২. মহাকস্সপত্থেৰৱত্থু
উয্যুঞ্জন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো মহাকস্সপত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে সত্থা ৰাজগহে ৱুট্ঠৱস্সো ‘‘অদ্ধমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সামী’’তি ভিক্খূনং আৰোচাপেসি. ৱত্তং কিৰেতং বুদ্ধানং ভিক্খূহি সদ্ধিং চাৰিকং চৰিতুকামানং ‘‘এৱং ভিক্খূ অত্তনো পত্তপচনচীৱৰৰজনাদীনি কত্ৱা সুখং গমিস্সন্তী’’তি ‘‘ইদানি অদ্ধমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সামী’’তি ভিক্খূনং আৰোচাপনং. ভিক্খূসু পন অত্তনো পত্তচীৱৰাদীনি কৰোন্তেসু মহাকস্সপত্থেৰোপি চীৱৰানি ধোৱি. ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু ‘‘থেৰো কস্মা চীৱৰানি ধোৱতি, ইমস্মিং নগৰে অন্তো চ বহি চ অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো ৱসন্তি. তত্থ যে থেৰস্স ন ঞাতকা, তে উপট্ঠাকা, যে ন উপট্ঠাকা, তে ঞাতকা. তে থেৰস্স চতূহি পচ্চযেহি সম্মানসক্কাৰং কৰোন্তি. এত্তকং উপকাৰং পহায এস কহং গমিস্সতি? সচেপি গচ্ছেয্য, মাপমাদকন্দৰতো পৰং ন গমিস্সতী’’তি. সত্থা কিৰ যং কন্দৰং পত্ৱা নিৱত্তেতব্বযুত্তকে ভিক্খূ ‘‘তুম্হে ইতো নিৱত্তথ, মা পমজ্জিত্থা’’তি ৱদতি. তং ‘‘মাপমাদকন্দৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
সত্থাপি চাৰিকং পক্কমন্তো চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং নগৰে অন্তো চ বহি চ অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো ৱসন্তি. মনুস্সানং মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু ভিক্খূহি গন্তব্বং হোতি, ন সক্কা ৱিহাৰং তুচ্ছং কাতুং, কং নু খো নিৱত্তেস্সামী’’তি? অথস্স এতদহোসি –‘‘কস্সপস্স হেতে মনুস্সা ঞাতকা চ উপট্ঠাকা চ, কস্সপং নিৱত্তেতুং ৱট্টতী’’তি. সো থেৰং আহ – ‘‘কস্সপ, ন সক্কা ৱিহাৰং তুচ্ছং কাতুং, মনুস্সানং মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু ভিক্খূহি অত্থো হোতি, ত্ৱং অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং নিৱত্তস্সূ’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো পৰিসং আদায নিৱত্তি. ভিক্খূ উপজ্ঝাযিংসু ‘‘দিট্ঠং ৱো, আৱুসো, ননু ইদানেৱ অম্হেহি ৱুত্তং ‘মহাকস্সপো কস্মা চীৱৰানি ধোৱতি, ন এসো সত্থাৰা সদ্ধিং গমিস্সতী’তি, যং অম্হেহি ৱুত্তং, তদেৱ জাত’’ন্তি. সত্থা ভিক্খূনং কথং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো আহ – ‘‘ভিক্খৱে, কিং নামেতং কথেথা’’তি? ‘‘মহাকস্সপত্থেৰং আৰব্ভ কথেম, ভন্তে’’তি অত্তনা কথিতনিযামেনেৱ সব্বং আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, তুম্হে কস্সপং ‘কুলেসু চ পচ্চযেসু চ লগ্গো’তি ৱদেথ, সো ‘মম ৱচনং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো. এসো হি পুব্বে পত্থনং কৰোন্তোযেৱ ‘চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গো চন্দূপমো হুত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমিতুং সমত্থো ভৱেয্য’ন্তি পত্থনং অকাসি. নত্থেতস্স কুলে ৱা পচ্চযে ৱা লগ্গো, অহং চন্দোপমপ্পটিপদঞ্চেৱ (সং. নি. ২.১৪৬) অৰিযৱংসপ্পটিপদঞ্চ কথেন্তো মম পুত্তং কস্সপং আদিং কত্ৱা কথেসি’’ন্তি আহ.
ভিক্খূ সত্থাৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, কদা পন থেৰেন পত্থনা ঠপিতা’’তি? ‘‘সোতুকামাত্থ, ভিক্খৱে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. সত্থা তেসং, ‘‘ভিক্খৱে, ইতো কপ্পসতসহস্সমত্থকে পদুমুত্তৰো নাম বুদ্ধো লোকে উদপাদী’’তি ৱত্ৱা পদুমুত্তৰপাদমূলে তেন ঠপিতপত্থনং আদিং কত্ৱা সব্বং থেৰস্স পুব্বচৰিতং কথেসি. তং থেৰপাড়িযং (থেৰগা. ১০৫৪ আদযো) ৱিত্থাৰিতমেৱ. সত্থা পন ইমং থেৰস্স পুব্বচৰিতং ৱিত্থাৰেত্ৱা ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অহং চন্দোপমপ্পটিপদঞ্চেৱ অৰিযৱংসপ্পটিপদঞ্চ মম পুত্তং কস্সপং আদিং কত্ৱা কথেসিং, মম পুত্তস্স কস্সপস্স পচ্চযেসু ৱা কুলেসু ৱা ৱিহাৰেসু ৱা পৰিৱেণেসু ৱা লগ্গো নাম নত্থি, পল্ললে ওতৰিত্ৱা তত্থ চৰিত্ৱা গচ্ছন্তো ৰাজহংসো ৱিয কত্থচি অলগ্গোযেৱ মম পুত্তো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯১. ‘‘উয্যুঞ্জন্তি সতীমন্তো, ন নিকেতে ৰমন্তি তে;
হংসাৱ পল্ললং হিত্ৱা, ওকমোকং জহন্তি তে’’তি.
তত্থ উয্যুঞ্জন্তি সতীমন্তোতি সতিৱেপুল্লপ্পত্তা খীণাসৱা অত্তনা পটিৱিদ্ধগুণেসু ঝানৱিপস্সনাদীসু আৱজ্জনসমাপজ্জনৱুট্ঠানাধিট্ঠানপচ্চৱেক্খণাহি যুঞ্জন্তি ঘটেন্তি. ন নিকেতে ৰমন্তি তেতি তেসং আলযে ৰতি নাম নত্থি. হংসাৱাতি দেসনাসীসমেতং, অযং পনেত্থ অত্থো – যথা গোচৰসম্পন্নে পল্ললে সকুণা অত্তনো গোচৰং গহেত্ৱা গমনকালে ‘‘মম উদকং, মম পদুমং, মম উপ্পলং, মম কণ্ণিকা’’তি তস্মিং ঠানে কঞ্চি আলযং অকত্ৱা অনপেক্খাৱ তং ঠানং পহায উপ্পতিত্ৱা আকাসে কীড়মানা গচ্ছন্তি; এৱমেৱং খীণাসৱা যত্থ কত্থচি ৱিহৰন্তাপি কুলাদীসু অলগ্গা এৱ ৱিহৰিত্ৱা গমনসমযেপি তং ঠানং পহায গচ্ছন্তা ‘‘মম ৱিহাৰো, মম পৰিৱেণং, মমূপট্ঠাকা’’তি অনালযা অনুপেক্খাৱ গচ্ছন্তি. ওকমোকন্তি আলযালযং, সব্বালযে পৰিচ্চজন্তীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহাকস্সপত্থেৰৱত্থু দুতিযং.