১০. সোমনস্সসুত্তৱণ্ণনা

৩৭. দসমে সুখসোমনস্সবহুলোতি এত্থ সুখন্তি কাযিকং সুখং, সোমনস্সন্তি চেতসিকং. তস্মা যস্স কাযিকং চেতসিকঞ্চ সুখং অভিণ্হং পৱত্ততি, সো সুখসোমনস্সবহুলোতি ৱুত্তো. যোনীতি ‘‘চতস্সো খো ইমা, সাৰিপুত্ত, যোনিযো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫২) খন্ধকোট্ঠাসো যোনীতি আগতো. ‘‘যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২২৬) কাৰণং.

‘‘ন চাহং ব্ৰাহ্মণং ব্ৰূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৱ’’ন্তি চ. (ম. নি. ২.৪৫৭; ধ. প. ৩৯৬; সু. নি. ৬২৫);

‘‘তমেনং কম্মজা ৱাতা নিব্বত্তিত্ৱা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং সম্পৰিৱত্তেত্ৱা মাতু যোনিমুখে সম্পটিপাদেন্তী’’তি চ আদীসু পস্সাৱমগ্গো. ইধ পন কাৰণং অধিপ্পেতং. অস্সাতি অনেন. আৰদ্ধাতি পট্ঠপিতা পগ্গহিতা পৰিপুণ্ণা সম্পাদিতা ৱা.

আসৱানং খযাযাতি এত্থ আসৱন্তীতি আসৱা, চক্খুতোপি…পে… মনতোপি সৱন্তি পৱত্তন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মতো যাৱ গোত্ৰভূ, ওকাসতো যাৱ ভৱগ্গা সৱন্তীতি ৱা আসৱা. এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তো কৰিত্ৱা পৱত্তন্তীতি অত্থো. অন্তোকৰণত্থো হি অযং আকাৰো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন মদিৰাদযো আসৱা ৱিযাতিপি আসৱা. লোকে হি চিৰপাৰিৱাসিকা মদিৰাদযো আসৱাতি ৱুচ্চন্তি. যদি চ চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন আসৱা, এতে এৱ ভৱিতুং অৰহন্তি. ৱুত্তং হেতং – ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায, ইতো পুব্বে অৱিজ্জা নাহোসী’’তিআদি (অ. নি. ১০.৬১). আযতং সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তীতিপি আসৱা. পুৰিমানি চেত্থ নিব্বচনানি যত্থ কিলেসা আসৱাতি আগতা, তত্থ যুজ্জন্তি; পচ্ছিমং কম্মেপি. ন কেৱলঞ্চ কম্মকিলেসা এৱ আসৱা, অপিচ খো নানপ্পকাৰা উপদ্দৱাপি. অভিধম্মে হি ‘‘চত্তাৰো আসৱা – কামাসৱো, ভৱাসৱো, দিট্ঠাসৱো, অৱিজ্জাসৱো’’তি (ধ. স. ১১০২) কামৰাগাদযো কিলেসা আসৱাতি আগতা. সুত্তেপি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৱ আসৱানং সংৱৰায ধম্মং দেসেমী’’তি (দী. নি. ৩.১৮২) এত্থ ৱিৱাদমূলভূতা কিলেসা আসৱাতি আগতা.

‘‘যেন দেৱূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৱা ৱিহঙ্গমো;

যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্য, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;

তে ময্হং, আসৱা খীণা, ৱিদ্ধস্তা ৱিনড়ীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –

এত্থ তেভূমকং কম্মং অৱসেসা চ অকুসলা ধম্মা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯) এত্থ পৰূপঘাতৱিপ্পটিসাৰৱধবন্ধাদযো চেৱ অপাযদুক্খভূতা নানপ্পকাৰা উপদ্দৱা চ.

তে পনেতে আসৱা ৱিনযে ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি দ্ৱেধা আগতা. সড়াযতনে ‘‘তযোমে, আৱুসো, আসৱা – কামাসৱো, ভৱাসৱো, অৱিজ্জাসৱো’’তি (সং. নি. ৪.৩২১) তিধা আগতা. তথা অঞ্ঞেসু সুত্তন্তেসু. অভিধম্মে তেযেৱ দিট্ঠাসৱেন সদ্ধিং চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপৰিযাযে পন ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা নিৰযগমনীযা, অত্থি আসৱা তিৰচ্ছানযোনিগমনীযা, অত্থি আসৱা পেত্তিৱিসযগমনীযা, অত্থি আসৱা মনুস্সলোকগমনীযা, অত্থি আসৱা দেৱলোকগমনীযা’’তি (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. কম্মমেৱ চেত্থ আসৱাতি অধিপ্পেতং. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰা পহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৱপৰিযাযে তেযেৱ দস্সনপহাতব্বেহি ধম্মেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মপৰিযাযেন চত্তাৰো আসৱা অধিপ্পেতাতি ৱেদিতব্বা.

খযাযাতি এত্থ পন ‘‘যো আসৱানং খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধান’’ন্তি আসৱানং সৰসভেদো আসৱানং খযোতি ৱুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামী’’তি (ম. নি. ১.১৫) এত্থ আসৱানং খীণাকাৰো নত্থিভাৱো অচ্চন্তং অসমুপ্পাদো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো.

‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি. (ইতিৱু. ৬২) –

এত্থ অৰিযমগ্গো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪৩৮) এত্থ ফলং.

‘‘পৰৱজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;

আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি. (ধ. প. ২৫৩) –

এত্থ নিব্বানং. ইধ পন ফলং সন্ধায ‘‘আসৱানং খযাযা’’তি ৱুত্তং, অৰহত্তফলত্থাযাতি অত্থো.

সংৱেজনীযেসু ঠানেসূতি সংৱেগজনকেসু জাতিআদীসু সংৱেগৱত্থূসু. জাতি, জৰা, ব্যাধি, মৰণং, অপাযদুক্খং, অতীতে ৱট্টমূলকং দুক্খং, অনাগতে ৱট্টমূলকং দুক্খং, পচ্চুপ্পন্নে আহাৰপৰিযেট্ঠিমূলকং দুক্খন্তি ইমানি হি সংৱেগৱত্থূনি সংৱেজনীযট্ঠানানি নাম. অপিচ ‘‘আদিত্তো লোকসন্নিৱাসো উয্যুত্তো পযাতো কুম্মগ্গপ্পটিপন্নো, উপনীযতি লোকো অদ্ধুৱো, অতাণো লোকো অনভিস্সৰো, অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীযং, ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তিএৱমাদীনি (পটি. ম. ১.১১৭) চেত্থ সংৱেজনীযট্ঠানানীতি ৱেদিতব্বানি. সংৱেজনেনাতি জাতিআদিসংৱেগৱত্থূনি পটিচ্চ উপ্পন্নভযসঙ্খাতেন সংৱেজনেন. অত্থতো পন সহোত্তপ্পঞাণং সংৱেগো নাম.

সংৱিগ্গস্সাতি গব্ভোক্কন্তিকাদিৱসেন অনেকৱিধেহি জাতিআদিদুক্খেহি সংৱেগজাতস্স. ‘‘সংৱেজিত্ৱা’’তি চ পঠন্তি. যোনিসো পধানেনাতি উপাযপধানেন, সম্মাৱাযামেনাতি অত্থো. সো হি যথা অকুসলা ধম্মা পহীযন্তি, কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, এৱং পদহনতো উত্তমভাৱসাধনতো চ ‘‘পধান’’ন্তি ৱুচ্চতি. তত্থ সংৱেগেন ভৱাদীসু কিঞ্চি তাণং লেণং পটিসৰণং অপস্সন্তো তত্থ অনোলীযন্তো অলগ্গমানসো তপ্পটিপক্খেন চ ৱিনিৱত্তিতৱিসঞ্ঞিতো অঞ্ঞদত্থু নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো. সো কল্যাণমিত্তসন্নিস্সযেন যোনিসোমনসিকাৰবহুলো ৱিসুদ্ধাসযপ্পযোগো সমথৱিপস্সনাসু যুত্তপ্পযুত্তো সব্বস্মিম্পি সঙ্খাৰগতে নিব্বিন্দতি ৱিৰজ্জতি, ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেতি. তত্থ যদিদং যোনিসোমনসিকাৰবহুলো ৱিসুদ্ধাসযপ্পযোগো সমথৱিপস্সনাসু যুত্তপ্পযুত্তো, তেনস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলতা ৱেদিতব্বা. যং পনাযং সমথে পতিট্ঠিতো ৱিপস্সনায যুত্তপ্পযুত্তো সব্বস্মিম্পি সঙ্খাৰগতে নিব্বিন্দতি ৱিৰজ্জতি, ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেতি, তেনস্স যোনি আৰদ্ধা আসৱানং খযাযাতি ৱেদিতব্বং.

গাথাসু সংৱিজ্জেথেৱাতি সংৱিজ্জেয্য এৱ সংৱেগং কৰেয্য এৱ. ‘‘সংৱিজ্জিত্ৱানা’’তি চ পঠন্তি. ৱুত্তনযেন সংৱিগ্গো হুত্ৱাতি অত্থো. পণ্ডিতোতি সপ্পঞ্ঞো, তিহেতুকপটিসন্ধীতি ৱুত্তং হোতি. পঞ্ঞায সমৱেক্খিযাতি সংৱেগৱত্থূনি সংৱিজ্জনৱসেন পঞ্ঞায সম্মা অৱেক্খিয. অথ ৱা পঞ্ঞায সম্মা অৱেক্খিত্ৱাতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱ.

দসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি পৰমত্থদীপনিযা ইতিৱুত্তক-অট্ঠকথায

দুকনিপাতে পঠমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.