৫. কুম্ভৱগ্গো

[২৯১] ১. সুৰাঘটজাতকৱণ্ণনা

সব্বকামদদং কুম্ভন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স ভাগিনেয্যং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ মাতাপিতূনং সন্তকা চত্তালীস হিৰঞ্ঞকোটিযো পানব্যসনেন নাসেত্ৱা সেট্ঠিনো সন্তিকং অগমাসি. সোপিস্স ‘‘ৱোহাৰং কৰোহী’’তি সহস্সং অদাসি, তম্পি নাসেত্ৱা পুন অগমাসি. পুনস্স পঞ্চ সতানি দাপেসি, তানিপি নাসেত্ৱা পুন আগতস্স দ্ৱে থূলসাটকে দাপেসি. তেপি নাসেত্ৱা পুন আগতং গীৱাযং গাহাপেত্ৱা নীহৰাপেসি. সো অনাথো হুত্ৱা পৰকুট্টং নিস্সায কালমকাসি, তমেনং কড্ঢিত্ৱা বহি ছড্ডেসুং. অনাথপিণ্ডিকো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সব্বং তং ভাগিনেয্যস্স পৱত্তিং তথাগতস্স আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ত্ৱং এতং কথং সন্তপ্পেস্সসি, যমহং পুব্বে সব্বকামদদং কুম্ভং দত্ৱাপি সন্তপ্পেতুং নাসক্খি’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা পিতু অচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং লভি. তস্স গেহে ভূমিগতমেৱ চত্তালীসকোটিধনং অহোসি, পুত্তো পনস্স একোযেৱ. বোধিসত্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা কালকতো সক্কো দেৱৰাজা হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথস্স পুত্তো ৱীথিং আৱৰিত্ৱা মণ্ডপং কাৰেত্ৱা মহাজনপৰিৱুতো নিসীদিত্ৱা সুৰং পাতুং আৰভি. সো লঙ্ঘনধাৱননচ্চগীতাদীনি কৰোন্তানং সহস্সং সহস্সং দদমানো ইত্থিসোণ্ডসুৰাসোণ্ডমংসসোণ্ডাদিভাৱং আপজ্জিত্ৱা ‘‘ক্ৱ গীতং, ক্ৱ নচ্চং, ক্ৱ ৱাদিত’’ন্তি সমজ্জত্থিকো পমত্তো হুত্ৱা আহিণ্ডন্তো নচিৰস্সেৱ চত্তালীসকোটিধনং উপভোগপৰিভোগূপকৰণানি চ ৱিনাসেত্ৱা দুগ্গতো কপণো পিলোতিকং নিৱাসেত্ৱা ৱিচৰি. সক্কো আৱজ্জেন্তো তস্স দুগ্গতভাৱং ঞত্ৱা পুত্তপেমেন আগন্ত্ৱা সব্বকামদদং কুম্ভং দত্ৱা ‘‘তাত, যথা অযং কুম্ভো ন ভিজ্জতি, তথা নং ৰক্খ, ইমস্মিং তে সতি ধনস্স পৰিচ্ছেদো নাম ন ভৱিস্সতি, অপ্পমত্তো হোহী’’তি ওৱদিত্ৱা দেৱলোকমেৱ গতো. ততো পট্ঠায সুৰং পিৱন্তো ৱিচৰি. অথেকদিৱসং মত্তো তং কুম্ভং আকাসে খিপিত্ৱা সম্পটিচ্ছন্তো একৱাৰং ৱিৰজ্ঝি, কুম্ভো ভূমিযং পতিত্ৱা ভিজ্জি. ততো পট্ঠায পুন দলিদ্দো হুত্ৱা পিলোতিকং নিৱাসেত্ৱা কপালহত্থো ভিক্খং চৰন্তো পৰকুট্টং নিস্সায কালমকাসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা –

১২১. ‘‘সব্বকামদদং কুম্ভং, কুটং লদ্ধান ধুত্তকো;

যাৱ নং অনুপালেতি, তাৱ সো সুখমেধতি.

১২২. ‘‘যদা মত্তো চ দিত্তো চ, পমাদা কুম্ভমব্ভিদা;

তদা নগ্গো চ পোত্থো চ, পচ্ছা বালো ৱিহঞ্ঞতি.

১২৩. ‘‘এৱমেৱ যো ধনং লদ্ধা, পমত্তো পৰিভুঞ্জতি;

পচ্ছা তপ্পতি দুম্মেধো, কুটং ভিত্ৱাৱ ধুত্তকো’’তি. –

ইমা অভিসম্বুদ্ধগাথা ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি.

তত্থ সব্বকামদদন্তি সব্বে ৱত্থুকামে দাতুং সমত্থং কুম্ভং. কুটন্তি কুম্ভৱেৱচনং. যাৱাতি যত্তকং কালং. অনুপালেতীতি যো কোচি এৱৰূপং লভিত্ৱা যাৱ ৰক্খতি, তাৱ সো সুখমেধতীতি অত্থো. মত্তো চ দিত্তো চাতি সুৰামদেন মত্তো দপ্পেন দিত্তো. পমাদা কুম্ভমব্ভিদাতি পমাদেন কুম্ভং ভিন্দি. নগ্গো চ পোত্থো চাতি কদাচি নগ্গো, কদাচি পোত্থকপিলোতিকায নিৱত্থত্তা পোত্থো. এৱমেৱাতি এৱং এৱ. পমত্তোতি পমাদেন. তপ্পতীতি সোচতি.

‘‘তদা সুৰাঘটভেদকো ধুত্তো সেট্ঠিভাগিনেয্যো অহোসি, সক্কো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুৰাঘটজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[২৯২] ২. সুপত্তজাতকৱণ্ণনা

বাৰাণস্যং, মহাৰাজাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো বিম্বাদেৱিযা সাৰিপুত্তত্থেৰেন দিন্নং ৰোহিতমচ্ছৰসং নৱসপ্পিমিস্সকং সালিভত্তং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা কথিতঅব্ভন্তৰজাতকে (জা. ১.৩.৯১-৯৩) ৱত্থুসদিসমেৱ. তদাপি হি থেৰিযা উদৰৱাতো কুপ্পি, ৰাহুলভদ্দো থেৰস্স আচিক্খি. থেৰো তং আসনসালাযং নিসীদাপেত্ৱা কোসলৰঞ্ঞো নিৱেসনং গন্ত্ৱা ৰোহিতমচ্ছৰসং নৱসপ্পিমিস্সকং সালিভত্তং আহৰিত্ৱা তস্স অদাসি. সো আহৰিত্ৱা মাতু থেৰিযা অদাসি, তস্সা ভুত্তমত্তায উদৰৱাতো পটিপ্পস্সম্ভি. ৰাজা পুৰিসে পেসেত্ৱা পৰিগ্গণ্হাপেত্ৱা ততো পট্ঠায থেৰিযা তথাৰূপং ভত্তং অদাসি. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো ধম্মসেনাপতি, থেৰিং এৱৰূপেন নাম ভোজনেন সন্তপ্পেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ সাৰিপুত্তো ৰাহুলমাতায পত্থিতং দেতি, পুব্বেপি অদাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো অসীতিযা কাকসহস্সানং জেট্ঠকো সুপত্তো নাম কাকৰাজা অহোসি, অগ্গমহেসী পনস্স সুফস্সা নাম কাকী অহোসি, সেনাপতি সুমুখো নাম. সো অসীতিযা কাকসহস্সেহি পৰিৱুতো বাৰাণসিং উপনিস্সায ৱসি. সো একদিৱসং সুফস্সং আদায গোচৰং পৰিযেসন্তো বাৰাণসিৰঞ্ঞো মহানসমত্থকেন অগমাসি. সূদো ৰঞ্ঞো নানামচ্ছমংসৱিকতিপৰিৱাৰং ভোজনং সম্পাদেত্ৱা থোকং ভাজনানি ৱিৱৰিত্ৱা উসুমং পলাপেন্তো অট্ঠাসি. সুফস্সা মচ্ছমংসগন্ধং ঘাযিত্ৱা ৰাজভোজনং ভুঞ্জিতুকামা হুত্ৱা তং দিৱসং অকথেত্ৱা দুতিযদিৱসে ‘‘এহি, ভদ্দে, গোচৰায গমিস্সামা’’তি ৱুত্তা ‘‘তুম্হে গচ্ছথ, ময্হং একো দোহড়ো অত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘কীদিসো দোহড়ো’’তি ৱুত্তে ‘‘বাৰাণসিৰঞ্ঞো ভোজনং ভুঞ্জিতুকামাম্হি, ন খো পন সক্কা মযা তং লদ্ধুং, তস্মা জীৱিতং পৰিচ্চজিস্সামি, দেৱা’’তি আহ. বোধিসত্তো চিন্তযমানো নিসীদি. সুমুখো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং, মহাৰাজ, অনত্তমনোসী’’তি পুচ্ছি, ৰাজা তমত্থং আৰোচেসি. সেনাপতি ‘‘মা চিন্তযি, মহাৰাজা’’তি তে উভোপি অস্সাসেত্ৱা ‘‘অজ্জ তুম্হে ইধেৱ হোথ, মযং ভত্তং আহৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.

সো কাকে সন্নিপাতেত্ৱা তং কাৰণং কথেত্ৱা ‘‘এথ ভত্তং আহৰিস্সামা’’তি কাকেহি সদ্ধিং বাৰাণসিং পৱিসিত্ৱা মহানসস্স অৱিদূৰে কাকে ৱগ্গে ৱগ্গে কত্ৱা তস্মিং তস্মিং ঠানে আৰক্খত্থায ঠপেত্ৱা সযং অট্ঠহি কাকযোধেহি সদ্ধিং মহানসছদনে নিসীদি ৰঞ্ঞো ভত্তহৰণকালং ওলোকযমানো. তে চ কাকে আহ – ‘‘অহং ৰঞ্ঞো ভত্তে হৰিযমানে ভাজনানি পাতেস্সামি, ভাজনেসু পতিতেসু ময্হং জীৱিতং নত্থি, তুম্হেসু চত্তাৰো জনা মুখপূৰং ভত্তং, চত্তাৰো মচ্ছমংসং গহেত্ৱা নেত্ৱা সুপত্তং সপজাপতিকং কাকৰাজানং ভোজেথ, ‘কহং সেনাপতী’তি ৱুত্তে ‘পচ্ছতো এহিতী’তি ৱদেয্যাথা’’তি. অথ সূদো ৰঞ্ঞো ভোজনৱিকতিং সম্পাদেত্ৱা কাজেন গহেত্ৱা ৰাজকুলং পাযাসি. তস্স ৰাজঙ্গণং গতকালে কাকসেনাপতি কাকানং সঞ্ঞং দত্ৱা সযং উপ্পতিত্ৱা ভত্তহাৰকস্স উৰে নিসীদিত্ৱা নখপঞ্জৰেন পহৰিত্ৱা কণযগ্গসদিসেন তুণ্ডেন নাসগ্গমস্স অভিহন্ত্ৱা উট্ঠায দ্ৱীহি পক্খেহি মুখমস্স পিদহি. ৰাজা মহাতলে চঙ্কমন্তো মহাৱাতপানেন ওলোকেত্ৱা তং কাকস্স কিৰিযং দিস্ৱা ভত্তহাৰকস্স সদ্দং দত্ৱা ‘‘ভো ভত্তকাৰক, ভাজনানি ছড্ডেত্ৱা কাকমেৱ গণ্হা’’তি আহ. সো ভাজনানি ছড্ডেত্ৱা কাকং দড়্হং গণ্হি. ৰাজাপি নং ‘‘ইতো এহী’’তি আহ.

তস্মিং খণে কাকা আগন্ত্ৱা অত্তনো পহোনকং ভুঞ্জিত্ৱা সেসং ৱুত্তনিযামেনেৱ গহেত্ৱা অগমিংসু. ততো সেসা আগন্ত্ৱা সেসং ভুঞ্জিংসু. তেপি অট্ঠ জনা গন্ত্ৱা ৰাজানং সপজাপতিকং ভোজেসুং, সুফস্সায দোহড়ো ৱূপসমি. ভত্তহাৰকো কাকং ৰঞ্ঞো উপনেসি. অথ নং ৰাজা পুচ্ছি – ‘‘ভো কাক, ত্ৱং মমঞ্চ ন লজ্জি, ভত্তহাৰকস্স চ নাসং খণ্ডেসি, ভত্তভাজনানি চ ভিন্দি, অত্তনো চ জীৱিতং ন ৰক্খি, কস্মা এৱৰূপং কম্মমকাসী’’তি? কাকো ‘‘মহাৰাজ, অম্হাকং ৰাজা বাৰাণসিং উপনিস্সায ৱসতি, অহমস্স সেনাপতি, তস্স সুফস্সা নাম ভৰিযা দোহড়িনী তুম্হাকং ভোজনং ভুঞ্জিতুকামা, ৰাজা তস্সা দোহড়ং ময্হং আচিক্খি. অহং তত্থেৱ মম জীৱিতং পৰিচ্চজিত্ৱা আগতো, ইদানি মে তস্সা ভোজনং পেসিতং, ময্হং মনোৰথো মত্থকং পত্তো, ইমিনা কাৰণেন মযা এৱৰূপং কম্মং কত’’ন্তি দীপেন্তো ইমা গাথা আহ.

১২৪. ‘‘বাৰাণস্যং মহাৰাজ, কাকৰাজা নিৱাসকো;

অসীতিযা সহস্সেহি, সুপত্তো পৰিৱাৰিতো.

১২৫. ‘‘তস্স দোহড়িনী ভৰিযা, সুফস্সা ভক্খিতুমিচ্ছতি;

ৰঞ্ঞো মহানসে পক্কং, পচ্চগ্ঘং ৰাজভোজনং.

১২৬. ‘‘তেসাহং পহিতো দূতো, ৰঞ্ঞো চম্হি ইধাগতো;

ভত্তু অপচিতিং কুম্মি, নাসাযমকৰং ৱণ’’ন্তি.

তত্থ বাৰাণস্যন্তি বাৰাণসিযং. নিৱাসকোতি নিবদ্ধৱসনকো. পক্কন্তি নানপ্পকাৰেন সম্পাদিতং. কেচি ‘‘সিদ্ধ’’ন্তি সজ্ঝাযন্তি. পচ্চগ্ঘন্তি অব্ভুণ্হং অপাৰিৱাসিকং, মচ্ছমংসৱিকতীসু ৱা পচ্চেকং মহগ্ঘং এত্থাতি পচ্চগ্ঘং. তেসাহং পহিতো দূতো, ৰঞ্ঞো চম্হি ইধাগতোতি তেসং উভিন্নম্পি অহং দূতো আণত্তিকৰো ৰঞ্ঞো চ অম্হি পহিতো, তস্মা ইধ আগতোতি অত্থো. ভত্তু অপচিতিং কুম্মীতি স্ৱাহং এৱং আগতো অত্তনো ভত্তু অপচিতিং সক্কাৰসম্মানং কৰোমি. নাসাযমকৰং ৱণন্তি, মহাৰাজ, ইমিনা কাৰণেন তুম্হে চ অত্তনো চ জীৱিতং অগণেত্ৱা ভত্তভাজনং পাতাপেতুং ভত্তহাৰকস্স নাসায মুখতুণ্ডকেন ৱণং অকাসিং, মযা অত্তনো ৰঞ্ঞো অপচিতি কতা, ইদানি তুম্হে যং ইচ্ছথ, তং দণ্ডং কৰোথাতি.

ৰাজা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘মযং তাৱ মনুস্সভূতানং মহন্তং যসং দত্ৱা অম্হাকং সুহজ্জে কাতুং ন সক্কোম, গামাদীনি দদমানাপি অম্হাকং জীৱিতদাযকং ন লভাম, অযং কাকো সমানো অত্তনো ৰঞ্ঞো জীৱিতং পৰিচ্চজতি, অতিৱিয সপ্পুৰিসো মধুৰস্সৰো ধম্মকথিকো’’তি গুণেসু পসীদিত্ৱা তং সেতচ্ছত্তেন পূজেসি. সো অত্তনা লদ্ধেন সেতচ্ছত্তেন ৰাজানমেৱ পূজেত্ৱা বোধিসত্তস্স গুণে কথেসি. ৰাজা নং পক্কোসাপেত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা উভিন্নম্পি তেসং অত্তনো ভোজননিযামেন ভত্তং পট্ঠপেসি, সেসকাকানং দেৱসিকং একং তণ্ডুলম্বণং পচাপেসি, সযঞ্চ বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা সব্বসত্তানং অভযং দত্ৱা পঞ্চ সীলানি ৰক্খি. সুপত্তকাকোৱাদো পন সত্ত ৱস্সসতানি পৱত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, সুমুখো সেনাপতি সাৰিপুত্তো, সুফস্সা ৰাহুলমাতা, সুপত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুপত্তজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[২৯৩] ৩. কাযনিব্বিন্দজাতকৱণ্ণনা

ফুট্ঠস্স মেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰেকো পুৰিসো পণ্ডুৰোগেন অট্টিতো ৱেজ্জেহি পটিক্খিত্তো. পুত্তদাৰোপিস্স ‘‘কো ইমং পটিজগ্গিতুং সক্কোতী’’তি চিন্তেসি. তস্স এতদহোসি – ‘‘সচাহং ইমম্হা ৰোগা ৱুট্ঠহিস্সামি, পব্বজিস্সামী’’তি. সো কতিপাহেনেৱ কিঞ্চি সপ্পাযং লভিত্ৱা অৰোগো হুত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচি. সো সত্থু সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম পণ্ডুৰোগী ‘ইমম্হা ৰোগা ৱুট্ঠিতো পব্বজিস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা পব্বজিতো চেৱ অৰহত্তঞ্চ পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি. পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানি অযমেৱ; পুব্বে পণ্ডিতাপি এৱং ৱত্ৱা ৰোগা ৱুট্ঠায পব্বজিত্ৱা অত্তনো ৱুড্ঢিমকংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা ৱসন্তো পণ্ডুৰোগী অহোসি. ৱেজ্জাপি পটিজগ্গিতুং নাসক্খিংসু, পুত্তদাৰোপিস্স ৱিপ্পটিসাৰী অহোসি. সো ‘‘ইমম্হা ৰোগা ৱুট্ঠিতো পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা কিঞ্চিদেৱ সপ্পাযং লভিত্ৱা অৰোগো হুত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৱা ঝানসুখেন ৱিহৰন্তো ‘‘এত্তকং কালং এৱৰূপং সুখং নাম নালত্থ’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ইমা গাথা আহ –

১২৭. ‘‘ফুট্ঠস্স মে অঞ্ঞতৰেন ব্যাধিনা, ৰোগেন বাড়্হং দুখিতস্স ৰুপ্পতো;

পৰিসুস্সতি খিপ্পমিদং কড়েৱৰং, পুপ্ফং যথা পংসুনি আতপে কতং.

১২৮. ‘‘অজঞ্ঞং জঞ্ঞসঙ্খাতং, অসুচিং সুচিসম্মতং;

নানাকুণপপৰিপূৰং, জঞ্ঞৰূপং অপস্সতো.

১২৯. ‘‘ধিৰত্থুমং আতুৰং পূতিকাযং, জেগুচ্ছিযং অস্সুচিং ব্যাধিধম্মং;

যত্থপ্পমত্তা অধিমুচ্ছিতা পজা, হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযা’’তি.

তত্থ অঞ্ঞতৰেনাতি অট্ঠনৱুতিযা ৰোগেসু একেন পণ্ডুৰোগব্যাধিনা. ৰোগেনাতি ৰুজ্জনসভাৱত্তা এৱংলদ্ধনামেন. ৰুপ্পতোতি ঘট্টিযমানস্স পীড়িযমানস্স. পংসুনি আতপে কতন্তি যথা আতপে তত্তৱালিকায ঠপিতং সুখুমপুপ্ফং পৰিসুস্সেয্য, এৱং পৰিসুস্সতীতি অত্থো.

অজঞ্ঞং জঞ্ঞসঙ্খাতন্তি পটিকূলং অমনাপমেৱ বালানং মনাপন্তি সঙ্খং গতং. নানাকুণপপৰিপূৰন্তি কেসাদীহি দ্ৱত্তিংসায কুণপেহি পৰিপুণ্ণং. জঞ্ঞৰূপং অপস্সতোতি অপস্সন্তস্স অন্ধবালপুথুজ্জনস্স মনাপং সাধুৰূপং পৰিভোগসভাৱং হুত্ৱা উপট্ঠাতি, ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা নযেন পকাসিতো অসুভসভাৱো বালানং ন উপট্ঠাতি.

আতুৰন্তি নিচ্চগিলানং. অধিমুচ্ছিতাতি কিলেসমুচ্ছায অতিৱিয মুচ্ছিতা. পজাতি অন্ধবালপুথুজ্জনা. হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযাতি ইমস্মিং পূতিকাযে লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৱা অপাযমগ্গং পূৰেন্তা দেৱমনুস্সভেদায সুগতিউপপত্তিযা মগ্গং পৰিহাপেন্তি.

ইতি মহাসত্তো নানপ্পকাৰেন অসুচিভাৱঞ্চ নিচ্চাতুৰভাৱঞ্চ পৰিগ্গণ্হন্তো কাযে নিব্বিন্দিত্ৱা যাৱজীৱং চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহুজনা সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ‘‘তদা তাপসো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কাযনিব্বিন্দজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[২৯৪] ৪. জম্বুখাদকজাতকৱণ্ণনা

কোযং বিন্দুস্সৰো ৱগ্গূতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তকোকালিকে আৰব্ভ কথেসি. তদা হি দেৱদত্তে পৰিহীনলাভসক্কাৰে কোকালিকো কুলানি উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱদত্তত্থেৰো নাম মহাসম্মতপৱেণিযা ওক্কাকৰাজৱংসে জাতো অসম্ভিন্নখত্তিযৱংসে ৱড্ঢিতো তিপিটকধৰো ঝানলাভী মধুৰকথো ধম্মকথিকো, দেথ কৰোথ থেৰস্সা’’তি দেৱদত্তস্স ৱণ্ণং ভাসতি. দেৱদত্তোপি ‘‘কোকালিকো উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলা নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতো বহুস্সুতো ধম্মকথিকো, দেথ কৰোথ কোকালিকস্সা’’তি কোকালিকস্স ৱণ্ণং ভাসতি. ইতি তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা কুলঘৰেসু ভুঞ্জন্তা ৱিচৰন্তি. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো দেৱদত্তকোকালিকা, অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৱা ভুঞ্জন্তা ৱিচৰন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৱা ভুঞ্জন্তি, পুব্বেপেৱং ভুঞ্জিংসুযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতৰস্মিং জম্বুৱনসণ্ডে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তত্ৰেকো কাকো জম্বুসাখায নিসিন্নো জম্বুপক্কানি খাদতি. অথেকো সিঙ্গালো আগন্ত্ৱা উদ্ধং ওলোকেন্তো কাকং দিস্ৱা ‘‘যংনূনাহং ইমস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৱা জম্বূনি খাদেয্য’’ন্তি তস্স ৱণ্ণং কথেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৩০. ‘‘কোযং বিন্দুস্সৰো ৱগ্গু, সৰৱন্তানমুত্তমো;

অচ্চুতো জম্বুসাখায, মোৰচ্ছাপোৱ কূজতী’’তি.

তত্থ বিন্দুস্সৰোতি বিন্দুনা অৱিসাৰেন পিণ্ডিতেন সৰেন সমন্নাগতো. ৱগ্গূতি মধুৰসদ্দো. অচ্চুতোতি ন চুতো সন্নিসিন্নো. মোৰচ্ছাপোৱ কূজতীতি তৰুণমোৰোৱ মনাপেন সদ্দেন ‘‘কো নামেসো কূজতী’’তি ৱদতি.

অথ নং কাকো পটিপসংসন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৩১. ‘‘কুলপুত্তোৱ জানাতি, কুলপুত্তং পসংসিতুং;

ব্যগ্ঘচ্ছাপসৰীৱণ্ণ, ভুঞ্জ সম্ম দদামি তে’’তি.

তত্থ ব্যগ্ঘচ্ছাপসৰীৱণ্ণাতি ত্ৱং অম্হাকং ব্যগ্ঘপোতকসমানৱণ্ণোৱ খাযসি, তেন তং ৱদামি অম্ভো ব্যগ্ঘচ্ছাপসৰীৱণ্ণ. ভুঞ্জ, সম্ম, দদামি তেতি ৱযস্স যাৱদত্থং জম্বুপক্কানি খাদ, অহং তে দদামীতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা জম্বুসাখং চালেত্ৱা ফলানি পাতেসি. অথ তস্মিং জম্বুৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা তে উভোপি অভূতগুণকথং কথেত্ৱা জম্বূনি খাদন্তে দিস্ৱা ততিযং গাথমাহ –

১৩২. ‘‘চিৰস্সং ৱত পস্সামি, মুসাৱাদী সমাগতে;

ৱন্তাদং কুণপাদঞ্চ, অঞ্ঞমঞ্ঞং পসংসকে’’তি.

তত্থ ৱন্তাদন্তি পৰেসং ৱন্তভত্তখাদকং কাকং. কুণপাদঞ্চাতি কুণপখাদকং সিঙ্গালঞ্চ.

ইমঞ্চ পন গাথং ৱত্ৱা সা দেৱতা ভেৰৱৰূপাৰম্মণং দস্সেত্ৱা তে ততো পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৱদত্তো অহোসি, কাকো কোকালিকো, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

জম্বুখাদকজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[২৯৫] ৫. অন্তজাতকৱণ্ণনা

উসভস্সেৱ তে খন্ধোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো তেযেৱ দ্ৱে জনে আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু পুৰিমসদিসমেৱ.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামূপচাৰে এৰণ্ডৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা একস্মিং গামকে মতং জৰগ্গৱং নিক্কড্ঢিত্ৱা গামদ্ৱাৰে এৰণ্ডৱনে ছড্ডেসুং. একো সিঙ্গালো আগন্ত্ৱা তস্স মংসং খাদি. একো কাকো আগন্ত্ৱা এৰণ্ডে নিলীনো তং দিস্ৱা ‘‘যংনূনাহং এতস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৱা মংসং খাদেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৩৩. ‘‘উসভস্সেৱ তে খন্ধো, সীহস্সেৱ ৱিজম্ভিতং;

মিগৰাজ নমো ত্যত্থু, অপি কিঞ্চি লভামসে’’তি.

তত্থ নমো ত্যত্থূতি নমো তে অত্থু.

তং সুত্ৱা সিঙ্গালো দুতিযং গাথমাহ –

১৩৪. ‘‘কুলপুত্তোৱ জানাতি, কুলপুত্তং পসংসিতুং;

মযূৰগীৱসঙ্কাস, ইতো পৰিযাহি ৱাযসা’’তি.

তত্থ ইতো পৰিযাহীতি এৰণ্ডতো ওতৰিত্ৱা ইতো যেনাহং, তেনাগন্ত্ৱা মংসং খাদাতি ৱদতি.

তং তেসং কিৰিযং দিস্ৱা ৰুক্খদেৱতা ততিযং গাথমাহ –

১৩৫. ‘‘মিগানং সিঙ্গালো অন্তো, পক্খীনং পন ৱাযসো;

এৰণ্ডো অন্তো ৰুক্খানং, তযো অন্তা সমাগতা’’তি.

তত্থ অন্তোতি হীনো লামকো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৱদত্তো অহোসি, কাকো কোকালিকো, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অন্তজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[২৯৬] ৬. সমুদ্দজাতকৱণ্ণনা

কো নাযন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উপনন্দত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. সো হি মহগ্ঘসো মহাতণ্হো অহোসি, সকটপূৰেহি পচ্চযেহিপি সন্তপ্পেতুং ন সক্কা. ৱস্সূপনাযিককালে দ্ৱীসু তীসু ৱিহাৰেসু ৱস্সং উপগন্ত্ৱা একস্মিং উপাহনে ঠপেতি, একস্মিং কত্তৰযট্ঠিং, একস্মিং উদকতুম্বং. একস্মিং সযং ৱসতি, জনপদৱিহাৰং গন্ত্ৱা পণীতপৰিক্খাৰে ভিক্খূ দিস্ৱা অৰিযৱংসকথং কথেত্ৱা তেসং পংসুকূলানি গাহাপেত্ৱা তেসং চীৱৰানি গণ্হাতি, মত্তিকাপত্তে গাহাপেত্ৱা মনাপমনাপে পত্তে থালকানি চ গহেত্ৱা যানকং পূৰেত্ৱা জেতৱনং আগচ্ছতি. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, উপনন্দো সক্যপুত্তো মহগ্ঘসো মহিচ্ছো অঞ্ঞেসং পটিপত্তিং কথেত্ৱা সমণপৰিক্খাৰেন যানকং পূৰেত্ৱা আগচ্ছতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘অযুত্তং, ভিক্খৱে, উপনন্দেন কতং পৰেসং অৰিযৱংসকথং কথেন্তেন, পঠমতৰঞ্হি অত্তনা অপ্পিচ্ছেন হুত্ৱা পচ্ছা পৰেসং অৰিযৱংসং কথেতুং ৱট্টতী’’তি.

‘‘অত্তানমেৱ পঠমং, পতিৰূপে নিৱেসযে;

অথঞ্ঞমনুসাসেয্য, ন কিলিস্সেয্য পণ্ডিতো’’তি. (ধ. প. ১৫৮) –

ইমং ধম্মপদে গাথং দেসেত্ৱা উপনন্দং গৰহিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ উপনন্দো মহিচ্ছো, পুব্বে মহাসমুদ্দেপি উদকং ৰক্খিতব্বং মঞ্ঞী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সমুদ্দদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথেকো কাকো সমুদ্দস্স উপৰিভাগে ৱিচৰন্তো ‘‘সমুদ্দে উদকং পমাণেন পিৱথ, ৰক্খন্তা পিৱথা’’তি মচ্ছসঙ্ঘসকুণসঙ্ঘে ৱাৰেন্তো ৱাৰেন্তো চৰতি. তং দিস্ৱা সমুদ্দদেৱতা পঠমং গাথমাহ –

১৩৬. ‘‘কো নাযং লোণতোযস্মিং, সমন্তা পৰিধাৱতি;

মচ্ছে মকৰে চ ৱাৰেতি, ঊমীসু চ ৱিহঞ্ঞতী’’তি.

তত্থ কো নাযন্তি কো নু অযং.

তং সুত্ৱা সমুদ্দকাকো দুতিযং গাথমাহ –

১৩৭. ‘‘অনন্তপাযী সকুণো, অতিত্তোতি দিসাসুতো;

সমুদ্দং পাতুমিচ্ছামি, সাগৰং সৰিতংপতি’’ন্তি.

তস্সত্থো – অহং অনন্তসাগৰং পাতুমিচ্ছামি, তেনম্হি অনন্তপাযী নাম সকুণো মহতিযাপি অপূৰণিযা তণ্হায সমন্নাগতত্তা অতিত্তোতিপি অহং দিসাসু সুতো ৱিস্সুতো পাকটো, স্ৱাহং ইমং সকলসমুদ্দং সুন্দৰানং ৰতনানং আকৰত্তা সাগৰেন ৱা খতত্তা সাগৰং সৰিতানং পতিভাৱেন সৰিতংপতিং পাতুমিচ্ছামীতি.

তং সুত্ৱা সমুদ্দদেৱতা ততিযং গাথমাহ –

১৩৮. ‘‘সো অযং হাযতি চেৱ, পূৰতে চ মহোদধি;

নাস্স নাযতি পীতন্তো, অপেয্যো কিৰ সাগৰো’’তি.

তত্থ সো অযং হাযতি চেৱাতি উদকস্স ওসক্কনৱেলায হাযতি, নিক্খমনৱেলায পূৰতি. নাস্স নাযতীতি অস্স মহাসমুদ্দস্স সচেপি নং সকললোকো পিৱেয্য, তথাপি ‘‘ইতো এত্তকং নাম উদকং পীত’’ন্তি পৰিযন্তো ন পঞ্ঞাযতি. অপেয্যো কিৰাতি এসো কিৰ সাগৰো ন সক্কা কেনচি উদকং খেপেত্ৱা পাতুন্তি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সা ভেৰৱৰূপাৰম্মণং দস্সেত্ৱা সমুদ্দকাকং পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সমুদ্দকাকো উপনন্দো অহোসি, দেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সমুদ্দজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[২৯৭] ৭. কামৱিলাপজাতকৱণ্ণনা

উচ্চে সকুণ ডেমানাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু পুপ্ফৰত্তজাতকে (জা. ১.১.১৪৭) কথিতং, অতীতৱত্থু ইন্দ্ৰিযজাতকে (জা. ১.৮.৬০ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. তং পন পুৰিসং জীৱন্তং সূলে উত্তাসেসুং. সো তত্থ নিসিন্নো আকাসেন গচ্ছন্তং একং কাকং দিস্ৱা তাৱখৰম্পি তং ৱেদনং অগণেত্ৱা পিযভৰিযায সাসনং পেসেতুং কাকং আমন্তেন্তো ইমা গাথা আহ –

১৩৯. ‘‘উচ্চে সকুণ ডেমান, পত্তযান ৱিহঙ্গম;

ৱজ্জাসি খো ত্ৱং ৱামূৰুং, চিৰং খো সা কৰিস্সতি.

১৪০. ‘‘ইদং খো সা ন জানাতি, অসিং সত্তিঞ্চ ওড্ডিতং;

সা চণ্ডী কাহতি কোধং, তং মে তপতি নো ইদং.

১৪১. ‘‘এস উপ্পলসন্নাহো, নিক্খঞ্চুস্সীসকোহিতং;

কাসিকঞ্চ মুদুং ৱত্থং, তপ্পেতু ধনিকা পিযা’’তি.

তত্থ ডেমানাতি গচ্ছমান চৰমান. পত্তযানাতি তমেৱালপতি, তথা ৱিহঙ্গমাতি. সো হি পত্তেহি যানং কত্ৱা গমনতো পত্তযানো, আকাসে গমনতো ৱিহঙ্গমো. ৱজ্জাসীতি ৱদেয্যাসি. ৱামূৰুন্তি কদলিক্খন্ধসমানঊৰুং, মম সূলে নিসিন্নভাৱং ৱদেয্যাসি. চিৰং খো সা কৰিস্সতীতি সা ইমং পৱত্তিং অজানমানা মম আগমনং চিৰং কৰিস্সতি, ‘‘চিৰং মে গতস্স পিযস্স ন চ আগচ্ছতী’’তি এৱং চিন্তেস্সতীতি অত্থো.

অসিং সত্তিঞ্চাতি অসিসমানতায সত্তিসমানতায চ সূলমেৱ সন্ধায ৱদতি. তঞ্হি তস্স উত্তাসনত্থায ওড্ডিতং ঠপিতং. চণ্ডীতি কোধনা. কাহতি কোধন্তি ‘‘অতিচিৰাযতী’’তি মযি কোধং কৰিস্সতি. তং মে তপতীতি তং তস্সা কুজ্ঝনং মং তপতি. নো ইদন্তি ইধ পন ইদং সূলং মং ন তপতীতি দীপেতি.

‘‘এস উপ্পলসন্নাহো’’তিআদীহি ঘৰে উস্সীসকে ঠপিতং অত্তনো ভণ্ডং আচিক্খতি. তত্থ উপ্পলসন্নাহোতি উপ্পলো চ সন্নাহো চ উপ্পলসন্নাহো, উপ্পলসদিসো কণযো চ সন্নাহকো চাতি অত্থো. নিক্খঞ্চাতি পঞ্চহি সুৱণ্ণেহি কতং অঙ্গুলিমুদ্দিকং. কাসিকঞ্চ মুদু ৱত্থন্তি মুদুং কাসিকসাটকযুগং সন্ধাযাহ. এত্তকং কিৰ তেন উস্সীসকে নিক্খিত্তং. তপ্পেতু ধনিকা পিযাতি এতং সব্বং গহেত্ৱা সা মম পিযা ধনত্থিকা ইমিনা ধনেন তপ্পেতু পূৰেতু, সন্তুট্ঠা হোতূতি.

এৱং সো পৰিদেৱমানোৱ কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু, সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ভৰিযা এতৰহি ভৰিযা অহোসি, যেন পন দেৱপুত্তেন তং কাৰণং দিট্ঠং, সো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কামৱিলাপজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[২৯৮] ৮. উদুম্বৰজাতকৱণ্ণনা

উদুম্বৰা চিমে পক্কাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ অঞ্ঞতৰস্মিং পচ্চন্তগামকে ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা ৱসতি. ৰমণীযো ৱিহাৰো পিট্ঠিপাসাণে নিৱিট্ঠো, মন্দং সম্মজ্জনট্ঠানং উদকফাসুকং, গোচৰগামো নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে, সম্পিযাযমানা মনুস্সা ভিক্খং দেন্তি. অথেকো ভিক্খু চাৰিকং চৰমানো তং ৱিহাৰং পাপুণি. নেৱাসিকো তস্স আগন্তুকৱত্তং কত্ৱা পুনদিৱসে তং আদায গামং পিণ্ডায পাৱিসি. মনুস্সা পণীতং ভিক্খং দত্ৱা স্ৱাতনায নিমন্তযিংসু. আগন্তুকো কতিপাহং ভুঞ্জিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘একেনুপাযেন ইমং ভিক্খুং ৱঞ্চেত্ৱা নিক্কড্ঢিত্ৱা ইমং ৱিহাৰং গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং থেৰূপট্ঠানং আগতং পুচ্ছি – ‘‘কিং, আৱুসো, বুদ্ধূপট্ঠানং নাকাসী’’তি? ‘‘ভন্তে, ইমং ৱিহাৰং পটিজগ্গন্তো নত্থি, তেনম্হি ন গতপুব্বো’’তি. ‘‘যাৱ ত্ৱং বুদ্ধূপট্ঠানং গন্ত্ৱা আগচ্ছসি, তাৱাহং পটিজগ্গিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি নেৱাসিকো ‘‘যাৱ মমাগমনা থেৰে মা পমজ্জিত্থা’’তি মনুস্সানং ৱত্ৱা পক্কামি.

ততো পট্ঠায আগন্তুকো ‘‘তস্স নেৱাসিকস্স অযঞ্চ অযঞ্চ দোসো’’তি তে মনুস্সে পৰিভিন্দি. ইতৰোপি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পুনাগতো, অথস্স সো সেনাসনং ন অদাসি. সো একস্মিং ঠানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে পিণ্ডায গামং পাৱিসি, মনুস্সা সামীচিমত্তম্পি ন কৰিংসু. সো ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা পুন জেতৱনং গন্ত্ৱা তং কাৰণং ভিক্খূনং আৰোচেসি. তে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ ভিক্খু অসুকং ভিক্খুং ৱিহাৰা নিক্কড্ঢিত্ৱা সযং তত্থ ৱসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি সো ইমং ৱসনট্ঠানা নিক্কড্ঢিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তত্থ ৱস্সানে সত্তসত্তাহং দেৱো ৱস্সি. অথেকো ৰত্তমুখখুদ্দকমক্কটো একিস্সা অনোৱস্সিকায পাসাণদৰিযা ৱসমানো একদিৱসং দৰিদ্ৱাৰে অতেমনট্ঠানে সুখেন নিসীদি. তত্থ একো কাড়মুখমহামক্কটো তিন্তো সীতেন পীড়িযমানো ৱিচৰন্তো তং তথানিসিন্নং দিস্ৱা ‘‘উপাযেন নং নীহৰিত্ৱা এত্থ ৱসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা কুচ্ছিং ওলম্বেত্ৱা সুহিতাকাৰং দস্সেত্ৱা তস্স পুৰতো ঠত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৪২. ‘‘উদুম্বৰা চিমে পক্কা, নিগ্ৰোধা চ কপিত্থনা;

এহি নিক্খম ভুঞ্জস্সু, কিং জিঘচ্ছায মিয্যসী’’তি.

তত্থ কপিত্থনাতি পিলক্খা. এহি নিক্খমাতি এতে উদুম্বৰাদযো ফলভাৰনমিতা, অহম্পি খাদিত্ৱা সুহিতো আগতোস্মি, ত্ৱম্পি গচ্ছ ভুঞ্জস্সূতি.

সোপি তস্স ৱচনং সুত্ৱা সদ্দহিত্ৱা ফলানি খাদিতুকামো নিক্খমিত্ৱা তত্থ তত্থ ৱিচৰিত্ৱা কিঞ্চি অলভন্তো পুনাগন্ত্ৱা তং অন্তোপাসাণদৰিযং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নং দিস্ৱা ‘‘ৱঞ্চেস্সামি ন’’ন্তি তস্স পুৰতো ঠত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৪৩. ‘‘এৱং সো সুহিতো হোতি, যো ৱুড্ঢমপচাযতি;

যথাহমজ্জ সুহিতো, দুমপক্কানি মাসিতো’’তি.

তত্থ দুমপক্কানি মাসিতোতি উদুম্বৰাদীনি ৰুক্খফলানি খাদিত্ৱা অসিতো ধাতো সুহিতো.

তং সুত্ৱা মহামক্কটো ততিযং গাথমাহ –

১৪৪. ‘‘যং ৱনেজো ৱনেজস্স, ৱঞ্চেয্য কপিনো কপি;

দহৰো কপি সদ্ধেয্য, ন হি জিণ্ণো জৰাকপী’’তি.

তস্সত্থো – যং ৱনে জাতো কপি ৱনে জাতস্স কপিনো ৱঞ্চনং কৰেয্য, তং তযা সদিসো দহৰো ৱানৰো সদ্দহেয্য, মাদিসো পন জিণ্ণো জৰাকপি মহল্লকমক্কটো ন হি সদ্দহেয্য, সতক্খত্তুম্পি ভণন্তস্স তুম্হাদিসস্স ন সদ্দহতি. ইমস্মিঞ্হি হিমৱন্তপদেসে সব্বং ফলাফলং ৱস্সেন কিলিন্নং পতিতং, পুন তৱ ইদং ঠানং নত্থি, গচ্ছাতি. সো ততোৱ পক্কামি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা খুদ্দকমক্কটো নেৱাসিকো অহোসি, কাড়মহামক্কটো আগন্তুকো, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

উদুম্বৰজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[২৯৯] ৯. কোমাৰপুত্তজাতকৱণ্ণনা

পুৰে তুৱন্তি ইদং সত্থা পুব্বাৰামে ৱিহৰন্তো কেড়িসীলে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি. তে কিৰ ভিক্খূ সত্থৰি উপৰিপাসাদে ৱিহৰন্তে হেট্ঠাপাসাদে দিট্ঠসুতাদীনি কথেন্তা কলহঞ্চ পৰিভাসঞ্চ কৰোন্তা নিসীদিংসু. সত্থা মহামোগ্গল্লানং আমন্তেত্ৱা ‘‘এতে ভিক্খূ সংৱেজেহী’’তি আহ. থেৰো আকাসে উপ্পতিত্ৱা পাদঙ্গুট্ঠকেন পাসাদথুপিকং পহৰিত্ৱা যাৱ উদকপৰিযন্তা পাসাদং কম্পেসি. তে ভিক্খূ মৰণভযভীতা নিক্খমিত্ৱা বহি অট্ঠংসূ. তেসং সো কেড়িসীলভাৱো ভিক্খূসু পাকটো জাতো. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, একচ্চে ভিক্খূ এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা কেড়িসীলা হুত্ৱা ৱিচৰন্তি, ‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’তি ৱিপস্সনায কম্মং ন কৰোন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেতে কেড়িসীলকাযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ‘‘কোমাৰপুত্তো’’তি নং সঞ্জানিংসু. সো অপৰভাগে নিক্খমিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱসি. অথঞ্ঞে কেড়িসীলা তাপসা হিমৱন্তপদেসে অস্সমং মাপেত্ৱা ৱসিংসু, কসিণপৰিকম্মমত্তম্পি নেসং নত্থি, অৰঞ্ঞতো ফলাফলানি আহৰিত্ৱা খাদিত্ৱা হসমানা নানপ্পকাৰায কেড়িযা ৱীতিনামেন্তি. তেসং সন্তিকে একো মক্কটো অত্থি, সোপি কেড়িসীলকোৱ মুখৱিকাৰাদীনি কৰোন্তো তাপসানং নানাৱিধং কেড়িং দস্সেতি. তাপসা তত্থ চিৰং ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায মনুস্সপথং অগমংসু. তেসং গতকালতো পট্ঠায বোধিসত্তো তং ঠানং গন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি, মক্কটো তেসং ৱিয তস্সপি কেড়িং দস্সেসি.

বোধিসত্তো অচ্ছৰং পহৰিত্ৱা ‘‘সুসিক্খিতপব্বজিতানং সন্তিকে ৱসন্তেন নাম আচাৰসম্পন্নেন কাযাদীহি সুসঞ্ঞতেন ঝানেসু যুত্তেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি তস্স ওৱাদং অদাসি. সো ততো পট্ঠায সীলৱা আচাৰসম্পন্নো অহোসি, বোধিসত্তোপি ততো অঞ্ঞত্থ অগমাসি. অথ তে তাপসা লোণম্বিলং সেৱিত্ৱা তং ঠানং অগমংসু. মক্কটো পুব্বে ৱিয তেসং কেড়িং ন দস্সেসি. অথ নং তাপসা ‘‘পুব্বে, ত্ৱং আৱুসো, অম্হাকং পুৰতো কেড়িং অকাসি, ইদানি ন কৰোসি, কিংকাৰণা’’তি পুচ্ছন্তা পঠমং গাথমাহংসু –

১৪৫. ‘‘পুৰে তুৱং সীলৱতং সকাসে, ওক্কন্তিকং কীড়সি অস্সমম্হি;

কৰোহৰে মক্কটিযানি মক্কট, ন তং মযং সীলৱতং ৰমামা’’তি.

তত্থ সীলৱতং সকাসেতি কেড়িসীলানং অম্হাকং সন্তিকে. ওক্কন্তিকন্তি মিগো ৱিয ওক্কন্তিত্ৱা কীড়সি. কৰোহৰেতি এত্থ অৰেতি আলপনং. মক্কটিযানীতি মুখমক্কটিককীড়াসঙ্খাতানি মুখৱিকাৰানি. ন তং মযং সীলৱতং ৰমামাতি যং পুব্বে তৱ কেড়িসীলং কেড়িৱতং, তং মযং এতৰহি ন ৰমাম, ত্ৱম্পি নো ন ৰমাপেসি, কিং নু খো কাৰণন্তি.

তং সুত্ৱা মক্কটো দুতিযং গাথমাহ –

১৪৬. ‘‘সুতা হি ময্হং পৰমা ৱিসুদ্ধি, কোমাৰপুত্তস্স বহুস্সুতস্স;

মা দানি মং মঞ্ঞি তুৱং যথা পুৰে, ঝানানুযুত্তো ৱিহৰামি আৱুসো’’তি.

তত্থ ময্হন্তি কৰণত্থে সম্পদানং. ৱিসুদ্ধীতি ঝানৱিসুদ্ধি. বহুস্সুতস্সাতি বহূনং কসিণপৰিকম্মানং অট্ঠন্নঞ্চ সমাপত্তীনং সুতত্তা চেৱ পটিৱিদ্ধত্তা চ বহুস্সুতস্স. তুৱন্তি তেসু একং তাপসং আলপন্তো ইদানি মা মং ত্ৱং পুৰে ৱিয সঞ্জানি, নাহং পুৰিমসদিসো, আচৰিযো মে লদ্ধোতি দীপেতি.

তং সুত্ৱা তাপসা ততিযং গাথমাহংসু –

১৪৭. ‘‘সচেপি সেলস্মি ৱপেয্য বীজং, দেৱো চ ৱস্সে ন হি তং ৱিৰূড়্হে;

সুতা হি তে সা পৰমা ৱিসুদ্ধি, আৰা তুৱং মক্কট ঝানভূমিযা’’তি.

তস্সত্থো – সচেপি পাসাণপিট্ঠে পঞ্চৱিধং বীজং ৱপেয্য, দেৱো চ সম্মা ৱস্সেয্য, অখেত্ততায তং ন ৱিৰূড়্হেয্য, এৱমেৱ তযা পৰমা ঝানৱিসুদ্ধি সুতা, ত্ৱং পন তিৰচ্ছানযোনিকত্তা আৰা ঝানভূমিযা দূৰে ঠিতো, ন সক্কা তযা ঝানং নিব্বত্তেতুন্তি মক্কটং গৰহিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কেড়িসীলা তাপসা ইমে ভিক্খূ অহেসুং, কোমাৰপুত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কোমাৰপুত্তজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[৩০০] ১০. ৱকজাতকৱণ্ণনা

পৰপাণৰোধা জীৱন্তোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণসন্থতং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ৱিনযে (পাৰা. ৫৬৫ আদযো) ৱিত্থাৰতো আগতমেৱ. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – আযস্মা উপসেনো দুৱস্সিকো একৱস্সিকেন সদ্ধিৱিহাৰিকেন সদ্ধিং সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থাৰা গৰহিতো ৱন্দিত্ৱা পক্কন্তো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তো অপ্পিচ্ছতাদিগুণযুত্তো তেৰস ধুতঙ্গানি সমাদায পৰিসম্পি তেৰসধুতঙ্গধৰং কত্ৱা ভগৱতি তেমাসং পটিসল্লীনে সপৰিসো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিসং নিস্সায পঠমং গৰহং লভিত্ৱা অধম্মিকায কতিকায অননুৱত্তনে দুতিযং সাধুকাৰং লভিত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায ধুতঙ্গধৰা ভিক্খূ যথাসুখং উপসঙ্কমিত্ৱা মং পস্সন্তূ’’তি সত্থাৰা কতানুগ্গহো নিক্খমিত্ৱা ভিক্খূনং তমত্থং আৰোচেসি. ততো পভুতি ভিক্খূ ধুতঙ্গধৰা হুত্ৱা সত্থাৰং দস্সনায উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থৰি পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতে তত্থ তত্থ পংসুকূলানি ছড্ডেত্ৱা অত্তনো পত্তচীৱৰানেৱ গণ্হিংসু. সত্থা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সেনাসনচাৰিকং চৰন্তো তত্থ তত্থ পতিতানি পংসুকূলানি দিস্ৱা পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, ইমেসং নাম ভিক্খূনং ধুতঙ্গসমাদানং ন চিৰট্ঠিতিকং ৱকস্স উপোসথকম্মসদিসং অহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সক্কো দেৱৰাজা অহোসি. অথেকো ৱকো গঙ্গাতীৰে পাসাণপিট্ঠে ৱসতি, অথ গঙ্গায মহোদকং আগন্ত্ৱা তং পাসাণং পৰিক্খিপি. ৱকো অভিৰুহিত্ৱা পাসাণপিট্ঠে নিপজ্জি, নেৱস্স গোচৰো অত্থি, ন গোচৰায গমনমগ্গো, উদকম্পি ৱড্ঢতেৱ. সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং নেৱ গোচৰো অত্থি, ন গোচৰায গমনমগ্গো, নিক্কম্মস্স পন নিপজ্জনতো উপোসথকম্মং ৱৰ’’ন্তি মনসাৱ উপোসথং অধিট্ঠায সীলানি সমাদিযিত্ৱা নিপজ্জি. তদা সক্কো দেৱৰাজা আৱজ্জমানো তস্স তং দুব্বলসমাদানং ঞত্ৱা ‘‘এতং ৱকং ৱিহেঠেস্সামী’’তি এড়কৰূপেন আগন্ত্ৱা তস্স অৱিদূৰে ঠত্ৱা অত্তানং দস্সেসি. ৱকো তং দিস্ৱা ‘‘অঞ্ঞস্মিং দিৱসে উপোসথকম্মং জানিস্সামী’’তি উট্ঠায তং গণ্হিতুং পক্খন্দি. এড়কোপি ইতো চিতো চ পক্খন্দিত্ৱা অত্তানং গহেতুং নাদাসি. ৱকো তং গহেতুং অসক্কোন্তো নিৱত্তিত্ৱা আগম্ম ‘‘উপোসথকম্মং তাৱ মে ন ভিজ্জতী’’তি তত্থেৱ পুন নিপজ্জি. সক্কো সক্কত্তভাৱেনেৱ আকাসে ঠত্ৱা ‘‘তাদিসস্স দুব্বলজ্ঝাসযস্স কিং উপোসথকম্মেন, ত্ৱং মম সক্কভাৱং অজানন্তো এড়কমংসং খাদিতুকামো অহোসী’’তি তং ৱিহেঠেত্ৱা গৰহিত্ৱা দেৱলোকমেৱ গতো.

১৪৮. ‘‘পৰপাণৰোধা জীৱন্তো, মংসলোহিতভোজনো;