৩. উদপানৱগ্গো

[২৭১] ১. উদপানদূসকজাতকৱণ্ণনা

আৰঞ্ঞিকস্স ইসিনোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং উদপানদূসকসিঙ্গালং আৰব্ভ কথেসি. একো কিৰ সিঙ্গালো ভিক্খুসঙ্ঘস্স পানীযউদপানং উচ্চাৰপস্সাৱকৰণেন দূসেত্ৱা পক্কামি. অথ নং একদিৱসং উদপানসমীপং আগতং সামণেৰা লেড্ডূহি পহৰিত্ৱা কিলমেসুং, সো ততো পট্ঠায তং ঠানং পুন নিৱত্তিত্ৱাপি ন ওলোকেসি. ভিক্খূ তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, উদপানদূসকসিঙ্গালো কিৰ সামণেৰেহি কিলমিতকালতো পট্ঠায পুন নিৱত্তিত্ৱাপি ন ওলোকেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস সিঙ্গালো উদপানদূসকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ইদমেৱ ইসিপতনং অযমেৱ উদপানো অহোসি. তদা বোধিসত্তো বাৰাণসিযং কুলঘৰে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ইসিগণপৰিৱুতো ইসিপতনে ৱাসং কপ্পেসি. তদা একো সিঙ্গালো ইদমেৱ উদপানং দূসেত্ৱা পক্কমতি. অথ নং একদিৱসং তাপসা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা একেনুপাযেন গহেত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং আনযিংসু. বোধিসত্তো সিঙ্গালেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

৬১. ‘‘আৰঞ্ঞিকস্স ইসিনো, চিৰৰত্ততপস্সিনো;

কিচ্ছাকতং উদপানং, কথং সম্ম অৱাহযী’’তি.

তস্সত্থো – অৰঞ্ঞে ৱসনতায আৰঞ্ঞিকস্স, এসিতগুণত্তা ইসিনো, চিৰৰত্তং তপং নিস্সায ৱুত্থত্তা চিৰৰত্ততপস্সিনো কিচ্ছাকতং কিচ্ছেন দুক্খেন নিপ্ফাদিতং উদপানং কথং কিমত্থায সম্ম সিঙ্গাল, ত্ৱং অৱাহযি মুত্তকৰীসেন অজ্ঝোত্থৰি দূসেসি, তং ৱা মুত্তকৰীসং এত্থ অৱাহযি পাতেসীতি.

তং সুত্ৱা সিঙ্গালো দুতিযং গাথমাহ –

৬২. ‘‘এস ধম্মো সিঙ্গালানং, যং পিত্ৱা ওহদামসে;

পিতুপিতামহং ধম্মো, ন তং উজ্ঝাতুমৰহসী’’তি.

তত্থ এস ধম্মোতি এস সভাৱো. যং পিত্ৱা ওহদামসেতি, সম্ম, যং মযং যত্থ পানীযং পিৱাম, তমেৱ ঊহদামপি ওমুত্তেমপি, এস অম্হাকং সিঙ্গালানং ধম্মোতি দস্সেতি. পিতুপিতামহন্তি পিতূনঞ্চ পিতামহানঞ্চ নো এস ধম্মো. ন তং উজ্ঝাতুমৰহসীতি তং অম্হাকং পৱেণিআগতং ধম্মং সভাৱং ত্ৱং উজ্ঝাতুং ন অৰহসি, ন যুত্তং তে এত্থ কুজ্ঝিতুন্তি.

অথস্স বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –

৬৩. ‘‘যেসং ৱো এদিসো ধম্মো, অধম্মো পন কীদিসো;

মা ৱো ধম্মং অধম্মং ৱা, অদ্দসাম কুদাচন’’ন্তি.

তত্থ মা ৱোতি তুম্হাকং ধম্মং ৱা অধম্মং ৱা ন মযং কদাচি অদ্দসামাতি.

এৱং বোধিসত্তো তস্স ওৱাদং দত্ৱা ‘‘মা পুন আগচ্ছা’’তি আহ. সো ততো পট্ঠায পুন নিৱত্তিত্ৱাপি ন ওলোকেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা উদপানদূসকো অযমেৱ সিঙ্গালো অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

উদপানদূসকজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[২৭২] ২. ব্যগ্ঘজাতকৱণ্ণনা

যেন মিত্তেন সংসগ্গাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. কোকালিকৱত্থু তেৰসকনিপাতে তক্কাৰিযজাতকে (জা. ১.১৩.১০৪ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. কোকালিকো পন ‘‘সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে গহেত্ৱা আগমিস্সামী’’তি কোকালিকৰট্ঠতো জেতৱনং আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা থেৰে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘আৱুসো, কোকালিকৰট্ঠৱাসিনো মনুস্সা তুম্হে পক্কোসন্তি, এথ গচ্ছামা’’তি আহ. ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, আৱুসো, ন মযং আগচ্ছামা’’তি. সো থেৰেহি পটিক্খিত্তো সযমেৱ অগমাসি. অথ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, কোকালিকো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেহি সহাপি ৱিনাপি ৱত্তিতুং ন সক্কোতি, সংযোগম্পি ন সহতি, ৱিযোগম্পি ন সহতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি কোকালিকো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেহি নেৱ সহ, ন ৱিনা ৱত্তিতুং সক্কোতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতৰস্মিং অৰঞ্ঞাযতনে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স ৱিমানতো অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনপ্পতিজেট্ঠকে অঞ্ঞা ৰুক্খদেৱতা ৱসতি. তস্মিং ৱনসণ্ডে সীহো চ ব্যগ্ঘো চ ৱসন্তি. তেসং ভযেন কোচি তত্থ ন খেত্তং কৰোতি, ন ৰুক্খং ছিন্দতি, নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেতুং সমত্থো নাম নত্থি. তে পন সীহব্যগ্ঘা নানপ্পকাৰে মিগে ৱধিত্ৱা খাদন্তি, খাদিতাৱসেসং তত্থেৱ পহায গচ্ছন্তি. তেন সো ৱনসণ্ডো অসুচিকুণপগন্ধো হোতি. অথ ইতৰা ৰুক্খদেৱতা অন্ধবালা কাৰণাকাৰণং অজানমানা একদিৱসং বোধিসত্তং আহ – ‘‘সম্ম, এতে নো সীহব্যগ্ঘে নিস্সায ৱনসণ্ডো অসুচিকুণপগন্ধো জাতো, অহং এতে পলাপেমী’’তি. বোধিসত্তো ‘‘সম্ম, ইমে দ্ৱে নিস্সায অম্হাকং ৱিমানানি ৰক্খিযন্তি, এতেসু পলাযন্তেসু ৱিমানানি নো ৱিনস্সিস্সন্তি, সীহব্যগ্ঘানং পদং অপস্সন্তা মনুস্সা সব্বং ৱনং ছিন্দিত্ৱা একঙ্গণং কত্ৱা খেত্তানি কৰিস্সন্তি, মা তে এৱং ৰুচ্চী’’তি ৱত্ৱা পুৰিমা দ্ৱে গাথা অৱোচ –

৬৪. ‘‘যেন মিত্তেন সংসগ্গা, যোগক্খেমো ৱিহিয্যতি;

পুব্বেৱজ্ঝাভৱং তস্স, ৰক্খে অক্খীৱ পণ্ডিতো.

৬৫. ‘‘যেন মিত্তেন সংসগ্গা, যোগক্খেমো পৱড্ঢতি;

কৰেয্যত্তসমং ৱুত্তিং, সব্বকিচ্চেসু পণ্ডিতো’’তি.

তত্থ যেন মিত্তেন সংসগ্গাতি যেন পাপমিত্তেন সদ্ধিং সংসগ্গহেতু সংসগ্গকাৰণা, যেন সদ্ধিং দস্সনসংসগ্গো সৱনসংসগ্গো কাযসংসগ্গো সমুল্লপনসংসগ্গো পৰিভোগসংসগ্গোতি ইমস্স পঞ্চৱিধস্স সংসগ্গস্স কতত্তাতি অত্থো. যোগক্খেমোতি কাযচিত্তসুখং. তঞ্হি দুক্খযোগতো খেমত্তা ইধ যোগক্খেমোতি অধিপ্পেতং. ৱিহিয্যতীতি পৰিহাযতি. পুব্বেৱজ্ঝাভৱং তস্স, ৰক্খে অক্খীৱ পণ্ডিতোতি তস্স পাপমিত্তস্স অজ্ঝাভৱং তেন অভিভৱিতব্বং অত্তনো লাভযসজীৱিতং, যথা নং সো ন অজ্ঝাভৱতি, তথা পঠমতৰমেৱ অত্তনো অক্খী ৱিয পণ্ডিতো পুৰিসো ৰক্খেয্য.

দুতিযগাথায যেনাতি যেন কল্যাণমিত্তেন সহ সংসগ্গকাৰণা. যোগক্খেমো পৱড্ঢতীতি কাযচিত্তসুখং ৱড্ঢতি. কৰেয্যত্তসমং ৱুত্তিন্তি তস্স কল্যাণমিত্তস্স সব্বকিচ্চেসু পণ্ডিতো পুৰিসো যথা অত্তনো জীৱিতৱুত্তিঞ্চ উপভোগপৰিভোগৱুত্তিঞ্চ কৰোতি, এৱমেতং সব্বং কৰেয্য, অধিকম্পি কৰেয্য, হীনং পন ন কৰেয্যাতি.

এৱং বোধিসত্তেন কাৰণে কথিতেপি সা বালদেৱতা অনুপধাৰেত্ৱা একদিৱসং ভেৰৱৰূপাৰম্মণং দস্সেত্ৱা তে সীহব্যগ্ঘে পলাপেসি. মনুস্সা তেসং পদৱলঞ্জং অদিস্ৱা ‘‘সীহব্যগ্ঘা অঞ্ঞং ৱনসণ্ডং গতা’’তি ঞত্ৱা ৱনসণ্ডস্স একপস্সং ছিন্দিংসু. দেৱতা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অহং, সম্ম, তৱ ৱচনং অকত্ৱা তে পলাপেসিং, ইদানি তেসং গতভাৱং ঞত্ৱা মনুস্সা ৱনসণ্ডং ছিন্দন্তি, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘ইদানি তে অসুকৱনসণ্ডে নাম ৱসন্তি, গন্ত্ৱা তে আনেহী’’তি ৱুত্তা তত্থ গন্ত্ৱা তেসং পুৰতো ঠত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ততিযং গাথমাহ –

৬৬. ‘‘এথ ব্যগ্ঘা নিৱত্তৱ্হো, পচ্চুপেথ মহাৱনং;

মা ৱনং ছিন্দি নিব্যগ্ঘং, ব্যগ্ঘা মাহেসু নিব্বনা’’তি.

তত্থ ব্যগ্ঘাতি উভোপি তে ব্যগ্ঘনামেনেৱালপন্তী আহ. নিৱত্তৱ্হোতি নিৱত্তথ. পচ্চুপেথ মহাৱনন্তি তং মহাৱনং পচ্চুপেথ পুন উপগচ্ছথ, অযমেৱ ৱা পাঠো. মা ৱনং ছিন্দি নিব্যগ্ঘন্তি অম্হাকং ৱসনকৱনসণ্ডং ইদানি তুম্হাকং অভাৱেন নিব্যগ্ঘং মনুস্সা মা ছিন্দিংসু. ব্যগ্ঘা মাহেসু নিব্বনাতি তুম্হাদিসা চ ব্যগ্ঘৰাজানো অত্তনো ৱসনট্ঠানা পলাযিতত্তা নিব্বনা ৱসনট্ঠানভূতেন ৱনেন ৱিৰহিতা মা অহেসুং. তে এৱং তায দেৱতায যাচিযমানাপি ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, ন মযং আগমিস্সামা’’তি পটিক্খিপিংসুযেৱ. দেৱতা একিকাৱ ৱনসণ্ডং পচ্চাগঞ্ছি. মনুস্সাপি কতিপাহেনেৱ সব্বং ৱনং ছিন্দিত্ৱা খেত্তানি কৰিত্ৱা কসিকম্মং কৰিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অপণ্ডিতা দেৱতা কোকালিকো অহোসি, সীহো সাৰিপুত্তো, ব্যগ্ঘো মোগ্গল্লানো, পণ্ডিতদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ব্যগ্ঘজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[২৭৩] ৩. কচ্ছপজাতকৱণ্ণনা

কো নু উদ্ধিতভত্তোৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰাজস্স দ্ৱিন্নং মহামত্তানং কলহৱূপসমনং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু দুকনিপাতে কথিতমেৱ.

অতীতে পন বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে গঙ্গাতীৰে অস্সমপদং মাপেত্ৱা তত্থ অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো ৱাসং কপ্পেসি. ইমস্মিং কিৰ জাতকে বোধিসত্তো পৰমমজ্ঝত্তো অহোসি, উপেক্খাপাৰমিং পূৰেসি. তস্স পণ্ণসালদ্ৱাৰে নিসিন্নস্স একো পগব্ভো দুস্সীলো মক্কটো আগন্ত্ৱা কণ্ণসোতেসু অঙ্গজাতেন সলাকপৱেসনকম্মং কৰোতি, বোধিসত্তো অৱাৰেত্ৱা মজ্ঝত্তো হুত্ৱা নিসীদতিযেৱ. অথেকদিৱসং একো কচ্ছপো উদকা উত্তৰিত্ৱা গঙ্গাতীৰে মুখং ৱিৱৰিত্ৱা আতপং তপ্পন্তো নিদ্দাযতি. তং দিস্ৱা সো লোলৱানৰো তস্স মুখে সলাকপৱেসনকম্মং অকাসি. অথস্স কচ্ছপো পবুজ্ঝিত্ৱা অঙ্গজাতং সমুগ্গে পক্খিপন্তো ৱিয ডংসি, বলৱৱেদনা উপ্পজ্জি. ৱেদনং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কো নু খো মং ইমম্হা দুক্খা মোচেয্য, কস্স সন্তিকং গচ্ছামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞো মং ইমম্হা দুক্খা মোচেতুং সমত্থো নত্থি অঞ্ঞত্ৰ তাপসেন, তস্সেৱ সন্তিকং মযা গন্তুং ৱট্টতী’’তি কচ্ছপং দ্ৱীহি হত্থেহি উক্খিপিত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং অগমাসি. বোধিসত্তো তেন দুস্সীলমক্কটেন সদ্ধিং দৱং কৰোন্তো পঠমং গাথমাহ –

৬৭. ‘‘কো নু উদ্ধিতভত্তোৱ, পূৰহত্থোৱ ব্ৰাহ্মণো;

কহং নু ভিক্খং অচৰি, কং সদ্ধং উপসঙ্কমী’’তি.

তত্থ কো নু উদ্ধিতভত্তোৱাতি কো নু এস ৱড্ঢিতভত্তো ৱিয, একং ৱড্ঢিতভত্তং ভত্তপূৰপাতিং হত্থেহি গহেত্ৱা ৱিয কো নু এসো আগচ্ছতীতি অত্থো. পূৰহত্থোৱ ব্ৰাহ্মণোতি কত্তিকমাসে ৱাচনকং লভিত্ৱা পূৰহত্থো ব্ৰাহ্মণো ৱিয চ কো নু খো এসোতি ৱানৰং সন্ধায ৱদতি. কহং নু ভিক্খং অচৰীতি, ভো ৱানৰ, কস্মিং পদেসে অজ্জ ত্ৱং ভিক্খং অচৰি. কং সদ্ধং উপসঙ্কমীতি কতৰং নাম পুব্বপেতে উদ্দিস্স কতং সদ্ধভত্তং, কতৰং ৱা সদ্ধং পুগ্গলং ত্ৱং উপসঙ্কমি, কুতো তে অযং দেয্যধম্মো লদ্ধোতি দীপেতি.

তং সুত্ৱা দুস্সীলৱানৰো দুতিযং গাথমাহ –

৬৮. ‘‘অহং কপিস্মি দুম্মেধো, অনামাসানি আমসিং;

ত্ৱং মং মোচয ভদ্দং তে, মুত্তো গচ্ছেয্য পব্বত’’ন্তি.

তত্থ অহং কপিস্মি দুম্মেধোতি ভদ্দং তে অহং অস্মি দুম্মেধো চপলচিত্তো মক্কটো. অনামাসানি আমসিন্তি অনামসিতব্বট্ঠানানি আমসিং. ত্ৱং মং মোচয ভদ্দং তেতি ত্ৱং দযালু অনুকম্পকো মং ইমম্হা দুক্খা মোচেহি, ভদ্দং তে হোতু. মুত্তো গচ্ছেয্য পব্বতন্তি সোহং তৱানুভাৱেন ইমম্হা ব্যসনা মুত্তো পব্বতমেৱ গচ্ছেয্যং, ন তে পুন চক্খুপথে অত্তানং দস্সেয্যন্তি.

বোধিসত্তো তস্মিং কাৰুঞ্ঞেন কচ্ছপেন সদ্ধিং সল্লপন্তো ততিযং গাথমাহ –

৬৯. ‘‘কচ্ছপা কস্সপা হোন্তি, কোণ্ডঞ্ঞা হোন্তি মক্কটা;

মুঞ্চ কস্সপ কোণ্ডঞ্ঞং, কতং মেথুনকং তযা’’তি.

তস্সত্থো – কচ্ছপা নাম কস্সপগোত্তা হোন্তি, মক্কটা কোণ্ডঞ্ঞগোত্তা, কস্সপকোণ্ডঞ্ঞানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং আৱাহৱিৱাহসম্বন্ধো অত্থি. অদ্ধা তযিদং লোলেন দুস্সীলমক্কটেন তযা সদ্ধিং, তযা চ দুস্সীলেন ইমিনা মক্কটেন সদ্ধিং গোত্তসদিসতাসঙ্খাতস্স মেথুনধম্মস্স অনুচ্ছৱিকং দুস্সীল্যকম্মসঙ্খাতম্পি মেথুনকং কতং, তস্মা মুঞ্চ, কস্সপ, কোণ্ডঞ্ঞন্তি.

কচ্ছপো বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা কাৰণেন পসন্নো ৱানৰস্স অঙ্গজাতং মুঞ্চি. মক্কটো মুত্তমত্তোৱ বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা পলাতো, পুন তং ঠানং নিৱত্তিত্ৱাপি ন ওলোকেসি. কচ্ছপোপি বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো. বোধিসত্তোপি অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কচ্ছপৱানৰা দ্ৱে মহামত্তা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কচ্ছপজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[২৭৪] ৪. লোলজাতকৱণ্ণনা

কাযং বলাকা সিখিনীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং লোলভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি ধম্মসভং আনীতং সত্থা ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ লোলো, পুব্বেপি লোলোযেৱ, লোলতাযেৱ চ জীৱিতক্খযং পত্তো, তং নিস্সায পোৰাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো ৱসনট্ঠানা পৰিবাহিৰা অহেসু’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিসেট্ঠিনো মহানসে ভত্তকাৰকো পুঞ্ঞত্থায নীড়পচ্ছিং ঠপেসি. তদা বোধিসত্তো পাৰাৱতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ ৱাসং কপ্পেসি. অথেকো লোলকাকো মহানসমত্থকেন গচ্ছন্তো নানপ্পকাৰং মচ্ছমংসৱিকতিং দিস্ৱা পিপাসাভিভূতো ‘‘কং নু খো নিস্সায সক্কা ভৱেয্যং ওকাসং লদ্ধু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা বোধিসত্তং দিস্ৱা ‘‘ইমং নিস্সায সক্কা’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা তস্স গোচৰায অৰঞ্ঞগমনকালে পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘মযং খো, কাক, অঞ্ঞগোচৰা, ত্ৱম্পি অঞ্ঞগোচৰো, কিং নু খো মং অনুবন্ধসী’’তি আহ. ‘‘তুম্হাকং, সামি, কিৰিযা ময্হং ৰুচ্চতি, অহম্পি তুম্হেহি সমানগোচৰো হুত্ৱা তুম্হে উপট্ঠাতুং ইচ্ছামী’’তি. বোধিসত্তো সম্পটিচ্ছি. সো তেন সদ্ধিং গোচৰভূমিযং একগোচৰং চৰন্তো ৱিয ওসক্কিত্ৱা গোমযৰাসিং ৱিদ্ধংসেত্ৱা পাণকে খাদিত্ৱা কুচ্ছিপূৰং কত্ৱা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তুম্হে এত্তকং কালং চৰথেৱ, ননু ভোজনে নাম পমাণং ঞাতুং ৱট্টতি, এথ নাতিসাযমেৱ গচ্ছামা’’তি আহ. বোধিসত্তো তং আদায ৱসনট্ঠানং অগমাসি. ভত্তকাৰকো ‘‘অম্হাকং পাৰাৱতো সহাযং গহেত্ৱা আগতো’’তি কাকস্সাপি একং থুসপচ্ছিং ঠপেসি. কাকোপি চতূহপঞ্চাহং তেনেৱ নীহাৰেন ৱসি.

অথেকদিৱসং সেট্ঠিনো বহুমচ্ছমংসং আহৰিযিত্থ, কাকো তং দিস্ৱা লোভাভিভূতো পচ্চূসকালতো পট্ঠায নিত্থুনন্তো নিপজ্জি. অথ নং পুনদিৱসে বোধিসত্তো ‘‘এহি, সম্ম, গোচৰায পক্কমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘তুম্হে গচ্ছথ, ময্হং অজিণ্ণাসঙ্কা অত্থী’’তি. ‘‘সম্ম, কাকানং অজীৰকো নাম নত্থি, দীপৱট্টিমত্তমেৱ হি তুম্হাকং কুচ্ছিযং থোকং তিট্ঠতি, সেসং অজ্ঝোহটমত্তমেৱ জীৰতি, মম ৱচনং কৰোহি, মা এতং মচ্ছমংসং দিস্ৱা এৱমকাসী’’তি. ‘‘সামি, কিং নামেতং কথেথ, অজিণ্ণাসঙ্কাৱ ময্হ’’ন্তি. ‘‘তেন হি অপ্পমত্তো হোহী’’তি তং ওৱদিত্ৱা বোধিসত্তো পক্কামি.

ভত্তকাৰকোপি নানামচ্ছমংসৱিকতিযো সম্পাদেত্ৱা সৰীৰতো সেদং অপনেন্তো মহানসদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. কাকো ‘‘অযং ইদানি কালো মংসং খাদিতু’’ন্তি গন্ত্ৱা ৰসকৰোটিমত্থকে নিসীদি. ভত্তকাৰকো ‘‘কিৰী’’তি সদ্দং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো কাকং দিস্ৱা পৱিসিত্ৱা তং গহেত্ৱা সকলসৰীৰলোমং লুঞ্চিত্ৱা মত্থকে চূড়ং ঠপেত্ৱা সিঙ্গীৱেৰমৰিচাদীনি পিসিত্ৱা তক্কেন আলোড়েত্ৱা ‘‘ত্ৱং অম্হাকং সেট্ঠিনো মচ্ছমংসং উচ্ছিট্ঠকং কৰোসী’’তি সকলসৰীৰমস্স মক্খেত্ৱা খিপিত্ৱা নীড়পচ্ছিযং পাতেসি, বলৱৱেদনা উপ্পজ্জি. বোধিসত্তো গোচৰভূমিতো আগন্ত্ৱা তং নিত্থুনন্তং দিস্ৱা দৱং কৰোন্তো পঠমং গাথমাহ –

৭০. ‘‘কাযং বলাকা সিখিনী, চোৰী লঙ্ঘিপিতামহা;

ওৰং বলাকে আগচ্ছ, চণ্ডো মে ৱাযসো সখা’’তি.

তত্থ কাযং বলাকা সিখিনীতি তং কাকং তস্স বহলতক্কেন মক্খিতসৰীৰসেতৱণ্ণত্তা মত্থকে চ সিখায ঠপিতত্তা ‘‘কা এসা বলাকা সিখিনী’’তি পুচ্ছন্তো আলপতি. চোৰীতি কুলস্স অননুঞ্ঞায কুলঘৰং, কাকস্স ৱা অৰুচিযা পচ্ছিং পৱিট্ঠত্তা ‘‘চোৰী’’তি ৱদতি. লঙ্ঘিপিতামহাতি লঙ্ঘী ৱুচ্চতি আকাসে লঙ্ঘনতো মেঘো, বলাকা চ নাম মেঘসদ্দেন গব্ভং গণ্হন্তীতি মেঘসদ্দো বলাকানং পিতা, মেঘো পিতামহো হোতি. তেনাহ ‘‘লঙ্ঘিপিতামহা’’তি. ওৰং বলাকে আগচ্ছাতি, অম্ভো বলাকে, ইতো এহি. চণ্ডো মে ৱা যসো সখাতি ময্হং সখা পচ্ছিসামিকো ৱাযসো চণ্ডো ফৰুসো, সো আগতো তং দিস্ৱা কণযসদিসেন তুণ্ডেন কোট্টেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেয্য, তস্মা যাৱ ৱাযসো নাগচ্ছতি, তাৱ পচ্ছিতো ওতৰিত্ৱা ইতো এহি, সীঘং পলাযস্সূতি ৱদতি.

তং সুত্ৱা কাকো দুতিযং গাথমাহ –

৭১. ‘‘নাহং বলাকা সিখিনী, অহং লোলোস্মি ৱাযসো;

অকত্ৱা ৱচনং তুয্হং, পস্স লূনোস্মি আগতো’’তি.

তত্থ আগতোতি ত্ৱং ইদানি গোচৰভূমিতো আগতো, মং লূনং পস্সাতি অত্থো.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –

৭২. ‘‘পুনপাপজ্জসী সম্ম, সীলঞ্হি তৱ তাদিসং;

ন হি মানুসকা ভোগা, সুভুঞ্জা হোন্তি পক্খিনা’’তি.

তত্থ পুনপাপজ্জসী সম্মাতি সম্ম ৱাযস, পুনপি ত্ৱং এৱৰূপং দুক্খং পটিলভিস্সসেৱ, নত্থি তে এত্তকেন মোক্খো. কিংকাৰণা? সীলঞ্হি তৱ তাদিসং পাপকং, যস্মা তৱ আচাৰসীলং তাদিসং দুক্খাধিগমস্সেৱ অনুৰূপং. ন হি মানুসকাতি মনুস্সা নাম মহাপুঞ্ঞা, তিৰচ্ছানগতানং তথাৰূপং পুঞ্ঞং নত্থি, তস্মা মানুসকা ভোগা তিৰচ্ছানগতেন পক্খিনা ন ভুঞ্জীযন্তীতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘ইতো দানি পট্ঠায মযা এত্থ ৱসিতুং ন সক্কা’’তি উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগমাসি. কাকোপি নিত্থুনন্তো তত্থেৱ কালমকাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে লোলভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা লোলকাকো লোলভিক্খু অহোসি, পাৰাৱতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

লোলজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[২৭৫] ৫. ৰুচিৰজাতকৱণ্ণনা

কাযং বলাকা ৰুচিৰাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং লোলভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. দ্ৱেপি ৱত্থূনি পুৰিমসদিসানেৱ গাথাপি.

৭৩. ‘‘কাযং বলাকা ৰুচিৰা, কাকনীড়স্মিমচ্ছতি;

চণ্ডো কাকো সখা ময্হং, যস্স চেতং কুলাৱকং.

৭৪. ‘‘ননু মং সম্ম জানাসি, দিজ সামাকভোজন;

অকত্ৱা ৱচনং তুয্হং, পস্স লূনোস্মি আগতো.

৭৫. ‘‘পুনপাপজ্জসী সম্ম, সীলঞ্হি তৱ তাদিসং;

ন হি মানুসকা ভোগা, সুভুঞ্জা হোন্তি পক্খিনা’’তি. –

গাথা হি একন্তৰিকাযেৱ.

তত্থ ‘‘ৰুচিৰা’’তি তক্কমক্খিতসৰীৰতায সেতৱণ্ণতং সন্ধায ৱদতি. ৰুচিৰা পিযদস্সনা, পণ্ডৰাতি অত্থো. কাকনীড়স্মিন্তি কাককুলাৱকে. ‘‘কাকনিড্ঢস্মি’’ন্তিপি পাঠো. দিজাতি কাকো পাৰেৱতং আলপতি. সামাকভোজনাতি তিণবীজভোজন. সামাকগ্গহণেন হেত্থ সব্বম্পি তিণবীজং গহিতং. ইধাপি বোধিসত্তো ‘‘ন ইদানি সক্কা ইতো পট্ঠায মযা এত্থ ৱসিতু’’ন্তি উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে লোলভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা লোলকাকো লোলভিক্খু অহোসি, পাৰাৱতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৰুচিৰজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[২৭৬] ৬. কুৰুধম্মজাতকৱণ্ণনা

তৱ সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং হংসঘাতকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিৱাসিনো দ্ৱে সহাযকা ভিক্খূ পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদা যেভুয্যেন একতো ৱিচৰন্তি. তে একদিৱসং অচিৰৱতিং গন্ত্ৱা ন্হত্ৱা ৱালুকপুলিনে আতপং তপ্পমানা সাৰণীযকথং কথেন্তা অট্ঠংসু, তস্মিং খণে দ্ৱে হংসা আকাসেন গচ্ছন্তি. অথেকো দহৰভিক্খু সক্খৰং গহেত্ৱা ‘‘একস্স হংসপোতকস্স অক্খিং পহৰিস্সামী’’তি আহ, ইতৰো ‘‘ন সক্খিস্সসী’’তি আহ. ‘‘তিট্ঠতু ইমস্মিং পস্সে অক্খি, পৰপস্সে অক্খিং পহৰিস্সামী’’তি. ‘‘ইদম্পি ন সক্খিস্সসিযেৱা’’তি. ‘‘তেন হি উপধাৰেহী’’তি তিযংসং সক্খৰং গহেত্ৱা হংসস্স পচ্ছাভাগে খিপি. হংসো সক্খৰসদ্দং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেসি, অথ নং ইতৰো ৱট্টসক্খৰং গহেত্ৱা পৰপস্সে অক্খিম্হি পহৰিত্ৱা ওৰিমক্খিনা নিক্খমাপেসি. হংসো ৱিৰৱন্তো পৰিৱত্তিত্ৱা তেসং পাদমূলেযেৱ পতি. তত্থ তত্থ ঠিতা ভিক্খূ দিস্ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘আৱুসো, এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা অননুচ্ছৱিকং ৱো কতং পাণাতিপাতং কৰোন্তেহী’’তি ৱত্ৱা তে আদায তথাগতস্স দস্সেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং, কিৰ তযা ভিক্খু পাণাতিপাতো কতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু, কস্মা এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা এৱমকাসি, পোৰাণকপণ্ডিতা অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অগাৰমজ্ঝে সংকিলিট্ঠৱাসং ৱসমানা অপ্পমত্তকেসুপি ঠানেসু কুক্কুচ্চং কৰিংসু, ত্ৱং পন এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা কুক্কুচ্চমত্তম্পি ন অকাসি, ননু নাম ভিক্খুনা কাযৱাচাচিত্তেহি সঞ্ঞতেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে কুৰুৰট্ঠে ইন্দপত্থনগৰে ধনঞ্চযে কোৰব্যে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা পিতৰা ওপৰজ্জে পতিট্ঠাপিতো অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেন্তো কুৰুধম্মে ৱত্তিত্থ. কুৰুধম্মো নাম পঞ্চ সীলানি, তানি বোধিসত্তো পৰিসুদ্ধানি কত্ৱা ৰক্খি. যথা চ বোধিসত্তো, এৱমস্স মাতা অগ্গমহেসী কনিট্ঠভাতা উপৰাজা পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো ৰজ্জুগাহকো অমচ্চো সাৰথি সেট্ঠি দোণমাপকো মহামত্তো দোৱাৰিকো নগৰসোভিনী ৱণ্ণদাসীতি এৱমেতে.

‘‘ৰাজা মাতা মহেসী চ, উপৰাজা পুৰোহিতো;

ৰজ্জুকো সাৰথি সেট্ঠি, দোণো দোৱাৰিকো তথা;

গণিকেকাদস জনা, কুৰুধম্মে পতিট্ঠিতা’’তি.

ইতি ইমে সব্বেপি পৰিসুদ্ধানি কত্ৱা পঞ্চ সীলানি ৰক্খিংসু. ৰাজা চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু চ নগৰমজ্ঝে চ নিৱেসনদ্ৱাৰে চাতি ছ দানসালাযো কাৰেত্ৱা দেৱসিকং ছসতসহস্সং ধনং ৱিস্সজ্জেন্তো সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৱা দানং অদাসি, তস্স পন দানজ্ঝাসযতা দানাভিৰততা সকলজম্বুদীপং অজ্ঝোত্থৰি. তস্মিং কালে কালিঙ্গৰট্ঠে দন্তপুৰনগৰে কালিঙ্গৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তস্স ৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সি, তস্মিং অৱস্সন্তে সকলৰট্ঠে ছাতকং জাতং, আহাৰৱিপত্তিযা চ মনুস্সানং ৰোগো উদপাদি, দুব্বুট্ঠিভযং ছাতকভযং ৰোগভযন্তি তীণি ভযানি উপ্পজ্জিংসু. মনুস্সা নিগ্গহণা দাৰকে হত্থেসু গহেত্ৱা তত্থ তত্থ ৱিচৰন্তি.

সকলৰট্ঠৱাসিনো একতো হুত্ৱা দন্তপুৰং গন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে উক্কুট্ঠিমকংসু. ৰাজা ৱাতপানং নিস্সায ঠিতো তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং কাৰণা এতে ৱিৰৱন্তী’’তি পুচ্ছি. ‘‘মহাৰাজ, সকলৰট্ঠে তীণি ভযানি উপ্পন্নানি, দেৱো ন ৱস্সতি, সস্সানি ন ৱিপন্নানি, ছাতকং জাতং. মনুস্সা দুব্ভোজনা ৰোগাভিভূতা নিগ্গহণা পুত্তে হত্থেসু গহেত্ৱা ৱিচৰন্তি, দেৱং ৱস্সাপেহি মহাৰাজা’’তি. ‘‘পোৰাণকৰাজানো দেৱে অৱস্সন্তে কিং কৰোন্তী’’তি? ‘‘পোৰাণকৰাজানো, মহাৰাজ, দেৱে অৱস্সন্তে দানং দত্ৱা উপোসথং অধিট্ঠায সমাদিন্নসীলা সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা দব্বসন্থৰে সত্তাহং নিপজ্জন্তি, তদা দেৱো ৱস্সতী’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা অকাসি. এৱং সন্তেপি দেৱো ন ৱস্সি.

ৰাজা অমচ্চে পুচ্ছি – ‘‘অহং কত্তব্বকিচ্চং অকাসিং, দেৱো ন ৱস্সতি, কিন্তি কৰোমা’’তি? ‘‘মহাৰাজ, ইন্দপত্থনগৰে ধনঞ্চযস্স কোৰব্যৰঞ্ঞো অঞ্জনৱণ্ণো নাম মঙ্গলহত্থী অত্থি, তং আনেস্সাম, এৱং সন্তে দেৱো ৱস্সতী’’তি. ‘‘সো ৰাজা বলৱাহনসম্পন্নো দুপ্পসহো, কথমস্স হত্থিং আনেস্সামা’’তি? ‘‘মহাৰাজ, তেন সদ্ধিং যুদ্ধকিচ্চং নত্থি, দানজ্ঝাসযো ৰাজা দানাভিৰতো যাচিতো সমানো অলঙ্কতসীসম্পি ছিন্দিত্ৱা পসাদসম্পন্নানি অক্খীনিপি উপ্পাটেত্ৱা সকলৰজ্জম্পি নিয্যাদেত্ৱা দদেয্য, হত্থিম্হি ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, অৱস্সং যাচিতো দস্সতী’’তি. ‘‘কে পন তং যাচিতুং সমত্থা’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণা, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা ব্ৰাহ্মণগামতো অট্ঠ ব্ৰাহ্মণে পক্কোসাপেত্ৱা সক্কাৰসম্মানং কত্ৱা হত্থিং যাচনত্থায পেসেসি. তে পৰিব্বযং আদায অদ্ধিকৱেসং গহেত্ৱা সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেন তুৰিতগমনং গন্ত্ৱা কতিপাহং নগৰদ্ৱাৰে দানসালাসু ভুঞ্জিত্ৱা সৰীৰং সন্তপ্পেত্ৱা ‘‘কদা ৰাজা দানগ্গং আগচ্ছিস্সতী’’তি পুচ্ছিংসু. মনুস্সা ‘‘পক্খস্স তযো দিৱসে চাতুদ্দসে পন্নৰসে অট্ঠমিযঞ্চ আগচ্ছতি, স্ৱে পন পুণ্ণমী, তস্মা স্ৱে আগচ্ছিস্সতী’’তি ৱদিংসু.

ব্ৰাহ্মণা পুনদিৱসে পাতোৱ গন্ত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰে অট্ঠংসু. বোধিসত্তো পাতোৱ ন্হত্ৱা গত্তানুলিত্তো সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো অলঙ্কতহত্থিক্খন্ধৱৰগতো মহন্তেন পৰিৱাৰেন পাচীনদ্ৱাৰেন দানসালং গন্ত্ৱা ওতৰিত্ৱা সত্তট্ঠজনানং সহত্থা ভত্তং দত্ৱা ‘‘ইমিনাৱ নীহাৰেন দেথা’’তি ৱত্ৱা হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰং অগমাসি. ব্ৰাহ্মণা পাচীনদ্ৱাৰে আৰক্খস্স বলৱতায ওকাসং অলভিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰমেৱ গন্ত্ৱা ৰাজানং আগচ্ছন্তং ওলোকযমানা দ্ৱাৰতো নাতিদূৰে উন্নতট্ঠানে ঠিতা সম্পত্তং ৰাজানং হত্থে উক্খিপিত্ৱা ‘‘জযতু ভৱং, মহাৰাজা’’তি জযাপেসুং. ৰাজা ৱজিৰঙ্কুসেন ৱাৰণং নিৱত্তেত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভো ব্ৰাহ্মণা, কিং ইচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা বোধিসত্তস্স গুণং ৱণ্ণেন্তা পঠমং গাথমাহংসু –

৭৬. ‘‘তৱ সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, ৱিদিত্ৱান জনাধিপ;

ৱণ্ণং অঞ্জনৱণ্ণেন, কালিঙ্গস্মিং নিমিম্হসে’’তি.

তত্থ সদ্ধন্তি কম্মফলানং সদ্দহনৱসেন ওকপ্পনিযসদ্ধং. সীলন্তি সংৱৰসীলং অৱীতিক্কমসীলং. ৱণ্ণন্তি তদা তস্মিং দেসে সুৱণ্ণং ৱুচ্চতি, দেসনাসীসমেৱ চেতং. ইমিনা পন পদেন সব্বম্পি হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিধনধঞ্ঞং সঙ্গহিতং. অঞ্জনৱণ্ণেনাতি অঞ্জনপুঞ্জসমানৱণ্ণেন ইমিনা তৱ নাগেন, কালিঙ্গস্মিন্তি কালিঙ্গৰঞ্ঞো সন্তিকে. নিমিম্হসেতি ৱিনিমযৱসেন গণ্হিম্হ, পৰিভোগৱসেন ৱা উদৰে পক্খিপিম্হাতি অত্থো. সেতি নিপাতমত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – মযঞ্হি, জনাধিপ, তৱ সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ ৱিদিত্ৱান ‘‘অদ্ধা নো এৱং সদ্ধাসীলসম্পন্নো ৰাজা যাচিতো অঞ্জনৱণ্ণং নাগং দস্সতী’’তি ইমিনা অত্তনো সন্তকেন ৱিয অঞ্জনৱণ্ণেন কালিঙ্গৰঞ্ঞো সন্তিকে নাগং ৱো আহৰিস্সামাতি ৱত্ৱা বহুধনধঞ্ঞং নিমিম্হসে পৰিৱত্তযিম্হ চেৱ উদৰে চ পক্খিপিম্হ. এৱং তং মযং ধাৰযমানা ইধাগতা. তত্থ কত্তব্বং দেৱো জানাতূতি.

অপৰো নযো – তৱ সদ্ধঞ্চ সীলগুণসঙ্খাতং ৱণ্ণঞ্চ সুত্ৱা ‘‘উড়াৰগুণো ৰাজা জীৱিতম্পি যাচিতো দদেয্য, পগেৱ তিৰচ্ছানগতং নাগ’’ন্তি এৱং কালিঙ্গস্স সন্তিকে ইমিনা অঞ্জনৱণ্ণেন তৱ ৱণ্ণং নিমিম্হসে নিমিম্হ তুলযিম্হ, তেনম্হা ইধাগতাতি.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘সচে, ৱো ব্ৰাহ্মণা, ইমং নাগং পৰিৱত্তেত্ৱা ধনং খাদিতং সুখাদিতং মা চিন্তযিত্থ, যথালঙ্কতমেৱ ৱো নাগং দস্সামী’’তি সমস্সাসেত্ৱা ইতৰা দ্ৱে গাথা অৱোচ –

৭৭. ‘‘অন্নভচ্চা চভচ্চা চ, যোধ উদ্দিস্স গচ্ছতি;

সব্বে তে অপ্পটিক্খিপ্পা, পুব্বাচৰিযৱচো ইদং.

৭৮. ‘‘দদামি ৱো ব্ৰাহ্মণা নাগমেতং, ৰাজাৰহং ৰাজভোগ্গং যসস্সিনং;

অলঙ্কতং হেমজালাভিছন্নং, সসাৰথিং গচ্ছথ যেনকাম’’ন্তি.

তত্থ অন্নভচ্চা চভচ্চা চাতি পুৰিসং উপনিস্সায জীৱমানা যাগুভত্তাদিনা অন্নেন ভৰিতব্বাতি অন্নভচ্চা, ইতৰে তথা অভৰিতব্বত্তা অভচ্চা. সন্ধিৱসেন পনেত্থ অকাৰলোপো ৱেদিতব্বো. এত্তাৱতা অত্তানং উপনিস্সায চ অনুপনিস্সায চ জীৱমানৱসেন সব্বেপি সত্তা দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা দস্সিতা হোন্তি. যোধ উদ্দিস্স গচ্ছতীতি তেসু সত্তেসু ইধ জীৱলোকে যো সত্তো যং পুৰিসং কাযচিদেৱ পচ্চাসীসনায উদ্দিস্স গচ্ছতি. সব্বে তে অপ্পটিক্খিপ্পাতি তথা উদ্দিস্স গচ্ছন্তা সচেপি বহূ হোন্তি, তথাপি তেন পুৰিসেন সব্বে তে অপ্পটিক্খিপ্পা, ‘‘অপেথ, ন ৱো দস্সামী’’তি এৱং ন পটিক্খিপিতব্বাতি অত্থো. পুব্বাচৰিযৱচো ইদন্তি পুব্বাচৰিযা ৱুচ্চন্তি মাতাপিতৰো, ইদং তেসং ৱচনং. এৱমহং মাতাপিতূহি সিক্খাপিতোতি দীপেতি.

দদামি ৱো ব্ৰাহ্মণা নাগমেতন্তি যস্মা ইদং অম্হাকং পুব্বাচৰিযৱচো, তস্মাহং ব্ৰাহ্মণা তুম্হাকং ইমং নাগং দদামি. ৰাজাৰহন্তি ৰঞ্ঞো অনুচ্ছৱিকং. ৰাজভোগ্গন্তি ৰাজপৰিভোগং. যসস্সিনন্তি পৰিৱাৰসম্পন্নং, তং কিৰ হত্থিং নিস্সায হত্থিগোপকহত্থিৱেজ্জাদীনি পঞ্চ কুলসতানি জীৱন্তি, তেহি সদ্ধিঞ্ঞেৱ ৱো দদামীতি অত্থো. অলঙ্কতন্তি নানাৱিধেহি হত্থিঅলঙ্কাৰেহি অলঙ্কতং. হেমজালাভিছন্নন্তি সুৱণ্ণজালেন অভিচ্ছন্নং. সসাৰথিন্তি যো পনস্স সাৰথি হত্থিগোপকো আচৰিযো, তেন সদ্ধিংযেৱ দদামি, তস্মা সসাৰথি হুত্ৱা তুম্হে সপৰিৱাৰং ইমং নাগং গহেত্ৱা যেনকামং গচ্ছথাতি.

এৱং হত্থিক্খন্ধৱৰগতোৱ মহাসত্তো ৱাচায দত্ৱা পুন হত্থিক্খন্ধা ওৰুয্হ ‘‘সচে অনলঙ্কতট্ঠানং অত্থি, অলঙ্কৰিত্ৱা দস্সামী’’তি ৱত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কৰোন্তো উপধাৰেত্ৱা অনলঙ্কতট্ঠানং অদিস্ৱা তস্স সোণ্ডং ব্ৰাহ্মণানং হত্থেসু ঠপেত্ৱা সুৱণ্ণভিঙ্কাৰেন পুপ্ফগন্ধৱাসিতং উদকং পাতেত্ৱা অদাসি. ব্ৰাহ্মণা সপৰিৱাৰং নাগং সম্পটিচ্ছিত্ৱা হত্থিপিট্ঠে নিসিন্না দন্তপুৰং গন্ত্ৱা হত্থিং ৰঞ্ঞো অদংসু, হত্থিম্হি আগতেপি দেৱো ন ৱস্সতেৱ. ৰাজা ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি উত্তৰিং পুচ্ছন্তো ‘‘ধনঞ্চযকোৰব্যৰাজা কুৰুধম্মং ৰক্খতি, তেনস্স ৰট্ঠে অন্ৱড্ঢমাসং অনুদসাহং দেৱো ৱস্সতি, ৰঞ্ঞো গুণানুভাৱো চেস, ইমস্স পন তিৰচ্ছানগতস্স গুণা হোন্তাপি কিত্তকা ভৱেয্যু’’ন্তি সুত্ৱা ‘‘তেন হি যথালঙ্কতমেৱ সপৰিৱাৰং হত্থিং পতিনেত্ৱা ৰঞ্ঞো দত্ৱা যং সো কুৰুধম্মং ৰক্খতি, তং সুৱণ্ণপট্টে লিখিত্ৱা আনেথা’’তি ব্ৰাহ্মণে চ অমচ্চে চ পেসেসি. তে গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো হত্থিং নিয্যাদেত্ৱা ‘‘দেৱ, ইমস্মিং হত্থিম্হি গতেপি অম্হাকং ৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সতি, তুম্হে কিৰ কুৰুধম্মং নাম ৰক্খথ, অম্হাকম্পি ৰাজা তং ৰক্খিতুকামো ইমস্মিং সুৱণ্ণপট্টে লিখিত্ৱা আনেথা’’তি পেসেসি. ‘‘দেথ নো কুৰুধম্ম’’ন্তি. ‘‘তাতা, সচ্চাহং এতং কুৰুধম্মং ৰক্খামি, ইদানি পন মে তত্থ কুক্কুচ্চং অত্থি, ন মে সো কুৰুধম্মো চিত্তং আৰাধেতি, তস্মা তুম্হাকং দাতুং ন সক্কা’’তি.

কস্মা পন তং সীলং ৰাজানং ন আৰাধেতীতি? তদা কিৰ ৰাজূনং ততিযে ততিযে সংৱচ্ছৰে কত্তিকমাসে পৱত্তো ছণো নাম হোতি, তং ছণং কীড়ন্তা ৰাজানো সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা দেৱৱেসং গহেত্ৱা চিত্তৰাজস্স নাম যক্খস্স সন্তিকে ঠত্ৱা চতুদ্দিসা পুপ্ফপটিমণ্ডিতে চিত্তসৰে খিপন্তি. অযম্পি ৰাজা তং খণং কীড়ন্তো একিস্সা তড়াকপাড়িযা চিত্তৰাজস্স যক্খস্স সন্তিকে ঠত্ৱা চতুদ্দিসা চিত্তসৰে খিপিত্ৱা তেসু সেসদিসাগতে তযো সৰে দিস্ৱা উদকপিট্ঠে খিত্তসৰং ন অদ্দস. ৰঞ্ঞো ‘‘কচ্চি নু খো মযা খিত্তো সৰো মচ্ছসৰীৰে পতিতো’’তি কুক্কুচ্চং অহোসি পাণাতিপাতকম্মেন সীলভেদং আৰব্ভ, তস্মা সীলং ন আৰাধেতি. সো এৱমাহ – ‘‘তাতা, ময্হং কুৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, মাতা পন মে সুৰক্খিতং ৰক্খতি, তস্সা সন্তিকে গণ্হথা’’তি. ‘‘মহাৰাজ, তুম্হাকং ‘পাণং ৱধিস্সামী’তি চেতনা নত্থি, তং ৱিনা পাণাতিপাতো নাম ন হোতি, দেথ নো অত্তনা ৰক্খিতং কুৰুধম্ম’’ন্তি. ‘‘তেন হি লিখথা’’তি সুৱণ্ণপট্টে লিখাপেসি – ‘‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং নাদাতব্বং, কামেসু মিচ্ছা ন চৰিতব্বং, মুসা ন ভণিতব্বং, মজ্জং ন পাতব্ব’’ন্তি লিখাপেত্ৱা চ পন ‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, মাতু মে সন্তিকে গণ্হথা’’তি আহ.

দূতা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱি, তুম্হে কিৰ কুৰুধম্মং ৰক্খথ, তং নো দেথা’’তি ৱদিংসু. ‘‘তাতা, সচ্চাহং কুৰুধম্মং ৰক্খামি, ইদানি পন মে তত্থ কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং, ন মে সো কুৰুধম্মো আৰাধেতি তেন ৱো দাতুং ন সক্কা’’তি. তস্সা কিৰ দ্ৱে পুত্তা জেট্ঠো ৰাজা, কনিট্ঠো উপৰাজা. অথেকো ৰাজা বোধিসত্তস্স সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসাৰং সহস্সগ্ঘনকং কঞ্চনমালং পেসেসি. সো ‘‘মাতৰং পূজেস্সামী’’তি তং সব্বং মাতু পেসেসি. সা চিন্তেসি – ‘‘অহং নেৱ চন্দনং ৱিলিম্পামি, ন মালং ধাৰেমি, সুণিসানং দস্সামী’’তি. অথস্সা এতদহোসি – ‘‘জেট্ঠসুণিসা মে ইস্সৰা, অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠিতা, তস্সা সুৱণ্ণমালং দস্সামি. কনিট্ঠসুণিসা পন দুগ্গতা, তস্সা চন্দনসাৰং দস্সামী’’তি. সা ৰঞ্ঞো দেৱিযা সুৱণ্ণমালং দত্ৱা উপৰাজভৰিযায চন্দনসাৰং অদাসি, দত্ৱা চ পনস্সা ‘‘অহং কুৰুধম্মং ৰক্খামি, এতাসং দুগ্গতাদুগ্গতভাৱো ময্হং অপ্পমাণং, জেট্ঠাপচাযিককম্মমেৱ পন কাতুং ময্হং অনুৰূপং, কচ্চি নু খো মে তস্স অকতত্তা সীলং ভিন্ন’’ন্তি কুক্কুচ্চং অহোসি, তস্মা এৱমাহ. অথ নং দূতা ‘‘অত্তনো সন্তকং নাম যথাৰুচিযা দীযতি, তুম্হে এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কুৰুমানা কিং অঞ্ঞং পাপং কৰিস্সথ, সীলং নাম এৱৰূপেন ন ভিজ্জতি, দেথ নো কুৰুধম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা তস্সাপি সন্তিকে গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘তাতা, এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, সুণিসা পন মে সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্সা সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন অগ্গমহেসিং উপসঙ্কমিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ কুৰুধম্মং যাচিংসু. সাপি পুৰিমনযেনেৱ ৱত্ৱা ‘‘ইদানি মং সীলং নাৰাধেতি, তেন ৱো দাতুং ন সক্কা’’তি আহ. সা কিৰ একদিৱসং সীহপঞ্জৰে ঠিতা ৰঞ্ঞো নগৰং পদক্খিণং কৰোন্তস্স পচ্ছতো হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নং উপৰাজং দিস্ৱা লোভং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘সচাহং ইমিনা সদ্ধিং সন্থৱং কৰেয্যং, ভাতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠিতো মং এস সঙ্গণ্হেয্যা’’তি চিন্তেসি. অথস্সা ‘‘অহং কুৰুধম্মং ৰক্খমানা সসামিকা হুত্ৱা কিলেসৱসেন অঞ্ঞং পুৰিসং ওলোকেসিং, সীলেন মে ভিন্নেন ভৱিতব্ব’’ন্তি কুক্কুচ্চং অহোসি, তস্মা এৱমাহ. অথ নং দূতা ‘‘অতিচাৰো নাম অয্যে চিত্তুপ্পাদমত্তেন ন হোতি, তুম্হে এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কুৰুমানা ৱীতিক্কমং কিংকৰিস্সথ, ন এত্তকেন সীলং ভিজ্জতি, দেথ নো কুৰুধম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা তস্সাপি সন্তিকে গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘তাতা, এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, উপৰাজা পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন উপৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ কুৰুধম্মং যাচিংসু. সো পন সাযং ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছন্তো ৰথেনেৱ ৰাজঙ্গণং পত্ৱা সচে ৰঞ্ঞো সন্তিকে ভুঞ্জিত্ৱা তত্থেৱ সযিতুকামো হোতি, ৰস্মিযো চ পতোদঞ্চ অন্তোধুৰে ছড্ডেতি. তায সঞ্ঞায জনো পক্কমিত্ৱা পুনদিৱসে পাতোৱ গন্ত্ৱা তস্স নিক্খমনং ওলোকেন্তোৱ তিট্ঠতি. সাৰথিপি ৰথং গোপযিত্ৱা পুনদিৱসে পাতোৱ তং আদায ৰাজদ্ৱাৰে তিট্ঠতি. সচে তঙ্খণঞ্ঞেৱ নিক্খন্তুকামো হোতি, ৰস্মিযো চ পতোদঞ্চ অন্তোৰথেযেৱ ঠপেত্ৱা ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছতি. মহাজনো তায সঞ্ঞায ‘‘ইদানেৱ নিক্খমিস্সতী’’তি ৰাজদ্ৱাৰেযেৱ তিট্ঠতি. সো একদিৱসং এৱং কত্ৱা ৰাজনিৱেসনং পাৱিসি, পৱিট্ঠমত্তস্সযেৱস্স দেৱো পাৱস্সি. ৰাজা ‘‘দেৱো ৱস্সতী’’তি তস্স নিক্খন্তুং নাদাসি, সো তত্থেৱ ভুঞ্জিত্ৱা সযি. মহাজনো ‘‘ইদানি নিক্খমিস্সতী’’তি সব্বৰত্তিং তেমেন্তো অট্ঠাসি. উপৰাজা দুতিযদিৱসে নিক্খমিত্ৱা তেমেত্ৱা ঠিতং মহাজনং দিস্ৱা ‘‘অহং কুৰুধম্মং ৰক্খন্তো এত্তকং জনং কিলমেসিং, সীলেন মে ভিন্নেন ভৱিতব্ব’’ন্তি কুক্কুচ্চং অহোসি, তেন তেসং দূতানং ‘‘সচ্চাহং কুৰুধম্মং ৰক্খামি, ইদানি পন মে কুক্কুচ্চং অত্থি, তেন ৱো ন সক্কা দাতু’’ন্তি ৱত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. অথ নং দূতা ‘‘তুম্হাকং, দেৱ, ‘এতে কিলমন্তূ’তি চিত্তং নত্থি, অচেতনকং কম্মং ন হোতি, এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কৰোন্তানং কথং তুম্হাকং ৱীতিক্কমো ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা তস্সপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, পুৰোহিতো পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন পুৰোহিতং উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সোপি একদিৱসং ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছন্তো একেন ৰঞ্ঞা তস্স ৰঞ্ঞো পেসিতং তৰুণৰৱিৱণ্ণং ৰথং অন্তৰামগ্গে দিস্ৱা ‘‘কস্সাযং ৰথো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো আভতো’’তি সুত্ৱা ‘‘অহং মহল্লকো, সচে মে ৰাজা ইমং ৰথং দদেয্য, সুখং ইমং আৰুয্হ ৱিচৰেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ৰাজুপট্ঠানং গতো. তস্স জযাপেত্ৱা ঠিতকালে ৰঞ্ঞো ৰথং দস্সেসুং. ৰাজা দিস্ৱা ‘‘অতি ৱিয সুন্দৰো অযং ৰথো, আচৰিযস্স নং দেথা’’তি আহ. পুৰোহিতো ন ইচ্ছি, পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানোপি ন ইচ্ছিযেৱ. কিংকাৰণা? এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং কুৰুধম্মং ৰক্খন্তোৱ পৰসন্তকে লোভং অকাসিং, ভিন্নেন মে সীলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো এতমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘তাতা, কুৰুধম্মে মে কুক্কুচ্চং অত্থি, ন মং সো ধম্মো আৰাধেতি, তস্মা ন সক্কা দাতু’’ন্তি আহ. অথ নং দূতা ‘‘অয্য, লোভুপ্পাদমত্তেন ন সীলং ভিজ্জতি, তুম্হে এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কৰোন্তা কিং ৱীতিক্কমং কৰিস্সথা’’তি ৱত্ৱা তস্সপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, ৰজ্জুগাহকো অমচ্চো পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন তম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সোপি একদিৱসং জনপদে খেত্তং মিনন্তো ৰজ্জুং দণ্ডকে বন্ধিত্ৱা একং কোটিং খেত্তসামিকেন গণ্হাপেত্ৱা একং অত্তনা অগ্গহেসি, তেন গহিতৰজ্জুকোটিযা বদ্ধদণ্ডকো একস্স কক্কটকস্স বিলমজ্ঝং পাপুণি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে দণ্ডকং বিলে ওতাৰেস্সামি, অন্তোবিলে কক্কটকো নস্সিস্সতি. সচে পন পৰতো কৰিস্সামি, ৰঞ্ঞো সন্তকং নস্সিস্সতি. সচে ওৰতো কৰিস্সামি, কুটুম্বিকস্স সন্তকং নস্সিস্সতি, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি? অথস্স এতদহোসি – ‘‘বিলে কক্কটকেন ভৱিতব্বং, সচে ভৱেয্য, পঞ্ঞাযেয্য, এত্থেৱ নং ওতাৰেস্সামী’’তি বিলে দণ্ডকং ওতাৰেসি, কক্কটকো ‘‘কিৰী’’তি সদ্দমকাসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘দণ্ডকো কক্কটকপিট্ঠে ওতিণ্ণো ভৱিস্সতি, কক্কটকো মতো ভৱিস্সতি, অহঞ্চ কুৰুধম্মং ৰক্খামি, তেন মে সীলেন ভিন্নেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো এতমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমিনা মে কাৰণেন কুৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, তেন ৱো ন সক্কা দাতু’’ন্তি আহ. অথ নং দূতা ‘‘তুম্হাকং ‘কক্কটকো মৰতূ’তি চিত্তং নত্থি, অচেতনকং কম্মং নাম ন হোতি. তুম্হে এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কৰোন্তা কিং ৱীতিক্কমং কৰিস্সথা’’তি ৱত্ৱা তস্সপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, সাৰথি পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন তম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সো একদিৱসং ৰাজানং ৰথেন উয্যানং নেসি. ৰাজা তত্থ দিৱা কীড়িত্ৱা সাযং নিক্খমিত্ৱা ৰথং অভিৰুহি, তস্স নগৰং অসম্পত্তস্সেৱ সূৰিযত্থঙ্গমনৱেলায মেঘো উট্ঠহি. সাৰথি ৰঞ্ঞো তেমনভযেন সিন্ধৱানং পতোদসঞ্ঞমদাসি. সিন্ধৱা জৱেন পক্খন্দিংসু. ততো পট্ঠায চ পন তে উয্যানং গচ্ছন্তাপি ততো আগচ্ছন্তাপি তং ঠানং পত্ৱা জৱেন গচ্ছন্তি আগচ্ছন্তি. কিং কাৰণা? তেসং কিৰ এতদহোসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে পৰিস্সযেন ভৱিতব্বং, তেন নো সাৰথি তদা পতোদসঞ্ঞং অদাসী’’তি. সাৰথিস্সপি এতদহোসি – ‘‘ৰঞ্ঞো তেমনে ৱা অতেমনে ৱা ময্হং দোসো নত্থি, অহং পন অট্ঠানে সুসিক্খিতসিন্ধৱানং পতোদসঞ্ঞং অদাসিং, তেন ইমে ইদানি অপৰাপৰং জৱন্তা কিলমন্তি, অহঞ্চ কুৰুধম্মং ৰক্খামি, তেন মে ভিন্নেন সীলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো এতমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমিনা কাৰণেন কুৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, তেন ৱো ন সক্কা দাতু’’ন্তি আহ. অথ নং দূতা ‘‘তুম্হাকং ‘সিন্ধৱা কিলমন্তূ’তি চিত্তং নত্থি, অচেতনকং কম্মং নাম ন হোতি, এত্তকেনপি চ তুম্হে কুক্কুচ্চং কৰোন্তা কিং ৱীতিক্কমং কৰিস্সথা’’তি ৱত্ৱা তস্স সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, সেট্ঠি পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন তম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সোপি একদিৱসং গব্ভতো নিক্খন্তসালিসীসং অত্তনো সালিখেত্তং গন্ত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা নিৱত্তমানো ‘‘ৱীহিমালং বন্ধাপেস্সামী’’তি একং সালিসীসমুট্ঠিং গাহাপেত্ৱা থূণায বন্ধাপেসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমম্হা কেদাৰা মযা ৰঞ্ঞো ভাগো দাতব্বো, অদিন্নভাগতোযেৱ মে কেদাৰতো সালিসীসমুট্ঠি গাহাপিতো, অহঞ্চ কুৰুধম্মং ৰক্খামি, তেন মে ভিন্নেন সীলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো এতমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমিনা মে কাৰণেন কুৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, তেন ৱো ন সক্কা দাতু’’ন্তি আহ. অথ নং দূতা ‘‘তুম্হাকং থেয্যচিত্তং নত্থি, তেন ৱিনা অদিন্নাদানং নাম পঞ্ঞাপেতুং ন সক্কা, এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কৰোন্তা তুম্হে পৰসন্তকং নাম কিং গণ্হিস্সথা’’তি ৱত্ৱা তস্সপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, দোণমাপকো পন মহামত্তো সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন তম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সো কিৰ একদিৱসং কোট্ঠাগাৰদ্ৱাৰে নিসীদিত্ৱা ৰাজভাগে ৱীহিং মিনাপেন্তো অমিতৱীহিৰাসিতো ৱীহিং গহেত্ৱা লক্খং ঠপেসি, তস্মিং খণে দেৱো পাৱস্সি. মহামত্তো লক্খানি গণেত্ৱা ‘‘মিতৱীহী এত্তকা নাম হোন্তী’’তি ৱত্ৱা লক্খৱীহিং সংকড্ঢিত্ৱা মিতৰাসিম্হি পক্খিপিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘কিং নু খো মযা লক্খৱীহী মিতৱীহিৰাসিম্হি পক্খিত্তা, উদাহু অমিতৰাসিম্হী’’তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সচে মে মিতৱীহিৰাসিম্হি পক্খিত্তা অকাৰণেনেৱ ৰঞ্ঞো সন্তকং ৱড্ঢিতং, গহপতিকানং সন্তকং নাসিতং, অহঞ্চ কুৰুধম্মং ৰক্খামি, তেন মে ভিন্নেন সীলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো এতমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমিনা মে কাৰণেন কুৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, তেন ৱো ন সক্কা দাতু’’ন্তি আহ. অথ নং দূতা ‘‘তুম্হাকং থেয্যচিত্তং নত্থি, তেন ৱিনা অদিন্নাদানং নাম পঞ্ঞাপেতুং ন সক্কা, এত্তকেনপি কুক্কুচ্চং কৰোন্তা কিং তুম্হে পৰস্স সন্তকং গণ্হিস্সথা’’তি ৱত্ৱা তস্সপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, দোৱাৰিকো পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন তম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সোপি একদিৱসং নগৰদ্ৱাৰং পিধানৱেলায তিক্খত্তুং সদ্দমনুস্সাৱেসি. অথেকো দলিদ্দমনুস্সো অত্তনো কনিট্ঠভগিনিযা সদ্ধিং দাৰুপণ্ণত্থায অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা নিৱত্তন্তো তস্স সদ্দং সুত্ৱা ভগিনিং আদায ৱেগেন দ্ৱাৰং সম্পাপুণি. অথ নং দোৱাৰিকো ‘‘ত্ৱং নগৰে ৰঞ্ঞো অত্থিভাৱং কিং ন জানাসি, ‘সকলস্সেৱ ইমস্স নগৰস্স দ্ৱাৰং পিধীযতী’তি ন জানাসি, অত্তনো মাতুগামং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে কামৰতিকীড়ং কীড়ন্তো দিৱসং ৱিচৰসী’’তি আহ. অথস্স ইতৰেন ‘‘ন মে, সামি, ভৰিযা, ভগিনী মে এসা’’তি ৱুত্তে এতদহোসি – ‘‘অকাৰণং ৱত মে কতং ভগিনিং ভৰিযাতি কথেন্তেন, অহঞ্চ কুৰুধম্মং ৰক্খামি, তেন মে ভিন্নেন সীলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো এতমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমিনা মে কাৰণেন কুৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, তেন ৱো ন সক্কা দাতু’’ন্তি আহ. অথ নং দূতা ‘‘এতং তুম্হেহি তথাসঞ্ঞায কথিতং, এত্থ ৱো সীলভেদো নত্থি, এত্তকেনপি চ তুম্হে কুক্কুচ্চাযন্তা কুৰুধম্মে সম্পজানমুসাৱাদং নাম কিং কৰিস্সথা’’তি ৱত্ৱা তস্সপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

‘‘এৱং সন্তেপি নেৱ মং আৰাধেতি, ৱণ্ণদাসী পন সুট্ঠু ৰক্খতি, তস্স সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱুত্তা চ পন তম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিংসু. সা পুৰিমনযেনেৱ পটিক্খিপি. কিংকাৰণা? সক্কো কিৰ দেৱানমিন্দো ‘‘তস্সা সীলং ৱীমংসিস্সামী’’তি মাণৱকৱণ্ণেন আগন্ত্ৱা ‘‘অহং আগমিস্সামী’’তি ৱত্ৱা সহস্সং দত্ৱা দেৱলোকমেৱ গন্ত্ৱা তীণি সংৱচ্ছৰানি নাগচ্ছি. সা অত্তনো সীলভেদভযেন তীণি সংৱচ্ছৰানি অঞ্ঞস্স পুৰিসস্স হত্থতো তম্বূলমত্তম্পি ন গণ্হি, সা অনুক্কমেন দুগ্গতা হুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং সহস্সং দত্ৱা গতপুৰিসস্স তীণি সংৱচ্ছৰানি অনাগচ্ছন্তস্স দুগ্গতা জাতা, জীৱিতৱুত্তিং ঘটেতুং ন সক্কোমি, ইতো দানি পট্ঠায মযা ৱিনিচ্ছযমহামত্তানং আৰোচেত্ৱা পৰিব্বযং গহেতুং ৱট্টতী’’তি. সা ৱিনিচ্ছযং গন্ত্ৱা ‘‘সামি, পৰিব্বযং দত্ৱা গতপুৰিসস্স মে তীণি সংৱচ্ছৰানি, মতভাৱম্পিস্স ন জানামি, জীৱিতং ঘটেতুং ন সক্কোমি, কিং কৰোমি, সামী’’তি আহ. তীণি সংৱচ্ছৰানি অনাগচ্ছন্তে কিং কৰিস্সসি, ইতো পট্ঠায পৰিব্বযং গণ্হাতি. তস্সা লদ্ধৱিনিচ্ছযায ৱিনিচ্ছযতো নিক্খমমানায এৱ একো পুৰিসো সহস্সভণ্ডিকং উপনামেসি.

তস্স গহণত্থায হত্থং পসাৰণকালে সক্কো অত্তানং দস্সেসি. সা দিস্ৱাৱ ‘‘ময্হং সংৱচ্ছৰত্তযমত্থকে সহস্সদাযকো পুৰিসো আগতো, তাত, নত্থি মে তৱ কহাপণেহি অত্থো’’তি হত্থং সমিঞ্জেসি. সক্কো অত্তনো সৰীৰঞ্ঞেৱ অভিনিম্মিনিত্ৱা তৰুণসূৰিযো ৱিয জলন্তো আকাসে অট্ঠাসি, সকলনগৰং সন্নিপতি. সক্কো মহাজনমজ্ঝে ‘‘অহং এতিস্সা ৱীমংসনৱসেন সংৱচ্ছৰত্তযমত্থকে সহস্সং অদাসিং, সীলং ৰক্খন্তা নাম এৱৰূপা হুত্ৱা ৰক্খথা’’তি ওৱাদং দত্ৱা তস্সা নিৱেসনং সত্তৰতনেহি পূৰেত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায অপ্পমত্তা হোহী’’তি তং অনুসাসিত্ৱা দেৱলোকমেৱ অগমাসি. ইমিনা কাৰণেন সা ‘‘অহং গহিতভতিং অজীৰাপেত্ৱাৱ অঞ্ঞেন দীযমানায ভতিযা হত্থং পসাৰেসিং, ইমিনা কাৰণেন মং সীলং নাৰাধেতি, তেন ৱো দাতুং ন সক্কা’’তি পটিক্খিপি. অথ নং দূতা ‘‘হত্থপ্পসাৰণমত্তেন সীলভেদো নত্থি, সীলং নাম এতং পৰমৱিসুদ্ধি হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্সাপি সন্তিকে সীলং গহেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লিখিংসু.

ইতি ইমেসং একাদসন্নং জনানং ৰক্খণসীলং সুৱণ্ণপট্টে লিখিত্ৱা দন্তপুৰং গন্ত্ৱা কালিঙ্গৰঞ্ঞো সুৱণ্ণপট্টং দত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. ৰাজা তস্মিং কুৰুধম্মে ৱত্তমানো পঞ্চ সীলানি পূৰেসি. তস্মিং খণে সকলকালিঙ্গৰট্ঠে দেৱো ৱস্সি, তীণি ভযানি ৱূপসন্তানি, ৰট্ঠং খেমং সুভিক্খং অহোসি. বোধিসত্তো যাৱজীৱং দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সপৰিৱাৰো সগ্গপুৰং পূৰেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি. ‘‘সচ্চপৰিযোসানে কেচি সোতাপন্না অহেসুং, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অৰহন্তো’’তি. জাতকসমোধানে পন –

‘‘গণিকা উপ্পলৱণ্ণা, পুণ্ণো দোৱাৰিকো তদা;

ৰজ্জুগাহো কচ্চাযনো, মোগ্গল্লানো দোণমাপকো.

‘‘সাৰিপুত্তো তদা সেট্ঠি, অনুৰুদ্ধো চ সাৰথি;

ব্ৰাহ্মণো কস্সপো থেৰো, উপৰাজা নন্দপণ্ডিতো.

‘‘মহেসী ৰাহুলমাতা, মাযাদেৱী জনেত্তিযা;

কুৰুৰাজা বোধিসত্তো, এৱং ধাৰেথ জাতক’’ন্তি.

কুৰুধম্মজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[২৭৭] ৭. ৰোমকজাতকৱণ্ণনা

ৱস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানীতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো ভগৱতো ৱধায পৰিসক্কনং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু উত্তানমেৱ.

অতীতে পন বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো পাৰাৱতো হুত্ৱা বহুপাৰাৱতপৰিৱুতো অৰঞ্ঞে পব্বতগুহাযং ৱাসং কপ্পেসি. অঞ্ঞতৰোপি খো তাপসো সীলসম্পন্নো তেসং পাৰাৱতানং ৱসনট্ঠানতো অৱিদূৰে একং পচ্চন্তগামং উপনিস্সায অস্সমপদং মাপেত্ৱা পব্বতগুহাযং ৱাসং কপ্পেসি. বোধিসত্তো অন্তৰন্তৰা তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা সোতব্বযুত্তকং সুণাতি. তাপসো তত্থ চিৰং ৱসিত্ৱা পক্কামি, অথঞ্ঞো কূটজটিলো আগন্ত্ৱা তত্থ ৱাসং কপ্পেসি. বোধিসত্তো পাৰাৱতপৰিৱুতো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা অস্সমপদে ৱিচৰিত্ৱা গিৰিকন্দৰসমীপে গোচৰং গহেত্ৱা সাযং অত্তনো ৱসনট্ঠানং গচ্ছতি. কূটতাপসো তত্থ অতিৰেকপণ্ণাসৱস্সানি ৱসি.

অথস্স একদিৱসং পচ্চন্তগামৱাসিনো মনুস্সা পাৰাৱতমংসং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অদংসু. সো তত্থ ৰসতণ্হায বজ্ঝিত্ৱা ‘‘কিং মংসং নামেত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পাৰাৱতমংস’’ন্তি সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং অস্সমপদং বহূ পাৰাৱতা আগচ্ছন্তি, তে মাৰেত্ৱা মংসং খাদিতুং ৱট্টতী’’তি. সো তণ্ডুলসপ্পিদধিখীৰমৰিচাদীনি আহৰিত্ৱা একমন্তে ঠপেত্ৱা মুগ্গৰং চীৱৰকণ্ণেন পটিচ্ছাদেত্ৱা পাৰাৱতানং আগমনং ওলোকেন্তো পণ্ণসালদ্ৱাৰে নিসীদি. বোধিসত্তো পাৰাৱতপৰিৱুতো আগন্ত্ৱা তস্স কূটজটিলস্স দুট্ঠকিৰিযং ওলোকেত্ৱা ‘‘অযং দুট্ঠতাপসো অঞ্ঞেনাকাৰেন নিসিন্নো, কচ্চি নু খো অম্হাকং সমানজাতীনং মংসং খাদি, পৰিগণ্হিস্সামি ন’’ন্তি অনুৱাতে ঠত্ৱা তস্স সৰীৰগন্ধং ঘাযিত্ৱা ‘‘অযং অম্হে মাৰেত্ৱা মংসং খাদিতুকামো, ন তস্স সন্তিকং গন্তুং ৱট্টতী’’তি পাৰাৱতে আদায পটিক্কমিত্ৱা চৰি. তাপসো তং অনাগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘মধুৰকথং তেহি সদ্ধিং কথেত্ৱা ৱিস্সাসেন উপগতে মাৰেত্ৱা মংসং খাদিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা পুৰিমা দ্ৱে গাথা অৱোচ –

৭৯. ‘‘ৱস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানি, ৱসিম্হ সেলস্স গুহায ৰোমক;

অসঙ্কমানা অভিনিব্বুতত্তা, হত্থত্তমাযন্তি মমণ্ডজা পুৰে.

৮০. ‘‘তেদানি ৱক্কঙ্গ কিমত্থমুস্সুকা, ভজন্তি অঞ্ঞং গিৰিকন্দৰং দিজা;

ন নূন মঞ্ঞন্তি মমং যথা পুৰে, চিৰপ্পৱুত্থা অথ ৱা ন তে ইমে’’তি.

তত্থ সমাধিকানীতি সমঅধিকানি. ৰোমকাতি ৰুমায উপ্পন্ন, সুধোতপৱাড়েন সমানৱণ্ণনেত্তপাদতায বোধিসত্তং পাৰাৱতং আলপতি. অসঙ্কমানাতি এৱং অতিৰেকপঞ্ঞাসৱস্সানি ইমিস্সা পব্বতগুহায ৱসন্তেসু অম্হেসু এতে অণ্ডজা একদিৱসম্পি মযি আসঙ্কং অকত্ৱা অভিনিব্বুতচিত্তাৱ হুত্ৱা পুব্বে মম হত্থত্তং হত্থপ্পসাৰণোকাসং আগচ্ছন্তীতি অত্থো.

তেদানীতি তে ইদানি. ৱক্কঙ্গাতি বোধিসত্তং আলপতি, সব্বেপি পন পক্খিনো উপ্পতনকালে গীৱং ৱক্কং কত্ৱা উপ্পতনতো ‘‘ৱক্কঙ্গা’’তি ৱুচ্চন্তি. কিমত্থন্তি কিংকাৰণং সম্পস্সমানা? উস্সুকাতি উক্কণ্ঠিতৰূপা হুত্ৱা. গিৰিকন্দৰন্তি গিৰিতো অঞ্ঞং পব্বতকন্দৰং. যথা পুৰেতি যথা পুব্বে এতে পক্খিনো মং গৰুং কত্ৱা পিযং কত্ৱা মঞ্ঞন্তি, তথা ইদানি ন নূন মঞ্ঞন্তি, পুব্বে ইধ নিৱুত্থতাপসো অঞ্ঞো, অযং অঞ্ঞো, এৱং মঞ্ঞে এতে মং মঞ্ঞন্তীতি দীপেতি. চিৰপ্পৱুত্থা অথ ৱা ন তে ইমেতি কিং নু খো ইমে চিৰং ৱিপ্পৱসিত্ৱা দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন আগতত্তা মং ‘‘সোযেৱ অয’’ন্তি ন সঞ্জানন্তি, উদাহু যে অম্হেসু অভিনিব্বুতচিত্তা, ন তে ইমে, অঞ্ঞেৱ আগন্তুকপক্খিনো, ইমে কেন মং ন উপসঙ্কমন্তীতি পুচ্ছতি.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো পক্কমিত্ৱা ঠিতোৱ ততিযং গাথমাহ –

৮১. ‘‘জানাম তং ন মযং সম্পমূড়্হা, সোযেৱ ত্ৱং তে মযমস্ম নাঞ্ঞে;

চিত্তঞ্চ তে অস্মিং জনে পদুট্ঠং, আজীৱিকা তেন তমুত্তসামা’’তি.

তত্থ ন মযং সম্পমূড়্হাতি মযং মূড়্হা পমত্তা ন হোম. চিত্তঞ্চ তে অস্মিং জনে পদুট্ঠন্তি ত্ৱং, সোযেৱ মযম্পি তেযেৱ, ন তং সঞ্জানাম, অপিচ খো পন তৱ চিত্তং অস্মিং জনে পদুট্ঠং অম্হে মাৰেতুং উপ্পন্নং. আজীৱিকাতি আজীৱহেতু পব্বজিত পদুট্ঠতাপস. তেন তমুত্তসামাতি তেন কাৰণেন তং উত্তসাম ভাযাম ন উপসঙ্কমাম.

কূটতাপসো ‘‘ঞাতো অহং ইমেহী’’তি মুগ্গৰং খিপিত্ৱা ৱিৰজ্ঝিত্ৱা ‘‘গচ্ছ তাৱ ত্ৱং ৱিৰদ্ধোম্হী’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘মং তাৱ ৱিৰদ্ধোসি, চত্তাৰো পন অপাযে ন ৱিৰজ্ঝসি. সচে ইধ ৱসিস্সসি, গামৱাসীনং ‘চোৰো অয’ন্তি আচিক্খিত্ৱা তং গাহাপেস্সামি সীঘং পলাযস্সূ’’তি তং তজ্জেত্ৱা পক্কামি. কূটজটিলো তত্থ ৱসিতুং নাসক্খি, অঞ্ঞত্থ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটতাপসো দেৱদত্তো অহোসি, পুৰিমো সীলৱন্ততাপসো সাৰিপুত্তো, পাৰাৱতজেট্ঠকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৰোমকজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[২৭৮] ৮. মহিংসৰাজজাতকৱণ্ণনা

কিমত্থমভিসন্ধাযাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং লোলমক্কটং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ একস্মিং কুলে একো পোসাৱনিযলোলমক্কটো হত্থিসালং গন্ত্ৱা একস্স সীলৱন্তস্স হত্থিস্স পিট্ঠিযং নিসীদিত্ৱা উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোতি, পিট্ঠিযং চঙ্কমতি. হত্থী অত্তনো সীলৱন্ততায খন্তিসম্পদায ন কিঞ্চি কৰোতি. অথেকদিৱসং তস্স হত্থিস্স ঠানে অঞ্ঞো দুট্ঠহত্থিপোতো অট্ঠাসি. মক্কটো ‘‘সোযেৱ অয’’ন্তি সঞ্ঞায দুট্ঠহত্থিস্স পিট্ঠিং অভিৰুহি. অথ নং সো সোণ্ডায গহেত্ৱা ভূমিযং ঠপেত্ৱা পাদেন অক্কমিত্ৱা সঞ্চুণ্ণেসি. সা পৱত্তি ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, লোলমক্কটো কিৰ সীলৱন্তহত্থিসঞ্ঞায দুট্ঠহত্থিপিট্ঠিং অভিৰুহি, অথ নং সো জীৱিতক্খযং পাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস, লোলমক্কটো এৱংসীলো, পোৰাণতো পট্ঠায এৱংসীলোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে মহিংসযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো থামসম্পন্নো মহাসৰীৰো পব্বতপাদপব্ভাৰগিৰিদুগ্গৱনঘটেসু ৱিচৰন্তো একং ফাসুকং ৰুক্খমূলং দিস্ৱা গোচৰং গহেত্ৱা দিৱা তস্মিং ৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথেকো লোলমক্কটো ৰুক্খা ওতৰিত্ৱা তস্স পিট্ঠিং অভিৰুহিত্ৱা উচ্চাৰপস্সাৱং কত্ৱা সিঙ্গে গণ্হিত্ৱা ওলম্বন্তো নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৱা দোলাযন্তোৱ কীড়ি. বোধিসত্তো খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পদায তং তস্স অনাচাৰং ন মনসাকাসি, মক্কটো পুনপ্পুনং তথেৱ কৰি. অথেকদিৱসং তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা ৰুক্খক্খন্ধে ঠত্ৱা নং ‘‘মহিংসৰাজ কস্মা ইমস্স দুট্ঠমক্কটস্স অৱমানং সহসি, নিসেধেহি ন’’ন্তি ৱত্ৱা এতমত্থং পকাসেন্তী পুৰিমা দ্ৱে গাথা অৱোচ –

৮২. ‘‘কিমত্থমভিসন্ধায, লহুচিত্তস্স দুব্ভিনো;

সব্বকামদদস্সেৱ, ইমং দুক্খং তিতিক্খসি.

৮৩. ‘‘সিঙ্গেন নিহনাহেতং, পদসা চ অধিট্ঠহ;

ভিয্যো বালা পকুজ্ঝেয্যুং, নো চস্স পটিসেধকো’’তি.

তত্থ কিমত্থমভিসন্ধাযাতি কিং নু খো কাৰণং পটিচ্চ কিং সম্পস্সমানো. দুব্ভিনোতি মিত্তদুব্ভিস্স. সব্বকামদদস্সেৱাতি সব্বকামদদস্স সামিকস্স ইৱ. তিতিক্খসীতি অধিৱাসেসি. পদসা চ অধিট্ঠহাতি পাদেন চ নং তিণ্হখুৰগ্গেন যথা এত্থেৱ মৰতি, এৱং অক্কম. ভিয্যো বালাতি সচে হি পটিসেধকো ন ভৱেয্য, বালা অঞ্ঞাণসত্তা পুনপ্পুনং কুজ্ঝেয্যুং ঘট্টেয্যুং ৱিহেঠেয্যুং এৱাতি দীপেতি.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘ৰুক্খদেৱতে, সচাহং ইমিনা জাতিগোত্তবলাদীহি অধিকো সমানো ইমস্স দোসং ন সহিস্সামি, কথং মে মনোৰথো নিপ্ফত্তিং গমিস্সতি. অযং পন মং ৱিয অঞ্ঞম্পি মঞ্ঞমানো এৱং অনাচাৰং কৰিস্সতি, ততো যেসং চণ্ডমহিংসানং এস এৱং কৰিস্সতি, এতেযেৱ এতং ৱধিস্সন্তি. সা তস্স অঞ্ঞেহি মাৰণা ময্হং দুক্খতো চ পাণাতিপাততো চ ৱিমুত্তি ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ততিযং গাথমাহ –