৩. তিকনিপাতো
১. সঙ্কপ্পৱগ্গো
[২৫১] ১. সঙ্কপ্পৰাগজাতকৱণ্ণনা
সঙ্কপ্পৰাগধোতেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিনগৰৱাসী কিৰেকো কুলপুত্তো সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিত্ৱা একদিৱসং সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰন্তো একং অলঙ্কতপটিযত্তং ইত্থিং দিস্ৱা উপ্পন্নকামৰাগো অনভিৰতো ৱিচৰি. তমেনং আচৰিযুপজ্ঝাযাদযো দিস্ৱা অনভিৰতিকাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ৱিব্ভমিতুকামভাৱমস্স ঞত্ৱা ‘‘আৱুসো, সত্থা নাম কামৰাগাদিকিলেসপীড়িতানং কিলেসে হাৰেত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা সোতাপত্তিফলাদীনি দেতি, এহি তং সত্থু সন্তিকং নেস্সামা’’তি আদায অগমংসু. সত্থাৰা চ ‘‘কিং নু খো, ভিক্খৱে, অনিচ্ছমানকঞ্ঞেৱ ভিক্খুং গহেত্ৱা আগতত্থা’’তি ৱুত্তে তমত্থং আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কিংকাৰণা’’তি পুচ্ছি. সো তমত্থং আৰোচেসি. অথ নং সত্থা ‘‘ইত্থিযো নামেতা, ভিক্খু, পুব্বে ঝানবলেন ৱিক্খম্ভিতকিলেসানং ৱিসুদ্ধসত্তানম্পি সংকিলেসং উপ্পাদেসুং, তাদিসং তুচ্ছপুগ্গলং কিংকাৰণা ন সংকিলেসিস্সন্তি, ৱিসুদ্ধাপি সত্তা সংকিলিস্সন্তি, উত্তমযসসমঙ্গিনোপি আযসক্যং পাপুণন্তি, পগেৱ অপৰিসুদ্ধা. সিনেৰুকম্পনকৱাতো পুৰাণপণ্ণকসটং কিং ন কম্পেস্সতি, বোধিতলে নিসীদিত্ৱা অভিসম্বুজ্ঝনকসত্তং অযং কিলেসো আলোড়েসি, তাদিসং কিং ন আলোড়েস্সতী’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অসীতিকোটিৱিভৱে ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা বাৰাণসিং পচ্চাগন্ত্ৱা কতদাৰপৰিগ্গহো মাতাপিতূনং অচ্চযেন তেসং মতকিচ্চানি কত্ৱা হিৰঞ্ঞোলোকনকম্মং কৰোন্তো ‘‘ইদং ধনং পঞ্ঞাযতি, যেহি পনেতং সম্ভতং, তে ন পঞ্ঞাযন্তী’’তি আৱজ্জেন্তো সংৱেগপ্পত্তো অহোসি, সৰীৰা সেদা মুচ্চিংসু. সো ঘৰাৱাসে চিৰং ৱসন্তো মহাদানং দত্ৱা কামে পহায অস্সুমুখং ঞাতিসঙ্ঘং পৰিচ্চজিত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ৰমণীযে পদেসে পণ্ণসালং মাপেত্ৱা উঞ্ছাচৰিযায ৱনমূলফলাদীহি যাপেন্তো নচিৰস্সেৱ অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো চিৰং ৱসিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মনুস্সপথং গন্ত্ৱা লোণম্বিলং উপসেৱিস্সামি, এৱং মে সৰীৰঞ্চেৱ থিৰং ভৱিস্সতি, জঙ্ঘৱিহাৰো চ কতো ভৱিস্সতি, যে চ মাদিসস্স সীলসম্পন্নস্স ভিক্খং ৱা দস্সন্তি, অভিৱাদনাদীনি ৱা কৰিস্সন্তি, তে সগ্গপুৰং পূৰেস্সন্তী’’তি.
সো হিমৱন্তা ওতৰিত্ৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো বাৰাণসিং পত্ৱা সূৰিযত্থঙ্গমনৱেলায ৱসনট্ঠানং ওলোকেন্তো ৰাজুয্যানং দিস্ৱা ‘‘ইদং পটিসল্লানসাৰুপ্পং, এত্থ ৱসিস্সামে’’তি উয্যানং পৱিসিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নো ঝানসুখেন ৰত্তিং খেপেত্ৱা পুনদিৱসে কতসৰীৰপটিজগ্গনো পুব্বণ্হসমযে জটাজিনৱক্কলানি সণ্ঠপেত্ৱা ভিক্খাভাজনং আদায সন্তিন্দ্ৰিযো সন্তমানসো ইৰিযাপথসম্পন্নো যুগমত্তদস্সনো হুত্ৱা সব্বাকাৰসম্পন্নায অত্তনো ৰূপসিৰিযা লোকস্স লোচনানি আকড্ঢেন্তো নগৰং পৱিসিত্ৱা ভিক্খায চৰন্তো ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰং পাপুণি. ৰাজা মহাতলে চঙ্কমন্তো ৱাতপানন্তৰেন বোধিসত্তং দিস্ৱা ইৰিযাপথস্মিঞ্ঞেৱ পসীদিত্ৱা ‘‘সচে সন্তধম্মো নাম অত্থি, ইমস্স তেন অব্ভন্তৰে ভৱিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, তং তাপসং আনেহী’’তি একং অমচ্চং আণাপেসি. সো গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খাভাজনং গহেত্ৱা ‘‘ৰাজা, ভন্তে, তং পক্কোসতী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মহাপুঞ্ঞ, অম্হে ৰাজা ন জানাতী’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভন্তে, যাৱাহং আগচ্ছামি, তাৱ ইধেৱ হোথা’’তি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘অম্হাকং কুলূপকতাপসো নত্থি, গচ্ছ, নং আনেহী’’তি সযম্পি ৱাতপানেন হত্থং পসাৰেত্ৱা ৱন্দন্তো ‘‘ইতো এথ, ভন্তে’’তি আহ. বোধিসত্তো অমচ্চস্স হত্থে ভিক্খাভাজনং দত্ৱা মহাতলং অভিৰুহি.
অথ নং ৰাজা ৱন্দিত্ৱা ৰাজপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা অত্তনো সম্পাদিতেহি যাগুখজ্জকভত্তেহি পৰিৱিসিত্ৱা কতভত্তকিচ্চং পঞ্হং পুচ্ছি. পঞ্হব্যাকৰণেন ভিয্যোসোমত্তায পসীদিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, তুম্হে কত্থৱাসিকা, কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘হিমৱন্তৱাসিকা মযং, মহাৰাজ, হিমৱন্ততো আগতা’’তি ৱুত্তে পুন ‘‘কিংকাৰণা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱস্সাৰত্তকালে, মহাৰাজ, নিবদ্ধৱাসো নাম লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি, ভন্তে, ৰাজুয্যানে ৱসথ, তুম্হে চ চতূহি পচ্চযেহি ন কিলমিস্সথ, অহঞ্চ সগ্গসংৱত্তনিকং পুঞ্ঞং পাপুণিস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো বোধিসত্তেন সদ্ধিং উয্যানং গন্ত্ৱা পণ্ণসালং কাৰেত্ৱা চঙ্কমং মাপেত্ৱা সেসানিপি ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীনি সম্পাদেত্ৱা পব্বজিতপৰিক্খাৰে পটিযাদেত্ৱা ‘‘সুখেন ৱসথ, ভন্তে’’তি উয্যানপালং সম্পটিচ্ছাপেসি. বোধিসত্তো ততো পট্ঠায দ্ৱাদস সংৱচ্ছৰানি তত্থেৱ ৱসি.
অথেকদিৱসং ৰঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতো. সো তস্স ৱূপসমনত্থায গন্তুকামো দেৱিং আমন্তেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, তযা নগৰে ওহীযিতুং ৱট্টতী’’তি আহ. ‘‘কিং নিস্সায কথেথ, দেৱা’’তি. ‘‘সীলৱন্তং তাপসং, ভদ্দে’’তি. ‘‘দেৱ, নাহং তস্মিং পমজ্জিস্সামি, অম্হাকং অয্যস্স পটিজগ্গনং মম ভাৰো, তুম্হে নিৰাসঙ্কা গচ্ছথা’’তি. ৰাজা নিক্খমিত্ৱা গতো, দেৱীপি বোধিসত্তং তথেৱ সক্কচ্চং উপট্ঠাতি. বোধিসত্তো পন ৰঞ্ঞো গতকালে নিবদ্ধৱেলাযং আগন্ত্ৱা অত্তনো ৰুচিতায ৱেলায ৰাজনিৱেসনং গন্ত্ৱা ভত্তকিচ্চং কৰোতি.
অথেকদিৱসং বোধিসত্তে অতিচিৰাযন্তে দেৱী সব্বং খাদনীযভোজনীযং পটিযাদেত্ৱা ন্হত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা নীচমঞ্চকং পঞ্ঞাপেত্ৱা বোধিসত্তস্স আগমনং ওলোকযমানা মট্ঠসাটকং সিথিলং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা নিপজ্জি. বোধিসত্তোপি ৱেলং সল্লক্খেত্ৱা ভিক্খাভাজনং আদায আকাসেনাগন্ত্ৱা মহাৱাতপানদ্ৱাৰং পাপুণি. তস্স ৱক্কলসদ্দং সুত্ৱা সহসা উট্ঠহমানায দেৱিযা সৰীৰা মট্ঠসাটকো ভস্সিত্থ, বোধিসত্তো ৱিসভাগাৰম্মণং দিস্ৱা ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা সুভৱসেন ওলোকেসি. অথস্স ঝানবলেন সন্নিসিন্নোপি কিলেসো কৰণ্ডকে পক্খিত্তআসীৱিসো ৱিয ফণং কত্ৱা উট্ঠহি, খীৰৰুক্খস্স ৱাসিযা আকোটিতকালো ৱিয অহোসি. কিলেসুপ্পাদনেন সহেৱ ঝানঙ্গানি পৰিহাযিংসু, ইন্দ্ৰিযানি অপৰিপুণ্ণানি অহেসুং, সযং পক্খচ্ছিন্নকাকো ৱিয অহোসি. সো পুব্বে ৱিয নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চং কাতুং নাসক্খি, নিসীদাপিযমানোপি ন নিসীদি. অথস্স দেৱী সব্বং খাদনীযভোজনীযং ভিক্খাভাজনেযেৱ পক্খিপি. যথা চ পুব্বে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা সীহপঞ্জৰেন নিক্খমিত্ৱা আকাসেনেৱ গচ্ছতি, এৱং তং দিৱসং গন্তুং নাসক্খি. ভত্তং পন গহেত্ৱা মহানিস্সেণিযা ওতৰিত্ৱা উয্যানং অগমাসি. দেৱীপি অস্স অত্তনি পটিবদ্ধচিত্ততং অঞ্ঞাসি. সো উয্যানং গন্ত্ৱা ভত্তং অভুঞ্জিত্ৱাৱ হেট্ঠামঞ্চকে নিক্খিপিত্ৱা ‘‘দেৱিযা এৱৰূপা হত্থসোভা পাদসোভা, এৱৰূপং কটিপৰিযোসানং, এৱৰূপং ঊৰুলক্খণ’’ন্তিআদীনি ৱিপ্পলপন্তো সত্তাহং নিপজ্জি, ভত্তং পূতিকং অহোসি নীলমক্খিকাপৰিপুণ্ণং.
অথ ৰাজা পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা পচ্চাগতো অলঙ্কতপটিযত্তং নগৰং পদক্খিণং কত্ৱা ৰাজনিৱেসনং অগন্ত্ৱাৱ ‘‘বোধিসত্তং পস্সিস্সামী’’তি উয্যানং গন্ত্ৱা উক্লাপং অস্সমপদং দিস্ৱা ‘‘পক্কন্তো ভৱিস্সতী’’তি পণ্ণসালায দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তোপৱিট্ঠো তং নিপন্নকং দিস্ৱা ‘‘কেনচি অফাসুকেন ভৱিতব্ব’’ন্তি পূতিভত্তং ছড্ডাপেত্ৱা পণ্ণসালং পটিজগ্গাপেত্ৱা ‘‘ভন্তে, কিং তে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ৱিদ্ধোস্মি, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা ‘‘মম পচ্চামিত্তেহি মযি ওকাসং অলভন্তেহি ‘মমাযনট্ঠানমস্স দুব্বলং কৰিস্সামা’তি আগন্ত্ৱা এস ৱিদ্ধো ভৱিস্সতি মঞ্ঞে’’তি সৰীৰং পৰিৱত্তেত্ৱা ৱিদ্ধট্ঠানং ওলোকেন্তো ৱিদ্ধট্ঠানং অদিস্ৱা ‘‘কত্থ ৱিদ্ধোসি, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘নাহং, মহাৰাজ, অঞ্ঞেন ৱিদ্ধো, অহং পন অত্তনাৱ অত্তানং হদযে ৱিজ্ঝি’’ন্তি ৱত্ৱা উট্ঠায নিসীদিত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –
১. ‘‘সঙ্কপ্পৰাগধোতেন, ৱিতক্কনিসিতেন চ;
নালঙ্কতেন ভদ্ৰেন, উসুকাৰাকতেন চ.
২. ‘‘ন কণ্ণাযতমুত্তেন, নাপি মোৰূপসেৱিনা;
তেনম্হি হদযে ৱিদ্ধো, সব্বঙ্গপৰিদাহিনা.
৩. ‘‘আৱেধঞ্চ ন পস্সামি, যতো ৰুহিৰমস্সৱে;
যাৱ অযোনিসো চিত্তং, সযং মে দুক্খমাভত’’ন্তি.
তত্থ সঙ্কপ্পৰাগধোতেনাতি কামৱিতক্কসম্পযুত্তৰাগধোতেন. ৱিতক্কনিসিতেন চাতি তেনেৱ ৰাগোদকেন ৱিতক্কপাসাণে নিসিতেন. নালঙ্কতেন ভদ্ৰেনাতি নেৱ অলঙ্কতেন ভদ্ৰেন, অনলঙ্কতেন বীভচ্ছেনাতি অত্থো. উসুকাৰাকতেন চাতি উসুকাৰেহিপি অকতেন. ন কণ্ণাযতমুত্তেনাতি যাৱ দক্খিণকণ্ণচূড়কং আকড্ঢিত্ৱা অমুত্তকেন. নাপি মোৰূপসেৱিনাতি মোৰপত্তগিজ্ঝপত্তাদীহি অকতূপসেৱনেন. তেনম্হি হদযে ৱিদ্ধোতি তেন কিলেসকণ্ডেনাহং হদযে ৱিদ্ধো অম্হি. সব্বঙ্গপৰিদাহিনাতি সব্বানি অঙ্গানি পৰিদহনসমত্থেন. মহাৰাজ, তেন হি কিলেসকণ্ডেন হদযে ৱিদ্ধকালতো পট্ঠায মম অগ্গি পদিত্তানিৱ সব্বানি অঙ্গানি ডয্হন্তীতি দস্সেতি.
আৱেধঞ্চ ন পস্সামীতি ৱিদ্ধট্ঠানে ৱণঞ্চ ন পস্সামি. যতো ৰুহিৰমস্সৱেতি যতো মে আৱেধতো লোহিতং পগ্ঘৰেয্য, তং ন পস্সামীতি অত্থো. যাৱ অযোনিসো চিত্তন্তি এত্থ যাৱাতি দড়্হত্থে নিপাতো, অতিৱিয দড়্হং কত্ৱা অযোনিসো চিত্তং ৱড্ঢিতন্তি অত্থো. সযং মে দুক্খমাভতন্তি অত্তনাৱ মযা অত্তনো দুক্খং আনীতন্তি.
এৱং বোধিসত্তো ইমাহি তীহি গাথাহি ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা ৰাজানং পণ্ণসালতো বহি কত্ৱা কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা নট্ঠং ঝানং উপ্পাদেত্ৱা পণ্ণসালায নিক্খমিত্ৱা আকাসে নিসিন্নো ৰাজানং ওৱদিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অহং হিমৱন্তমেৱ গমিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন সক্কা, ভন্তে, গন্তু’’ন্তি ৱুচ্চমানোপি ‘‘মহাৰাজ, মযা ইধ ৱসন্তেন এৱৰূপো ৱিপ্পকাৰো পত্তো, ইদানি ন সক্কা ইধ ৱসিতু’’ন্তি ৰঞ্ঞো যাচন্তস্সেৱ আকাসে উপ্পতিত্ৱা হিমৱন্তং গন্ত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু অৰহত্তে পতিট্ঠহি. কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অৰহন্তো অহেসুং. ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সঙ্কপ্পৰাগজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[২৫২] ২. তিলমুট্ঠিজাতকৱণ্ণনা
অজ্জাপি মে তং মনসীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং কোধনং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. অঞ্ঞতৰো কিৰ, ভিক্খু, কোধনো অহোসি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো কুপ্পি অভিসজ্জি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৱাকাসি. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম ভিক্খু কোধনো উপাযাসবহুলো উদ্ধনে পক্খিত্তলোণং ৱিয তটতটাযন্তো ৱিচৰতি, এৱৰূপে নিক্কোধনে বুদ্ধসাসনে পব্বজিতো সমানো কোধমত্তম্পি নিগ্গণ্হিতুং ন সক্কোতী’’তি. সত্থা তেসং কথং সুত্ৱা একং ভিক্খুং পেসেত্ৱা তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, কোধনো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি অযং কোধনো অহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্স পুত্তো ব্ৰহ্মদত্তকুমাৰো নাম অহোসি. পোৰাণকৰাজানো চ অত্তনো পুত্তে ‘‘এৱং এতে নিহতমানদপ্পা সীতুণ্হক্খমা লোকচাৰিত্তঞ্ঞূ চ ভৱিস্সন্তী’’তি অত্তনো নগৰে দিসাপামোক্খআচৰিযে ৱিজ্জমানেপি সিপ্পুগ্গহণত্থায দূৰে তিৰোৰট্ঠং পেসেন্তি, তস্মা সোপি ৰাজা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকং পুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা একপটলিকউপাহনা চ পণ্ণচ্ছত্তঞ্চ কহাপণসহস্সঞ্চ দত্ৱা ‘‘তাত, তক্কসিলং গন্ত্ৱা সিপ্পং উগ্গণ্হা’’তি পেসেসি. সো ‘‘সাধূ’’তি মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন তক্কসিলং পত্ৱা আচৰিযস্স গেহং পুচ্ছিত্ৱা আচৰিযে মাণৱকানং সিপ্পং ৱাচেত্ৱা উট্ঠায ঘৰদ্ৱাৰে চঙ্কমন্তে গেহং গন্ত্ৱা যস্মিং ঠানে ঠিতো আচৰিযং অদ্দস, তত্থেৱ উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা ছত্তঞ্চ অপনেত্ৱা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. সো তস্স কিলন্তভাৱং ঞত্ৱা আগন্তুকসঙ্গহং কাৰেসি. কুমাৰো ভুত্তভোজনো থোকং ৱিস্সমিত্ৱা আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি, ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘বাৰাণসিতো’’তি আহ. ‘‘কস্স পুত্তোসী’’তি? ‘‘বাৰাণসিৰঞ্ঞো’’তি. ‘‘কেনত্থেনাগতোসী’’তি? ‘‘সিপ্পং উগ্গণ্হত্থাযা’’তি. ‘‘কিং তে আচৰিযভাগো আভতো, উদাহু ধম্মন্তেৱাসিকো হোতুকামোসী’’তি? সো ‘‘আচৰিযভাগো মে আভতো’’তি ৱত্ৱা আচৰিযস্স পাদমূলে সহস্সত্থৱিকং ঠপেত্ৱা ৱন্দি.
ধম্মন্তেৱাসিকা দিৱা আচৰিযস্স কম্মং কত্ৱা ৰত্তিং সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি, আচৰিযভাগদাযকা গেহে জেট্ঠপুত্তা ৱিয হুত্ৱা সিপ্পমেৱ উগ্গণ্হন্তি. তস্মা সোপি আচৰিযো সল্লহুকেন সুভনক্খত্তেন কুমাৰস্স সিপ্পং পট্ঠপেসি. কুমাৰোপি সিপ্পং উগ্গণ্হন্তো একদিৱসং আচৰিযেন সদ্ধিং ন্হাযিতুং অগমাসি. অথেকা মহল্লিকা ইত্থী তিলানি সেতে কত্ৱা পত্থৰিত্ৱা ৰক্খমানা নিসীদি. কুমাৰো সেততিলে দিস্ৱা খাদিতুকামো হুত্ৱা একং তিলমুট্ঠিং গহেত্ৱা খাদি, মহল্লিকা ‘‘তণ্হালুকো এসো’’তি কিঞ্চি অৱত্ৱা তুণ্হী অহোসি. সো পুনদিৱসেপি তায ৱেলায তথেৱ অকাসি, সাপি নং ন কিঞ্চি আহ. ইতৰো ততিযদিৱসেপি তথেৱাকাসি, তদা মহল্লিকা ‘‘দিসাপামোক্খো আচৰিযো অত্তনো অন্তেৱাসিকেহি মং ৱিলুম্পাপেতী’’তি বাহা পগ্গয্হ কন্দি. আচৰিযো নিৱত্তিত্ৱা ‘‘কিং এতং, অম্মা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সামি, অন্তেৱাসিকো তে মযা কতানং সেততিলানং অজ্জেকং মুট্ঠিং খাদি, হিয্যো একং, পৰে একং, ননু এৱং খাদন্তো মম সন্তকং সব্বং নাসেস্সতী’’তি. ‘‘অম্ম, মা ৰোদি, মূলং তে দাপেস্সামী’’তি. ‘‘ন মে, সামি, মূলেনত্থো, যথা পনেস কুমাৰো পুন এৱং ন কৰোতি, তথা তং সিক্খাপেহী’’তি. আচৰিযো ‘‘তেন হি পস্স, অম্মা’’তি দ্ৱীহি মাণৱেহি তং কুমাৰং দ্ৱীসু হত্থেসু গাহাপেত্ৱা ৱেড়ুপেসিকং গহেত্ৱা ‘‘পুন এৱৰূপং মা অকাসী’’তি তিক্খত্তুং পিট্ঠিযং পহৰি. কুমাৰো আচৰিযস্স কুজ্ঝিত্ৱা ৰত্তানি অক্খীনি কত্ৱা পাদপিট্ঠিতো যাৱ কেসমত্থকা ওলোকেসি. সোপিস্স কুজ্ঝিত্ৱা ওলোকিতভাৱং অঞ্ঞাসি. কুমাৰো সিপ্পং নিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘অনুযোগং দত্ৱা মাৰাপেতব্বো এস মযা’’তি তেন কতদোসং হদযে ঠপেত্ৱা গমনকালে আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা ‘‘যদাহং, আচৰিয, বাৰাণসিৰজ্জং পত্ৱা তুম্হাকং সন্তিকং পেসেস্সামি, তদা তুম্হে আগচ্ছেয্যাথা’’তি সসিনেহো ৱিয পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পক্কামি.
সো বাৰাণসিং পত্ৱা মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা সিপ্পং দস্সেসি. ৰাজা ‘‘জীৱমানেন মে পুত্তো দিট্ঠো, জীৱমানোৱস্স ৰজ্জসিৰিং পস্সামী’’তি পুত্তং ৰজ্জে পতিট্ঠাপেসি. সো ৰজ্জসিৰিং অনুভৱমানো আচৰিযেন কতদোসং সৰিত্ৱা উপ্পন্নকোধো ‘‘মাৰাপেস্সামি ন’’ন্তি পক্কোসনত্থায আচৰিযস্স দূতং পাহেসি. আচৰিযো ‘‘তৰুণকালে নং সঞ্ঞাপেতুং ন সক্খিস্সামী’’তি অগন্ত্ৱা তস্স ৰঞ্ঞো মজ্ঝিমৱযকালে ‘‘ইদানি নং সঞ্ঞাপেতুং সক্খিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘তক্কসিলাচৰিযো আগতো’’তি আৰোচাপেসি. ৰাজা তুট্ঠো ব্ৰাহ্মণং পক্কোসাপেত্ৱা তং অত্তনো সন্তিকং আগতং দিস্ৱাৱ কোধং উপ্পাদেত্ৱা ৰত্তানি অক্খীনি কত্ৱা অমচ্চে আমন্তেত্ৱা ‘‘ভো, অজ্জাপি মে আচৰিযেন পহটট্ঠানং ৰুজ্জতি, আচৰিযো নলাটেন মচ্চুং আদায ‘মৰিস্সামী’তি আগতো, অজ্জস্স জীৱিতং নত্থী’’তি ৱত্ৱা পুৰিমা দ্ৱে গাথা অৱোচ –
৪. ‘‘অজ্জাপি মে তং মনসি, যং মং ত্ৱং তিলমুট্ঠিযা;
বাহায মং গহেত্ৱান, লট্ঠিযা অনুতাড়যি.
৫. ‘‘ননু জীৱিতে ন ৰমসি, যেনাসি ব্ৰাহ্মণাগতো;
যং মং বাহা গহেত্ৱান, তিক্খত্তুং অনুতাড়যী’’তি.
তত্থ যং মং বাহায মন্তি দ্ৱীসু পদেসু উপযোগৱচনং অনুতাড়নগহণাপেক্খং. যং মং ত্ৱং তিলমুট্ঠিযা কাৰণা অনুতাড়যি, অনুতাড়েন্তো চ মং বাহায গহেত্ৱা অনুতাড়যি, তং অনুতাড়নং অজ্জাপি মে মনসীতি অযঞ্হেত্থ অত্থো. ননু জীৱিতে ন ৰমসীতি মঞ্ঞে ত্ৱং অত্তনো জীৱিতম্হি নাভিৰমসি. যেনাসি ব্ৰাহ্মণাগতোতি যস্মা ব্ৰাহ্মণ ইধ মম সন্তিকং আগতোসি. যং মং বাহা গহেত্ৱানাতি যং মম বাহা গহেত্ৱা, যং মং বাহায গহেত্ৱাতিপি অত্থো. তিক্খত্তুং অনুতাড়যীতি তযো ৱাৰে ৱেড়ুলট্ঠিযা তাড়েসি, অজ্জ দানি তস্স ফলং ৱিন্দাহীতি নং মৰণেন সন্তজ্জেন্তো এৱমাহ.
তং সুত্ৱা আচৰিযো ততিযং গাথমাহ –
৬. ‘‘অৰিযো অনৰিযং কুব্বন্তং, যো দণ্ডেন নিসেধতি;
সাসনং তং ন তং ৱেৰং, ইতি নং পণ্ডিতা ৱিদূ’’তি.
তত্থ অৰিযোতি সুন্দৰাধিৱচনমেতং. সো পন অৰিযো চতুব্বিধো হোতি আচাৰঅৰিযো দস্সনঅৰিযো লিঙ্গঅৰিযো পটিৱেধঅৰিযোতি. তত্থ মনুস্সো ৱা হোতু তিৰচ্ছানো ৱা, অৰিযাচাৰে ঠিতো আচাৰঅৰিযো নাম. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘অৰিযৱত্তসি ৱক্কঙ্গ, যো পিণ্ডমপচাযতি;
চজামি তে তং ভত্তাৰং, গচ্ছথূভো যথাসুখ’’ন্তি. (জা. ২.২১.১০৬);
ৰূপেন পন ইৰিযাপথেন চ পাসাদিকেন দস্সনীযেন সমন্নাগতো দস্সনঅৰিযো নাম. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘অৰিযাৱকাসোসি পসন্ননেত্তো, মঞ্ঞে ভৱং পব্বজিতো কুলম্হা;
কথং নু চিত্তানি পহায ভোগে, পব্বজি নিক্খম্ম ঘৰা সপঞ্ঞা’’তি. (জা. ২.১৭.১৪৩);
নিৱাসনপাৰুপনলিঙ্গগ্গহণেন পন সমণসদিসো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো দুস্সীলোপি লিঙ্গঅৰিযো নাম. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘ছদনং কত্ৱান সুব্বতানং, পক্খন্দী কুলদূসকো পগব্ভো;
মাযাৱী অসঞ্ঞতো পলাপো, পতিৰূপেন চৰং স মগ্গদূসী’’তি.
বুদ্ধাদযো পন পটিৱেধঅৰিযা নাম. তেন ৱুত্তং – ‘‘অৰিযা ৱুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চা’’তি. তেসু ইধ আচাৰঅৰিযোৱ অধিপ্পেতো.
অনৰিযন্তি দুস্সীলং পাপধম্মং. কুব্বন্তন্তি পাণাতিপাতাদিকং পঞ্চৱিধদুস্সীল্যকম্মং কৰোন্তং, একমেৱ ৱা এতং অত্থপদং, অনৰিযং হীনং লামকং পঞ্চৱেৰভযকম্মং কৰোন্তং পুগ্গলং. যোতি খত্তিযাদীসু যো কোচি. দণ্ডেনাতি যেন কেনচি পহৰণকেন. নিসেধতীতি ‘‘মা পুন এৱৰূপং কৰী’’তি পহৰন্তো নিৱাৰেতি. সাসনং তং ন তং ৱেৰন্তি তং, মহাৰাজ, অকত্তব্বং কৰোন্তে পুত্তধীতৰো ৱা অন্তেৱাসিকে ৱা এৱং পহৰিত্ৱা নিসেধনং নাম ইমস্মিং লোকে সাসনং অনুসিট্ঠি ওৱাদো, ন ৱেৰং. ইতি নং পণ্ডিতা ৱিদূতি এৱমেতং পণ্ডিতা জানন্তি. তস্মা, মহাৰাজ, ত্ৱম্পি এৱং জান, ন এৱৰূপে ঠানে ৱেৰং কাতুং অৰহসি. সচে হি ত্ৱং, মহাৰাজ, মযা এৱং সিক্খাপিতো নাভৱিস্স, অথ গচ্ছন্তে কালে পূৱসক্খলিআদীনি চেৱ ফলাফলাদীনি চ হৰন্তো চোৰকম্মেসু পলুদ্ধো অনুপুব্বেন সন্ধিচ্ছেদনপন্থদূহনগামঘাতকাদীনি কত্ৱা ‘‘ৰাজাপৰাধিকো চোৰো’’তি সহোড্ঢং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সিতো ‘‘গচ্ছথস্স দোসানুৰূপং দণ্ডং উপনেথা’’তি দণ্ডভযং পাপুণিস্স, কুতো তে এৱৰূপা সম্পত্তি অভৱিস্স, ননু মং নিস্সায ইদং ইস্সৰিযং তযা লদ্ধন্তি এৱং আচৰিযো ৰাজানং সঞ্ঞাপেসি. পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা অমচ্চাপিস্স কথং সুত্ৱা ‘‘সচ্চং, দেৱ, ইদং ইস্সৰিযং তুম্হাকং আচৰিযস্সেৱ সন্তক’’ন্তি আহংসু.
তস্মিং খণে ৰাজা আচৰিযস্স গুণং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘সব্বিস্সৰিযং তে, আচৰিয, দম্মি, ৰজ্জং পটিচ্ছা’’তি আহ. আচৰিযো ‘‘ন মে, মহাৰাজ, ৰজ্জেনত্থো’’তি পটিক্খিপি. ৰাজা তক্কসিলং পেসেত্ৱা আচৰিযস্স পুত্তদাৰং আহৰাপেত্ৱা মহন্তং ইস্সৰিযং দত্ৱা তমেৱ পুৰোহিতং কত্ৱা পিতুট্ঠানে ঠপেত্ৱা তস্সোৱাদে ঠিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে কোধনো ভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি, বহূ জনা সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিনো অহেসুং. ‘‘তদা ৰাজা কোধনো ভিক্খু অহোসি, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
তিলমুট্ঠিজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[২৫৩] ৩. মণিকণ্ঠজাতকৱণ্ণনা
মমন্নপানন্তি ইদং সত্থা আড়ৱিং নিস্সায অগ্গাড়ৱে চেতিযে ৱিহৰন্তো কুটিকাৰসিক্খাপদং (পাৰা. ৩৪২) আৰব্ভ কথেসি. আড়ৱকা হি ভিক্খূ সঞ্ঞাচিকায কুটিযো কাৰযমানা যাচনবহুলা ৱিঞ্ঞত্তিবহুলা ৱিহৰিংসু ‘‘পুৰিসং দেথ, পুৰিসত্থকৰং দেথা’’তিআদীনি ৱদন্তা. মনুস্সা উপদ্দুতা যাচনায উপদ্দুতা ৱিঞ্ঞত্তিযা ভিক্খূ দিস্ৱা উব্বিজ্জিংসুপি উত্তসিংসুপি পলাযিংসুপি. অথাযস্মা মহাকস্সপো আড়ৱিং উপসঙ্কমিত্ৱা পিণ্ডায পাৱিসি, মনুস্সা থেৰম্পি দিস্ৱা তথেৱ পটিপজ্জিংসু. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘পুব্বাযং, আৱুসো, আড়ৱী সুলভপিণ্ডা, ইদানি কস্মা দুল্লভপিণ্ডা জাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তং কাৰণং সুত্ৱা ভগৱতি আড়ৱিং আগন্ত্ৱা অগ্গাড়ৱচেতিযে ৱিহৰন্তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসি. সত্থা এতস্মিং কাৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা আড়ৱকে ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, সঞ্ঞাচিকায কুটিযো কাৰেথা’’তি. ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে তে ভিক্খূ গৰহিত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, যাচনা নামেসা সত্তৰতনপৰিপুণ্ণে নাগভৱনে ৱসন্তানং নাগানম্পি অমনাপা, পগেৱ মনুস্সানং, যেসং একং কহাপণকং উপ্পাদেন্তানং পাসাণতো মংসং উপ্পাটনকালো ৱিয হোতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মহাৱিভৱে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্স আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে অঞ্ঞোপি পুঞ্ঞৱা সত্তো তস্স মাতু কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. তে উভোপি ভাতৰো ৱযপ্পত্তা মাতাপিতূনং কালকিৰিযায সংৱিগ্গহদযা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা গঙ্গাতীৰে পণ্ণসালং মাপেত্ৱা ৱসিংসু. তেসু জেট্ঠস্স উপৰিগঙ্গায পণ্ণসালা অহোসি, কনিট্ঠস্স অধোগঙ্গায. অথেকদিৱসং মণিকণ্ঠো নাম নাগৰাজা নাগভৱনা নিক্খমিত্ৱা গঙ্গাতীৰে মাণৱকৱেসেন ৱিচৰন্তো কনিট্ঠস্স অস্সমং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি, তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্মোদনীযকথং কথেত্ৱা ৱিস্সাসিকা অহেসুং, ৱিনা ৱত্তিতুং নাসক্খিংসু. মণিকণ্ঠো অভিণ্হং কনিট্ঠতাপসস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা কথাসল্লাপেন নিসীদিত্ৱা গমনকালে তাপসে সিনেহেন অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা ভোগেহি তাপসং পৰিক্খিপন্তো পৰিস্সজিত্ৱা উপৰিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং ধাৰেত্ৱা থোকং ৱসিত্ৱা তং সিনেহং ৱিনোদেত্ৱা সৰীৰং ৱিনিৱেঠেত্ৱা তাপসং ৱন্দিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. তাপসো তস্স ভযেন কিসো অহোসি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো.
সো একদিৱসং ভাতু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সো পুচ্ছি – ‘‘কিস্স, ত্ৱং ভো, কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো’’তি. সো তস্স তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘কিং পন, ত্ৱং ভো, তস্স নাগৰাজস্স আগমনং ইচ্ছসি, ন ইচ্ছসী’’তি পুট্ঠো ‘‘ন ইচ্ছামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘সো পন নাগৰাজা তৱ সন্তিকং আগচ্ছন্তো কিং পিড়ন্ধনং পিড়ন্ধিত্ৱা আগচ্ছতী’’তি ৱুত্তে ‘‘মণিৰতন’’ন্তি আহ. তেন হি ত্ৱং তস্মিং নাগৰাজে তৱ সন্তিকং আগন্ত্ৱা অনিসিন্নেযেৱ ‘‘মণিং মে দেহী’’তি যাচ, এৱং সো নাগো তং ভোগেহি অপৰিক্খিপিত্ৱাৱ গমিস্সতি. পুনদিৱসে অস্সমপদদ্ৱাৰে ঠত্ৱা আগচ্ছন্তমেৱ নং যাচেয্যাসি, ততিযদিৱসে গঙ্গাতীৰে ঠত্ৱা উদকা উম্মুজ্জন্তমেৱ নং যাচেয্যাসি, এৱং সো তৱ সন্তিকং পুন ন আগমিস্সতীতি.
তাপসো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা অত্তনো পণ্ণসালং গন্ত্ৱা পুনদিৱসে নাগৰাজানং আগন্ত্ৱা ঠিতমত্তমেৱ ‘‘এতং অত্তনো পিড়ন্ধনমণিং মে দেহী’’তি যাচি, সো অনিসীদিত্ৱাৱ পলাযি. অথ নং দুতিযদিৱসে অস্সমপদদ্ৱাৰে ঠত্ৱা আগচ্ছন্তমেৱ ‘‘হিয্যো মে মণিৰতনং নাদাসি, অজ্জ দানং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি আহ. নাগো অস্সমপদং অপৱিসিত্ৱাৱ পলাযি. ততিযদিৱসে উদকতো উম্মুজ্জন্তমেৱ নং ‘‘অজ্জ মে ততিযো দিৱসো যাচন্তস্স, দেহি দানি মে এতং মণিৰতন’’ন্তি আহ. নাগৰাজা উদকে ঠত্ৱাৱ তাপসং পটিক্খিপন্তো দ্ৱে গাথা আহ –
৭. ‘‘মমন্নপানং ৱিপুলং উড়াৰং, উপ্পজ্জতীমস্স মণিস্স হেতু;
তং তে ন দস্সং অতিযাচকোসি, ন চাপি তে অস্সমমাগমিস্সং.
৮. ‘‘সুসূ যথা সক্খৰধোতপাণী, তাসেসিমং সেলং যাচমানো;
তং তে ন দস্সং অতিযাচকোসি, ন চাপি তে অস্সমমাগমিস্স’’ন্তি.
তত্থ মমন্নপানন্তি মম যাগুভত্তাদিদিব্বভোজনং অট্ঠপানকভেদঞ্চ দিব্বপানং. ৱিপুলন্তি বহু. উড়াৰন্তি সেট্ঠং পণীতং. তং তেতি তং মণিং তুয্হং. অতিযাচকোসীতি কালঞ্চ পমাণঞ্চ অতিক্কমিত্ৱা অজ্জ তীণি দিৱসানি ময্হং পিযং মনাপং মণিৰতনং যাচমানো অতিক্কম্ম যাচকোসি. ন চাপি তেতি ন কেৱলং ন দস্সং, অস্সমম্পি তে নাগমিস্সং. সুসূ যথাতি যথা নাম যুৱা তৰুণমনুস্সো. সক্খৰধোতপাণীতি সক্খৰায ধোতপাণি, তেলেন পাসাণে ধোতঅসিহত্থো. তাসেসিমং সেলং যাচমানোতি ইমং মণিং যাচন্তো ত্ৱং কঞ্চনথৰুখগ্গং অব্বাহিত্ৱা ‘‘সীসং তে ছিন্দামী’’তি ৱদন্তো তৰুণপুৰিসো ৱিয মং তাসেসি.
এৱং ৱত্ৱা সো নাগৰাজা উদকে নিমুজ্জিত্ৱা অত্তনো নাগভৱনমেৱ গন্ত্ৱা ন পচ্চাগঞ্ছি. অথ সো তাপসো তস্স দস্সনীযস্স নাগৰাজস্স অদস্সনেন ভিয্যোসোমত্তায কিসো অহোসি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. অথ জেট্ঠতাপসো ‘‘কনিট্ঠস্স পৱত্তিং জানিস্সামী’’তি তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা তং ভিয্যোসোমত্তায পণ্ডুৰোগিনং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো, ভো, ত্ৱং ভিয্যোসোমত্তায পণ্ডুৰোগী জাতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘তস্স দস্সনীযস্স নাগৰাজস্স অদস্সনেনা’’তি সুত্ৱা ‘‘অযং তাপসো নাগৰাজানং ৱিনা ৱত্তিতুং ন সক্কোতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ততিযং গাথমাহ –
৯. ‘‘ন তং যাচে যস্স পিযং জিগীসে, দেস্সো হোতি অতিযাচনায;
নাগো মণিং যাচিতো ব্ৰাহ্মণেন, অদস্সনংযেৱ তদজ্ঝগমা’’তি.
তত্থ ন তং যাচেতি তং ভণ্ডং ন যাচেয্য. যস্স পিযং জিগীসেতি যং ভণ্ডং অস্স পুগ্গলস্স পিযন্তি জানেয্য. দেস্সো হোতীতি অপ্পিযো হোতি. অতিযাচনাযাতি পমাণং অতিক্কমিত্ৱা ৱৰভণ্ডং যাচন্তো তায অতিযাচনায. অদস্সনংযেৱ তদজ্ঝগমাতি ততো পট্ঠায অদস্সনমেৱ গতোতি.
এৱং পন তং ৱত্ৱা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায মা সোচী’’তি সমস্সাসেত্ৱা জেট্ঠভাতা অত্তনো অস্সমমেৱ গতো. অথাপৰভাগে তে দ্ৱেপি ভাতৰো অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণা অহেসুং.
সত্থা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, সত্তৰতনপৰিপুণ্ণে নাগভৱনে ৱসন্তানং নাগানম্পি যাচনা নাম অমনাপা, কিমঙ্গং পন মনুস্সান’’ন্তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কনিট্ঠো আনন্দো অহোসি, জেট্ঠো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মণিকণ্ঠজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[২৫৪] ৪. কুণ্ডককুচ্ছিসিন্ধৱজাতকৱণ্ণনা
ভুত্ৱা তিণপৰিঘাসন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে সম্মাসম্বুদ্ধে সাৱত্থিযং ৱস্সং ৱসিত্ৱা চাৰিকং চৰিত্ৱা পুন পচ্চাগতে মনুস্সা ‘‘আগন্তুকসক্কাৰং কৰিস্সামা’’তি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দদন্তি. ৱিহাৰে একং ধম্মঘোসকভিক্খুং ঠপেসুং, সো যে যে আগন্ত্ৱা যত্তকে ভিক্খূ ইচ্ছন্তি, তেসং তেসং ভিক্খূ ৱিচাৰেত্ৱা দেতি.
অথেকা দুগ্গতমহল্লিকা ইত্থী একমেৱ পটিৱীসং সজ্জেত্ৱা তেসং তেসং মনুস্সানং ভিক্খূসু ৱিচাৰেত্ৱা দিন্নেসু উস্সূৰে ধম্মঘোসকস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা ‘‘ময্হং একং ভিক্খুং দেথা’’তি আহ. সো ‘‘মযা সব্বে ভিক্খূ ৱিচাৰেত্ৱা দিন্না, সাৰিপুত্তত্থেৰো পন ৱিহাৰেযেৱ, ত্ৱং তস্স ভিক্খং দেহী’’তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি তুট্ঠচিত্তা জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা থেৰস্স আগতকালে ৱন্দিত্ৱা হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা ঘৰং নেত্ৱা নিসীদাপেসি. ‘‘একায কিৰ মহল্লিকায ধম্মসেনাপতি অত্তনো ঘৰে নিসীদাপিতো’’তি বহূনি সদ্ধানি কুলানি অস্সোসুং. তেসু ৰাজা পস্সেনদী কোসলো তং পৱত্তিং সুত্ৱা তস্সা সাটকেন চেৱ সহস্সত্থৱিকায চ সদ্ধিং ভত্তভাজনানি পহিণি ‘‘ময্হং অয্যং পৰিৱিসমানা ইমং সাটকং নিৱাসেত্ৱা ইমে কহাপণে ৱড়ঞ্জেত্ৱা থেৰং পৰিৱিসতূ’’তি. যথা চ ৰাজা, এৱং অনাথপিণ্ডিকো চূড়অনাথপিণ্ডিকো ৱিসাখা চ মহাউপাসিকা পহিণি. অঞ্ঞানিপি পন কুলানি একসতদ্ৱিসতাদিৱসেন অত্তনো অত্তনো বলানুৰূপেন কহাপণে পহিণিংসু. এৱং একাহেনেৱ সা মহল্লিকা সতসহস্সমত্তং লভি. থেৰো পন তায দিন্নযাগুমেৱ পিৱিত্ৱা তায কতখজ্জকমেৱ পক্কভত্তমেৱ চ পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা তং মহল্লিকং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা ৱিহাৰমেৱ অগমাসি.
ধম্মসভাযং ভিক্খূ থেৰস্স গুণকথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, ধম্মসেনাপতি মহল্লিকগহপতানিং দুগ্গতভাৱতো মোচেসি, পতিট্ঠা অহোসি. তায দিন্নমাহাৰং অজিগুচ্ছন্তো পৰিভুঞ্জী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ইদানেৱ এতিস্সা মহল্লিকায অৱস্সযো জাতো, ন চ ইদানেৱ তায দিন্নং আহাৰং অজিগুচ্ছন্তো পৰিভুঞ্জতি, পুব্বেপি পৰিভুঞ্জিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উত্তৰাপথে অস্সৱাণিজকুলে নিব্বত্তি. উত্তৰাপথজনপদতো পঞ্চসতা অস্সৱাণিজা অস্সে বাৰাণসিং আনেত্ৱা ৱিক্কিণন্তি. অঞ্ঞতৰোপি অস্সৱাণিজো পঞ্চঅস্সসতানি আদায বাৰাণসিমগ্গং পটিপজ্জি. অন্তৰামগ্গে চ বাৰাণসিতো অৱিদূৰে একো নিগমগামো অত্থি, তত্থ পুব্বে মহাৱিভৱো সেট্ঠি অহোসি. তস্স মহন্তং নিৱেসনং, তং পন কুলং অনুক্কমেন পৰিক্খযং গতং, একাৱ মহল্লিকা অৱসিট্ঠা, সা তস্মিং নিৱেসনে ৱসতি. অথ সো অস্সৱাণিজো তং নিগমগামং পত্ৱা ‘‘ৱেতনং দস্সামী’’তি তস্সা নিৱেসনে নিৱাসং গণ্হিত্ৱা অস্সে একমন্তে ঠপেসি. তংদিৱসমেৱস্স একিস্সা আজানীযাৱড়ৱায গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. সো দ্ৱে তযো দিৱসে ৱসিত্ৱা অস্সে বলং গাহাপেত্ৱা ‘‘ৰাজানং পস্সিস্সামী’’তি অস্সে আদায পাযাসি. অথ নং মহল্লিকা ‘‘গেহৱেতনং দেহী’’তি ৱত্ৱা ‘‘সাধু, অম্ম, দেমী’’তি ৱুত্তে ‘‘তাত, ৱেতনং মে দদমানো ইমম্পি অস্সপোতকং ৱেতনতো খণ্ডেত্ৱা দেহী’’তি আহ. ৱাণিজো তথা কত্ৱা পক্কামি. সা তস্মিং অস্সপোতকে পুত্তসিনেহং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা অৱস্সাৱনঝামকভত্তৱিঘাসতিণানি দত্ৱা তং পটিজগ্গি.
অথাপৰভাগে বোধিসত্তো পঞ্চ অস্সসতানি আদায আগচ্ছন্তো তস্মিং গেহে নিৱাসং গণ্হি. কুণ্ডকখাদকস্স সিন্ধৱপোতকস্স ঠিতট্ঠানতো গন্ধং ঘাযিত্ৱা একঅস্সোপি গেহং পৱিসিতুং নাসক্খি. বোধিসত্তো মহল্লিকং পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, কচ্চি ইমস্মিং গেহে অস্সো অত্থী’’তি. ‘‘তাত, অঞ্ঞো অস্সো নাম নত্থি, অহং পন পুত্তং কত্ৱা একং অস্সপোতকং পটিজগ্গামি, সো এত্থ অত্থী’’তি. ‘‘কহং সো, অম্মা’’তি? ‘‘চৰিতুং গতো, তাতা’’তি. ‘‘কায ৱেলায আগমিস্সতি, অম্মা’’তি? ‘‘সাযন্হে, তাতা’’তি. বোধিসত্তো তস্স আগমনং পটিমানেন্তো অস্সে বহি ঠপেত্ৱাৱ নিসীদি. সিন্ধৱপোতকোপি ৱিচৰিত্ৱা কালেযেৱ আগমি. বোধিসত্তো কুণ্ডককুচ্ছিসিন্ধৱপোতকং দিস্ৱা লক্খণানি সমানেত্ৱা ‘‘অযং সিন্ধৱো অনগ্ঘো, মহল্লিকায মূলং দত্ৱা গহেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেসি. সিন্ধৱপোতকোপি গেহং পৱিসিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানেযেৱ ঠিতো. তস্মিং খণে তে অস্সা গেহং পৱিসিতুং সক্খিংসু.
বোধিসত্তো দ্ৱীহতীহং ৱসিত্ৱা অস্সে সন্তপ্পেত্ৱা গচ্ছন্তো ‘‘অম্ম, ইমং অস্সপোতকং মূলং গহেত্ৱা ময্হং দেহী’’তি আহ. ‘‘কিং ৱদেসি, তাত, পুত্তং ৱিক্কিণন্তা নাম অত্থী’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৱং এতং কিং খাদাপেত্ৱা পটিজগ্গসী’’তি? ‘‘ওদনকঞ্জিকঞ্চ ঝামকভত্তঞ্চ ৱিঘাসতিণঞ্চ খাদাপেত্ৱা কুণ্ডকযাগুঞ্চ পাযেত্ৱা পটিজগ্গামি, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, অহং এতং লভিত্ৱা পিণ্ডৰসভোজনং ভোজেস্সামি, ঠিতট্ঠানে চেলৱিতানং পসাৰেত্ৱা অত্থৰণপিট্ঠে ঠপেস্সামী’’তি. ‘‘তাত, এৱং সন্তে মম পুত্তো চ সুখং অনুভৱতু, তং গহেত্ৱা গচ্ছা’’তি. অথ বোধিসত্তো তস্স চতুন্নং পাদানং নঙ্গুট্ঠস্স মুখস্স চ মূলং একেকং কত্ৱা ছ সহস্সত্থৱিকাযো ঠপেত্ৱা মহল্লিকং নৱৱত্থং নিৱাসাপেত্ৱা সিন্ধৱপোতকস্স পুৰতো ঠপেসি. সো অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা মাতৰং ওলোকেত্ৱা অস্সূনি পৱত্তেসি. সাপি তস্স পিট্ঠিং পৰিমজ্জিত্ৱা আহ – ‘‘মযা পুত্তপোসাৱনিকং লদ্ধং, ত্ৱং, তাত, গচ্ছাহী’’তি, তদা সো অগমাসি.
বোধিসত্তো পুনদিৱসে অস্সপোতকস্স পিণ্ডৰসভোজনং সজ্জেত্ৱা ‘‘ৱীমংসিস্সামি তাৱ নং, জানাতি নু খো অত্তনো বলং, উদাহু ন জানাতী’’তি দোণিযং কুণ্ডকযাগুং আকিৰাপেত্ৱা দাপেসি. সো ‘‘নাহং ইমং ভোজনং ভুঞ্জিস্সামী’’তি তং যাগুং পাযিতুং ন ইচ্ছি. বোধিসত্তো তস্স ৱীমংসনৱসেন পঠমং গাথমাহ –
১০. ‘‘ভুত্ৱা তিণপৰিঘাসং, ভুত্ৱা আচামকুণ্ডকং;
এতং তে ভোজনং আসি, কস্মা দানি ন ভুঞ্জসী’’তি.
তত্থ ভুত্ৱা তিণপৰিঘাসন্তি ত্ৱং পুব্বে মহল্লিকায দিন্নং তেসং তেসং খাদিতাৱসেসং ৱিঘাসতিণসঙ্খাতং পৰিঘাসং ভুঞ্জিত্ৱা ৱড্ঢিতো. ভুত্ৱা আচামকুণ্ডকন্তি এত্থ আচামো ৱুচ্চতি ওদনাৱসেসং. কুণ্ডকন্তি কুণ্ডকমেৱ. এতঞ্চ ভুঞ্জিত্ৱা ৱড্ঢিতোসীতি দীপেতি. এতং তেতি এতং তৱ পুব্বে ভোজনং আসি. কস্মা দানি ন ভুঞ্জসীতি মযাপি তে তমেৱ দিন্নং, ত্ৱং তং কস্মা ইদানি ন ভুঞ্জসীতি.
তং সুত্ৱা সিন্ধৱপোতকো ইতৰা দ্ৱে গাথা অৱোচ –
১১. ‘‘যত্থ পোসং ন জানন্তি, জাতিযা ৱিনযেন ৱা;
বহু তত্থ মহাব্ৰহ্মে, অপি আচামকুণ্ডকং.
১২. ‘‘ত্ৱঞ্চ খোমং পজানাসি, যাদিসাযং হযুত্তমো;
জানন্তো জানমাগম্ম, ন তে ভক্খামি কুণ্ডক’’ন্তি.
তত্থ যত্থাতি যস্মিং ঠানে. পোসন্তি সত্তং. জাতিযা ৱিনযেন ৱাতি ‘‘জাতিসম্পন্নো ৱা এসো, ন ৱা, আচাৰযুত্তো ৱা, ন ৱা’’তি এৱং ন জানন্তি. মহাব্ৰহ্মেতি গৰুকালপনেন আলপন্তো আহ. যাদিসাযন্তি যাদিসো অযং, অত্তানং সন্ধায ৱদতি. জানন্তো জানমাগম্মাতি অহং অত্তনো বলং জানন্তো জানন্তমেৱ তং আগম্ম পটিচ্চ তৱ সন্তিকে কুণ্ডকং কিং ভুঞ্জিস্সামি. ন হি ত্ৱং কুণ্ডকং ভোজাপেতুকামতায ছ সহস্সানি দত্ৱা মং গণ্হীতি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘তং ৱীমংসনত্থায তং মযা কতং, মা কুজ্ঝী’’তি তং সমস্সাসেত্ৱা সুভোজনং ভোজেত্ৱা আদায ৰাজঙ্গণং গন্ত্ৱা একস্মিং পস্সে পঞ্চ অস্সসতানি ঠপেত্ৱা একস্মিং পস্সে ৱিচিত্তসাণিং পৰিক্খিপিত্ৱা হেট্ঠা অত্থৰণং পত্থৰিত্ৱা উপৰি চেলৱিতানং বন্ধিত্ৱা সিন্ধৱপোতকং ঠপেসি.
ৰাজা আগন্ত্ৱা অস্সে ওলোকেন্তো ‘‘অযং অস্সো কস্মা ৱিসুং ঠপিতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অযং সিন্ধৱো ইমে অস্সে ৱিসুং অকতো মোচেস্সতী’’তি সুত্ৱা ‘‘সোভনো, ভো, সিন্ধৱো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি ৱত্ৱা ‘‘তেন হিস্স জৱং পস্সিস্সামী’’তি ৱুত্তে তং অস্সং কপ্পেত্ৱা অভিৰুহিত্ৱা ‘‘পস্স, মহাৰাজা’’তি মনুস্সে উস্সাৰেত্ৱা ৰাজঙ্গণে অস্সং পাহেসি. সব্বং ৰাজঙ্গণং নিৰন্তৰং অস্সপন্তীহি পৰিক্খিত্তমিৱাহোসি. পুন বোধিসত্তো ‘‘পস্স, মহাৰাজ, সিন্ধৱপোতকস্স ৱেগ’’ন্তি ৱিস্সজ্জেসি, একপুৰিসোপি নং ন অদ্দস. পুন ৰত্থপটং উদৰে পৰিক্খিপিত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি, ৰত্তপটমেৱ পস্সিংসু. অথ নং অন্তোনগৰে একিস্সা উয্যানপোক্খৰণিযা উদকপিট্ঠে ৱিস্সজ্জেসি, তত্থস্স উদকপিট্ঠে ধাৱতো খুৰগ্গানিপি ন তেমিংসু. পুনৱাৰং পদুমিনিপত্তানং উপৰি ধাৱন্তো একপণ্ণম্পি ন উদকে ওসীদাপেসি. এৱমস্স জৱসম্পন্নং দস্সেত্ৱা ওৰুয্হ পাণিং পহৰিত্ৱা হত্থতলং উপনামেসি, অস্সো উপগন্ত্ৱা চত্তাৰো পাদে একতো কত্ৱা হত্থতলে অট্ঠাসি. অথ মহাসত্তো ৰাজানং আহ – ‘‘মহাৰাজ, ইমস্স অস্সপোতকস্স সব্বাকাৰেন ৱেগে দস্সিযমানে সমুদ্দপৰিযন্তো নপ্পহোতী’’তি. ৰাজা তুস্সিত্ৱা মহাসত্তস্স উপড্ঢৰজ্জং অদাসি. সিন্ধৱপোতকম্পি অভিসিঞ্চিত্ৱা মঙ্গলঅস্সং অকাসি.
সো ৰঞ্ঞো পিযো অহোসি মনাপো, সক্কাৰোপিস্স মহা অহোসি. তস্স হি ৱসনট্ঠানং ৰঞ্ঞো অলঙ্কতপটিযত্তো ৱাসঘৰগব্ভো ৱিয অহোসি, চতুজাতিগন্ধেহি ভূমিলেপনং অকংসু, গন্ধদামমালাদামানি ওসাৰযিংসু, উপৰি সুৱণ্ণতাৰকখচিতং চেলৱিতানং অহোসি, সমন্ততো চিত্ৰসাণি পৰিক্খিত্তা অহোসি, নিচ্চং গন্ধতেলপদীপা ঝাযিংসু, উচ্চাৰপস্সাৱট্ঠানেপিস্স সুৱণ্ণকটাহং ঠপযিংসু, নিচ্চং ৰাজাৰহভোজনমেৱ ভুঞ্জি. তস্স পন আগতকালতো পট্ঠায ৰঞ্ঞো সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং হত্থগতমেৱ অহোসি. ৰাজা বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহূ সোতাপন্না সকদাগামিনো অনাগামিনো অৰহন্তো চ অহেসুং. ‘‘তদা মহল্লিকা অযমেৱ মহল্লিকা অহোসি, সিন্ধৱো সাৰিপুত্তো, ৰাজা আনন্দো, অস্সৱাণিজ্জো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কুণ্ডককুচ্ছিসিন্ধৱজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[২৫৫] ৫. সুকজাতকৱণ্ণনা
যাৱ সো মত্তমঞ্ঞাসীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অতিবহুং ভুঞ্জিত্ৱা অজীৰণেন কালকতং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিং কিৰ এৱং কালকতে ধম্মসভাযং ভিক্খূ তস্স অগুণকথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম ভিক্খু অত্তনো কুচ্ছিপ্পমাণং অজানিত্ৱা অতিবহুং ভুঞ্জিত্ৱা জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো কালকতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস অতিভোজনপচ্চযেনেৱ মতো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে সুকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা অনেকানং সুকসহস্সানং সমুদ্দানুগতে হিমৱন্তপদেসে ৱসন্তানং ৰাজা অহোসি. তস্সেকো পুত্তো অহোসি, তস্মিং বলপ্পত্তে বোধিসত্তো দুব্বলচক্খুকো অহোসি. সুকানং কিৰ সীঘো ৱেগো হোতি, তেন তেসং মহল্লককালে পঠমং চক্খুমেৱ দুব্বলং হোতি. বোধিসত্তস্স পুত্তো মাতাপিতৰো কুলাৱকে ঠপেত্ৱা গোচৰং আহৰিত্ৱা পোসেসি. সো একদিৱসং গোচৰভূমিং গন্ত্ৱা পব্বতমত্থকে ঠিতো সমুদ্দং ওলোকেন্তো একং দীপকং পস্সি. তস্মিং পন সুৱণ্ণৱণ্ণং মধুৰফলং অম্বৱনং অত্থি. সো পুনদিৱসে গোচৰৱেলায উপ্পতিত্ৱা তস্মিং অম্বৱনে ওতৰিত্ৱা অম্বৰসং পিৱিত্ৱা অম্বপক্কং আদায আগন্ত্ৱা মাতাপিতূনং অদাসি. বোধিসত্তো তং খাদন্তো ৰসং সঞ্জানিত্ৱা ‘‘তাত, ননু ইমং অসুকদীপকে অম্বপক্ক’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘আম, তাতা’’তি ৱুত্তে ‘‘তাত, এতং দীপকং গচ্ছন্তা নাম সুকা দীঘমাযুং পালেন্তা নাম নত্থি, মা খো ত্ৱং পুন তং দীপকং অগমাসী’’তি আহ. সো তস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা অগমাসিযেৱ.
অথেকদিৱসং বহুং অম্বৰসং পিৱিত্ৱা মাতাপিতূনং অত্থায অম্বপক্কং আদায সমুদ্দমত্থকেনাগচ্ছন্তো অতিধাততায কিলন্তকাযো নিদ্দাযাভিভূতো, সো নিদ্দাযন্তোপি আগচ্ছতেৱ, তুণ্ডেন পনস্স গহিতং অম্বপক্কং পতি. সো অনুক্কমেন আগমনৱীথিং জহিত্ৱা ওসীদন্তো উদকপিট্ঠেনেৱ আগচ্ছন্তো উদকে পতি. অথ নং একো মচ্ছো গহেত্ৱা খাদি. বোধিসত্তো তস্মিং আগমনৱেলায অনাগচ্ছন্তেযেৱ ‘‘সমুদ্দে পতিত্ৱা মতো ভৱিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. অথস্স মাতাপিতৰোপি আহাৰং অলভমানা সুস্সিত্ৱা মৰিংসু.
সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –
১৩. ‘‘যাৱ সো মত্তমঞ্ঞাসি, ভোজনস্মিং ৱিহঙ্গমো;
তাৱ অদ্ধানমাপাদি, মাতৰঞ্চ অপোসযি.
১৪. ‘‘যতো চ খো বহুতৰং, ভোজনং অজ্ঝৱাহৰি;
ততো তত্থেৱ সংসীদি, অমত্তঞ্ঞূ হি সো অহু.
১৫. ‘‘তস্মা মত্তঞ্ঞুতা সাধু, ভোজনস্মিং অগিদ্ধতা;
অমত্তঞ্ঞূ হি সীদন্তি, মত্তঞ্ঞূ চ ন সীদৰে’’তি.
তত্থ যাৱ সোতি যাৱ সো ৱিহঙ্গমো ভোজনে মত্তমঞ্ঞাসি. তাৱ অদ্ধানমাপাদীতি তত্থকং কালং জীৱিতঅদ্ধানং আপাদি, আযুং ৱিন্দি. মাতৰঞ্চাতি দেসনাসীসমেতং, মাতাপিতৰো চ অপোসযীতি অত্থো. যতো চ খোতি যস্মিঞ্চ খো কালে. ভোজনং অজ্ঝৱাহৰীতি অম্বৰসং অজ্ঝোহৰি. ততোতি তস্মিং কালে. তত্থেৱ সংসীদীতি তস্মিং সমুদ্দেযেৱ ওসীদি নিমুজ্জি, মচ্ছভোজনতং আপজ্জি.
তস্মা মত্তঞ্ঞুতা সাধূতি যস্মা ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ সুকো সমুদ্দে ওসীদিত্ৱা মতো, তস্মা ভোজনস্মিং অগিদ্ধিতাসঙ্খাতো মত্তঞ্ঞুভাৱো সাধু, পমাণজাননং সুন্দৰন্তি অত্থো. অথ ৱা ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি, নেৱ দৱায ন মদায…পে… ফাসুৱিহাৰো চা’’তি.
‘‘অল্লং সুক্খঞ্চ ভুঞ্জন্তো, ন বাড়্হং সুহিতো সিযা;
ঊনুদৰো মিতাহাৰো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে.
‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে;
অলং ফাসুৱিহাৰায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো. (থেৰগা. ৯৮২-৯৮৩);
‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো, মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;
তনূ তস্স ভৱন্তি ৱেদনা, সণিকং জীৰতি আযুং পালয’’ন্তি. (সং. নি. ১.১২৪) –
এৱং ৱণ্ণিতা মত্তঞ্ঞুতাপি সাধু.
‘‘কন্তাৰে পুত্তমংসংৱ, অক্খস্সব্ভঞ্জনং যথা;
এৱং আহৰি আহৰং, যাপনত্থমমুচ্ছিতো’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.১৯) –
এৱং ৱণ্ণিতা অগিদ্ধিতাপি সাধু. পাড়িযং পন ‘‘অগিদ্ধিমা’’তি লিখিতং, ততো অযং অট্ঠকথাপাঠোৱ সুন্দৰতৰো. অমত্তঞ্ঞূ হি সীদন্তীতি ভোজনে পমাণং অজানন্তা হি ৰসতণ্হাৱসেন পাপকম্মং কত্ৱা চতূসু অপাযেসু সীদন্তি. মত্তঞ্ঞূ চ ন সীদৰেতি যে পন ভোজনে পমাণং জানন্তি, তে দিট্ঠধম্মেপি সম্পৰাযেপি ন সীদন্তীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহূ সোতাপন্নাপি সকদাগামিনোপি অনাগামিনোপি অৰহন্তোপি অহেসুং. ‘‘তদা সুকৰাজপুত্তো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ ভিক্খু অহোসি, সুকৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সুকজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[২৫৬] ৬. জৰূদপানজাতকৱণ্ণনা
জৰূদপানং খণমানাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সাৱত্থিৱাসিনো ৱাণিজে আৰব্ভ কথেসি. তে কিৰ সাৱত্থিযং ভণ্ডং গহেত্ৱা সকটানি পূৰেত্ৱা ৱোহাৰত্থায গমনকালে তথাগতং নিমন্তেত্ৱা সৰণানি গহেত্ৱা সীলেসু পতিট্ঠায সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘মযং, ভন্তে, ৱোহাৰত্থায দীঘমগ্গং গমিস্সাম, ভণ্ডং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সিদ্ধিপ্পত্তা সোত্থিনা পচ্চাগন্ত্ৱা পন তুম্হে ৱন্দিস্সামা’’তি ৱত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জিংসু. তে কন্তাৰমগ্গে পুৰাণউদপানং দিস্ৱা ‘‘ইমস্মিং উদপানে পানীযং নত্থি, মযঞ্চ পিপাসিতা, খণিস্সাম ন’’ন্তি খণন্তা পটিপাটিযা বহুং অযং…পে… ৱেড়ুৰিযং লভিংসু. তে তেনেৱ সন্তুট্ঠা হুত্ৱা তেসং ৰতনানং সকটানি পূৰেত্ৱা সোত্থিনা সাৱত্থিং পচ্চাগমিংসু. তে আভতং ধনং পটিসামেত্ৱা মযং ‘‘সিদ্ধিপ্পত্তা ভত্তং দস্সামা’’তি তথাগতং নিমন্তেত্ৱা দানং দত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না অত্তনো ধনস্স লদ্ধাকাৰং সত্থু আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘তুম্হে খো উপাসকা তেন ধনেন সন্তুট্ঠা হুত্ৱা পমাণঞ্ঞুতায ধনঞ্চ জীৱিতঞ্চ অলভিত্থ, পোৰাণকা পন অসন্তুট্ঠা অমত্তঞ্ঞুনো পণ্ডিতানং ৱচনং অকত্ৱা জীৱিক্খযং পত্তা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং ৱাণিজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সত্থৱাহজেট্ঠকো অহোসি. সো বাৰাণসিযং ভণ্ডং গহেত্ৱা সকটানি পূৰেত্ৱা বহূ ৱাণিজে আদায তমেৱ কন্তাৰং পটিপন্নো তমেৱ উদপানং অদ্দস. তত্থ তে ৱাণিজা ‘‘পানীযং পিৱিস্সামা’’তি তং উদপানং খণন্তা পটিপাটিযা বহূনি অযাদীনি লভিংসু. তে বহুম্পি ৰতনং লভিত্ৱা তেন অসন্তুট্ঠা ‘‘অঞ্ঞম্পি এত্থ ইতো সুন্দৰতৰং ভৱিস্সতী’’তি ভিয্যোসোমত্তায তং খণিংসুযেৱ. অথ বোধিসত্তো তে আহ – ‘‘ভো ৱাণিজা, লোভো নামেস ৱিনাসমূলং, অম্হেহি বহু ধনং লদ্ধং, এত্তকেনেৱ সন্তুট্ঠা হোথ, মা অতিখণথা’’তি. তে তেন নিৱাৰিযমানাপি খণিংসুযেৱ. সো চ উদপানো নাগপৰিগ্গহিতো, অথস্স হেট্ঠা ৱসনকনাগৰাজা অত্তনো ৱিমানে ভিজ্জন্তে লেড্ডূসূ চ পংসূসু চ পতমানেসু কুদ্ধো ঠপেত্ৱা বোধিসত্তং অৱসেসে সব্বেপি নাসিকৱাতেন পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা নাগভৱনা নিক্খম্ম সকটানি যোজেত্ৱা সব্বৰতনানং পূৰেত্ৱা বোধিসত্তং সুখযানকে নিসীদাপেত্ৱা নাগমাণৱকেহি সদ্ধিং সকটানি যোজাপেন্তো বোধিসত্তং বাৰাণসিং নেত্ৱা ঘৰং পৱেসেত্ৱা তং পটিসামেত্ৱা অত্তনো নাগভৱনমেৱ গতো. বোধিসত্তো তং ধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৱা দানং দত্ৱা সীলং সমাদিযিত্ৱা উপোসথকম্মং কত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে সগ্গপুৰং পূৰেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –
১৬. ‘‘জৰূদপানং খণমানা, ৱাণিজা উদকত্থিকা;
অজ্ঝগমুং অযসং লোহং, তিপুসীসঞ্চ ৱাণিজা;
ৰজতং জাতৰূপঞ্চ, মুত্তা ৱেড়ুৰিযা বহূ.
১৭. ‘‘তে চ তেন অসন্তুট্ঠা, ভিয্যো ভিয্যো অখাণিসুং;
তে তত্থাসীৱিসো ঘোৰো, তেজস্সী তেজসা হনি.
১৮. ‘‘তস্মা খণে নাতিখণে, অতিখাতঞ্হি পাপকং;
খাতেন চ ধনং লদ্ধং, অতিখাতেন নাসিত’’ন্তি.
তত্থ অযসন্তি কাড়লোহং. লোহন্তি তম্বলোহং. মুত্তাতি মুত্তাযো. তে চ তেন অসন্তুট্ঠাতি তে চ ৱাণিজা তেন ধনেন অসন্তুট্ঠা. তে তত্থাতি তে ৱাণিজা তস্মিং উদপানে. তেজস্সীতি ৱিসতেজেন সমন্নাগতো. তেজসা হনীতি ৱিসতেজেন ঘাতেসি. অতিখাতেন নাসিতন্তি অতিখণেন তঞ্চ ধনং জীৱিতঞ্চ নাসিতং.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা নাগৰাজা সাৰিপুত্তো অহোসি, সত্থৱাহজেট্ঠকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
জৰূদপানজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[২৫৭] ৭. গামণিচন্দজাতকৱণ্ণনা
নাযং ঘৰানং কুসলোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্ঞাপসংসনং আৰব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ দসবলস্স পঞ্ঞং পসংসন্তা নিসীদিংসু – ‘‘আৱুসো, তথাগতো মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো সদেৱকং লোকং পঞ্ঞায অতিক্কমতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি তথাগতো পঞ্ঞৱাযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং জনসন্ধো নাম ৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি. তস্স মুখং সুপৰিমজ্জিতকঞ্চনাদাসতলং ৱিয পৰিসুদ্ধং অহোসি অতিসোভগ্গপ্পত্তং, তেনস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘আদাসমুখমাৰো’’তি নামং অকংসু. তং সত্তৱস্সব্ভন্তৰেযেৱ পন পিতা তযো ৱেদে চ সব্বঞ্চ লোকে কত্তব্বাকত্তব্বং সিক্খাপেত্ৱা তস্স সত্তৱস্সিককালে কালমকাসি. অমচ্চা মহন্তেন সক্কাৰেন ৰঞ্ঞো সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা মতকদানং দত্ৱা সত্তমে দিৱসে ৰাজঙ্গণে সন্নিপতিত্ৱা ‘‘কুমাৰো অতিদহৰো, ন সক্কা ৰজ্জে অভিসিঞ্চিতুং, ৱীমংসিত্ৱা নং অভিসিঞ্চিস্সামা’’তি একদিৱসং নগৰং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানং সজ্জেত্ৱা পল্লঙ্কং পঞ্ঞপেত্ৱা কুমাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ৱিনিচ্ছযট্ঠানং, দেৱ, গন্তুং ৱট্টতী’’তি আহংসু. কুমাৰো ‘‘সাধূ’’তি মহন্তেন পৰিৱাৰেন গন্ত্ৱা পল্লঙ্কে নিসীদি.
তস্স নিসিন্নকালে অমচ্চা একং দ্ৱীহি পাদেহি ৱিচৰণমক্কটং ৱত্থুৱিজ্জাচৰিযৱেসং গাহাপেত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানং নেত্ৱা ‘‘দেৱ, অযং পুৰিসো পিতু মহাৰাজস্স কালে ৱত্থুৱিজ্জাচৰিযো পগুণৱিজ্জো অন্তোভূমিযং সত্তৰতনট্ঠানে গুণদোসং পস্সতি, এতেনেৱ গহিতং ৰাজকুলানং গেহট্ঠানং হোতি, ইমং দেৱো সঙ্গণ্হিত্ৱা ঠানন্তৰে ঠপেতূ’’তি আহংসু. কুমাৰো তং হেট্ঠা চ উপৰিচ ওলোকেত্ৱা ‘‘নাযং মনুস্সো, মক্কটো এসো’’তি ঞত্ৱা ‘‘মক্কটা নাম কতং কতং ৱিদ্ধংসেতুং জানন্তি, অকতং পন কাতুং ৱা ৱিচাৰেতুং ৱা ন জানন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা অমচ্চানং পঠমং গাথমাহ –
১৯. ‘‘নাযং ঘৰানং কুসলো, লোলো অযং ৱলীমুখো;
কতং কতং খো দূসেয্য, এৱং ধম্মমিদং কুল’’ন্তি.
তত্থ নাযং ঘৰানং কুসলোতি অযং সত্তো ন ঘৰানং কুসলো, ঘৰানি ৱিচাৰেতুং ৱা কাতুং ৱা ছেকো ন হোতি. লোলোতি লোলজাতিকো. ৱলীমুখোতি ৱলিযো মুখে অস্সাতি ৱলীমুখো. এৱং ধম্মমিদংকুলন্তি ইদং মক্কটকুলং নাম কতং কতং দূসেতব্বং ৱিনাসেতব্বন্তি এৱং সভাৱন্তি.
অথামচ্চা ‘‘এৱং ভৱিস্সতি, দেৱা’’তি তং অপনেত্ৱা একাহদ্ৱীহচ্চযেন পুন তমেৱ অলঙ্কৰিত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানং আনেত্ৱা ‘‘অযং, দেৱ, পিতু মহাৰাজস্স কালে ৱিনিচ্ছযামচ্চো, ৱিনিচ্ছযসুত্তমস্স সুপৱত্তিতং, ইমং সঙ্গণ্হিত্ৱা ৱিনিচ্ছযকম্মং কাৰেতুং ৱট্টতী’’তি আহংসু. কুমাৰো তং ওলোকেত্ৱা ‘‘চিত্তৱতো মনুস্সস্স লোমং নাম এৱৰূপং ন হোতি, অযং নিচিত্তকো ৱানৰো ৱিনিচ্ছযকম্মং কাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি ঞত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
২০. ‘‘নযিদং চিত্তৱতো লোমং, নাযং অস্সাসিকো মিগো;
সিট্ঠং মে জনসন্ধেন, নাযং কিঞ্চি ৱিজানতী’’তি.
তত্থ নযিদং চিত্তৱতো লোমন্তি যং ইদং এতস্স সৰীৰে ফৰুসলোমং, ইদং ৱিচাৰণপঞ্ঞায সম্পযুত্তচিত্তৱতো ন হোতি. পাকতিকচিত্তেন পন অচিত্তকো নাম তিৰচ্ছানগতো নত্থি. নাযং অস্সাসিকোতি অযং অৱস্সযো ৱা হুত্ৱা অনুসাসনিং ৱা দত্ৱা অঞ্ঞং অস্সাসেতুং অসমত্থতায ন অস্সাসিকো. মিগোতি মক্কটং আহ. সিট্ঠং মে জনসন্ধেনাতি ময্হং পিতৰা জনসন্ধেন এতং সিট্ঠং কথিতং, ‘‘মক্কটো নাম কাৰণাকাৰণং ন জানাতী’’তি এৱং অনুসাসনী দিন্নাতি দীপেতি. নাযং কিঞ্চি ৱিজানতীতি তস্মা অযং ৱানৰো ন কিঞ্চি জানাতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. পাড়িযং পন ‘‘নাযং কিঞ্চি ন দূসযে’’তি লিখিতং, তং অট্ঠকথাযং নত্থি.
অমচ্চা ইমম্পি গাথং সুত্ৱা ‘‘এৱং ভৱিস্সতি, দেৱা’’তি তং অপনেত্ৱা পুনপি একদিৱসং তমেৱ অলঙ্কৰিত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানং আনেত্ৱা ‘‘অযং, দেৱ, পুৰিসো পিতু মহাৰাজস্স কালে মাতাপিতুউপট্ঠানকাৰকো, কুলেজেট্ঠাপচাযিককম্মকাৰকো, ইমং সঙ্গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি আহংসু. কুমাৰো তং ওলোকেত্ৱা ‘‘মক্কটা নাম চলচিত্তা, এৱৰূপং কম্মং কাতুং ন সমত্থা’’তি চিন্তেত্ৱা ততিযং গাথমাহ –
২১. ‘‘ন মাতৰং পিতৰং ৱা, ভাতৰং ভগিনিং সকং;
ভৰেয্য তাদিসো পোসো, সিট্ঠং দসৰথেন মে’’তি.
তত্থ ভাতৰং ভগিনিং সকন্তি অত্তনো ভাতৰং ৱা ভগিনিং ৱা. পাড়িযং পন ‘‘সখ’’ন্তি লিখিতং, তং পন অট্ঠকথাযং ‘‘সকন্তি ৱুত্তে সকভাতিকভগিনিযো লব্ভন্তি, সখন্তি ৱুত্তে সহাযকো লব্ভতী’’তি ৱিচাৰিতমেৱ. ভৰেয্যাতি পোসেয্য. তাদিসো পোসোতি যাদিসো এস দিস্সতি, তাদিসো মক্কটজাতিকো সত্তো ন ভৰেয্য. সিট্ঠং দসৰথেন মেতি এৱং মে পিতৰা অনুসিট্ঠং. পিতা হিস্স জনং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সন্দহনতো ‘‘জনসন্ধো’’তি ৱুচ্চতি, দসহি ৰথেহি কত্তব্বাকত্তব্বং অত্তনো একেনেৱ ৰথেন কৰণতো ‘‘দসৰথো’’তি. তস্স সন্তিকা এৱৰূপস্স ওৱাদস্স সুতত্তা এৱমাহ.
অমচ্চা ‘‘এৱং ভৱিস্সতি, দেৱা’’তি মক্কটং অপনেত্ৱা ‘‘পণ্ডিতো কুমাৰো, সক্খিস্সতি ৰজ্জং কাৰেতু’’ন্তি বোধিসত্তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিত্ৱা ‘‘আদাসমুখৰঞ্ঞো আণা’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসুং. ততো পট্ঠায বোধিসত্তো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি, পণ্ডিতভাৱোপিস্স সকলজম্বুদীপং পত্থৰিত্ৱা গতো.
পণ্ডিতভাৱদীপনত্থং পনস্স ইমানি চুদ্দস ৱত্থূনি আভতানি –
‘‘গোণো পুত্তো হযো চেৱ, নড়কাৰো গামভোজকো;
গণিকা তৰুণী সপ্পো, মিগো তিত্তিৰদেৱতা;
নাগো তপস্সিনো চেৱ, অথো ব্ৰাহ্মণমাণৱো’’তি.
তত্ৰাযং অনুপুব্বীকথা – বোধিসত্তস্মিঞ্হি ৰজ্জে অভিসিঞ্চিতে একো জনসন্ধৰঞ্ঞো পাদমূলিকো নামেন গামণিচন্দো নাম এৱং চিন্তেসি – ‘‘ইদং ৰজ্জং নাম সমানৱযেহি সদ্ধিং সোভতি, অহঞ্চ মহল্লকো, দহৰং কুমাৰং উপট্ঠাতুং ন সক্খিস্সামি, জনপদে কসিকম্মং কত্ৱা জীৱিস্সামী’’তি, সো নগৰতো তিযোজনমত্তং গন্ত্ৱা একস্মিং গামকে ৱাসং কপ্পেসি. কসিকম্মত্থায পনস্স গোণাপি নত্থি, সো দেৱে ৱুট্ঠে একং সহাযকং দ্ৱে গোণে যাচিত্ৱা সব্বদিৱসং কসিত্ৱা তিণং খাদাপেত্ৱা গোণে সামিকস্স নিয্যাদেতুং গেহং অগমাসি. সো তস্মিং খণে ভৰিযায সদ্ধিং গেহমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ভত্তং ভুঞ্জতি. গোণাপি পৰিচযেন গেহং পৱিসিংসু, তেসু পৱিসন্তেসু সামিকো থালকং উক্খিপি, ভৰিযা থালকং অপনেসি. গামণিচন্দো ‘‘ভত্তেন মং নিমন্তেয্যু’’ন্তি ওলোকেন্তো গোণে অনিয্যাদেত্ৱাৱ গতো. চোৰা ৰত্তিং ৱজং ভিন্দিত্ৱা তেযেৱ গোণে হৰিংসু. গোণসামিকো পাতোৱ ৱজং পৱিট্ঠো তে গোণে অদিস্ৱা চোৰেহি হটভাৱং জানন্তোপি ‘‘গামণিচন্দস্স গীৱং কৰিস্সামী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভো গোণে, মে দেহী’’তি আহ. ‘‘ননু গোণা গেহং পৱিট্ঠা’’তি. ‘‘কিং পন তে ময্হং নিয্যাদিতা’’তি? ‘‘ন নিয্যাদিতা’’তি. ‘‘তেন হি অযং তে ৰাজদূতো, এহী’’তি আহ. তেসু হি জনপদেসু যংকিঞ্চি সক্খৰং ৱা কপালখণ্ডং ৱা উক্খিপিত্ৱা ‘‘অযং তে ৰাজদূতো, এহী’’তি ৱুত্তে যো ন গচ্ছতি, তস্স ৰাজাণং কৰোতি, তস্মা সো ‘‘ৰাজদূতো’’তি সুত্ৱাৱ নিক্খমি.
সো তেন সদ্ধিং ৰাজকুলং গচ্ছন্তো একং সহাযকস্স ৱসনগামং পত্ৱা ‘‘ভো, অতিছাতোম্হি, যাৱ গামং পৱিসিত্ৱা আহাৰকিচ্চং কত্ৱা আগচ্ছামি, তাৱ ইধেৱ হোহী’’তি ৱত্ৱা সহাযগেহং পাৱিসি. সহাযো পনস্স গেহে নত্থি, সহাযিকা দিস্ৱা ‘‘সামি, পক্কাহাৰো নত্থি, মুহুত্তং অধিৱাসেহি, ইদানেৱ পচিত্ৱা দস্সামী’’তি নিস্সেণিযা ৱেগেন তণ্ডুলকোট্ঠকং অভিৰুহন্তী ভূমিযং পতি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ তস্সা সত্তমাসিকো গব্ভো পতিতো. তস্মিং খণে তস্সা সামিকো আগন্ত্ৱা তং দিস্ৱা ‘‘ত্ৱং মে ভৰিযং পহৰিত্ৱা গব্ভং পাতেসি, অযং তে ৰাজদূতো, এহী’’তি তং গহেত্ৱা নিক্খমি. ততো পট্ঠায দ্ৱে জনা গামণিং মজ্ঝে কত্ৱা গচ্ছন্তি.
অথেকস্মিং গামদ্ৱাৰে একো অস্সগোপকো অস্সং নিৱত্তেতুং ন সক্কোতি, অস্সোপি তেসং সন্তিকেন গচ্ছতি. অস্সগোপকো গামণিচন্দং দিস্ৱা ‘‘মাতুল গামণিচন্দ, এতং তাৱ অস্সং কেনচিদেৱ পহৰিত্ৱা নিৱত্তেহী’’তি আহ. সো একং পাসাণং গহেত্ৱা খিপি, পাসাণো অস্সস্স পাদে পহৰিত্ৱা এৰণ্ডদণ্ডকং ৱিয ভিন্দি. অথ নং অস্সগোপকো ‘‘তযা মে অস্সস্স পাদো ভিন্নো, অযং তে ৰাজদূতো’’তি ৱত্ৱা গণ্হি.
সো তীহি জনেহি নীযমানো চিন্তেসি – ‘‘ইমে মং ৰঞ্ঞো দস্সেস্সন্তি, অহং গোণমূলম্পি দাতুং ন সক্কোমি, পগেৱ গব্ভপাতনদণ্ডং, অস্সমূলং পন কুতো লভিস্সামি, মতং মে সেয্যো’’তি. সো গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অটৱিযং মগ্গসমীপেযেৱ একং একতো পপাতং পব্বতং অদ্দস, তস্স ছাযায দ্ৱে পিতাপুত্তা নড়কাৰা একতো কিলঞ্জং চিনন্তি. গামণিচন্দো ‘‘ভো, সৰীৰকিচ্চং কাতুকামোম্হি, থোকং ইধেৱ হোথ, যাৱ আগচ্ছামী’’তি ৱত্ৱা পব্বতং অভিৰুহিত্ৱা পপাতপস্সে পতমানো পিতুনড়কাৰস্স পিট্ঠিযং পতি, নড়কাৰো একপ্পহাৰেনেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণি. গামণি উট্ঠায অট্ঠাসি. নড়কাৰপুত্তো ‘‘ত্ৱং মে পিতুঘাতকচোৰো, অযং তে ৰাজদূতো’’তি ৱত্ৱা তং হত্থে গহেত্ৱা গুম্বতো নিক্খমি, ‘‘কিং এত’’ন্তি চ ৱুত্তে ‘‘পিতুঘাতকচোৰো মে’’তি আহ. ততো পট্ঠায গামণিং মজ্ঝে কত্ৱা চত্তাৰো জনা পৰিৱাৰেত্ৱা নযিংসু.