৩. আসৱক্খযসুত্তৱণ্ণনা
১০২. ততিযে জানতোতি জানন্তস্স. পস্সতোতি পস্সন্তস্স. যদিপি ইমানি দ্ৱেপি পদানি একত্থানি, ব্যঞ্জনমেৱ নানং, এৱং সন্তেপি ‘‘জানতো’’তি ঞাণলক্খণং উপাদায পুগ্গলং নিদ্দিসতি. জাননলক্খণঞ্হি ঞাণং. ‘‘পস্সতো’’তি ঞাণপ্পভাৱং উপাদায. দস্সনপ্পভাৱঞ্হি উপাদায ঞাণসমঙ্গী পুগ্গলো চক্খুমা ৱিয পুগ্গলো চক্খুনা ৰূপানি, ঞাণেন ৱিৱটে ধম্মে পস্সতি. অথ ৱা জানতোতি অনুবোধঞাণেন জানতো. পস্সতোতি পটিৱেধঞাণেন পস্সতো. পটিলোমতো ৱা দস্সনমগ্গেন পস্সতো, ভাৱনামগ্গেন জানতো. কেচি পন ‘‘ঞাততীৰণপহানপৰিঞ্ঞাহি জানতো, সিখাপ্পত্তৱিপস্সনায পস্সতো’’তি ৱদন্তি. অথ ৱা দুক্খং পৰিঞ্ঞাভিসমযেন জানতো, নিৰোধং সচ্ছিকিৰিযাভিসমযেন পস্সতো. তদুভযে চ সতি পহানভাৱনাভিসমযা সিদ্ধা এৱ হোন্তীতি চতুসচ্চাভিসমযো ৱুত্তো হোতি. যদা চেত্থ ৱিপস্সনাঞাণং অধিপ্পেতং, তদা ‘‘জানতো পস্সতো’’তি পদানং হেতুঅত্থদীপনতা দট্ঠব্বা. যদা পন মগ্গঞাণং অধিপ্পেতং, তদা মগ্গকিচ্চত্থদীপনতা.
আসৱানং খযন্তি ‘‘জানতো, অহং ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ৩.১০১; ৫.১০৯৫) এৱমাগতে সব্বাসৱসংৱৰপৰিযাযে ‘‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তি’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) চ সুত্তপদেসু আসৱানং পহানং অচ্চন্তক্খযো অসমুপ্পাদো খীণাকাৰো নত্থিভাৱো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) ফলং.
‘‘পৰৱজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;
আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি. (ধ. প. ২৫৩); –
আদীসু নিব্বানং.
‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা;
ততো অঞ্ঞাৱিমুত্তস্স, ঞাণং ৱে হোতি তাদিনো’’তি. (অ. নি. ৩.৮৬; ইতিৱু. ৬২) –
এৱমাগতে ইন্দ্ৰিযসুত্তে ইধ চ মগ্গো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো. তস্মা যথাৱুত্তনযেন জানন্তস্স পস্সন্তস্স অহং অৰিযমগ্গাধিগমং ৱদামীতি ৱুত্তং হোতি. নো অজানতো নো অপস্সতোতি যো পন ন জানাতি ন পস্সতি, তস্স নো ৱদামীতি অত্থো. এতেন যে অজানতো অপস্সতোপি সংসাৰসুদ্ধিং ৱদন্তি, তে পটিক্খিপতি. পুৰিমেন ৱা পদদ্ৱযেন উপাযো ৱুত্তো, ইমিনা অনুপাযপটিসেধো. সঙ্খেপেন চেত্থ ঞাণং আসৱক্খযকৰং, সেসং তস্স পৰিক্খাৰোতি দস্সেতি.
ইদানি যং জানতো যং পস্সতো আসৱক্খযো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতো’’তি পুচ্ছং আৰভি. তত্থ জাননা বহুৱিধা. দব্বজাতিকো এৱ হি কোচি ভিক্খু ছত্তং কাতুং জানাতি, কোচি চীৱৰাদীনং অঞ্ঞতৰং, তস্স ঈদিসানি কম্মানি ৱত্তসীসে ঠত্ৱা কৰোন্তস্স সা জাননা ‘‘মগ্গফলানং পদট্ঠানং ন হোতী’’তি ন ৱত্তব্বা. যো পন সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱেজ্জকম্মাদীনি কাতুং জানাতি, তস্সেৱং জানতো আসৱা ৱড্ঢন্তিযেৱ. তস্মা যং জানতো যং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, তদেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদি. তত্থ যং ৱত্তব্বং চতুসচ্চকম্মট্ঠানং, তং হেট্ঠা যোনিসোমনসিকাৰসুত্তে সঙ্খেপতো ৱুত্তমেৱ.
তত্থ পন ‘‘যোনিসো, ভিক্খৱে, ভিক্খু মনসি কৰোন্তো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতী’’তি (ইতিৱু. ১৬) আগতত্তা ‘‘ইদং দুক্খন্তি যোনিসো মনসি কৰোতী’’তিআদিনা অত্থৱিভাৱনা কতা. ইধ ‘‘ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ৩.১০১; ৫.১০৯৫) আগতত্তা ‘‘ইদং দুক্খন্তি পৰিঞ্ঞাপটিৱেধৱসেন পৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন মগ্গঞাণেন জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতী’’তিআদিনা নযেন যোজেতব্বং. আসৱেসু চ পঠমমগ্গেন দিট্ঠাসৱো খীযতি, ততিযমগ্গেন কামাসৱো, চতুত্থমগ্গেন ভৱাসৱো অৱিজ্জাসৱো চ খীযতীতি ৱেদিতব্বো.
গাথাসু ৱিমুত্তিঞাণন্তি ৱিমুত্তিযং নিব্বানে ফলে চ পচ্চৱেক্খণঞাণং. উত্তমন্তি উত্তমধম্মাৰম্মণত্তা উত্তমং. খযে ঞাণন্তি আসৱানং সংযোজনানঞ্চ খযে খযকৰে অৰিযমগ্গে ঞাণং. ‘‘খীণা সংযোজনা ইতি ঞাণ’’ন্তি ইধাপি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. তেন পহীনকিলেসপচ্চৱেক্খণং দস্সেতি. এৱমেত্থ চত্তাৰিপি পচ্চৱেক্খণঞাণানি ৱুত্তানি হোন্তি. অৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণা হি ইধ নত্থি অৰহত্তফলাধিগমস্স অধিপ্পেতত্তা. যথা চেত্থ জানতো পস্সতোতি নিব্বানাধিগমেন সম্মাদিট্ঠিকিচ্চং অধিকং কত্ৱা ৱুত্তং, এৱং সম্মপ্পধানকিচ্চম্পি অধিকমেৱ ইচ্ছিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন ত্ৱেৱিদং কুসীতেনা’’তি ওসানগাথমাহ.
তত্থ ন ত্ৱেৱিদন্তি ন তু এৱ ইদং. তুসদ্দো নিপাতমত্তং. বালেনমৱিজানতাতি মকাৰো পদসন্ধিকৰো. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – ইদং সেক্খমগ্গেন অসেক্খমগ্গেন চ পত্তব্বং অভিজ্ঝাকাযগন্থাদিসব্বগন্থানং পমোচনং পমোচনস্স নিমিত্তভূতং নিব্বানং ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা চত্তাৰি সচ্চানি যথাভূতং অৱিজানতা ততো এৱ বালেন অৱিদ্দসুনা যথা অধিগন্তুং ন সক্কা, এৱং কুসীতেন নিব্বীৰিযেনাপি, তস্মা তদধিগমায আৰদ্ধৱীৰিযেন ভৱিতব্বন্তি. তেনাহ ভগৱা ‘‘আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং ধম্মো, নো কুসীতস্স’’ (দী. নি. ৩.৩৫৮).
‘‘আৰম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নড়াগাৰংৱ কুঞ্জৰো’’তি. (সং. নি. ১.১৮৫; নেত্তি. ২৯; মি. প. ৫.১.৪);
ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.