৭. মঘৱত্থু
অপ্পমাদেন মঘৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেসালিযং উপনিস্সায কূটাগাৰসালাযং ৱিহৰন্তো সক্কং দেৱৰাজানং আৰব্ভ কথেসি.
ৱেসালিযঞ্হি মহালি নাম লিচ্ছৱী ৱসতি, সো তথাগতস্স সক্কপঞ্হসুত্তন্তদেসনং (দী. নি. ২.৩৪৪ আদযো) সুত্ৱা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো সক্কসম্পত্তিং মহতিং কত্ৱা কথেসি, ‘দিস্ৱা নু খো কথেসি, উদাহু অদিস্ৱা. জানাতি নু খো সক্কং, উদাহু নো’তি পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেসি. অথ খো, মহালি, লিচ্ছৱী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো, মহালি, লিচ্ছৱী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিট্ঠো খো, ভন্তে, ভগৱতা সক্কো দেৱানমিন্দো’’তি? ‘‘দিট্ঠো খো মে, মহালি, সক্কো দেৱানমিন্দো’’তি. ‘‘সো হি নুন, ভন্তে, সক্কপতিৰূপকো ভৱিস্সতি. দুদ্দসো হি, ভন্তে, সক্কো দেৱানমিন্দো’’তি. ‘‘সক্কঞ্চ খ্ৱাহং, মহালি, পজানামি সক্ককৰণে চ ধম্মে, যেসং ধম্মানং সমাদিন্নত্তা সক্কো সক্কত্তং অজ্ঝগা, তঞ্চ পজানামি’’.
সক্কো, মহালি, দেৱানমিন্দো পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো মঘো নাম মাণৱো অহোসি, তস্মা ‘‘মঘৱা’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কো, মহালি, দেৱানমিন্দো পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো পুৰে দানং অদাসি, তস্মা ‘‘পুৰিন্দদো’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কো, মহালি, দেৱানমিন্দো পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো সক্কচ্চং দানং অদাসি, তস্মা ‘‘সক্কো’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কো, মহালি, দেৱানমিন্দো পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো আৱসথং অদাসি, তস্মা ‘‘ৱাসৱো’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কো, মহালি, দেৱানমিন্দো সহস্সম্পি অত্থং মুহুত্তেন চিন্তেতি, তস্মা ‘‘সহস্সক্খো’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কস্স, মহালি, দেৱানমিন্দস্স সুজা নাম অসুৰকঞ্ঞা, পজাপতি, তস্মা ‘‘সুজম্পতী’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কো, মহালি, দেৱানমিন্দো দেৱানং তাৱতিংসানং ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেতি, তস্মা ‘‘দেৱানমিন্দো’’তি ৱুচ্চতি.
সক্কস্স, মহালি, দেৱানমিন্দস্স পুব্বে মনুস্সভূতস্স সত্ত ৱতপদানি সমত্তানি সমাদিন্নানি অহেসুং, যেসং সমাদিন্নত্তা সক্কো সক্কত্তং অজ্ঝগা. কতমানি সত্ত ৱতপদানি? যাৱজীৱং মাতাপেত্তিভৰো অস্সং, যাৱজীৱং কুলে জেট্ঠাপচাযী অস্সং, যাৱজীৱং সণ্হৱাচো অস্সং, যাৱজীৱং অপিসুণৱাচো অস্সং, যাৱজীৱং ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসেয্যং, মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোসগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো অস্সং. যাৱজীৱং সচ্চৱাচো অস্সং, যাৱজীৱং অক্কোধনো অস্সং, ‘‘সচেপি মে কোধো উপ্পজ্জেয্য, খিপ্পমেৱ ন পটিৱিনেয্য’’ন্তি. সক্কস্স, মহালি, দেৱানমিন্দস্স পুব্বে মনুস্সভূতস্স ইমানি সত্ত ৱতপদানি সমত্তানি সমাদিন্নানি অহেসুং, যেসং সমাদিন্নত্তা সক্কো সক্কত্তং অজ্ঝগাতি.
‘‘মাতাপেত্তিভৰং জন্তুং, কুলে জেট্ঠাপচাযিনং;
সণ্হং সখিলসম্ভাসং, পেসুণেয্যপ্পহাযিনং.
‘‘মচ্ছেৰৱিনযে যুত্তং, সচ্চং কোধাভিভুং নৰং;
তং ৱে দেৱা তাৱতিংসা, আহু সপ্পুৰিসো ইতী’’তি. (সং. নি. ১.২৫৭) –
ইদং, মহালি, সক্কেন মঘমাণৱকালে কতকম্মন্তি ৱত্ৱা পুন তেন ‘‘কথং, ভন্তে, মঘমাণৱো পটিপজ্জী’’তি? তস্স পটিপত্তিং ৱিত্থাৰতো সোতুকামেন পুট্ঠো ‘‘তেন হি, মহালি, সুণাহী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি –
অতীতে মগধৰট্ঠে মচলগামে মঘো নাম মাণৱো গামকম্মকৰণট্ঠানং গন্ত্ৱা অত্তনো ঠিতট্ঠানং পাদন্তেন পংসুং ৱিযূহিত্ৱা ৰমণীযং কত্ৱা অট্ঠাসি. অপৰো তং বাহুনা পহৰিত্ৱা ততো অপনেত্ৱা সযং তত্থ অট্ঠাসি. সো তস্স অকুজ্ঝিত্ৱাৱ অঞ্ঞং ঠানং ৰমণীযং কত্ৱা ঠিতো. ততোপি নং অঞ্ঞো আগন্ত্ৱা বাহুনা পহৰিত্ৱা অপনেত্ৱা সযং অট্ঠাসি. সো তস্সপি অকুজ্ঝিত্ৱাৱ অঞ্ঞং ঠানং ৰমণীযং কত্ৱা ঠিতো, ইতি তং গেহতো নিক্খন্তা নিক্খন্তা পুৰিসা বাহুনা পহৰিত্ৱা ঠিতঠিতট্ঠানতো অপনেসুং. সো ‘‘সব্বেপেতে মং নিস্সায সুখিতা জাতা, ইমিনা কম্মেন ময্হং সুখদাযকেন পুঞ্ঞকম্মেন ভৱিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা, পুনদিৱসে কুদালং আদায খলমণ্ডলমত্তং ঠানং ৰমণীযং অকাসি. সব্বে গন্ত্ৱা তত্থেৱ অট্ঠংসু. অথ নেসং সীতসমযে অগ্গিং কত্ৱা অদাসি, গিম্হকালে উদকং. ততো ‘‘ৰমণীযং ঠানং নাম সব্বেসং পিযং, কস্সচি অপ্পিযং নাম নত্থি, ইতো পট্ঠায মযা মগ্গং সমং কৰোন্তেন ৱিচৰিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা, পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা, মগ্গং সমং কৰোন্তো ছিন্দিত্ৱা, হৰিতব্বযুত্তকা ৰুক্খসাখা হৰন্তো ৱিচৰতি. অথ নং অপৰো দিস্ৱা আহ – ‘‘সম্ম, কিং কৰোসী’’তি? ‘‘ময্হং সগ্গগামিনং মগ্গং কৰোমি, সম্মা’’তি. ‘‘তেন হি অহম্পি তে সহাযো হোমী’’তি. ‘‘হোহি, সম্ম, সগ্গো নাম বহূনম্পি মনাপো সুখবহুলো’’তি. ততো পট্ঠায দ্ৱে জনা অহেসুং. তে দিস্ৱা তথেৱ পুচ্ছিত্ৱা চ সুত্ৱা চ অপৰোপি তেসং সহাযো জাতো, এৱং অপৰোপি অপৰোপীতি সব্বেপি তেত্তিংস জনা জাতা. তে সব্বেপি কুদালাদিহত্থা মগ্গং সমং কৰোন্তা একযোজনদ্ৱিযোজনমত্তট্ঠানং গচ্ছন্তি.
তে দিস্ৱা গামভোজকো চিন্তেসি – ‘‘ইমে মনুস্সা অযোগে যুত্তা, সচে ইমে অৰঞ্ঞতো মচ্ছমংসাদীনি ৱা আহৰেয্যুং. সুৰং ৱা কত্ৱা পিৱেয্যুং, অঞ্ঞং ৱা তাদিসং কম্মং কৰেয্যুং, অহম্পি কিঞ্চি কিঞ্চি লভেয্য’’ন্তি. অথ নে পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কিং কৰোন্তা ৱিচৰথা’’তি? ‘‘সগ্গমগ্গং, সামী’’তি. ‘‘ঘৰাৱাসং ৱসন্তেহি নাম এৱং কাতুং ন ৱট্টতি, অৰঞ্ঞতো মচ্ছমংসাদীনি আহৰিতুং, সুৰং কত্ৱা পাতুং, নানপ্পকাৰে চ কম্মন্তে কাতুং ৱট্টতী’’তি. তে তস্স ৱচনং পটিক্খিপিংসু, এৱং পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানাপি পটিক্খিপিংসুযেৱ. সো কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘নাসেস্সামি নে’’তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘চোৰে তে, দেৱ, ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰন্তে পস্সামী’’তি ৱত্ৱা, ‘‘গচ্ছ, তে গহেত্ৱা আনেহী’’তি ৱুত্তে তথা কত্ৱা সব্বে তে বন্ধিত্ৱা আনেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসি. ৰাজা অৱীমংসিত্ৱাৱ ‘‘হত্থিনা মদ্দাপেথা’’তি আণাপেসি. মঘো সেসানং ওৱাদমদাসি – ‘‘সম্মা, ঠপেত্ৱা মেত্তং অঞ্ঞো অম্হাকং অৱস্সযো নত্থি, তুম্হে কত্থচি কোপং অকত্ৱা ৰঞ্ঞে চ গামভোজকে চ মদ্দনহত্থিম্হি চ অত্তনি চ মেত্তচিত্তেন সমচিত্তাৱ হোথা’’তি. তে তথা কৰিংসু. অথ নেসং মেত্তানুভাৱেন হত্থী উপ্পসঙ্কমিতুম্পি ন ৱিসহি. ৰাজা তমত্থং সুত্ৱা বহূ মনুস্সে দিস্ৱা মদ্দিতুং ন ৱিসহিস্সতি? ‘‘গচ্ছথ, নে কিলঞ্জেন পটিচ্ছাদেত্ৱা মদ্দাপেথা’’তি আহ. তে কিলঞ্জেন পটিচ্ছাদেত্ৱা মদ্দিতুং পেসিযমানোপি হত্থী দূৰতোৱ পটিক্কমি.
ৰাজা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘কাৰণেনেত্থ ভৱিতব্ব’’ন্তি তে পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘তাতা, মং নিস্সায তুম্হে কিং ন লভথা’’তি? ‘‘কিং নামেতং, দেৱা’’তি? ‘‘তুম্হে কিৰ ৱগ্গবন্ধনেন চোৰা হুত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিচৰথা’’তি? ‘‘কো এৱমাহ, দেৱা’’তি? ‘‘গামভোজকো, তাতা’’তি. ‘‘ন মযং, দেৱ, চোৰা, মযং পন অত্তনো সগ্গমগ্গং সোধেন্তা ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোম, গামভোজকো অম্হে অকুসলকিৰিযায নিযোজেত্ৱা অত্তনো ৱচনং অকৰোন্তে নাসেতুকামো কুজ্ঝিত্ৱা এৱমাহা’’তি. অথ ৰাজা তেসং কথং সুত্ৱা সোমনস্সপ্পত্তো হুত্ৱা, ‘‘তাতা, অযং তিৰচ্ছানো তুম্হাকং গুণে জানাতি, অহং মনুস্সভূতো জানিতুং নাসক্খিং, খমথ মে’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সপুত্তদাৰং গামভোজকং তেসং দাসং, হত্থিং আৰোহনিযং, তঞ্চ গামং যথাসুখং পৰিভোগং কত্ৱা অদাসি. তে ‘‘ইধেৱ নো কতপুঞ্ঞস্সানিসংসো দিট্ঠো’’তি ভিয্যোসোমত্তায পসন্নমানসা হুত্ৱা তং হত্থিং ৱাৰেন ৱাৰেন অভিৰুয্হ গচ্ছন্তা মন্তযিংসু ‘‘ইদানি অম্হেহি অতিৰেকতৰং পুঞ্ঞং কাতব্বং, কিং কৰোম? চতুমহাপথে থাৱৰং কত্ৱা মহাজনস্স ৱিস্সমনসালং কৰিস্সামা’’তি. তে ৱড্ঢকিং পক্কোসাপেত্ৱা সালং পট্ঠপেসুং. মাতুগামেসু পন ৱিগতচ্ছন্দতায তস্সা সালায মাতুগামানং পত্তিং নাদংসু.
মঘস্স পন গেহে নন্দা, চিত্তা, সুধম্মা, সুজাতি চতস্সো ইত্থিযো হোন্তি. তাসু সুধম্মা ৱড্ঢকিনা সদ্ধিং একতো হুত্ৱা, ‘‘ভাতিক, ইমিস্সা সালায মং জেট্ঠিকং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা লঞ্জং অদাসি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা পঠমমেৱ কণ্ণিকত্থায ৰুক্খং সুক্খাপেত্ৱা তচ্ছেত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা কণ্ণিকং নিট্ঠাপেত্ৱা, ‘‘সুধম্মা নাম অযং সালা’’তি অক্খৰানি ছিন্দিত্ৱা ৱত্থেন পলিৱেঠেত্ৱা ঠপেসি. অথ নে ৱড্ঢকী সালং নিট্ঠাপেত্ৱা কণ্ণিকাৰোপনদিৱসে ‘‘অহো, অয্যা, একং কৰণীযং ন সৰিম্হা’’তি আহ. ‘‘কিং নাম, ভো’’তি? ‘‘কণ্ণিক’’ন্তি. ‘‘হোতু তং আহৰিস্সামা’’তি. ‘‘ইদানি ছিন্নৰুক্খেন কাতুং ন সক্কা, পুব্বেযেৱ তং ছিন্দিত্ৱা তচ্ছেত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা ঠপিতকণ্ণিকা লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি. ‘‘ইদানি কিং কাতব্ব’’ন্তি? ‘‘সচে কস্সচি গেহে নিট্ঠাপেত্ৱা ঠপিতা ৱিক্কাযিককণ্ণিকা অত্থি, সা পৰিযেসিতব্বা’’তি. তে পৰিযেসন্তা সুধম্মায গেহে দিস্ৱা সহস্সং দত্ৱাপি মূলেন ন লভিংসু. ‘‘সচে মং সালায পত্তিং কৰোথ, দস্সামী’’তি ৱুত্তে পন ‘‘মযং মাতুগামানং পত্তিং ন দম্মা’’তি আহংসু.
অথ নে ৱড্ঢকী আহ – ‘‘অয্যা, তুম্হে কিং কথেথ, ঠপেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকং অঞ্ঞং মাতুগামৰহিতট্ঠানং নাম নত্থি, গণ্হথ কণ্ণিকং. এৱং সন্তে অম্হাকং কম্মং নিট্ঠং গমিস্সতী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি কণ্ণিকং গহেত্ৱা সালং নিট্ঠাপেত্ৱা তিধা ৱিভজিংসু. একস্মিং কোট্ঠাসে ইস্সৰানং ৱসনট্ঠানং কৰিংসু, একস্মিং দুগ্গতানং, একস্মিং গিলানানং. তেত্তিংস জনা তেত্তিংস ফলকানি পঞ্ঞপেত্ৱা হত্থিস্স সঞ্ঞং অদংসু – ‘‘আগন্তুকো আগন্ত্ৱা যস্স অত্থতফলকে নিসীদতি, তং গহেত্ৱা ফলকসামিকস্সেৱ গেহে পতিট্ঠপেহি, তস্স পাদপৰিকম্মপিট্ঠিপৰিকম্মপানীযখাদনীযভোজনীযসযনানি সব্বানি ফলকসামিকস্সেৱ ভাৰো ভৱিস্সতী’’তি. হত্থী আগতাগতং গহেত্ৱা ফলকসামিকস্সেৱ ঘৰং নেতি. সো তস্স তং দিৱসং কত্তব্বং কৰোতি. মঘো সালায অৱিদূৰে কোৱিড়াৰৰুক্খং ৰোপেত্ৱা তস্স মূলে পাসাণফলকং অত্থৰি. সালং পৱিট্ঠপৱিট্ঠা জনা কণ্ণিকং ওলোকেত্ৱা অক্খৰানি ৱাচেত্ৱা, ‘‘সুধম্মা নামেসা সালা’’তি ৱদন্তি. তেত্তিংসজনানং নামং ন পঞ্ঞাযতি. নন্দা চিন্তেসি – ‘‘ইমে সালং কৰোন্তা অম্হে অপত্তিকা কৰিংসু, সুধম্মা পন অত্তনো ব্যত্ততায কণ্ণিকং কত্ৱা পত্তিকা জাতা, মযাপি কিঞ্চি কাতুং ৱট্টতি, কিং নু খো কৰিস্সামী’’তি? অথস্সা এতদহোসি – ‘‘সালং আগতাগতানং পানীযঞ্চেৱ ন্হানোদকঞ্চ লদ্ধুং ৱট্টতি, পোক্খৰণিং খণাপেস্সামী’’তি. সা পোক্খৰণিং কাৰেসি. চিত্তা চিন্তেসি – ‘‘সুধম্মায কণ্ণিকা দিন্না, নন্দায পোক্খৰণী কাৰিতা, মযাপি কিঞ্চি কাতুং ৱট্টতি, কিং নু খো কৰিস্সামী’’তি? অথস্সা এতদহোসি – ‘‘সালং আগতাগতেহি পানীযং পিৱিত্ৱা ন্হত্ৱা গমনকালেপি মালং পিলন্ধিত্ৱা গন্তুং ৱট্টতি, পুপ্ফাৰামং কাৰাপেস্সামী’’তি. সা ৰমণীযং পুপ্ফাৰামং কাৰেসি. যেভুয্যেন তস্মিং আৰামে ‘‘অসুকো নাম পুপ্ফূপগফলূপগৰুক্খো নত্থী’’তি নাহোসি.
সুজা পন ‘‘অহং মঘস্স মাতুলধীতা চেৱ পাদপৰিচাৰিকা চ, এতেন কতং কম্মং ময্হমেৱ, মযা কতং এতস্সেৱা’’তি চিন্তেত্ৱা, কিঞ্চি অকত্ৱা অত্তভাৱমেৱ মণ্ডযমানা কালং ৱীতিনামেসি. মঘোপি মাতাপিতুউপট্ঠানং কুলে জেট্ঠাপচাযনকম্মং সচ্চৱাচং অফৰুসৱাচং অপি, সুণৱাচং মচ্ছেৰৱিনযং অক্কোধনন্তি ইমানি সত্ত ৱতপদানি পূৰেত্ৱা –
‘‘মাতাপেত্তিভৰং জন্তুং, কুলে জেট্ঠাপচাযিনং;
সণ্হং সখিলসম্ভাসং, পেসুণেয্যপ্পহাযিনং.
‘‘মচ্ছেৰৱিনযে যুত্তং, সচ্চং কোধাভিভুং নৰং;
তং ৱে দেৱা তাৱতিংসা, আহু ‘সপ্পুৰিসো’ইতী’’তি. (সং. নি. ১.২৫৭) –
এৱং পসংসিযভাৱং আপজ্জিত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে তাৱতিংসভৱনে সক্কো দেৱৰাজা হুত্ৱা নিব্বত্তি, তেপিস্স সহাযকা তত্থেৱ নিব্বত্তিংসু, ৱড্ঢকী ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা তাৱতিংসভৱনে অসুৰা ৱসন্তি. তে ‘‘অভিনৱা দেৱপুত্তা নিব্বত্তা’’তি দিব্বপানং সজ্জযিংসু. সক্কো অত্তনো পৰিসায কস্সচি অপিৱনত্থায সঞ্ঞমদাসি. অসুৰা দিব্বপানং পিৱিত্ৱা মজ্জিংসু. সক্কো ‘‘কিং মে ইমেহি সাধাৰণেন ৰজ্জেনা’’তি অত্তনো পৰিসায সঞ্ঞং দত্ৱা তে পাদেসু গাহাপেত্ৱা মহাসমুদ্দে খিপাপেসি. তে অৱংসিৰা সমুদ্দে পতিংসু. অথ নেসং পুঞ্ঞানুভাৱেন সিনেৰুনো হেট্ঠিমতলে অসুৰৱিমানং নাম নিব্বত্তি, চিত্তপাটলি নাম নিব্বত্তি.
দেৱাসুৰসঙ্গামে পন অসুৰেসু পৰাজিতেসু দসযোজনসহস্সং তাৱতিংসদেৱনগৰং নাম নিব্বত্তি. তস্স পন নগৰস্স পাচীনপচ্ছিমদ্ৱাৰানং অন্তৰা দসযোজনসহস্সং হোতি, তথা দক্খিণুত্তৰদ্ৱাৰানং. তং খো পন নগৰং দ্ৱাৰসহস্সযুত্তং অহোসি আৰামপোক্খৰণিপটিমণ্ডিতং. তস্স মজ্ঝে সালায নিস্সন্দেন তিযোজনসতুব্বেধেহি ধজেহি পটিমণ্ডিতো সত্তৰতনমযো সত্তযোজনসতুব্বেধো ৱেজযন্তো নাম পাসাদো উগ্গঞ্ছি. সুৱণ্ণযট্ঠীসু মণিধজা অহেসুং, মণিযট্ঠীসু সুৱণ্ণধজা; পৱাড়যট্ঠীসু মুত্তধজা, মুত্তযট্ঠীসু পৱাড়ধজা; সত্তৰতনমযাসু যট্ঠীসু সত্তৰতনধজা, মজ্ঝে ঠিতো ধজো তিযোজনসতুব্বেধো অহোসি. ইতি সালায নিস্সন্দেন যোজনসহস্সুব্বেধো পাসাদো সত্তৰতনমযোৱ হুত্ৱা নিব্বত্তি, কোৱিড়াৰৰুক্খস্স নিস্সন্দেন সমন্তা তিযোজনসতপৰিমণ্ডলো পাৰিচ্ছত্তকো নিব্বত্তি, পাসাণফলকস্স নিস্সন্দেন পাৰিচ্ছত্তকমূলে দীঘতো সট্ঠিযোজনা পুথুলতো পণ্ণাসযোজনা বহলতো পঞ্চদসযোজনা জযসুমনৰত্তকম্বলৱণ্ণা পণ্ডুকম্বলসিলা নিব্বত্তি. তত্থ নিসিন্নকালে উপড্ঢকাযো পৱিসতি, উট্ঠিতকালে ঊনং পৰিপূৰতি.
হত্থী পন এৰাৱণো নাম দেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. দেৱলোকস্মিঞ্হি তিৰচ্ছানগতা ন হোন্তি. তস্মা সো উয্যানকীড়ায নিক্খমনকালে অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা দিযড্ঢযোজনসতিকো এৰাৱণো নাম হত্থী অহোসি. সো তেত্তিংসজনানং অত্থায তেত্তিংস কুম্ভে মাপেসি আৱট্টেন তিগাৱুতঅড্ঢযোজনপ্পমাণে, সব্বেসং মজ্ঝে সক্কস্স অত্থায সুদস্সনং নাম তিংসযোজনিকং কুম্ভং মাপেসি. তস্স উপৰি দ্ৱাদসযোজনিকো ৰতনমণ্ডপো হোতি. তত্থ অন্তৰন্তৰা সত্তৰতনমযা যোজনুব্বেধা ধজা উট্ঠহন্তি. পৰিযন্তে কিঙ্কিণিকজালং ওলম্বতি. যস্স মন্দৱাতেৰিতস্স পঞ্চঙ্গিকতূৰিযসদ্দসংমিস্সো দিব্বগীতসদ্দো ৱিয ৰৱো নিচ্ছৰতি. মণ্ডপমজ্ঝে সক্কস্সত্থায যোজনিকো মণিপল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো হোতি, তত্থ সক্কো নিসীদি. তেত্তিংস দেৱপুত্তা অত্তনো কুম্ভে ৰতনপল্লঙ্কে নিসীদিংসু. তেত্তিংসায কুম্ভানং একেকস্মিং কুম্ভে সত্ত সত্ত দন্তে মাপেসি. তেসু একেকো পণ্ণাসযোজনাযামো, একেকস্মিঞ্চেত্থ দন্তে সত্ত সত্ত পোক্খৰণিযো হোন্তি, একেকায পোক্খৰণিযা সত্ত সত্ত পদুমিনীগচ্ছানি, একেকস্মিং গচ্ছে সত্ত সত্ত পুপ্ফানি হোন্তি, একেকস্মিং পুপ্ফে সত্ত সত্ত পত্তানি, একেকস্মিং পত্তে সত্ত সত্ত দেৱধীতৰো নচ্চন্তি. এৱং সমন্তা পণ্ণাসযোজনঠানেসু হত্থিদন্তেসুযেৱ নটসমজ্জা হোন্তি. এৱং মহন্তং যসং অনুভৱন্তো সক্কো দেৱৰাজা ৱিচৰতি.
সুধম্মাপি কালং কত্ৱা গন্ত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তি. তস্সা সুধম্মা নাম নৱ যোজনসতিকা দেৱসভা নিব্বত্তি. ততো ৰমণীযতৰং কিৰ অঞ্ঞং ঠানং নাম নত্থি, মাসস্স অট্ঠ দিৱসে ধম্মস্সৱনং তত্থেৱ হোতি. যাৱজ্জতনা অঞ্ঞতৰং ৰমণীযং ঠানং দিস্ৱা, ‘‘সুধম্মা দেৱসভা ৱিযা’’তি ৱদন্তি. নন্দাপি কালং কত্ৱা গন্ত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তি, তস্সা পঞ্চযোজনসতিকা নন্দা নাম পোক্খৰণী নিব্বত্তি. চিত্তাপি কালং কত্ৱা গন্ত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তি, তস্সাপি পঞ্চযোজনসতিকং চিত্তলতাৱনং নাম নিব্বত্তি, তত্থ উপ্পন্নপুব্বনিমিত্তে দেৱপুত্তে নেত্ৱা মোহযমানা ৱিচৰন্তি. সুজা পন কালং কত্ৱা একিস্সা গিৰিকন্দৰায একা বকসকুণিকা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সক্কো অত্তনো পৰিচাৰিকা ওলোকেন্তো ‘‘সুধম্মা ইধেৱ নিব্বত্তা, তথা নন্দা চ চিত্তা চ, সুজা নু খো কুহিং নিব্বত্তা’’তি চিন্তেন্তো তং তত্থ নিব্বত্তং দিস্ৱা, ‘‘বালা কিঞ্চি পুঞ্ঞং অকত্ৱা ইদানি তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তা, ইদানি পন তং পুঞ্ঞং কাৰেত্ৱা ইধানেতুং ৱট্টতী’’তি অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা অঞ্ঞাতকৱেসেন তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘কিং কৰোন্তী ইধ ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কো পন ত্ৱং, সামী’’তি? ‘‘অহং তে সামিকো মঘো’’তি. ‘‘কুহিং নিব্বত্তোসি, সামী’’তি? ‘‘অহং তাৱতিংসদেৱলোকে নিব্বত্তো’’. ‘‘তৱ সহাযিকানং পন নিব্বত্তট্ঠানং জানাসী’’তি? ‘‘ন জানামি, সামী’’তি. ‘‘তাপি মমেৱ সন্তিকে নিব্বত্তা, পস্সিস্সসি তা সহাযিকা’’তি. ‘‘কথাহং তত্থ গমিস্সামী’’তি? সক্কো ‘‘অহং তং তত্থ নেস্সামী’’তি ৱত্ৱা হত্থতলে ঠপেত্ৱা দেৱলোকং নেত্ৱা নন্দায পোক্খৰণিযা তীৰে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইতৰাসং তিস্সন্নং আৰোচেসি – ‘‘তুম্হাকং সহাযিকং সুজং পস্সিস্সথা’’তি. ‘‘কুহিং সা, দেৱা’’তি? ‘‘নন্দায পোক্খৰণিযা তীৰে ঠিতা’’তি আহ. তা তিস্সোপি গন্ত্ৱা, ‘‘অহো অয্যায এৱৰূপং অত্তভাৱমণ্ডনস্স ফলং, ইদানিস্সা তুণ্ডং পস্সথ, পাদে পস্সথ, জঙ্ঘা পস্সথ, সোভতি ৱতস্সা অত্তভাৱো’’তি কেড়িং কত্ৱা পক্কমিংসু.
পুন সক্কো তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘দিট্ঠা তে সহাযিকা’’তি ৱত্ৱা ‘‘দিট্ঠা মং উপ্পণ্ডেত্ৱা গতা, তত্থেৱ মং নেহী’’তি ৱুত্তে তং তত্থেৱ নেত্ৱা উদকে ৱিস্সজ্জেত্ৱা, ‘‘দিট্ঠা তে তাসং সম্পত্তী’’তি পুচ্ছি. ‘‘দিট্ঠা, দেৱা’’তি? ‘‘তযাপি তত্থ নিব্বত্তনূপাযং কাতুং ৱট্টতী’’তি. ‘‘কিং কৰোমি, দেৱা’’তি? ‘‘মযা দিন্নং ওৱাদং ৰক্খিস্সসী’’তি. ‘‘ৰক্খিস্সামি, দেৱা’’তি. অথস্সা পঞ্চ সীলানি দত্ৱা, ‘‘অপ্পমত্তা ৰক্খাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. সা ততো পট্ঠায সযংমতমচ্ছকেযেৱ পৰিযেসিত্ৱা খাদতি. সক্কো কতিপাহচ্চযেন তস্সা ৱীমংসনত্থায গন্ত্ৱা, ৱালুকাপিট্ঠে মতমচ্ছকো ৱিয হুত্ৱা উত্তানো নিপজ্জি. সা তং দিস্ৱা ‘‘মতমচ্ছকো’’তি সঞ্ঞায অগ্গহেসি. মচ্ছো গিলনকালে নঙ্গুট্ঠং চালেসি. সা ‘‘সজীৱমচ্ছকো’’তি উদকে ৱিস্সজ্জেসি. সো থোকং ৱীতিনামেত্ৱা পুন তস্সা পুৰতো উত্তানো হুত্ৱা নিপজ্জি. পুন সা ‘‘মতমচ্ছকো’’তি সঞ্ঞায গহেত্ৱা গিলনকালে অগ্গনঙ্গুট্ঠং চালেসি. তং দিস্ৱা ‘‘সজীৱমচ্ছো’’তি ৱিস্সজ্জেসি. এৱং তিক্খত্তুং ৱীমংসিত্ৱা ‘‘সাধুকং সীলং ৰক্খতী’’তি অত্তানং জানাপেত্ৱা ‘‘অহং তৱ ৱীমংসনত্থায আগতো, সাধুকং সীলং ৰক্খসি, এৱং ৰক্খমানা ন চিৰস্সেৱ মম সন্তিকে নিব্বত্তিস্সসি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.
সা ততো পট্ঠায পন সযংমতমচ্ছং লভতি ৱা, ন ৱা. অলভমানা কতিপাহচ্চযেনেৱ সুস্সিত্ৱা কালং কত্ৱা তস্স সীলস্স ফলেন বাৰাণসিযং কুম্ভকাৰস্স ধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথস্সা পন্নৰসসোড়সৱস্সুদ্দেসিককালে সক্কো ‘‘কুহিং নু খো সা নিব্বত্তা’’তি আৱজ্জেন্তো দিস্ৱা, ‘‘ইদানি মযা তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি এড়ালুকৱণ্ণেন পঞ্ঞাযমানেহি সত্তহি ৰতনেহি যানকং পূৰেত্ৱা তং পাজেন্তো বাৰাণসিং পৱিসিত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, এড়ালুকানি গণ্হথ গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেন্তো ৱীথিং পটিপজ্জি. মুগ্গমাসাদীনি গহেত্ৱা আগতে পন ‘‘মূলেন ন দেমী’’তি ৱত্ৱা, ‘‘কথং দেসী’’তি ৱুত্তে, ‘‘সীলৰক্খিকায ইত্থিযা দম্মী’’তি আহ. ‘‘সীলং নাম, সামি, কীদিসং, কিং কাড়ং, উদাহু নীলাদিৱণ্ণ’’ন্তি? ‘‘তুম্হে ‘সীলং কীদিস’ন্তিপি ন জানাথ, কিমেৱ নং ৰক্খিস্সথ, সীলৰক্খিকায পন দস্সামী’’তি. ‘‘সামি, এসা কুম্ভকাৰস্স ধীতা ‘সীলং ৰক্খামী’তি ৱিচৰতি, এতিস্সা দেহী’’তি. সাপি নং ‘‘তেন হি ময্হং দেহি, সামী’’তি আহ. ‘‘কাসি ত্ৱ’’ন্তি? ‘‘অহং অৱিজহিতপঞ্চসীলা’’তি. ‘‘তুয্হমেৱেতানি মযা আনীতানী’’তি যানকং পাজেন্তো তস্সা ঘৰং গন্ত্ৱা অঞ্ঞেহি অনাহৰিযং কত্ৱা এড়ালুকৱণ্ণেন দেৱদত্তিযং ধনং দত্ৱা অত্তানং জানাপেত্ৱা, ‘‘ইদং তে জীৱিতৱুত্তিযা ধনং, পঞ্চসীলানি অখণ্ডাদীনি কত্ৱা ৰক্খাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.
সাপি ততো চৱিত্ৱা অসুৰভৱনে অসুৰজেট্ঠকস্স ধীতা হুত্ৱা সক্কস্স ৱেৰিঘৰে নিব্বত্তি. দ্ৱীসু পন অত্তভাৱেসু সীলস্স সুৰক্খিতত্তা অভিৰূপা অহোসি সুৱণ্ণৱণ্ণা অসাধাৰণায ৰূপসিৰিযা সমন্নাগতা. ৱেপচিত্তিঅসুৰিন্দো আগতাগতানং অসুৰানং ‘‘তুম্হে মম ধীতু অনুচ্ছৱিকা ন হোথা’’তি তং কস্সচি অদত্ৱা, ‘‘মম ধীতা অত্তনাৱ অত্তনো অনুচ্ছৱিকং সামিকং গহেস্সতী’’তি অসুৰবলং সন্নিপাতাপেত্ৱা, ‘‘তুয্হং অনুচ্ছৱিকং সামিকং গণ্হা’’তি তস্সা, হত্থে পুপ্ফদামং অদাসি. তস্মিং খণে সক্কো তস্সা নিব্বত্তট্ঠানং ওলোকেন্তো তং পৱত্তিং ঞত্ৱা, ‘‘ইদানি মযা গন্ত্ৱা তং আনেতুং ৱট্টতী’’তি মহল্লকঅসুৰৱণ্ণং নিম্মিনিত্ৱা গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে অট্ঠাসি. সাপি ইতো চিতো চ ওলোকেন্তী তং দিট্ঠমত্তাৱ পুব্বসন্নিৱাসৱসেন উপ্পন্নেন পেমেন মহোঘেনেৱ অজ্ঝোত্থটহদযা হুত্ৱা, ‘‘এসো মে সামিকো’’তি তস্স উপৰি পুপ্ফদামং খিপি. অসুৰা ‘‘অম্হাকং ৰাজা এত্তকং কালং ধীতু অনুচ্ছৱিকং অলভিত্ৱা ইদানি লভি, অযমেৱস্স ধীতু পিতামহতো মহল্লকো অনুচ্ছৱিকো’’তি লজ্জমানা অপক্কমিংসু. সক্কোপি তং হত্থে গহেত্ৱা ‘‘সক্কোহমস্মী’’তি নদিত্ৱা আকাসে পক্খন্দি. অসুৰা ‘‘ৱঞ্চিতম্হা জৰসক্কেনা’’তি তং অনুবন্ধিংসু. মাতলি, সঙ্গাহকো ৱেজযন্তৰথং আহৰিত্ৱা অন্তৰামগ্গে অট্ঠাসি. সক্কো তং তত্থ আৰোপেত্ৱা দেৱনগৰাভিমুখো পাযাসি. অথস্স সিপ্পলিৱনং সম্পত্তকালে ৰথসদ্দং সুত্ৱা ভীতা গৰুড়পোতকা ৱিৰৱিংসু. তেসং সদ্দং সুত্ৱা সক্কো মাতলিং পুচ্ছি – ‘‘কে এতে ৱিৰৱন্তী’’তি? ‘‘গৰুড়পোতকা, দেৱা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘ৰথসদ্দং সুত্ৱা মৰণভযেনা’’তি. ‘‘মং একং নিস্সায এত্তকো দিজো ৰথৱেগেন ৱিচুণ্ণিতো মা নস্সি, নিৱত্তেহি ৰথ’’ন্তি. সোপি সিন্ধৱসহস্সস্স দণ্ডকসঞ্ঞং দত্ৱা ৰথং নিৱত্তেসি. তং দিস্ৱা অসুৰা ‘‘জৰসক্কো অসুৰপুৰতো পট্ঠায পলাযন্তো ইদানি ৰথং নিৱত্তেসি, অদ্ধা তেন উপত্থম্ভো লদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি নিৱত্তেত্ৱা আগমনমগ্গেনেৱ অসুৰপুৰং পৱিসিত্ৱা পুন সীসং ন উক্খিপিংসু.
সক্কোপি সুজং অসুৰকঞ্ঞং দেৱনগৰং নেত্ৱা অড্ঢতেয্যানং অচ্ছৰাকোটীনং জেট্ঠিকট্ঠানে ঠপেসি. সা সক্কং ৱৰং যাচি – ‘‘মহাৰাজ, মম ইমস্মিং দেৱলোকে মাতাপিতৰো ৱা ভাতিকভগিনিযো ৱা নত্থি, যত্থ যত্থ গচ্ছসি, তত্থ তত্থ মং গহেত্ৱাৱ গচ্ছেয্যাসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি তস্সা পটিঞ্ঞং অদাসি. ততো পট্ঠায চিত্তপাটলিযা পুপ্ফিতায অসুৰা ‘‘অম্হাকং নিব্বত্তট্ঠানে দিব্বপাৰিচ্ছত্তকস্স পুপ্ফনকালো’’তি যুদ্ধত্থায সগ্গং অভিৰুহন্তি. সক্কো হেট্ঠাসমুদ্দে নাগানং আৰক্খং অদাসি, ততো সুপণ্ণানং, ততো কুম্ভণ্ডানং, ততো যক্খানং. ততো চতুন্নং মহাৰাজানং. সব্বূপৰি পন উপদ্দৱনিৱত্তনত্থায দেৱনগৰদ্ৱাৰেসু ৱজিৰহত্থা ইন্দপটিমা ঠপেসি. অসুৰা নাগাদযো জিনিত্ৱা আগতাপি ইন্দপটিমা দূৰতো দিস্ৱা ‘‘সক্কো নিক্খন্তো’’তি পলাযন্তি. এৱং, মহালি, মঘো মাণৱো অপ্পমাদপটিপদং পটিপজ্জি. এৱং অপ্পমত্তো পনেস এৱৰূপং ইস্সৰিযং পত্ৱা দ্ৱীসু দেৱলোকেসু ৰজ্জং কাৰেসি. অপ্পমাদো নামেস বুদ্ধাদীহি পসত্থো. অপ্পমাদঞ্হি নিস্সায সব্বেসম্পি লোকিযলোকুত্তৰানং ৱিসেসানং অধিগমো হোতীতি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৩০. ‘‘অপ্পমাদেন মঘৱা, দেৱানং সেট্ঠতং গতো;
অপ্পমাদং পসংসন্তি, পমাদো গৰহিতো সদা’’তি.
তত্থ অপ্পমাদেনাতি মচলগামে ভূমিপ্পদেসসোধনং আদিং কত্ৱা কতেন অপ্পমাদেন. মঘৱাতি ইদানি ‘‘মঘৱা’’তিপঞ্ঞাতো মঘো মাণৱো দ্ৱিন্নং দেৱলোকানং ৰাজভাৱেন দেৱানং সেট্ঠতং গতো. পসংসন্তীতি বুদ্ধাদযো পণ্ডিতা অপ্পমাদমেৱ থোমেন্তি ৱণ্ণযন্তি. কিং কাৰণা? সব্বেসং লোকিযলোকুত্তৰানং ৱিসেসানং পটিলাভকাৰণত্তা. পমাদো গৰহিতো সদাতি পমাদো পন তেহি অৰিযেহি নিচ্চং গৰহিতো নিন্দিতো. কিং কাৰণা? সব্বৱিপত্তীনং মূলভাৱতো. মনুস্সদোভগ্গং ৱা হি অপাযুপ্পত্তি ৱা সব্বা পমাদমূলিকাযেৱাতি.
গাথাপৰিযোসানে মহালি লিচ্ছৱী সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপৰিসাযপি বহূ সোতাপন্নাদযো জাতাতি.
মঘৱত্থু সত্তমং.