২. অঞ্ঞতৰভিক্খুৱত্থু

দুন্নিগ্গহস্স লহুনোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৱত্থিযং জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

কোসলৰঞ্ঞো কিৰ ৱিজিতে পব্বতপাদে মাতিকগামো নাম একো ঘনৱাসো গামো অহোসি. অথেকদিৱসং সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সত্থু সন্তিকে যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা তং গামং গন্ত্ৱা পিণ্ডায পৱিসিংসু. অথ নে যো তস্স গামস্স সামিকো মাতিকো নাম, তস্স মাতা দিস্ৱা গেহে নিসীদাপেত্ৱা নানগ্গৰসেন যাগুভত্তেন পৰিৱিসিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কত্থ গন্তুকামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘যথা ফাসুকট্ঠানং মহাউপাসিকে’’তি. সা ‘‘ৱস্সাৱাসট্ঠানং, অয্যা, পৰিযেসন্তি মঞ্ঞে’’তি ঞত্ৱা পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা, ‘‘সচে, অয্যা, ইমং তেমাসং ইধ ৱসিস্সন্তি, অহং তীণি সৰণানি, পঞ্চ সীলানি গহেত্ৱা উপোসথকম্মং কৰিস্সামী’’তি আহ. ভিক্খূ ‘‘মযং ইমং নিস্সায ভিক্খায অকিলমন্তা ভৱনিস্সৰণং কাতুং সক্খিস্সামা’’তি অধিৱাসযিংসু. সা তেসং ৱসনট্ঠানং ৱিহাৰং পটিজগ্গিত্ৱা অদাসি.

তে তত্থেৱ ৱসন্তা একদিৱসং সন্নিপতিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ওৱদিংসু, ‘‘আৱুসো, অম্হেহি পমাদচাৰং চৰিতুং ন ৱট্টতি. অম্হাকঞ্হি সকগেহং ৱিয অট্ঠ মহানিৰযা ৱিৱটদ্ৱাৰাযেৱ, ধৰমানকবুদ্ধস্স খো পন সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা মযং আগতা, বুদ্ধা চ নাম পদানুপদিকং ৱিচৰন্তেনাপি সঠেন আৰাধেতুং ন সক্কা, যথাজ্ঝাসযেনেৱ আৰাধেতুং সক্কা, অপ্পমত্তা হোথ, দ্ৱীহি একট্ঠানে ন ঠাতব্বং, ন নিসীদিতব্বং, সাযং খো পন থেৰূপট্ঠানকালে পাতোৱ ভিক্খাচাৰকালে একতো ভৱিস্সাম, সেসকালে দ্ৱে একতো ন ভৱিস্সাম, অপিচ খো পন অফাসুকেন ভিক্খুনা আগন্ত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে ঘণ্ডিযা পহতায ঘণ্ডিসঞ্ঞায আগন্ত্ৱা তস্স ভেসজ্জং কৰিস্সামা’’তি.

তেসু এৱং কতিকং কত্ৱা ৱিহৰন্তেসু একদিৱসং সা উপাসিকা সপ্পিতেলফাণিতাদীনি গাহাপেত্ৱা দাসদাসিকম্মকৰাদীহি পৰিৱুতা সাযন্হসমযে তং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে ভিক্খূ অদিস্ৱা, ‘‘কহং নু খো, অয্যা, গতা’’তি পুৰিসে পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু নিসিন্না ভৱিস্সন্তি, অয্যে’’তি ৱুত্তে, ‘‘কিং নু খো কত্ৱা দট্ঠুং সক্খিস্সামী’’তি আহ. অথ নং ভিক্খুসঙ্ঘস্স কতিকৱত্তং জাননমনুস্সা আহংসু – ‘‘ঘণ্ডিযা পহতায সন্নিপতিস্সন্তি, অয্যে’’তি. সা চ ঘণ্ডিং পহৰাপেসি. ভিক্খূ ঘণ্ডিসদ্দং সুত্ৱা, ‘‘কস্সচি অফাসুকং ভৱিস্সতী’’তি সকসকট্ঠানেহি নিক্খমিত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে সন্নিপতিংসু. দ্ৱেপি জনা একমগ্গেনাগতা নাম নত্থি. উপাসিকা একেকট্ঠানতো একেকমেৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা, ‘‘মম পুত্তেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহো কতো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং ৱন্দিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কলহং নু খো, ভন্তে, কৰিত্থা’’তি? ‘‘ন কৰোম, মহাউপাসিকে’’তি. ‘‘সচে ৱো, ভন্তে, কলহো নত্থি, অথ কস্মা যথা অম্হাকং গেহং আগচ্ছন্তা সব্বে একতোৱ আগচ্ছথ, এৱং অনাগন্ত্ৱা একেকট্ঠানতো একেকাৱ আগতা’’তি? ‘‘মহাউপাসিকে, একেকস্মিং ঠানে নিসীদিত্ৱা সমণধম্মং কৰিম্হা’’তি. ‘‘কো এস, ভন্তে, সমণধম্মো নামা’’তি? ‘‘দ্ৱত্তিংসাকাৰে সজ্ঝাযং কৰোম, অত্তভাৱে চ খযৱযং পট্ঠপেম, মহাউপাসিকে’’তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, দ্ৱত্তিংসাকাৰে সজ্ঝাযং কাতুং, অত্তভাৱে চ খযৱযং পট্ঠপেতুং তুম্হাকমেৱ ৱট্টতি, উদাহু অম্হাকম্পীতি, কস্সচিপি অৱাৰিতো এস ধম্মো, মহাউপাসিকে’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ময্হম্পি দ্ৱত্তিংসাকাৰং দেথ, অত্তভাৱে চ খযৱযপট্ঠপনং আচিক্খথা’’তি. ‘‘তেন হি উগ্গণ্হ, মহাউপাসিকে’’তি সব্বং উগ্গণ্হাপেসুং.

সা ততো পট্ঠায দ্ৱত্তিংসাকাৰে সজ্ঝাযং কত্ৱা অত্তনি খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা তেহি ভিক্খূহি পুৰেতৰমেৱ তযো মগ্গে, তীণি চ ফলানি পাপুণি. মগ্গেনেৱ চস্সা চতস্সো পটিসম্ভিদা লোকিযঅভিঞ্ঞা চ আগমিংসু. সা মগ্গফলসুখতো ৱুট্ঠায দিব্বচক্খুনা ওলোকেত্ৱা, ‘‘কদা নু খো মম পুত্তেহি অযং ধম্মো অধিগতো’’তি উপধাৰেন্তী সব্বেপিমে সৰাগা সদোসা সমোহা ঝানৱিপস্সনামত্তম্পি তেসং নত্থি, ‘‘কিং নু খো ময্হং পুত্তানং অৰহত্তস্স উপনিস্সযো অত্থি, নত্থী’’তি আৱজ্জেত্ৱা, ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৱা, ‘‘সেনাসনসপ্পাযং নু খো অত্থি, নত্থী’’তি আৱজ্জেত্ৱা তম্পি দিস্ৱা, ‘‘পুগ্গলসপ্পাযং নু খো লভন্তি, ন লভন্তী’’তি আৱজ্জেসি, পুগ্গলসপ্পাযম্পি দিস্ৱা, ‘‘আহাৰসপ্পাযং নু খো লভন্তি, ন লভন্তী’’তি উপধাৰেন্তী ‘‘আহাৰসপ্পাযং নেসং নত্থী’’তি দিস্ৱা ততো পট্ঠায নানাৱিধং যাগুং, অনেকপ্পকাৰং খজ্জকং, নানগ্গৰসঞ্চ ভোজনং সম্পাদেত্ৱা গেহে ভিক্খূ নিসীদাপেত্ৱা দক্খিণোদকং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং যং যং ৰুচ্চতি, তং তং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জথা’’তি নিয্যাদেসি. তে যথাৰুচি যাগুআদীনি গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি. তেসং সপ্পাযাহাৰং লভন্তানং চিত্তং একগ্গং অহোসি.

তে একগ্গেন চিত্তেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ন চিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা চিন্তযিংসু – ‘‘অহো মহাউপাসিকা অম্হাকং পতিট্ঠা জাতা, সচে মযং সপ্পাযাহাৰং ন লভিম্হ, ন নো মগ্গফলপটিৱেধো অভৱিস্স, ইদানি ৱুট্ঠৱস্সা পৱাৰেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গমিস্সামা’’তি. তে ‘‘সত্থাৰং দট্ঠুকামম্হা’’তি মহাউপাসিকং আপুচ্ছিংসু. ‘‘মহাউপাসিকা সাধু, অয্যা’’তি. তে অনুগন্ত্ৱা পুনপি, ‘‘ভন্তে, অম্হে ওলোকেয্যাথা’’তি বহূনি পিযৱচনানি ৱত্ৱা পটিনিৱত্তি. তেপি খো ভিক্খূ সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না ‘‘কচ্চি, ভিক্খৱে, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, ন চ পিণ্ডকেন কিলমিত্থা’’তি ৱুত্তে ‘‘খমনীযং, ভন্তে, যাপনীযং, ভন্তে, পিণ্ডকেন পন নেৱ কিলমিম্হ. অম্হাকঞ্হি মাতিকমাতা নামেকা উপাসিকা চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা, ‘অহো ৱত নো এৱৰূপং নাম আহাৰং পটিযাদেয্যা’তি চিন্তিতে যথাচিন্তিতং আহাৰং পটিযাদেত্ৱা অদাসী’’তি তস্সা গুণকথং কথযিংসু.

অঞ্ঞতৰো ভিক্খু তস্সা গুণকথং সুত্ৱা তত্থ গন্তুকামো হুত্ৱা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তং গামং গমিস্সামী’’তি সত্থাৰং আপুচ্ছিত্ৱা জেতৱনতো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন তং গামং পত্ৱা ৱিহাৰং পৱিসনদিৱসেযেৱ চিন্তেসি – ‘‘অযং কিৰ উপাসিকা চিন্তিতচিন্তিতং জানাতি, অহঞ্চ মগ্গকিলন্তো ৱিহাৰং পটিজগ্গিতুং ন সক্খিস্সামি, অহো ৱত মে ৱিহাৰপটিজগ্গকং মনুস্সং পেসেয্যা’’তি. উপাসিকা গেহে নিসিন্নাৱ আৱজ্জেন্তী তমত্থং ঞত্ৱা, ‘‘গচ্ছ, ৱিহাৰং পটিজগ্গিত্ৱা এহী’’তি মনুস্সং পেসেসি. ইতৰোপি পানীযং পিৱিতুকামো ‘‘অহো ৱত মে সক্খৰপানকং কত্ৱা পেসেয্যা’’তি চিন্তেসি. উপাসিকা তম্পি পেসেসি. সো পুনদিৱসে ‘‘পাতোৱ সিনিদ্ধযাগুং মে সউত্তৰিভঙ্গং পেসেতূ’’তি চিন্তেসি. উপাসিকা তথা অকাসি. সো যাগুং পিৱিত্ৱা, ‘‘অহো ৱত মে এৱৰূপং খজ্জকং পেসেয্যা’’তি চিন্তেসি. উপাসিকা তম্পি পেসেসি. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং উপাসিকা মযা সব্বং চিন্তিতচিন্তিতং পেসেসি, অহং এতং দট্ঠুকামো, অহো ৱত মে নানগ্গৰসভোজনং গাহাপেত্ৱা সযমেৱ আগচ্ছেয্যা’’তি. উপাসিকা ‘‘মম পুত্তো মং দট্ঠুকামো, আগমনং মে পচ্চাসীসতী’’তি ভোজনং গাহাপেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তস্স অদাসি. সো কতভত্তকিচ্চো ‘‘মাতিকমাতা নাম ত্ৱং, মহাউপাসিকে’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, তাতা’’তি. ‘‘ত্ৱং পৰচিত্তং জানাসী’’তি? ‘‘কিং মং পুচ্ছসি, তাতা’’তি? ‘‘মযা চিন্তিতচিন্তিতং সব্বমকাসি, তেন তং পুচ্ছামী’’তি. ‘‘পৰচিত্তজাননকভিক্খূ বহূ, তাতা’’তি? ‘‘নাহং অঞ্ঞে পুচ্ছামি, তুৱং পুচ্ছামি, উপাসিকে’’তি. এৱং সন্তেপি উপাসিকা ‘‘পৰচিত্তং জানামী’’তি অৱত্ৱা ‘‘পৰচিত্তং জানন্তা নাম এৱং কৰোন্তি পুত্তা’’তি আহ. সো ‘‘ভাৰিযং ৱতিদং কম্মং, পুথুজ্জনা নাম সোভনম্পি অসোভনম্পি চিন্তেন্তি, সচাহং কিঞ্চি অযুত্তং চিন্তযিস্সামি, সহ ভণ্ডকেন চোৰং চূড়ায গণ্হন্তী ৱিয মং ৱিপ্পকাৰং পাপেয্য, মযা ইতো পলাযিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘উপাসিকে, অহং গমিস্সামী’’তি আহ. ‘‘কহং, অয্যা’’তি? ‘‘সত্থু সন্তিকং, উপাসিকে’’তি. ‘‘ৱসথ তাৱ, ভন্তে, ইধা’’তি. ‘‘ন ৱসিস্সামি, উপাসিকে, গমিস্সামেৱা’’তি নিক্খমিত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং ভিক্খু ন ত্ৱং তত্থ ৱসসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে, ন সক্কা তত্থ ৱসিতু’’ন্তি. ‘‘কিং কাৰণা ভিক্খূ’’তি? ‘‘ভন্তে, সা উপাসিকা চিন্তিতচিন্তিতং সব্বং জানাতি, পুথুজ্জনা চ নাম সোভনম্পি অসোভনম্পি চিন্তেন্তি, সচাহং কিঞ্চি অযুত্তং চিন্তেস্সামি, সহ ভণ্ডকেন চোৰং চূড়ায গণ্হন্তী ৱিয মং ৱিপ্পকাৰং পাপেস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা আগতোম্হীতি. ‘‘ভিক্খু, তত্থেৱ তযা ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি, ‘‘ন সক্কোমি, ভন্তে, নাহং তত্থ ৱসিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, ভিক্খু, একমেৱ ৰক্খিতুং সক্খিস্সসী’’তি. ‘‘কিং, ভন্তে’’তি? ‘‘তৱ চিত্তমেৱ ৰক্খ, চিত্তং নামেতং দুৰক্খং, ত্ৱং অত্তনো চিত্তমেৱ নিগ্গণ্হ, মা অঞ্ঞং কিঞ্চি চিন্তযি, চিত্তং নামেতং দুন্নিগ্গহ’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৫. ‘‘দুন্নিগ্গহস্স লহুনো, যত্থকামনিপাতিনো;

চিত্তস্স দমথো সাধু, চিত্তং দন্তং সুখাৱহ’’ন্তি.

তত্থ চিত্তং নামেতং দুক্খেন নিগ্গয্হতীতি দুন্নিগ্গহং. লহুং উপ্পজ্জতি চ নিৰুজ্ঝতি চাতি লহু. তস্স দুন্নিগ্গহস্স লহুনো. যত্থকামনিপাতিনোতি যত্থ কত্থচিদেৱ নিপতনসীলস্স. এতঞ্হি লভিতব্বট্ঠানং ৱা অলভিতব্বট্ঠানং ৱা যুত্তট্ঠানং ৱা অযুত্তট্ঠানং ৱা ন জানাতি, নেৱ জাতিং ওলোকেতি, ন গোত্তং, ন ৱযং. যত্থ যত্থ ইচ্ছতি, তত্থ তত্থেৱ নিপততীতি ‘‘যত্থকামনিপাতী’’তি ৱুচ্চতি. তস্স এৱৰূপস্স চিত্তস্স দমথো সাধু চতূহি অৰিযমগ্গেহি দন্তভাৱো যথা নিব্বিসেৱনং হোতি, তথা কতভাৱো সাধু. কিং কাৰণা? ইদঞ্হি চিত্তং দন্তং সুখাৱহং নিব্বিসেৱনং কতং মগ্গফলসুখং পৰমত্থনিব্বানসুখঞ্চ আৱহতীতি.

দেসনাপৰিযোসানে সম্পত্তপৰিসায বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুং, মহাজনস্স সাত্থিকা ধম্মদেসনা জাতাতি.

সত্থা তস্স ভিক্খুনো ইমং ওৱাদং দত্ৱা, ‘‘গচ্ছ, ভিক্খু, অঞ্ঞং কিঞ্চি অচিন্তযিত্ৱা তত্থেৱ ৱসাহী’’তি পহিণি. সো ভিক্খু সত্থু সন্তিকা ওৱাদং লভিত্ৱা তত্থ অগমাসি. কিঞ্চি বহিদ্ধা চিন্তনং নাম ন চিন্তেসি. মহাউপাসিকাপি দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেন্তী থেৰং দিস্ৱা, ‘‘ইদানি ওৱাদদাযকং আচৰিযং লভিত্ৱা পুনাগতো মম পুত্তো’’তি অত্তনো ঞাণেনেৱ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা তস্স সপ্পাযাহাৰং পটিযাদেত্ৱা অদাসি. সো সপ্পাযভোজনং সেৱিত্ৱা কতিপাহেনেৱ অৰহত্তং পত্ৱা মগ্গফলসুখেন ৱীতিনামেন্তো ‘‘অহো মহাউপাসিকা ময্হং পতিট্ঠা জাতা, অহং ইমং নিস্সায ভৱনিস্সৰণং পত্তোম্হী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ইমস্মিং তাৱ মে অত্তভাৱে পতিট্ঠা জাতা, সংসাৰে পন মে সংসৰন্তস্স অঞ্ঞেসুপি অত্তভাৱেসু অযং পতিট্ঠা ভূতপুব্বা, নো’’তি উপধাৰেন্তো একূনঅত্তভাৱসতং অনুস্সৰি. সাপি একূনঅত্তভাৱসতে তস্স পাদপৰিচাৰিকা অঞ্ঞেসু পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৱা তং জীৱিতা ৱোৰোপেসি. থেৰো তস্সা এত্তকং অগুণং দিস্ৱা, ‘‘অহো মযং মহাউপাসিকা ভাৰিযং কম্মং অকাসী’’তি চিন্তেসি.

মহাউপাসিকাপি গেহে নিসিন্নাৱ ‘‘কিং নু খো ময্হং পুত্তস্স পব্বজিতকিচ্চং মত্তকং পত্তং, নো’’তি উপধাৰযমানা তস্স অৰহত্তপত্তিং ঞত্ৱা উত্তৰি উপধাৰিযমানা, ‘‘মম পুত্তো অৰহত্তং পত্ৱা অহো ৱত মে অযং উপাসিকা মহতী পতিট্ঠা জাতা’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘অতীতেপি নু খো মে অযং পতিট্ঠা ভূতপুব্বা, নো’’তি উপধাৰেন্তো একূনঅত্তভাৱসতং অনুস্সৰি, ‘‘অহং খো পন একূনঅত্তভাৱসতে অঞ্ঞেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা এতং জীৱিতা ৱোৰোপেসিং, অযং মে এত্তকং অগুণং দিস্ৱা ‘অহো ভাৰিযং কম্মং কতং উপাসিকাযা’’তি চিন্তেসি. ‘‘অত্থি নু খো এৱং সংসাৰে সংসৰন্তিযা মম পুত্তস্স উপকাৰো কতপুব্বো’’তি উপধাৰযমানা ততো উত্তৰিং সতমং অত্তভাৱং অনুস্সৰিত্ৱা সতমে অত্তভাৱে মযা এতস্স পাদপৰিচাৰিকায হুত্ৱা এতস্মিং জীৱিতা ৱোৰোপনট্ঠানে জীৱিতদানং দিন্নং, অহো মযা মম পুত্তস্স মহাউপকাৰো কতপুব্বো’’তি গেহে নিসিন্নাৱ উত্তৰিং ৱিসেসেত্ৱা ‘‘উপধাৰেথা’’তি আহ. সো দিব্বায সোতধাতুযা সদ্দং সুত্ৱা ৱিসেসেত্ৱা সতমং অত্তভাৱং অনুস্সৰিত্ৱা তত্থ তায অত্তনো জীৱিতস্স দিন্নভাৱং দিস্ৱা, ‘‘অহো মম ইমায মহাউপাসিকায উপকাৰো কতপুব্বো’’তি অত্তমনো হুত্ৱা তস্সা তত্থেৱ চতূসু মগ্গফলেসু পঞ্হং কথেত্ৱা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযীতি.

অঞ্ঞতৰভিক্খুৱত্থু দুতিযং.