৭. দেৱদত্তৱত্থু
অনিক্কসাৱোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৰাজগহে দেৱদত্তস্স কাসাৱলাভং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে দ্ৱে অগ্গসাৱকা পঞ্চসতে পঞ্চসতে অত্তনো অত্তনো পৰিৱাৰে আদায সত্থাৰং আপুচ্ছিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা জেতৱনতো ৰাজগহং অগমংসু. ৰাজগহৱাসিনো দ্ৱেপি তযোপি বহূপি একতো হুত্ৱা আগন্তুকদানং অদংসু. অথেকদিৱসং আযস্মা সাৰিপুত্তো অনুমোদনং কৰোন্তো ‘‘উপাসকা একো সযং দানং দেতি, পৰং ন সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদং লভতি, নো পৰিৱাৰসম্পদং. একো সযং ন দেতি, পৰং সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পৰিৱাৰসম্পদং লভতি, নো ভোগসম্পদং. একো সযম্পি ন দেতি, পৰম্পি ন সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে কঞ্জিকমত্তম্পি কুচ্ছিপূৰং ন লভতি, অনাথো হোতি নিপ্পচ্চযো. একো সযম্পি দেতি, পৰম্পি সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অত্তভাৱসতেপি অত্তভাৱসহস্সেপি অত্তভাৱসতসহস্সেপি ভোগসম্পদঞ্চেৱ পৰিৱাৰসম্পদঞ্চ লভতী’’তি এৱং ধম্মং দেসেসি.
তমেকো পণ্ডিতপুৰিসো ধম্মং সুত্ৱা ‘‘অচ্ছৰিযা ৱত ভো, অব্ভুতা ৱত ভো ধম্মদেসনা, সুকাৰণং কথিতং, মযা ইমাসং দ্ৱিন্নং সম্পত্তীনং নিপ্ফাদকং কম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, স্ৱে ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি থেৰং নিমন্তেসি. ‘‘কিত্তকেহি তে ভিক্খূহি অত্থো উপাসকা’’তি. ‘‘কিত্তকা পন ৱো, ভন্তে, পৰিৱাৰা’’তি? ‘‘সহস্সমত্তা উপাসকা’’তি. ‘‘সব্বেহি সদ্ধিংযেৱ স্ৱে ভিক্খং গণ্হথ, ভন্তে’’তি. ‘‘থেৰো অধিৱাসেসি’’. উপাসকো নগৰৱীথিযং চৰন্তো – ‘‘অম্মা, তাতা, মযা ভিক্খুসহস্সং নিমন্তিতং, তুম্হে কিত্তকানং ভিক্খূনং ভিক্খং দাতুং সক্খিস্সথ, তুম্হে কিত্তকান’’ন্তি সমাদপেসি. মনুস্সা অত্তনো অত্তনো পহোনকনিযামেন – ‘‘মযং দসন্নং দস্সাম, মযং ৱীসতিযা, মযং সতস্সা’’তি আহংসু. উপাসকো – ‘‘তেন হি একস্মিং ঠানে সমাগমং কত্ৱা একতোৱ পৰিৱিসিস্সাম, সব্বে তিলতণ্ডুলসপ্পিমধুফাণিতাদীনি সমাহৰথা’’তি একস্মিং ঠানে সমাহৰাপেসি.
অথস্স একো কুটুম্বিকো সতসহস্সগ্ঘনিকং গন্ধকাসাৱৱত্থং দত্ৱা – ‘‘সচে তে দানৱত্তং নপ্পহোতি, ইদং ৱিস্সজ্জেত্ৱা যং ঊনং, তং পূৰেয্যাসি. সচে পহোতি, যস্সিচ্ছসি, তস্স ভিক্খুনো দদেয্যাসী’’তি আহ. তদা তস্স সব্বং দানৱত্তং পহোসি, কিঞ্চি ঊনং নাম নাহোসি. সো মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘ইদং, অয্যা, কাসাৱং একেন কুটুম্বিকেন এৱং নাম ৱত্ৱা দিন্নং অতিৰেকং জাতং, কস্স নং দেমা’’তি. একচ্চে ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰস্সা’’তি আহংসু. একচ্চে ‘‘থেৰো সস্সপাকসমযে আগন্ত্ৱা গমনসীলো, দেৱদত্তো অম্হাকং মঙ্গলামঙ্গলেসু সহাযো উদকমণিকো ৱিয নিচ্চং পতিট্ঠিতো, তস্স তং দেমা’’তি আহংসু. সম্বহুলিকায কথাযপি ‘‘দেৱদত্তস্স দাতব্ব’’ন্তি ৱত্তাৰো বহুতৰা অহেসুং, অথ নং দেৱদত্তস্স অদংসু. সো তং ছিন্দিত্ৱা সিব্বিত্ৱা ৰজিত্ৱা নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা ৱিচৰতি. তং দিস্ৱা মনুস্সা ‘‘নযিদং দেৱদত্তস্স অনুচ্ছৱিকং, সাৰিপুত্তত্থেৰস্স অনুচ্ছৱিকং. দেৱদত্তো অত্তনো অননুচ্ছৱিকং নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা ৱিচৰতী’’তি ৱদিংসু. অথেকো দিসাৱাসিকো ভিক্খু ৰাজগহা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো সত্থাৰা দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছিতো আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো ভিক্খু ইদানেৱেসো অত্তনো অননুচ্ছৱিকং ৱত্থং ধাৰেতি, পুব্বেপি ধাৰেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি –
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিৱাসী একো হত্থিমাৰকো হত্থিং মাৰেত্ৱা মাৰেত্ৱা দন্তে চ নখে চ অন্তানি চ ঘনমংসঞ্চ আহৰিত্ৱা ৱিক্কিণন্তো জীৱিতং কপ্পেতি. অথেকস্মিং অৰঞ্ঞে অনেকসহস্সা হত্থিনো গোচৰং গহেত্ৱা গচ্ছন্তা পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা ততো পট্ঠায গচ্ছমানা গমনাগমনকালে জণ্ণুকেহি নিপতিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পক্কমন্তি. একদিৱসঞ্হি হত্থিমাৰকো তং কিৰিযং দিস্ৱা – ‘‘অহং ইমে কিচ্ছেন মাৰেমি, ইমে চ গমনাগমনকালে পচ্চেকবুদ্ধে ৱন্দন্তি, কিং নু খো দিস্ৱা ৱন্দন্তী’’তি চিন্তেন্তো – ‘‘কাসাৱ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা, ‘‘মযাপি ইদানি কাসাৱং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স জাতস্সৰং ওৰুয্হ ন্হাযন্তস্স তীৰে ঠপিতেসু কাসাৱেসু চীৱৰং থেনেত্ৱা তেসং হত্থীনং গমনাগমনমগ্গে সত্তিং গহেত্ৱা সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিসীদতি. হত্থিনো তং দিস্ৱা – ‘‘পচ্চেকবুদ্ধো’’তি সঞ্ঞায ৱন্দিত্ৱা পক্কমন্তি. সো তেসং সব্বপচ্ছতো গচ্ছন্তং সত্তিযা পহৰিত্ৱা মাৰেত্ৱা দন্তাদীনি গহেত্ৱা সেসং ভূমিযং নিখণিত্ৱা গচ্ছতি. অপৰভাগে বোধিসত্তো হত্থিযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা হত্থিজেট্ঠকো যূথপতি অহোসি. তদাপি সো তথেৱ কৰোতি. মহাপুৰিসো অত্তনো পৰিসায পৰিহানিং ঞত্ৱা, ‘‘কুহিং ইমে হত্থী গতা, মন্দা জাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ন জানাম, সামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘কুহিঞ্চি গচ্ছন্তা মং অনাপুচ্ছিত্ৱা ন গমিস্সন্তি, পৰিপন্থেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা, ‘‘একস্মিং ঠানে কাসাৱং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নস্স সন্তিকা পৰিপন্থেন ভৱিতব্ব’’ন্তি পৰিসঙ্কিত্ৱা, ‘‘তং পৰিগ্গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি সব্বে হত্থী পুৰতো পেসেত্ৱা সযং পচ্ছতো ৱিলম্বমানো আগচ্ছতি. সো সেসহত্থীসু ৱন্দিত্ৱা গতেসু মহাপুৰিসং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা চীৱৰং সংহৰিত্ৱা সত্তিং ৱিস্সজ্জি. মহাপুৰিসো সতিং উপ্পট্ঠপেত্ৱা আগচ্ছন্তো পচ্ছতো পটিক্কমিত্ৱা সত্তিং ৱিৱজ্জেসি. অথ নং ‘‘ইমিনা ইমে হত্থী নাসিতা’’তি গণ্হিতুং পক্খন্দি. ইতৰো একং ৰুক্খং পুৰতো কত্ৱা নিলীযি. অথ ‘‘নং ৰুক্খেন সদ্ধিং সোণ্ডায পৰিক্খিপিত্ৱা গহেত্ৱা ভূমিযং পোথেস্সামী’’তি তেন নীহৰিত্ৱা দস্সিতং কাসাৱং দিস্ৱা – ‘‘সচাহং ইমস্মিং দুব্ভিস্সামি, অনেকসহস্সেসু মে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৱেসু লজ্জা নাম ভিন্না ভৱিস্সতী’’তি অধিৱাসেত্ৱা – ‘‘তযা মে এত্তকা ঞাতকা নাসিতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সামী’’তি. ‘‘কস্মা এৱং ভাৰিযকম্মমকাসি, অত্তনো অননুচ্ছৱিকং ৱীতৰাগানং অনুচ্ছৱিকং ৱত্থং পৰিদহিত্ৱা এৱৰূপং কম্মং কৰোন্তেন ভাৰিযং তযা কত’’ন্তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা উত্তৰিপি নং নিগ্গণ্হন্তো ‘‘অনিক্কসাৱো কাসাৱং…পে… স ৱে কাসাৱমৰহতী’’তি গাথং ৱত্ৱা – ‘‘অযুত্তং তে কত’’ন্তি ৱত্ৱা তং ৱিস্সজ্জেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা, ‘‘তদা হত্থিমাৰকো দেৱদত্তো অহোসি, তস্স নিগ্গাহকো হত্থিনাগো অহমেৱা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৱা, ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো অত্তনো অননুচ্ছৱিকং ৱত্থং ধাৰেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
৯. ‘‘অনিক্কসাৱো কাসাৱং, যো ৱত্থং পৰিদহিস্সতি;
অপেতো দমসচ্চেন, ন সো কাসাৱমৰহতি.
১০. ‘‘যো চ ৱন্তকসাৱস্স, সীলেসু সুসমাহিতো;
উপেতো দমসচ্চেন, স ৱে কাসাৱমৰহতী’’তি.
ছদ্দন্তজাতকেনাপি (জা. ১.১৬.১২২-১২৩) চ অযমত্থো দীপেতব্বো.
তত্থ অনিক্কসাৱোতি ৰাগাদীহি কসাৱেহি সকসাৱো. পৰিদহিস্সতীতি নিৱাসনপাৰুপনঅত্থৰণৱসেন পৰিভুঞ্জিস্সতি. পৰিধস্সতীতিপি পাঠো. অপেতো দমসচ্চেনাতি ইন্দ্ৰিযদমেন চেৱ পৰমত্থসচ্চপক্খিকেন ৱচীসচ্চেন চ অপেতো, ৱিযুত্তো পৰিচ্চত্থোতি অত্থো. ন সোতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো কাসাৱং পৰিদহিতুং নাৰহতি. ৱন্তকসাৱস্সাতি চতূহি মগ্গেহি ৱন্তকসাৱো ছড্ডিতকসাৱো পহীনকসাৱো অস্স. সীলেসূতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেসু. সুসমাহিতোতি সুট্ঠু সমাহিতো সুট্ঠিতো. উপেতোতি ইন্দ্ৰিযদমেন চেৱ ৱুত্তপ্পকাৰেন চ সচ্চেন উপগতো. স ৱেতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো তং গন্ধকাসাৱৱত্থং অৰহতীতি.
গাথাপৰিযোসানে সো দিসাৱাসিকো ভিক্খু সোতাপন্নো অহোসি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
দেৱদত্তৱত্থু সত্তমং.