং কৰোন্তেন ৱিচৰিতব্বং. যো এৱং অনটো, সো মূড়্হেসু লাভং ন লভতি.
নাকুতূহলোতি কুতূহলো নাম ৱিপ্পকিণ্ণৱাচো. ৰাজানো হি অমচ্চে পুচ্ছন্তি – ‘‘অসুকট্ঠানে কিৰ ‘মনুস্সো মাৰিতো, ঘৰং ৱিলুত্তং, পৰেসং দাৰা পধংসিতা’তি সুয্যতি, কেসং নু খো ইদং কম্ম’’ন্তি. তত্থ সেসেসু অকথেন্তেসুযেৱ যো উট্ঠহিত্ৱা ‘‘অসুকো চ অসুকো চ নামা’’তি ৱদতি, অযং কুতূহলো নাম. ৰাজানো তস্স ৱচনেন তে পুৰিসে পৰিযেসিত্ৱা নিসেধেত্ৱা ‘‘ইমং নিস্সায নো নগৰং নিচ্চোৰং জাত’’ন্তি তস্স মহন্তং যসং দেন্তি, সেসাপি জনা ‘‘অযং নো ৰাজপুৰিসেহি পুট্ঠো সুযুত্তদুযুত্তং কথেয্যা’’তি ভযেন তস্সেৱ ধনং দেন্তি, এৱং কুতূহলস্স লাভো উপ্পজ্জতি. যো পন অকুতূহলো, এস ন মূড়্হেসু লভতি লাভং. এসা তে অনুসাসনীতি এসা অম্হাকং সন্তিকা তুয্হং লাভানুসিট্ঠীতি.
অন্তেৱাসিকো আচৰিযস্স কথং সুত্ৱা লাভং গৰহন্তো –
১১০. ‘‘ধিৰত্থু তং যসলাভং, ধনলাভঞ্চ ব্ৰাহ্মণ;
যা ৱুত্তি ৱিনিপাতেন, অধম্মচৰণেন ৱা.
১১১. ‘‘অপি চে পত্তমাদায, অনগাৰো পৰিব্বজে;
এসাৱ জীৱিকা সেয্যো, যা চাধম্মেন এসনা’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ;
তত্থ যা ৱুত্তীতি যা জীৱিতৱুত্তি. ৱিনিপাতেনাতি অত্তনো ৱিনিপাতেন. অধম্মচৰণেনাতি অধম্মকিৰিযায ৱিসমকিৰিযায ৱধবন্ধনগৰহাদীহি অত্তানং ৱিনিপাতেত্ৱা অধম্মং চৰিত্ৱা যা ৱুত্তি, তঞ্চ যসধনলাভঞ্চ সব্বং ধিৰত্থু নিন্দামি গৰহামি, ন মে এতেনত্থোতি অধিপ্পাযো. পত্তমাদাযাতি ভিক্খাভাজনং গহেত্ৱা. অনগাৰো পৰিব্বজেতি অগেহো পব্বজিতো হুত্ৱা চৰেয্য, ন চ সপ্পুৰিসো কাযদুচ্চৰিতাদিৱসেন অধম্মচৰিযং চৰেয্য. কিংকাৰণা? এসাৱ জীৱিকা সেয্যো. যা চাধম্মেন এসনাতি, যা এসা অধম্মেন জীৱিকপৰিযেসনা, ততো এসা পত্তহত্থস্স পৰকুলেসু ভিক্খাচৰিযাৱ সেয্যো, সতগুণেন সহস্সগুণেন সুন্দৰতৰোতি দস্সেতি.