৮. সাৰিপুত্তত্থেৰৱত্থু

অসাৰে সাৰমতিনোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অগ্গসাৱকেহি নিৱেদিতং সঞ্চযস্স অনাগমনং আৰব্ভ কথেসি.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – অম্হাকঞ্হি সত্থা ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে অমৰৱতিযা নাম নগৰে সুমেধো নাম ব্ৰাহ্মণকুমাৰো হুত্ৱা সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৱা মাতাপিতূনং অচ্চযেন অনেককোটিসঙ্খ্যং ধনং পৰিচ্চজিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো ঝানাভিঞ্ঞা নিব্বত্তেত্ৱা আকাসেন গচ্ছন্তো দীপঙ্কৰদসবলস্স সুদস্সনৱিহাৰতো ৰম্মৱতীনগৰং পৱিসনত্থায মগ্গং সোধযমানং জনং দিস্ৱা সযম্পি একং পদেসং গহেত্ৱা মগ্গং সোধেতি. তস্মিং অসোধিতেযেৱ আগতস্স সত্থুনো অত্তানং সেতুং কত্ৱা কললে অজিনচম্মং অত্থৰিত্ৱা ‘‘সত্থা সসাৱকসঙ্ঘো কললং অনক্কমিত্ৱা মং অক্কমন্তো গচ্ছতূ’’তি নিপন্নো. সত্থাৰা তং দিস্ৱাৱ ‘‘বুদ্ধঙ্কুৰো এস, অনাগতে কপ্পসতসহস্সাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং পৰিযোসানে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকতো. তস্স সত্থুনো অপৰভাগে ‘‘কোণ্ডঞ্ঞো মঙ্গলো সুমনো ৰেৱতো সোভিতো অনোমদস্সী পদুমো নাৰদো পদুমুত্তৰো সুমেধো সুজাতো পিযদস্সী অত্থদস্সী ধম্মদস্সী সিদ্ধত্থো তিস্সো ফুস্সো ৱিপস্সী সিখী ৱেস্সভূ ককুসন্ধো কোণাগমনো কস্সপো’’তি লোকং ওভাসেত্ৱা উপ্পন্নানং ইমেসম্পি তেৱীসতিযা বুদ্ধানং সন্তিকে লদ্ধব্যাকৰণো, ‘‘দস পাৰমিযো, দস উপপাৰমিযো, দস পৰমত্থপাৰমিযো’’তি সমত্তিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা ৱেস্সন্তৰত্তভাৱে ঠিতো পথৱিকম্পনানি মহাদানানি দত্ৱা পুত্তদাৰং পৰিচ্চজিত্ৱা আযুপৰিযোসানে তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দস সহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি সন্নিপতিত্ৱা –

‘‘কালো দেৱ মহাৱীৰ, উপ্পজ্জ মাতুকুচ্ছিযং;

সদেৱকং তাৰযন্তো, বুজ্ঝস্সু অমতং পদ’’ন্তি. (বু. ৱং. ১.৬৭) –

ৱুত্তে –

‘‘কালং দেসঞ্চ দীপঞ্চ, কুলং মাতৰমেৱ চ;

ইমে পঞ্চ ৱিলোকেত্ৱা, উপ্পজ্জতি মহাযসো’’তি. –

পঞ্চ মহাৱিলোকনানি ৱিলোকেত্ৱা ততো চুতো সক্যৰাজকুলে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দসমাসচ্চযেন মাতুকুচ্ছিতো ৱিজাযি. সোড়সৱস্সকালে তত্থ মহাসম্পত্তিযা পৰিহৰিযমানো অনুক্কমেন ভদ্ৰযোব্বনং পত্ৱা তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৱিকেসু তীসু পাসাদেসু দেৱলোকসিৰিং ৱিয ৰজ্জসিৰিং অনুভৱন্তো উয্যানকীড়ায গমনসমযে অনুক্কমেন জিণ্ণব্যাধিমতসঙ্খাতে তযো দেৱদূতে দিস্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো নিৱত্তিত্ৱা চতুত্থৱাৰে পব্বজিতং দিস্ৱা, ‘‘সাধু পব্বজ্জা’’তি পব্বজ্জায ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা তত্থ দিৱসং খেপেত্ৱা মঙ্গলপোক্খৰণীতীৰে নিসিন্নো কপ্পকৱেসং গহেত্ৱা আগতেন ৱিস্সকম্মেন দেৱপুত্তেন অলঙ্কতপটিযত্তো ৰাহুলকুমাৰস্স জাতসাসনং সুত্ৱা পুত্তসিনেহস্স বলৱভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘যাৱ ইদং বন্ধনং ন ৱড্ঢতি, তাৱদেৱ নং ছিন্দিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সাযং নগৰং পৱিসন্তো –

‘‘নিব্বুতা নূন সা মাতা, নিব্বুতো নূন সো পিতা;

নিব্বুতা নূন সা নাৰী, যস্সাযং ঈদিসো পতী’’তি. –

কিসাগোতমিযা নাম পিতুচ্ছাধীতায ভাসিতং ইমং গাথং সুত্ৱা, ‘‘অহং ইমায নিব্বুতপদং সাৱিতো’’তি মুত্তাহাৰং ওমুঞ্চিত্ৱা তস্সা পেসেত্ৱা অত্তনো ভৱনং পৱিসিত্ৱা সিৰিসযনে নিসিন্নো নিদ্দোপগতানং নাটকিত্থীনং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা নিব্বিন্নহদযো ছন্নং উট্ঠাপেত্ৱা কণ্ডকং আহৰাপেত্ৱা তং আৰুয্হ ছন্নসহাযো দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি পৰিৱুতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা অনোমানদীতীৰে পব্বজিত্ৱা অনুক্কমেন ৰাজগহং গন্ত্ৱা তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা পণ্ডৱপব্বতপব্ভাৰে নিসিন্নো মগধৰঞ্ঞা ৰজ্জেন নিমন্তিযমানো তং পটিক্খিপিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা অত্তনো ৱিজিতং আগমনত্থায তেন গহিতপটিঞ্ঞো আড়াৰঞ্চ উদকঞ্চ উপসঙ্কমিত্ৱা তেসং সন্তিকে অধিগতৱিসেসং অনলঙ্কৰিত্ৱা ছব্বস্সানি মহাপধানং পদহিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমদিৱসে পাতোৱ সুজাতায দিন্নপাযসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা নেৰঞ্জৰায নদিযা সুৱণ্ণপাতিং পৱাহেত্ৱা নেৰঞ্জৰায নদিযা তীৰে মহাৱনসণ্ডে নানাসমাপত্তীহি দিৱসভাগং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্নং তিণং গহেত্ৱা কাড়েন নাগৰাজেন অভিত্থুতগুণো বোধিমণ্ডং আৰুয্হ তিণানি সন্থৰিত্ৱা ‘‘ন তাৱিমং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামি, যাৱ মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ন মুচ্চিস্সতী’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা পুৰত্থাভিমুখো নিসীদিত্ৱা সূৰিযে অনত্থঙ্গমিতেযেৱ মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসঞাণং, মজ্ঝিমযামে চুতূপপাতঞাণং পত্ৱা পচ্ছিমযামাৱসানে পচ্চযাকাৰে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা অৰুণুগ্গমনে দসবলচতুৱেসাৰজ্জাদিসব্বগুণপটিমণ্ডিতং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে ৱীতিনামেত্ৱা অট্ঠমে সত্তাহে অজপালনিগ্ৰোধমূলে নিসিন্নো ধম্মগম্ভীৰতাপচ্চৱেক্খণেন অপ্পোস্সুক্কতং আপজ্জমানো দসসহস্সচক্কৱাড়মহাব্ৰহ্মপৰিৱাৰেন সহম্পতিব্ৰহ্মুনা আযাচিতধম্মদেসনো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেত্ৱা ব্ৰহ্মুনো অজ্ঝেসনং অধিৱাসেত্ৱা, ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি ওলোকেন্তো আড়াৰুদকানং কালকতভাৱং ঞত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযানং ভিক্খূনং বহূপকাৰতং অনুস্সৰিত্ৱা উট্ঠাযাসনা কাসিপুৰং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে উপকেন সদ্ধিং মন্তেত্ৱা আসাড়্হিপুণ্ণমদিৱসে ইসিপতনে মিগদাযে পঞ্চৱগ্গিযানং ৱসনট্ঠানং পত্ৱা তে অননুচ্ছৱিকেন সমুদাচাৰেন সমুদাচৰন্তে সঞ্ঞাপেত্ৱা অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞপ্পমুখে অট্ঠাৰস ব্ৰহ্মকোটিযো অমতপানং পাযেন্তো ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো পঞ্চমিযং পক্খস্স সব্বেপি তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা তং দিৱসমেৱ যসকুলপুত্তস্স উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা তং ৰত্তিভাগে নিব্বিন্দিত্ৱা গেহং পহায নিক্খন্তং দিস্ৱা, ‘‘এহি যসা’’তি পক্কোসিত্ৱা তস্মিংযেৱ ৰত্তিভাগে সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৱা পুনদিৱসে অৰহত্তং পাপেত্ৱা অপৰেপি তস্স সহাযকে চতুপণ্ণাস জনে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৱা অৰহত্তং পাপেসি.

এৱং লোকে একসট্ঠিযা অৰহন্তেসু জাতেসু ৱুট্ঠৱস্সো পৱাৰেত্ৱা, ‘‘চৰথ, ভিক্খৱে, চাৰিক’’ন্তি সট্ঠি ভিক্খূ দিসাসু পেসেত্ৱা সযং উৰুৱেলং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে কপ্পাসিকৱনসণ্ডে তিংস জনে ভদ্দৱগ্গিযকুমাৰে ৱিনেসি. তেসু সব্বপচ্ছিমকো সোতাপন্নো সব্বুত্তমো অনাগামী অহোসি. তে সব্বেপি এহিভিক্খুভাৱেনেৱ পব্বাজেত্ৱা দিসাসু পেসেত্ৱা সযং উৰুৱেলং গন্ত্ৱা অড্ঢুড্ঢানি পাটিহাৰিযসহস্সানি দস্সেত্ৱা উৰুৱেলকস্সপাদযো সহস্সজটিলপৰিৱাৰে তেভাতিকজটিলে ৱিনেত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেনেৱ পব্বাজেত্ৱা গযাসীসে নিসীদাপেত্ৱা আদিত্তপৰিযাযদেসনায (মহাৱ. ৫৪; সং. নি. ৪.২৮) অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা তেন অৰহন্তসহস্সেন পৰিৱুতো ‘‘বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো দিন্নং পটিঞ্ঞং মোচেস্সামী’’তি ৰাজগহনগৰূপচাৰে লট্ঠিৱনুয্যানং গন্ত্ৱা, ‘‘সত্থা কিৰ আগতো’’তি সুত্ৱা দ্ৱাদসনহুতেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি সদ্ধিং আগতস্স ৰঞ্ঞো মধুৰধম্মকথং কথেন্তো ৰাজানং একাদসহি নহুতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা একনহুতং সৰণেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা পুনদিৱসে সক্কেন দেৱৰাজেন মাণৱকৱণ্ণং গহেত্ৱা অভিত্থুতগুণো ৰাজগহনগৰং পৱিসিত্ৱা ৰাজনিৱেসনে কতভত্তকিচ্চো ৱেড়ুৱনাৰামং পটিগ্গহেত্ৱা তত্থেৱ ৱাসং কপ্পেসি. তত্থ নং সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা উপসঙ্কমিংসু.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – অনুপ্পন্নেযেৱ হি বুদ্ধে ৰাজগহতো অৱিদূৰে উপতিস্সগামো কোলিতগামোতি দ্ৱে ব্ৰাহ্মণগামা অহেসুং. তেসু উপতিস্সগামে সাৰিযা নাম ব্ৰাহ্মণিযা গব্ভস্স পতিট্ঠিতদিৱসেযেৱ কোলিতগামে মোগ্গলিযা নাম ব্ৰাহ্মণিযাপি গব্ভো পতিট্ঠাসি. তানি কিৰ দ্ৱেপি কুলানি যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা আবদ্ধপটিবদ্ধসহাযকানেৱ অহেসুং, তাসং দ্ৱিন্নম্পি একদিৱসমেৱ গব্ভপৰিহাৰং অদংসু. তা উভোপি দসমাসচ্চেযেন পুত্তে ৱিজাযিংসু. নামগ্গহণদিৱসে সাৰিযা ব্ৰাহ্মণিযা পুত্তস্স উপতিস্সগামকে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা উপতিস্সোতি নামং কৰিংসু, ইতৰস্স কোলিতগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা কোলিতোতি নামং কৰিংসু. তে উভোপি ৱুড্ঢিমন্ৱায সব্বসিপ্পানং পাৰং অগমংসু. উপতিস্সমাণৱস্স কীড়নত্থায নদিং ৱা উয্যানং ৱা গমনকালে পঞ্চ সুৱণ্ণসিৱিকসতানি পৰিৱাৰানি হোন্তি, কোলিতমাণৱস্স পঞ্চ আজঞ্ঞযুত্তৰথসতানি. দ্ৱেপি জনা পঞ্চপঞ্চমাণৱকসতপৰিৱাৰা হোন্তি. ৰাজগহে চ অনুসংৱচ্ছৰং গিৰগ্গসমজ্জো নাম অহোসি. তেসং দ্ৱিন্নম্পি একট্ঠানেযেৱ মঞ্চং বন্ধন্তি. দ্ৱেপি একতো নিসীদিত্ৱা সমজ্জং পস্সন্তা হসিতব্বট্ঠানে হসন্তি, সংৱেগট্ঠানে সংৱেজেন্তি, দাযং দাতুং যুত্তট্ঠানে দাযং দেন্তি. তেসং ইমিনাৱ নিযামেন একদিৱসং সমজ্জং পস্সন্তানং পৰিপাকগতত্তা ঞাণস্স পুৰিমদিৱসেসু ৱিয হসিতব্বট্ঠানে হাসো ৱা সংৱেগট্ঠানে সংৱেগো ৱা দাতুং যুত্তট্ঠানে দানং ৱা নাহোসি. দ্ৱেপি পন জনা এৱং চিন্তযিংসু – ‘‘কিমেত্থ ওলোকেতব্বং অত্থি, সব্বেপিমে অপ্পত্তে ৱস্সসতে অপ্পণ্ণত্তিকভাৱং গমিস্সন্তি, অম্হেহি পন একং মোক্খধম্মং পৰিযেসিতুং ৱট্টতী’’তি আৰম্মণং গহেত্ৱা নিসীদিংসু. ততো কোলিতো উপতিস্সং আহ – ‘‘সম্ম উপতিস্স, ন ত্ৱং অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ৱিয হট্ঠপহট্ঠো, ইদানি অনত্তমনধাতুকোসি, কিং তে সল্লক্খিত’’ন্তি? ‘‘সম্ম কোলিত, এতেসং ৱোলোকনে সাৰো নত্থি, নিৰত্থকমেতং, অত্তনো মোক্খধম্মং গৱেসিতুং ৱট্টতী’’তি ইদং চিন্তযন্তো নিসিন্নোম্হি. ত্ৱং পন কস্মা অনত্তমনোসীতি? সোপি তথেৱ আহ. অথস্স অত্তনা সদ্ধিং একজ্ঝাসযতং ঞত্ৱা উপতিস্সো আহ – ‘‘অম্হাকং উভিন্নম্পি সুচিন্তিকং, মোক্খধম্মং পন গৱেসন্তেহি একা পব্বজ্জা লদ্ধুং ৱট্টতি. কস্স সন্তিকে পব্বজামা’’তি?

তেন খো পন সমযেন সঞ্চযো নাম পৰিব্বাজকো ৰাজগহে পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং. তে ‘‘তস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি পঞ্চমাণৱকসতানি ‘‘সিৱিকাযো চ ৰথে চ গহেত্ৱা গচ্ছথা’’তি উয্যোজেত্ৱা একায সিৱিকায একেন ৰথেন গন্ত্ৱা সঞ্চযস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসং পব্বজিতকালতো পট্ঠায সঞ্চযো অতিৰেকলাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি. তে কতিপাহেনেৱ সব্বং সঞ্চযস্স সমযং পৰিমদ্দিত্ৱা, ‘‘আচৰিয, তুম্হাকং জাননসমযো এত্তকোৱ, উদাহু উত্তৰিম্পি অত্থী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘এত্তকোৱ সব্বং তুম্হেহি ঞাত’’ন্তি ৱুত্তে চিন্তযিংসু – ‘‘এৱং সতি ইমস্স সন্তিকে ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো নিৰত্থকো, মযং যং মোক্খধম্মং গৱেসিতুং নিক্খন্তা, সো ইমস্স সন্তিকে উপ্পাদেতুং ন সক্কা, মহা খো পন জম্বুদীপো, গামনিগমৰাজধানিযো চৰন্তা অদ্ধা মোক্খধম্মদেসকং কঞ্চি আচৰিযং লভিস্সামা’’তি. ততো পট্ঠায, ‘‘যত্থ যত্থ পণ্ডিতা সমণব্ৰাহ্মণা অত্থী’’তি ৱদন্তি, তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা সাকচ্ছং কৰোন্তি. তেহি পুট্ঠং পঞ্হং অঞ্ঞে কথেতুং ন সক্কোন্তি, তে পন তেসং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তি. এৱং সকলজম্বুদীপং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ আগন্ত্ৱা, ‘‘সম্ম কোলিত, অম্হেসু যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতৰস্স আৰোচেতূ’’তি কতিকং অকংসুং.

এৱং তেসু কতিকং কত্ৱা ৱিহৰন্তেসু সত্থা ৱুত্তানুক্কমেন ৰাজগহং পত্ৱা ৱেড়ুৱনং পটিগ্গহেত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰতি. তদা ‘‘চৰথ, ভিক্খৱে, চাৰিকং বহুজনহিতাযা’’তি ৰতনত্তযগুণপকাসনত্থং উয্যোজিতানং একসট্ঠিযা অৰহন্তানং অন্তৰে পঞ্চৱগ্গিযানং অব্ভন্তৰো অস্সজিত্থেৰো পটিনিৱত্তিত্ৱা ৰাজগহং আগতো, পুনদিৱসে পাতোৱ পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. তস্মিং সমযে উপতিস্সপৰিব্বাজকোপি পাতোৱ ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পৰিব্বাজকাৰামং গচ্ছন্তো থেৰং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মযা এৱৰূপো পব্বজিতো নাম ন দিট্ঠপুব্বোযেৱ, যে লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অযং তেসং ভিক্খূনং অঞ্ঞতৰো, যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছেয্যং – ‘কংসি ত্ৱং, আৱুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’’তি? অথস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ইমং ভিক্খুং পঞ্হং পুচ্ছিতুং, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো পিণ্ডায চৰতি, যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং, অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গ’’ন্তি. সো থেৰং লদ্ধপিণ্ডপাতং অঞ্ঞতৰং ওকাসং গচ্ছন্তং দিস্ৱা নিসীদিতুকামতঞ্চস্স ঞত্ৱা অত্তনো পৰিব্বাজকপীঠকং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি, সো ভত্তকিচ্চপৰিযোসানেপিস্স অত্তনো কুণ্ডিকায উদকং অদাসি.

এৱং আচৰিযৱত্তং কত্ৱা কতভত্তকিচ্চেন থেৰেন সদ্ধিং মধুৰপটিসন্থাৰং কত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ৱিপ্পসন্নানি খো পন তে, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো, কংসি ত্ৱং, আৱুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’তি পুচ্ছি. থেৰো চিন্তেসি – ‘‘ইমে পৰিব্বাজকা নাম সাসনস্স পটিপক্খভূতা, ইমস্স সাসনস্স গম্ভীৰতং দস্সেস্সামী’’তি. অত্তনো নৱকভাৱং দস্সেন্তো আহ – ‘‘অহং খো, আৱুসো, নৱো অচিৰপব্বজিতো, অধুনাগতো ইমং ধম্মৱিনযং, ন তাৱাহং সক্খিস্সামি ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেতু’’ন্তি. পৰিব্বাজকো – ‘‘অহং উপতিস্সো নাম, ত্ৱং যথাসত্তিযা অপ্পং ৱা বহুং ৱা ৱদ, এতং নযসতেন নযসহস্সেন পটিৱিজ্ঝিতুং ময্হং ভাৰো’’তি চিন্তেত্ৱা আহ –

‘‘অপ্পং ৱা বহুং ৱা ভাসস্সু, অত্থংযেৱ মে ব্ৰূহি;

অত্থেনেৱ মে অত্থো, কিং কাহসি ব্যঞ্জনং বহু’’ন্তি. (মহাৱ. ৬০);

এৱং ৱুত্তে থেৰো – ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা’’তি (মহাৱ. ৬০; অপ. থেৰ ১.১.২৮৬) গাথমাহ. পৰিব্বাজকো পঠমপদদ্ৱযমেৱ সুত্ৱা সহস্সনযপটিমণ্ডিতে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, ইতৰং পদদ্ৱযং সোতাপন্নকালে নিট্ঠাপেসি. সো সোতাপন্নো হুত্ৱা উপৰিৱিসেসে অপ্পৱত্তন্তে ‘‘ভৱিস্সতি এত্থ কাৰণ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, মা উপৰি ধম্মদেসনং ৱড্ঢযিত্থ, এত্তকমেৱ হোতু, কুহিং অম্হাকং সত্থা ৱসতী’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে, আৱুসো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, তুম্হে পুৰতো যাথ, ময্হং একো সহাযকো অত্থি, অম্হেহি চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কতিকা কতা ‘অম্হেসু যো অমতং পঠমং অধিগচ্ছতি, সো ইতৰস্স আৰোচেতূ’তি. অহং তং পটিঞ্ঞং মোচেত্ৱা সহাযকং গহেত্ৱা তুম্হাকং গতমগ্গেনেৱ সত্থু সন্তিকং আগমিস্সামীতি পঞ্চপতিট্ঠিতেন থেৰস্স পাদেসু নিপতিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা থেৰং উয্যোজেত্ৱা পৰিব্বাজকাৰামাভিমুখো অগমাসি’’.

অথ খো কোলিতপৰিব্বাজকো তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা, ‘‘অজ্জ ময্হং সহাযকস্স মুখৱণ্ণো ন অঞ্ঞদিৱসেসু ৱিয, অদ্ধা তেন অমতং অধিগতং ভৱিস্সতী’’তি অমতাধিগমং পুচ্ছি. সোপিস্স ‘‘আমাৱুসো, অমতং অধিগত’’ন্তি পটিজানিত্ৱা তমেৱ গাথং অভাসি. গাথাপৰিযোসানে কোলিতো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৱা আহ – ‘‘কুহিং কিৰ, সম্ম, অম্হাকং সত্থা ৱসতী’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে কিৰ, সম্ম, এৱং নো আচৰিযেন অস্সজিত্থেৰেন কথিত’’ন্তি. ‘‘তেন হি, সম্ম, আযাম, সত্থাৰং পস্সিস্সামা’’তি. সাৰিপুত্তত্থেৰো চ নামেস সদাপি আচৰিযপূজকোৱ, তস্মা সহাযং এৱমাহ – ‘‘সম্ম, অম্হেহি অধিগতং অমতং অম্হাকং আচৰিযস্স সঞ্চযপৰিব্বাজকস্সাপি কথেস্সাম, বুজ্ঝমানো পটিৱিজ্ঝিস্সতি, অপ্পটিৱিজ্ঝন্তো অম্হাকং সদ্দহিত্ৱা সত্থু, সন্তিকং গমিস্সতি, বুদ্ধানং দেসনং সুত্ৱা মগ্গফলপটিৱেধং কৰিস্সতী’’তি. ততো দ্ৱেপি জনা সঞ্চযস্স সন্তিকং অগমংসু.

সঞ্চযো তে দিস্ৱাৱ – ‘‘কিং, তাতা, কোচি ৱো অমতমগ্গদেসকো লদ্ধো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, আচৰিয, লদ্ধো, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, ধম্মো লোকে উপ্পন্নো, সঙ্ঘো লোকে উপ্পন্নো, তুম্হে তুচ্ছে অসাৰে ৱিচৰথ, তস্মা এথ, সত্থু সন্তিকং গমিস্সামা’’তি. ‘‘গচ্ছথ তুম্হে, নাহং সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘কিং কাৰণাহি’’? ‘‘অহং মহাজনস্স আচৰিযো হুত্ৱা ৱিচৰিং, ৱিচৰন্তস্স মে অন্তেৱাসিকৱাসো চাটিযা উদঞ্চনভাৱপ্পত্তি ৱিয হোতি, ন সক্খিস্সামহং অন্তেৱাসিকৱাসং ৱসিতু’’ন্তি. ‘‘মা এৱং কৰিত্থ, আচৰিযা’’তি. ‘‘হোতু, তাতা, গচ্ছথ তুম্হে, নাহং সক্খিস্সামী’’তি. আচৰিয, লোকে বুদ্ধস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায মহাজনো গন্ধমালাদিহত্থো গন্ত্ৱা তমেৱ পূজেস্সতি, মযম্পি তত্থেৱ গমিস্সাম. ‘‘তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘তাতা, কিং নু খো ইমস্মিং লোকে দন্ধা বহূ, উদাহু পণ্ডিতা’’তি. ‘‘দন্ধা, আচৰিয, বহূ, পণ্ডিতা চ নাম কতিপযা এৱ হোন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, তাতা, পণ্ডিতা পণ্ডিতস্স সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গমিস্সন্তি, দন্ধা দন্ধস্স মম সন্তিকং আগমিস্সন্তি, গচ্ছথ তুম্হে, নাহং গমিস্সামী’’তি. তে ‘‘পঞ্ঞাযিস্সথ তুম্হে, আচৰিযা’’তি পক্কমিংসু. তেসু গচ্ছন্তেসু সঞ্চযস্স পৰিসা ভিজ্জি, তস্মিং খণে আৰামো তুচ্ছো অহোসি. সো তুচ্ছং আৰামং দিস্ৱা উণ্হং লোহিতং ছড্ডেসি. তেহিপি সদ্ধিং গচ্ছন্তেসু পঞ্চসু পৰিব্বাজকসতেসু সঞ্চযস্স অড্ঢতেয্যসতানি নিৱত্তিংসু, অথ খো তে অত্তনো অন্তেৱাসিকেহি অড্ঢতেয্যেহি পৰিব্বাজকসতেহি সদ্ধিং ৱেড়ুৱনং অগমংসু.

সত্থা চতুপৰিসমজ্ঝে নিসিন্নো ধম্মং দেসেন্তো তে দূৰতোৱ দিস্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এতে, ভিক্খৱে, দ্ৱে সহাযকা আগচ্ছন্তি কোলিতো চ উপতিস্সো চ, এতং মে সাৱকযুগং ভৱিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি. তে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, নিসীদিত্ৱা চ পন ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘লভেয্যাম মযং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যাম উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘স্ৱাক্খাতো ধম্মো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি. সব্বেপি ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা সট্ঠিৱস্সিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং.

অথ নেসং পৰিসায চৰিতৱসেন সত্থা ধম্মদেসনং ৱড্ঢেসি. ঠপেত্ৱা দ্ৱে অগ্গসাৱকে অৱসেসা অৰহত্তং পাপুণিংসু, অগ্গসাৱকানং পন উপৰিমগ্গত্তযকিচ্চং ন নিট্ঠাসি. কিং কাৰণা? সাৱকপাৰমিঞাণস্স মহন্ততায. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো পব্বজিতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে মগধৰট্ঠে কল্লৱালগামকং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কমন্তে সত্থাৰা সংৱেজিতো থিনমিদ্ধং ৱিনোদেত্ৱা তথাগতেন দিন্নং ধাতুকম্মট্ঠানং সুণন্তোৱ উপৰিমগ্গত্তযকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা সাৱকপাৰমিঞাণস্স মত্থকং পত্তো. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি পব্বজিতদিৱসতো অড্ঢমাসং অতিক্কমিত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিং তমেৱ ৰাজগহং উপনিস্সায সূকৰখতলেণে ৱিহৰন্তো অত্তনো ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপৰিব্বাজকস্স ৱেদনাপৰিগ্গহসুত্তন্তে দেসিযমানে সুত্তানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা পৰস্স ৱড্ঢিতভত্তং পৰিভুঞ্জন্তো ৱিয সাৱকপাৰমিঞাণস্স মত্থকং পত্তো. ননু চাযস্মা মহাপঞ্ঞো, অথ কস্মা মহামোগ্গল্লানতো চিৰতৰেন সাৱকপাৰমিঞাণং পাপুণীতি? পৰিকম্মমহন্ততায. যথা হি দুগ্গতমনুস্সা যত্থ কত্থচি গন্তুকামা খিপ্পমেৱ নিক্খমন্তি, ৰাজূনং পন হত্থিৱাহনকপ্পনাদিং মহন্তং পৰিকম্মং লদ্ধুং ৱট্টতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং.

তং দিৱসঞ্ঞেৱ পন সত্থা ৱড্ঢমানকচ্ছাযায ৱেড়ুৱনে সাৱকসন্নিপাতং কত্ৱা দ্ৱিন্নং থেৰানং অগ্গসাৱকট্ঠানং দত্ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি. ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু – ‘‘সত্থা মুখোলোকনেন ভিক্খং দেতি, অগ্গসাৱকট্ঠানং দদন্তেন নাম পঠমং পব্বজিতানং পঞ্চৱগ্গিযানং দাতুং ৱট্টতি, এতে অনোলোকেন্তেন যসথেৰপ্পমুখানং পঞ্চপণ্ণাসভিক্খূনং দাতুং ৱট্টতি, এতে অনোলোকেন্তেন ভদ্দৱগ্গিযানং তিংসজনানং, এতে অনোলোকেন্তেন উৰুৱেলকস্সপাদীনং তেভাতিকানং, এতে পন এত্তকে মহাথেৰে পহায সব্বপচ্ছা পব্বজিতানং অগ্গসাৱকট্ঠানং দদন্তেন মুখং ওলোকেত্ৱা দিন্ন’’ন্তি. সত্থা, ‘‘কিং কথেথ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ইদং নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, মুখং ওলোকেত্ৱা ভিক্খং দেমি, এতেসং পন অত্তনা অত্তনা পত্থিতপত্থিতমেৱ দেমি. অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞো হি একস্মিং সস্সে নৱ ৱাৰে অগ্গসস্সদানং দদন্তো অগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থেত্ৱা নাদাসি, অগ্গধম্মং পন অৰহত্তং সব্বপঠমং পটিৱিজ্ঝিতুং পত্থেত্ৱা অদাসী’’তি. ‘‘কদা পন ভগৱা’’তি? ‘‘সুণিস্সথ, ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি, ভগৱা অতীতং আহৰি –

ভিক্খৱে, ইতো একনৱুতিকপ্পে ৱিপস্সী নাম ভগৱা লোকে উদপাদি. তদা মহাকাড়ো চূড়কাড়োতি দ্ৱেভাতিকা কুটুম্বিকা মহন্তং সালিক্খেত্তং ৱপাপেসুং. অথেকদিৱসং চূড়কাড়ো সালিক্খেত্তং গন্ত্ৱা একং সালিগব্ভং ফালেত্ৱা খাদি, তং অতিমধুৰং অহোসি. সো বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স সালিগব্ভদানং দাতুকামো হুত্ৱা জেট্ঠভাতিকং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভাতিক, সালিগব্ভং ফালেত্ৱা বুদ্ধানং অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা পচাপেত্ৱা দানং দেমা’’তি আহ. ‘‘কিং ৱদেসি, তাত, সালিগব্ভং ফালেত্ৱা দানং নাম নেৱ অতীতে ভূতপুব্বং, ন অনাগতেপি ভৱিস্সতি, মা সস্সং নাসযী’’তি; ৱুত্তোপি সো পুনপ্পুনং যাচিযেৱ. অথ নং ভাতা, ‘‘তেন হি সালিক্খেত্তং দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা মম কোট্ঠাসং অনামসিত্ৱা অত্তনো কোট্ঠাসে খেত্তে যং ইচ্ছসি, তং কৰোহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি খেত্তং ৱিভজিত্ৱা বহূ মনুস্সে হত্থকম্মং যাচিত্ৱা সালিগব্ভং ফালেত্ৱা নিৰুদকেন খীৰেন পচাপেত্ৱা সপ্পিমধুসক্খৰাদীহি যোজেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে – ‘‘ইদং, ভন্তে, মম অগ্গদানং অগ্গধম্মস্স সব্বপঠমং পটিৱেধায সংৱত্ততূ’’তি আহ. সত্থা ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনমকাসি.

সো খেত্তং গন্ত্ৱা ওলোকেন্তো সকলক্খেত্তং কণ্ণিকবদ্ধেহি ৱিয সালিসীসেহি সঞ্ছন্নং দিস্ৱা পঞ্চৱিধপীতিং পটিলভিত্ৱা, ‘‘লাভা ৱত মে’’তি চিন্তেত্ৱা পুথুককালে পুথুকগ্গং নাম অদাসি, গামৱাসীহি সদ্ধিং অগ্গসস্সদানং নাম অদাসি, লাযনে লাযনগ্গং, ৱেণিকৰণে ৱেণগ্গং, কলাপাদীসু কলাপগ্গং, খলগ্গং, খলভণ্ডগ্গং, কোট্ঠগ্গন্তি. এৱং একসস্সে নৱ ৱাৰে অগ্গদানং অদাসি. তস্স সব্বৱাৰেসু গহিতগহিতট্ঠানং পৰিপূৰি, সস্সং অতিৰেকং উট্ঠানসম্পন্নং অহোসি. ধম্মো হি নামেস অত্তানং ৰক্খন্তং ৰক্খতি. তেনাহ ভগৱা –

‘‘ধম্মো হৱে ৰক্খতি ধম্মচাৰিং,

ধম্মো সুচিণ্ণো সুখমাৱহাতি;

এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে,

ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচাৰী’’তি. (থেৰগা. ৩০৩; জা. ১.১০.১০২) –

‘‘এৱমেস ৱিপস্সীসম্মাসম্বুদ্ধকালে অগ্গধম্মং পঠমং পটিৱিজ্ঝিতুং পত্থেন্তো নৱ ৱাৰে অগ্গদানানি অদাসি. ইতো সতসহস্সকপ্পমত্থকে পন হংসৱতীনগৰে পদুমুত্তৰসম্বুদ্ধকালেপি সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা তস্স ভগৱতো পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা অগ্গধম্মস্স পঠমং পটিৱিজ্ঝনত্থমেৱ পত্থনং ঠপেসি. ইতি ইমিনা পত্থিতমেৱ মযা দিন্নং, নাহং, ভিক্খৱে, মুখং ওলোকেত্ৱা দেমী’’তি.

‘‘যসকুলপুত্তপ্পমুখা পঞ্চপঞ্ঞাস জনা কিং কম্মং কৰিংসু, ভন্তে’’তি? ‘‘এতেপি একস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে অৰহত্তং পত্থেন্তা বহুং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা অপৰভাগে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে সহাযকা হুত্ৱা ৱগ্গবন্ধনেন পুঞ্ঞানি কৰোন্তা অনাথমতসৰীৰানি পটিজগ্গন্তা ৱিচৰিংসু. তে একদিৱসং সগব্ভং ইত্থিং কালকতং দিস্ৱা, ‘ঝাপেস্সামা’তি সুসানং হৰিংসু. তেসু পঞ্চ জনে ‘তুম্হে ঝাপেথা’তি সুসানে ঠপেত্ৱা সেসা গামং পৱিট্ঠা. যসদাৰকো তং মতসৰীৰং সূলেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা ঝাপেন্তো অসুভসঞ্ঞং পটিলভি, ইতৰেসম্পি চতুন্নং জনানং – ‘পস্সথ, ভো, ইমং সৰীৰং তত্থ তত্থ ৱিদ্ধংসিতচম্মং, কবৰগোৰূপং ৱিয অসুচিং দুগ্গন্ধং পটিকূল’ন্তি দস্সেসি. তেপি তত্থ অসুভসঞ্ঞং পটিলভিংসু. তে পঞ্চপি জনা গামং গন্ত্ৱা সেসসহাযকানং কথযিংসু. যসো পন দাৰকো গেহং গন্ত্ৱা মাতাপিতূনঞ্চ ভৰিযায চ কথেসি. তে সব্বেপি অসুভং ভাৱযিংসু. ইদমেতেসং পুব্বকম্মং. তেনেৱ যসস্স ইত্থাগাৰে সুসানসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, তায চ উপনিস্সযসম্পত্তিযা সব্বেসম্পি ৱিসেসাধিগমো নিব্বত্তি. এৱং ইমেপি অত্তনা পত্থিতমেৱ লভিংসু. নাহং মুখং ওলোকেত্ৱা দম্মী’’তি.

‘‘ভদ্দৱগ্গিযসহাযকা পন কিং কম্মং কৰিংসু, ভন্তে’’তি? ‘‘এতেপি পুব্ববুদ্ধানং সন্তিকে অৰহত্তং পত্থেত্ৱা পুঞ্ঞানি কত্ৱা অপৰভাগে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে তিংস ধুত্তা হুত্ৱা তুণ্ডিলোৱাদং সুত্ৱা সট্ঠিৱস্সসহস্সানি পঞ্চ সীলানি ৰক্খিংসু. এৱং ইমেপি অত্তনা পত্থিতমেৱ লভিংসু. নাহং মুখং ওলোকেত্ৱা দম্মী’’তি.

‘‘উৰুৱেলকস্সপাদযো পন কিং কম্মং কৰিংসু, ভন্তে’’তি? ‘‘তেপি অৰহত্তমেৱ পত্থেত্ৱা পুঞ্ঞানি কৰিংসু. ইতো হি দ্ৱেনৱুতিকপ্পে তিস্সো ফুস্সোতি দ্ৱে বুদ্ধা উপ্পজ্জিংসু. ফুস্সবুদ্ধস্স মহিন্দো নাম ৰাজা পিতা অহোসি. তস্মিং পন সম্বোধিং পত্তে ৰঞ্ঞো কনিট্ঠপুত্তো পঠমঅগ্গসাৱকো পুৰোহিতপুত্তো দুতিযঅগ্গসাৱকো অহোসি. ৰাজা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা – ‘জেট্ঠপুত্তো মে বুদ্ধো, কনিট্ঠপুত্তো পঠমঅগ্গসাৱকো, পুৰোহিতপুত্তো দুতিযঅগ্গসাৱকো’তি তে ওলোকেত্ৱা, ‘মমেৱ বুদ্ধো, মমেৱ ধম্মো, মমেৱ সঙ্ঘো, নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি তিক্খত্তুং উদানং উদানেত্ৱা সত্থু পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা, ‘ভন্তে, ইদানি মে নৱুতিৱস্সসহস্সপৰিমাণস্স আযুনো কোটিযং নিসীদিত্ৱা নিদ্দাযনকালো ৱিয অঞ্ঞেসং গেহদ্ৱাৰং অগন্ত্ৱা যাৱাহং জীৱামি, তাৱ মে চত্তাৰো পচ্চযে অধিৱাসেথা’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা নিবদ্ধং বুদ্ধুপট্ঠানং কৰোতি. ৰঞ্ঞো পন অপৰেপি ততো পুত্তা অহেসুং. তেসু জেট্ঠস্স পঞ্চ যোধসতানি পৰিৱাৰানি, মজ্ঝিমস্স তীণি, কনিট্ঠস্স দ্ৱে. তে ‘মযম্পি ভাতিকং ভোজেস্সামা’তি পিতৰং ওকাসং যাচিত্ৱা অলভমানা পুনপ্পুনং যাচন্তাপি অলভিত্ৱা পচ্চন্তে কুপিতে তস্স ৱূপসমনত্থায পেসিতা পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা পিতু সন্তিকং আগমিংসু. অথ নে পিতা আলিঙ্গিত্ৱা সীসে চুম্বিত্ৱা, ‘ৱৰং ৱো, তাতা, দম্মী’তি আহ.

‘‘তে ‘সাধু দেৱা’তি ৱৰং গহিতকং কত্ৱা পুন কতিপাহচ্চযেন পিতৰা ‘গণ্হথ, তাতা, ৱৰ’ন্তি ৱুত্তা, ‘‘দেৱ, অম্হাকং অঞ্ঞেন কেনচি অত্থো নত্থি, ইতো পট্ঠায মযং ভাতিকং ভোজেস্সাম, ইমং নো ৱৰং দেহী’’তি আহংসু. ‘ন দেমি, তাতা’তি. ‘নিচ্চকালং অদেন্তো সত্ত সংৱচ্ছৰানি দেথ, দেৱা’তি. ‘ন দেমি, তাতা’তি. ‘তেন হি ছ পঞ্চ চত্তাৰি তীণি দ্ৱে একং সংৱচ্ছৰং দেথ, দেৱা’তি. ‘ন দেমি, তাতা’তি. ‘তেন হি, দেৱ, সত্ত মাসে দেথা’তি. ‘ছ মাসে পঞ্চ মাসে চত্তাৰো মাসে তযো মাসে দেথ, দেৱা’তি. ‘ন দেমি, তাতা’তি. ‘হোতু, দেৱ, একেকস্স নো একেকং মাসং কত্ৱা তযো মাসে দেথা’তি. ‘সাধু, তাতা, তেন হি তযো মাসে ভোজেথা’তি আহ. তে তুট্ঠা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতা. তেসং পন তিণ্ণম্পি একোৱ কোট্ঠাগাৰিকো, একোৱ আযুত্তকো, তস্স দ্ৱাদসনহুতা পুৰিসপৰিৱাৰা. তে তে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘মযং ইমং তেমাসং দস সীলানি গহেত্ৱা দ্ৱে কাসাৱানি নিৱাসেত্ৱা সত্থাৰা সহৱাসং ৱসিস্সাম, তুম্হে এত্তকং নাম দানৱত্তং গহেত্ৱা দেৱসিকং নৱুতিসহস্সানং ভিক্খূনং যোধসহস্সস্স চ সব্বং খাদনীযভোজনীযং পৱত্তেয্যাথ. মযঞ্হি ইতো পট্ঠায ন কিঞ্চি ৱক্খামা’তি ৱদিংসু.

‘‘তে তযোপি জনা পৰিৱাৰসহস্সং গহেত্ৱা দস সীলানি সমাদায কাসাযৱত্থানি নিৱাসেত্ৱা ৱিহাৰেযেৱ ৱসিংসু. কোট্ঠাগাৰিকো চ আযুত্তকো চ একতো হুত্ৱা তিণ্ণং ভাতিকানং কোট্ঠাগাৰেহি ৱাৰেন ৱাৰেন দানৱত্তং গহেত্ৱা দানং দেন্তি, কম্মকাৰানং পন পুত্তা যাগুভত্তাদীনং অত্থায ৰোদন্তি. তে তেসং ভিক্খুসঙ্ঘে অনাগতেযেৱ যাগুভত্তাদীনি দেন্তি. ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভত্তকিচ্চাৱসানে কিঞ্চি অতিৰেকং ন ভূতপুব্বং. তে ‘অপৰভাগে দাৰকানং দেমা’তি অত্তনাপি গহেত্ৱা খাদিংসু. মনুঞ্ঞং আহাৰং দিস্ৱা অধিৱাসেতুং নাসক্খিংসু. তে পন চতুৰাসীতিসহস্সা অহেসুং. তে সঙ্ঘস্স দিন্নদানৱত্তং খাদিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযে নিব্বত্তিংসু. তেভাতিকা পন পুৰিসসহস্সেন সদ্ধিং কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা দেৱলোকা মনুস্সলোকং, মনুস্সলোকা দেৱলোকং সংসৰন্তা দ্ৱেনৱুতিকপ্পে খেপেসুং. ‘এৱং তে তযো ভাতৰো অৰহত্তং পত্থেন্তা তদা কল্যাণকম্মং কৰিংসু. তে অত্তনা পত্থিতমেৱ লভিংসু. নাহং মুখং ওলোকেত্ৱা দম্মী’’’তি.

তদা পন তেসং আযুত্তকো বিম্বিসাৰো ৰাজা অহোসি, কোট্ঠাগাৰিকো ৱিসাখো উপাসকো. তযো ৰাজকুমাৰা তযো জটিলা অহেসুং. তেসং কম্মকাৰা তদা পেতেসু নিব্বত্তিত্ৱা সুগতিদুগ্গতিৱসেন সংসৰন্তা ইমস্মিং কপ্পে চত্তাৰি বুদ্ধন্তৰানি পেতলোকেযেৱ নিব্বত্তিংসু. তে ইমস্মিং কপ্পে সব্বপঠমং উপ্পন্নং চত্তালীসৱস্সসহস্সাযুকং ককুসন্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘অম্হাকং আহাৰং লভনকালং আচিক্খথা’’তি পুচ্ছিংসু. সো ‘‘মম তাৱ কালে ন লভিস্সথ, মম পচ্ছতো মহাপথৱিযা যোজনমত্তং অভিৰুড়্হায কোণাগমনো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তং পুচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. তে তত্তকং কালং খেপেত্ৱা তস্মিং উপ্পন্নে তং পুচ্ছিংসু. সোপি ‘‘মম কালে ন লভিস্সথ, মম পচ্ছতো মহাপথৱিযা যোজনমত্তং অভিৰুড়্হায কস্সপো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তং পুচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. তে তত্তকং কালং খেপেত্ৱা তস্মিং উপ্পন্নে তং পুচ্ছিংসু. সোপি ‘‘মম কালে ন লভিস্সথ, মম পন পচ্ছতো মহাপথৱিযা যোজনমত্তং অভিৰুড়্হায গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তদা তুম্হাকং ঞাতকো বিম্বিসাৰো নাম ৰাজা ভৱিস্সতি, সো সত্থু দানং দত্ৱা তুম্হাকং পত্তিং পাপেস্সতি, তদা লভিস্সথা’’তি আহ. তেসং একং বুদ্ধন্তৰং স্ৱেদিৱসসদিসং অহোসি. তে তথাগতে উপ্পন্নে বিম্বিসাৰৰঞ্ঞা পঠমদিৱসং দানে দিন্নে পত্তিং অলভিত্ৱা ৰত্তিভাগে ভেৰৱসদ্দং কত্ৱা ৰঞ্ঞো অত্তানং দস্সযিংসু. সো পুনদিৱসে ৱেড়ুৱনং গন্ত্ৱা তথাগতস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসি.

সত্থা, ‘‘মহাৰাজ, ইতো দ্ৱেনৱুতিকপ্পমত্থকে ফুস্সবুদ্ধকালে এতে তৱ ঞাতকা, ভিক্খুসঙ্ঘস্স দিন্নদানৱত্তং খাদিত্ৱা পেতলোকে নিব্বত্তিত্ৱা সংসৰন্তা ককুসন্ধাদযো বুদ্ধে পুচ্ছিত্ৱা তেহি ইদঞ্চিদঞ্চ ৱুত্তা এত্তকং কালং তৱ দানং পচ্চাসীসমানা হিয্যো তযা দানে দিন্নে পত্তিং অলভমানা এৱমকংসূ’’তি আহ. ‘‘কিং পন, ভন্তে, ইদানিপি দিন্নে লভিস্সন্তী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে মহাদানং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইতো তেসং পেতানং দিব্বঅন্নপানং সম্পজ্জতূ’’তি পত্তিং অদাসি, তেসং তথেৱ নিব্বত্তি. পুনদিৱসে নগ্গা হুত্ৱা অত্তানং দস্সেসুং. ৰাজা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, নগ্গা হুত্ৱা অত্তানং দস্সেসু’’ন্তি আৰোচেসি. ‘‘ৱত্থানি তে ন দিন্নানি, মহাৰাজা’’তি. ৰাজাপি পুনদিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স চীৱৰদানং দত্ৱা, ‘‘ইতো তেসং পেতানং দিব্বৱত্থানি হোন্তূ’’তি পাপেসি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ তেসং দিব্বৱত্থানি উপ্পজ্জিংসু. তে পেতত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা দিব্বত্তভাৱে সণ্ঠহিংসু. সত্থা অনুমোদনং কৰোন্তো ‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তী’’তিআদিনা (খু. পা. ৭.১; পে. ৱ. ১৪) তিৰোকুট্টানুমোদনং অকাসি. অনুমোদনাৱসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. ইতি সত্থা তেভাতিকজটিলানং ৱত্থুং কথেত্ৱা ইমম্পি ধম্মদেসনং আহৰি.

অগ্গসাৱকা পন, ‘‘ভন্তে, কিং কৰিংসূ’’তি? ‘‘অগ্গসাৱকভাৱায পত্থনং কৰিংসু’’. ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকস্স হি কপ্পানং অসঙ্খ্যেয্যস্স মত্থকে সাৰিপুত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সৰদমাণৱো নাম অহোসি. মোগ্গল্লানো গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সিৰিৱড্ঢনকুটুম্বিকো নাম অহোসি. তে উভোপি সহপংসুকীড়কা সহাযকা অহেসুং. তেসু সৰদমাণৱো পিতু অচ্চযেন কুসলন্তকং মহাধনং পটিপজ্জিত্ৱা একদিৱসং ৰহোগতো চিন্তেসি – ‘‘অহং ইধলোকত্তভাৱমেৱ জানামি, নো পৰলোকত্তভাৱং. জাতসত্তানঞ্চ মৰণং নাম ধুৱং, মযা একং পব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা মোক্খধম্মগৱেসনং কাতুং ৱট্টতী’’তি. সো সহাযকং উপসঙ্কমিত্ৱা আহ – ‘‘সম্ম সিৰিৱড্ঢন, অহং পব্বজিত্ৱা মোক্খধম্মং গৱেসিস্সামি, ত্ৱং মযা সদ্ধিং পব্বজিতুং সক্খিস্সসি, ন সক্খিস্সসী’’তি? ‘‘ন সক্খিস্সামি, সম্ম, ত্ৱংযেৱ পব্বজাহী’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘পৰলোকং গচ্ছন্তো সহাযে ৱা ঞাতিমিত্তে ৱা গহেত্ৱা গতো নাম নত্থি, অত্তনা কতং অত্তনোৱ হোতী’’তি. ততো ৰতনকোট্ঠাগাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা কপণদ্ধিকৱণিব্বকযাচকানং মহাদানং দত্ৱা পব্বতপাদং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তস্স একো দ্ৱে তযোতি এৱং অনুপব্বজ্জং পব্বজিতা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা অহেসুং. সো পঞ্চ অভিঞ্ঞা, অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা তেসং জটিলানং কসিণপৰিকম্মং আচিক্খি. তেপি সব্বে পঞ্চ অভিঞ্ঞা অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসুং.

তেন সমযেন অনোমদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. নগৰং চন্দৱতী নাম অহোসি, পিতা যসৱা নাম খত্তিযো, মাতা যসোধৰা নাম দেৱী, বোধি অজ্জুনৰুক্খো, নিসভো চ অনোমো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, ৱৰুণো নাম উপট্ঠাকো, সুন্দৰা চ সুমনা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা অহেসুং. আযু ৱস্সসতসহস্সং অহোসি, সৰীৰং অট্ঠপঞ্ঞাসহত্থুব্বেধং, সৰীৰপ্পভা দ্ৱাদসযোজনং ফৰি, ভিক্খুসতসহস্সপৰিৱাৰো অহোসি. সো একদিৱসং পচ্চূসকালে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো সৰদতাপসং দিস্ৱা, ‘‘অজ্জ ময্হং সৰদতাপসস্সং সন্তিকং গতপচ্চযেন ধম্মদেসনা চ মহতী ভৱিস্সতি, সো চ অগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থেস্সতি, তস্স সহাযকো সিৰিৱড্ঢনকুটুম্বিকো দুতিযসাৱকট্ঠানং, দেসনাপৰিযোসানে চস্স পৰিৱাৰা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তি, মযা তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায অঞ্ঞং কঞ্চি অনামন্তেত্ৱা সীহো ৱিয একচৰো হুত্ৱা সৰদতাপসস্স অন্তেৱাসিকেসু ফলাফলত্থায গতেসু ‘‘বুদ্ধভাৱং মে জানাতূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা পস্সন্তস্সেৱ সৰদতাপসস্স আকাসতো ওতৰিত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠাসি. সৰদতাপসো বুদ্ধানুভাৱঞ্চেৱ সৰীৰনিপ্ফত্তিঞ্চস্স দিস্ৱা লক্খণমন্তে সম্মসিত্ৱা ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো নাম অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তো ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী, পব্বজন্তো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো হোতি. অযং পুৰিসো নিস্সংসযং বুদ্ধো’’তি জানিত্ৱা পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা অগ্গাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে অগ্গাসনে. সৰদতাপসোপি অত্তনো অনুচ্ছৱিকং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

তস্মিং সমযে চতুসত্ততিসহস্সজটিলা পণীতপণীতানি ওজৱন্তানি ফলাফলানি গহেত্ৱা আচৰিযস্স সন্তিকং সম্পত্তা বুদ্ধানঞ্চেৱ আচৰিযস্স চ নিসিন্নাসনং ওলোকেত্ৱা আহংসু – ‘‘আচৰিয, মযং ‘ইমস্মিং লোকে তুম্হেহি মহন্ততৰো নত্থী’তি ৱিচৰাম, অযং পন পুৰিসো তুম্হেহি মহন্ততৰো মঞ্ঞে’’তি? ‘‘তাতা, কিং ৱদেথ, সাসপেন সদ্ধিং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধং সিনেৰুং সমং কাতুং ইচ্ছথ, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন সদ্ধিং মমং উপমং মা কৰিত্থ পুত্তকা’’তি. অথ তে তাপসা, ‘‘সচাযং ইত্তৰসত্তো অভৱিস্স, অম্হাকং আচৰিযো ন এৱৰূপং উপমং আহৰিস্স, যাৱ মহা ৱতাযং পুৰিসো’’তি সব্বেৱ পাদেসু নিপতিত্ৱা সিৰসা ৱন্দিংসু. অথ নে আচৰিযো আহ – ‘‘তাতা, অম্হাকং বুদ্ধানং অনুচ্ছৱিকো দেয্যধম্মো নত্থি, সত্থা চ ভিক্খাচাৰৱেলাযং ইধাগতো, মযং যথাসত্তি যথাবলং দেয্যধম্মং দস্সাম, তুম্হে যং যং পণীতং ফলাফলং, তং তং আহৰথা’’তি আহৰাপেত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা সযং তথাগতস্স পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থাৰা ফলাফলে পটিগ্গহিতমত্তে দেৱতা দিব্বোজং পক্খিপিংসু. সো তাপসো উদকম্পি সযমেৱ পৰিস্সাৱেত্ৱা অদাসি. ততো ভত্তকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নে সত্থৰি সব্বে অন্তেৱাসিকে পক্কোসিত্ৱা সত্থু সন্তিকে সাৰণীযকথং কথেন্তো নিসীদি. সত্থা ‘‘দ্ৱে অগ্গসাৱকা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি চিন্তেসি. তে সত্থু চিত্তং ঞত্ৱা সতসহস্সখীণাসৱপৰিৱাৰা আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু.

ততো সৰদতাপসো অন্তেৱাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, বুদ্ধানং নিসিন্নাসনম্পি নীচং, সমণসতসহস্সানম্পি আসনং নত্থি, অজ্জ তুম্হেহি উড়াৰং বুদ্ধসক্কাৰং কাতুং ৱট্টতি, পব্বতপাদতো ৱণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহৰথা’’তি. কথনকালো পপঞ্চো ৱিয হোতি, ইদ্ধিমতো পন ইদ্ধিৱিসযো অচিন্তেয্যোতি মুহুত্তমত্তেনেৱ তে তাপসা ৱণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহৰিত্ৱা বুদ্ধানং যোজনপ্পমাণং পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং. উভিন্নং অগ্গসাৱকানং তিগাৱুতং, সেসভিক্খূনং অড্ঢযোজনিকাদিভেদং, সঙ্ঘনৱকস্স উসভমত্তং অহোসি. ‘‘কথং একস্মিং অস্সমপদে তাৱ মহন্তানি আসনানি পঞ্ঞত্তানী’’তি ন চিন্তেতব্বং. ইদ্ধিৱিসযো হেস. এৱং পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু সৰদতাপসো তথাগতস্স পুৰতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো, ‘‘ভন্তে, ময্হং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ইমং পুপ্ফাসনং অভিৰুহথা’’তি আহ. তেন ৱুত্তং –

‘‘নানাপুপ্ফঞ্চ গন্ধঞ্চ, সম্পাদেত্ৱান একতো;

পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.

‘‘ইদং মে আসনং ৱীৰ, পঞ্ঞত্তং তৱনুচ্ছৱিং;

মম চিত্তং পসাদেন্তো, নিসীদ পুপ্ফমাসনে.

‘‘সত্তৰত্তিন্দিৱং বুদ্ধো, নিসীদি পুপ্ফমাসনে;

মম চিত্তং পসাদেত্ৱা, হাসযিত্ৱা সদেৱকে’’তি.

এৱং নিসিন্নে সত্থৰি দ্ৱে অগ্গসাৱকা সেসভিক্খূ চ অত্তনো অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিংসু. সৰদতাপসো মহন্তং পুপ্ফচ্ছত্তং গহেত্ৱা তথাগতস্স মত্থকে ধাৰেন্তো অট্ঠাসি. সত্থা ‘‘জটিলানং অযং সক্কাৰো মহপ্ফলো হোতূ’’তি নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জি. সত্থু সমাপত্তিং সমাপন্নভাৱং ঞত্ৱা দ্ৱে অগ্গসাৱকাপি সেসভিক্খূপি সমাপত্তিং সমাপজ্জিংসু. তথাগতে সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নে অন্তেৱাসিকা ভিক্খাচাৰকালে সম্পত্তে ৱনমূলফলাফলং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সেসকালে বুদ্ধানং অঞ্জলিং পগ্গয্হ তিট্ঠন্তি. সৰদতাপসো পন ভিক্খাচাৰম্পি অগন্ত্ৱা পুপ্ফচ্ছত্তং ধাৰযমানোৱ সত্তাহং পীতিসুখেন ৱীতিনামেসি. সত্থা নিৰোধতো ৱুট্ঠায দক্খিণপস্সে নিসিন্নং পঠমঅগ্গসাৱকং নিসভত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘নিসভ, সক্কাৰকাৰকানং তাপসানং পুপ্ফাসনানুমোদনং কৰোহী’’তি. থেৰো চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো সন্তিকা পটিলদ্ধমহালাভো মহাযোধো ৱিয তুট্ঠমানসো সাৱকপাৰমিঞাণে ঠত্ৱা পুপ্ফাসনানুমোদনং আৰভি. তস্স দেসনাৱসানে দুতিযসাৱকং আমন্তেসি – ‘‘ত্ৱম্পি ভিক্খু ধম্মং দেসেহী’’তি. অনোমত্থেৰো তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সম্মসিত্ৱা ধম্মং কথেসি. দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং দেসনায একস্সাপি অভিসমযো নাহোসি. অথ সত্থা অপৰিমাণে বুদ্ধৱিসযে ঠত্ৱা ধম্মদেসনং আৰভি. দেসনাপৰিযোসানে ঠপেত্ৱা সৰদতাপসং সব্বেপি চতুসত্ততিসহস্সজটিলা অৰহত্তং পাপুণিংসু, সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. তেসং তাৱদেৱ কেসমস্সূনি অন্তৰধাযিংসু, অট্ঠপৰিক্খাৰা কাযে পটিমুক্কাৱ অহেসুং.

সৰদতাপসো ‘‘কস্মা অৰহত্তং ন পত্তো’’তি? ৱিক্খিত্তচিত্তত্তা. সো কিৰ বুদ্ধানং দুতিযাসনে নিসীদিত্ৱা সাৱকপাৰমিঞাণে ঠত্ৱা ধম্মং দেসযতো অগ্গসাৱকস্স ধম্মদেসনং সোতুং আৰদ্ধকালতো পট্ঠায, ‘‘অহো ৱতাহম্পি অনাগতে উপ্পজ্জনকবুদ্ধস্স সাসনে ইমিনা সাৱকেন পটিলদ্ধধুৰং লভেয্য’’ন্তি চিত্তং উপ্পাদেসি. সো তেন পৰিৱিতক্কেন মগ্গফলপটিৱেধং কাতুং নাসক্খি. তথাগতং পন ৱন্দিত্ৱা সম্মুখে ঠত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং অনন্তৰাসনে নিসিন্নো ভিক্খু তুম্হাকং সাসনে কো নাম হোতী’’তি? ‘‘মযা পৱত্তিতং ধম্মচক্কং অনুপৱত্তেন্তো সাৱকপাৰমিঞাণস্স কোটিপ্পত্তো সোড়স পঞ্ঞা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতো ময্হং সাসনে অগ্গসাৱকো নিসভো নাম এসো’’তি. ‘‘ভন্তে, য্ৱাযং মযা সত্তাহং পুপ্ফচ্ছত্তং ধাৰেন্তেন সক্কাৰো কতো, অহং ইমস্স ফলেন অঞ্ঞং সক্কত্তং ৱা ব্ৰহ্মত্তং ৱা ন পত্থেমি, অনাগতে পন অযং নিসভত্থেৰো ৱিয একস্স বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসিন্তি. সত্থা ‘‘সমজ্ঝিস্সতি নু খো ইমস্স পুৰিসস্স পত্থনা’’তি অনাগতংসঞাণং পেসেত্ৱা ওলোকেন্তো কপ্পসতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা সমিজ্ঝনভাৱং অদ্দস. দিস্ৱান সৰদতাপসং আহ – ‘‘ন তে অযং পত্থনা মোঘা ভৱিস্সতি, অনাগতে পন কপ্পসতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স মাতা মহামাযা নাম দেৱী ভৱিস্সতি, পিতা সুদ্ধোদনো নাম মহাৰাজা, পুত্তো ৰাহুলো নাম, উপট্ঠাকো আনন্দো নাম, দুতিযঅগ্গসাৱকো মোগ্গল্লানো নাম, ত্ৱং পনস্স পঠমঅগ্গসাৱকো ধম্মসেনাপতি সাৰিপুত্তো নাম ভৱিস্সসী’’তি. এৱং তাপসং ব্যাকৰিত্ৱা ধম্মকথং কথেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো আকাসং পক্খন্দি.

সৰদতাপসোপি অন্তেৱাসিকত্থেৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা সহাযকস্স সিৰিৱড্ঢনকুটুম্বিকস্স সাসনং পেসেসি, ‘‘ভন্তে, মম সহাযকস্স ৱদেথ, সহাযকেন তে সৰদতাপসেন অনোমদস্সীবুদ্ধস্স পাদমূলে অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স গোতমবুদ্ধস্স সাসনে পঠমঅগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থিতং, ত্ৱং দুতিযঅগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থেহী’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা থেৰেহি পুৰেতৰমেৱ একপস্সেন গন্ত্ৱা সিৰিৱড্ঢনস্স নিৱেসনদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. সিৰিৱড্ঢনো ‘‘চিৰস্সং ৱত মে অয্যো আগতো’’তি আসনে নিসীদাপেত্ৱা অত্তনা নীচাসনে নিসিন্নো, ‘‘অন্তেৱাসিকপৰিসা পন ৱো, ভন্তে, ন পঞ্ঞাযতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সম্ম, অম্হাকং অস্সমং অনোমদস্সী বুদ্ধো আগতো, মযং তস্স অত্তনো বলেন সক্কাৰং অকৰিম্হা, সত্থা সব্বেসং ধম্মং দেসেসি, দেসনাপৰিযোসানে ঠপেত্ৱা মং সেসা অৰহত্তং পত্ৱা পব্বজিংসু. অহং সত্থু পঠমঅগ্গসাৱকং নিসভত্থেৰং দিস্ৱা অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স গোতমবুদ্ধস্স নাম সাসনে পঠমঅগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থেসিং, ত্ৱম্পি তস্স সাসনে দুতিযঅগ্গসাৱকট্ঠানং পত্থেহী’’তি. ‘‘ময্হং বুদ্ধেহি সদ্ধিং পৰিচযো নত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘বুদ্ধেহি সদ্ধিং কথনং ময্হং ভাৰো হোতু, ত্ৱং মহন্তং সক্কাৰং সজ্জেহী’’তি.

সিৰিৱড্ঢনো তস্স ৱচনং সুত্ৱা অত্তনো নিৱেসনদ্ৱাৰে ৰাজমানেন অট্ঠকৰীসমত্তং ঠানং সমতলং কাৰেত্ৱা ৱালুকং ওকিৰাপেত্ৱা লাজপঞ্চমানিপুপ্ফানি ৱিকিৰাপেত্ৱা নীলুপ্পলচ্ছদনং মণ্ডপং কাৰেত্ৱা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা সেসভিক্খূনম্পি আসনানি পটিযাদেত্ৱা মহন্তং সক্কাৰসম্মানং সজ্জেত্ৱা বুদ্ধানং নিমন্তনত্থায সৰদতাপসস্স সঞ্ঞং অদাসি. তাপসো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং গহেত্ৱা তস্স নিৱেসনং অগমাসি. সিৰিৱড্ঢনোপি পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা তথাগতস্স হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা মণ্ডপং পৱেসেত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনেসু নিসিন্নস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দক্খিণোদকং দত্ৱা পণীতেন ভোজনেন পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং মহাৰহেহি ৱত্থেহি অচ্ছাদেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, নাযং আৰব্ভো অপ্পমত্তকট্ঠানত্থায, ইমিনাৱ নিযামেন সত্তাহং অনুকম্পং কৰোথা’’তি আহ. সত্থা অধিৱাসেসি. সো তেনেৱ নিযামেন সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো আহ – ‘‘ভন্তে, মম সহাযো সৰদতাপসো যস্স সত্থুস্স পঠমঅগ্গসাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থেসি, অহম্পি ‘‘তস্সেৱ দুতিযঅগ্গসাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থেমীতি.

সত্থা অনাগতং ওলোকেত্ৱা তস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ব্যাকাসি – ‘‘ত্ৱং ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা গোতমবুদ্ধস্স দুতিযঅগ্গসাৱকো ভৱিস্সসী’’তি. বুদ্ধানং ব্যাকৰণং সুত্ৱা সিৰিৱড্ঢনো হট্ঠপহট্ঠো অহোসি. সত্থাপি ভত্তানুমোদনং কত্ৱা সপৰিৱাৰো ৱিহাৰমেৱ গতো. ‘‘অযং, ভিক্খৱে, মম পুত্তেহি তদা পত্থিতপত্থনা. তে যথাপত্থিতমেৱ লভিংসু. নাহং মুখং ওলোকেত্ৱা দেমী’’তি.

এৱং ৱুত্তে দ্ৱে অগ্গসাৱকা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মযং অগাৰিযভূতা সমানা গিৰগ্গসমজ্জং দস্সনায গতা’’তি যাৱ অস্সজিত্থেৰস্স সন্তিকা সোতাপত্তিফলপটিৱেধা সব্বং পচ্চুপ্পন্নৱত্থুং কথেত্ৱা, ‘‘তে মযং, ভন্তে, আচৰিযস্স সঞ্চযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং তুম্হাকং পাদমূলে আনেতুকামা তস্স লদ্ধিযা নিস্সাৰভাৱং কথেত্ৱা ইধাগমনে আনিসংসং কথযিম্হা. সো ইদানি ময্হং অন্তেৱাসিকৱাসো নাম চাটিযা উদঞ্চনভাৱপ্পত্তিসদিসো, ন সক্খিস্সামি অন্তেৱাসিৱাসং ৱসিতু’’ন্তি ৱত্ৱা, ‘‘আচৰিয, ইদানি মহাজনো গন্ধমালাদিহত্থো গন্ত্ৱা সত্থাৰমেৱ পূজেস্সতি, তুম্হে কথং ভৱিস্সথা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং পন ইমস্মিং লোকে পণ্ডিতা বহূ, উদাহু দন্ধা’’তি? ‘‘দন্ধা’’তি কথিতে ‘‘তেন হি পণ্ডিতা পণ্ডিতস্স সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গমিস্সন্তি, দন্ধা দন্ধস্স মম সন্তিকং আগমিস্সন্তি, গচ্ছথ তুম্হে’’তি ৱত্ৱা ‘‘আগন্তুং ন ইচ্ছি, ভন্তে’’তি. তং সুত্ৱা সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, সঞ্চযো অত্তনো মিচ্ছাদিট্ঠিতায অসাৰং সাৰোতি, সাৰঞ্চ অসাৰোতি গণ্হি. তুম্হে পন অত্তনো পণ্ডিততায সাৰঞ্চ সাৰতো, অসাৰঞ্চ অসাৰতো ঞত্ৱা অসাৰং পহায সাৰমেৱ গণ্হিত্থা’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

১১. ‘‘অসাৰে সাৰমতিনো, সাৰে চাসাৰদস্সিনো;

তে সাৰং নাধিগচ্ছন্তি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পগোচৰা.

১২. ‘‘সাৰঞ্চ সাৰতো ঞত্ৱা, অসাৰঞ্চ অসাৰতো;

তে সাৰং অধিগচ্ছন্তি, সম্মাসঙ্কপ্পগোচৰা’’তি.

তত্থ অসাৰে সাৰমতিনোতি চত্তাৰো পচ্চযা, দসৱত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি, তস্সা উপনিস্সযভূতা ধম্মদেসনাতি অযং অসাৰো নাম, তস্মিং সাৰদিট্ঠিনোতি অত্থো. সাৰে চাসাৰদস্সিনোতি দসৱত্থুকা সম্মাদিট্ঠি, তস্সা উপনিস্সযভূতা ধম্মদেসনাতি অযং সাৰো নাম, তস্মিং ‘‘নাযং সাৰো’’তি অসাৰদস্সিনো. তে সাৰন্তি তে পন তং মিচ্ছাদিট্ঠিগ্গহণং গহেত্ৱা ঠিতা কামৱিতক্কাদীনং ৱসেন মিচ্ছাসঙ্কপ্পগোচৰা হুত্ৱা সীলসাৰং, সমাধিসাৰং, পঞ্ঞাসাৰং, ৱিমুত্তিসাৰং, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসাৰং, ‘‘পৰমত্থসাৰং, নিব্বানঞ্চ নাধিগচ্ছ’’ন্তি. সাৰঞ্চাতি তমেৱ সীলসাৰাদিসাৰং ‘‘সাৰো নামায’’ন্তি, ৱুত্তপ্পকাৰঞ্চ অসাৰং ‘‘অসাৰো অয’’ন্তি ঞত্ৱা. তে সাৰন্তি তে পণ্ডিতা এৱং সম্মাদস্সনং গহেত্ৱা ঠিতা নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদীনং ৱসেন সম্মাসঙ্কপ্পগোচৰা হুত্ৱা তং ৱুত্তপ্পকাৰং সাৰং অধিগচ্ছন্তীতি.

গাথাপৰিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. সন্নিপতিতানং সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

সাৰিপুত্তত্থেৰৱত্থু অট্ঠমং.