৩. তিস্সত্থেৰৱত্থু

অক্কোচ্ছি মন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো তিস্সত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰাযস্মা তিস্সত্থেৰো ভগৱতো পিতুচ্ছাপুত্তো অহোসি, মহল্লককালে পব্বজিত্ৱা বুদ্ধানং উপ্পন্নলাভসক্কাৰং পৰিভুঞ্জন্তো থূলসৰীৰো আকোটিতপচ্চাকোটিতেহি চীৱৰেহি নিৱাসেত্ৱা যেভুয্যেন ৱিহাৰমজ্ঝে উপট্ঠানসালাযং নিসীদতি. তথাগতং দস্সনত্থায আগতা আগন্তুকভিক্খূ তং দিস্ৱা ‘‘একো মহাথেৰো ভৱিস্সতী’’তি সঞ্ঞায তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱত্তং আপুচ্ছন্তি, পাদসম্বাহনাদীনি আপুচ্ছন্তি. সো তুণ্হী অহোসি. অথ নং একো দহৰভিক্খু ‘‘কতিৱস্সা তুম্হে’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱস্সং নত্থি, মহল্লককালে পব্বজিতা ময’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘আৱুসো, দুব্বিনীত, মহল্লক, অত্তনো পমাণং ন জানাসি, এত্তকে মহাথেৰে দিস্ৱা সামীচিকম্মমত্তম্পি ন কৰোসি, ৱত্তে আপুচ্ছিযমানে তুণ্হী হোসি, কুক্কুচ্চমত্তম্পি তে নত্থী’’তি অচ্ছৰং পহৰি. সো খত্তিযমানং জনেত্ৱা ‘‘তুম্হে কস্স সন্তিকং আগতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সত্থু সন্তিক’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘মং পন ‘কো এসো’তি সল্লক্খেথ, মূলমেৱ ৱো ছিন্দিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ৰুদন্তো দুক্খী দুম্মনো সত্থু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং নু ত্ৱং তিস্স দুক্খী দুম্মনো অস্সুমুখো ৰোদমানো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. তেপি ভিক্খূ ‘‘এস গন্ত্ৱা কিঞ্চি আলোড়ং কৰেয্যা’’তি তেনেৱ সদ্ধিং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. সো সত্থাৰা পুচ্ছিতো ‘‘ইমে মং, ভন্তে, ভিক্খূ অক্কোসন্তী’’তি আহ. ‘‘কহং পন ত্ৱং নিসিন্নোসী’’তি? ‘‘ৱিহাৰমজ্ঝে উপট্ঠানসালাযং, ভন্তে’’তি. ‘‘ইমে তে ভিক্খূ আগচ্ছন্তা দিট্ঠা’’তি? ‘‘আম, দিট্ঠা, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং উট্ঠায তে পচ্চুগ্গমনং কত’’ন্তি? ‘‘ন কতং, ভন্তে’’তি. ‘‘পৰিক্খাৰগ্গহণং আপুচ্ছিত’’ন্তি? ‘‘নাপুচ্ছিতং, ভন্তে’’তি. ‘‘ৱত্তং ৱা পানীযং ৱা আপুচ্ছিত’’ন্তি. ‘‘নাপুচ্ছিতং ভন্তে’’তি? ‘‘আসনং নীহৰিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা পাদসম্বাহনং কত’’ন্তি? ‘‘ন কতং, ভন্তে’’তি. ‘‘তিস্স মহল্লকভিক্খূনং সব্বং এতং ৱত্তং কাতব্বং, এতং ৱত্তং অকৰোন্তেন ৱিহাৰমজ্ঝে নিসীদিতুং ন ৱট্টতি, তৱেৱ দোসো, এতে ভিক্খূ খমাপেহী’’তি? ‘‘এতে মং, ভন্তে, অক্কোসিংসু, নাহং এতে খমাপেমী’’তি. ‘‘তিস্স মা এৱং কৰি, তৱেৱ দোসো, খমাপেহি নে’’তি? ‘‘ন খমাপেমি, ভন্তে’’তি. অথ সত্থা ‘‘দুব্বচো এস, ভন্তে’’তি ভিক্খূহি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দুব্বচো এস, পুব্বেপি এস দুব্বচোযেৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘ইদানি তাৱস্স, ভন্তে, দুব্বচভাৱো অম্হেহি ঞাতো, অতীতে এস কিং অকাসী’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথা’’তি ৱত্ৱা অতীতমাহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং বাৰাণসিৰঞ্ঞে ৰজ্জং কাৰেন্তে দেৱিলো নাম তাপসো অট্ঠ মাসে হিমৱন্তে ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায চত্তাৰো মাসে নগৰমুপনিস্সায ৱসিতুকামো হিমৱন্ততো আগন্ত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে দাৰকে দিস্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ইমং নগৰং সম্পত্তপব্বজিতা কত্থ ৱসন্তী’’তি? ‘‘কুম্ভকাৰসালাযং, ভন্তে’’তি. তাপসো কুম্ভকাৰসালং গন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘সচে তে ভগ্গৱ অগৰু, ৱসেয্যাম একৰত্তিং সালায’’ন্তি আহ. কুম্ভকাৰো ‘‘ময্হং ৰত্তিং সালাযং কিচ্চং নত্থি, মহতী সালা, যথাসুখং ৱসথ, ভন্তে’’তি সালং নিয্যাদেসি. তস্মিং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নে অপৰোপি নাৰদো নাম তাপসো হিমৱন্ততো আগন্ত্ৱা কুম্ভকাৰং একৰত্তিৱাসং যাচি. কুম্ভকাৰো ‘‘পঠমং আগতো ইমিনা সদ্ধিং একতো ৱসিতুকামো ভৱেয্য ৱা নো ৱা, অত্তানং পৰিমোচেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘সচে, ভন্তে, পঠমং উপগতো ৰোচেস্সতি, তস্স ৰুচিযা ৱসথা’’তি আহ. সো তমুপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সচে তে, আচৰিয অগৰু, মযঞ্চেত্থ একৰত্তিং ৱসেয্যামা’’তি যাচি. ‘‘মহতী সালা, পৱিসিত্ৱা একমন্তে ৱসাহী’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা পুৰেতৰং পৱিট্ঠস্স দেৱিলস্স অপৰভাগে নিসীদি. উভোপি সাৰণীযকথং কথেত্ৱা নিপজ্জিংসু.

সযনকালে নাৰদো দেৱিলস্স নিপজ্জনট্ঠানঞ্চ দ্ৱাৰঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা নিপজ্জি. সো পন দেৱিলো নিপজ্জমানো অত্তনো নিপজ্জনট্ঠানে অনিপজ্জিত্ৱা দ্ৱাৰমজ্ঝে তিৰিযং নিপজ্জি. নাৰদো ৰত্তিং নিক্খমন্তো তস্স জটাসু অক্কমি. ‘‘কো মং অক্কমী’’তি চ ৱুত্তে, ‘‘আচৰিয, অহ’’ন্তি আহ. ‘‘কূটজটিল, অৰঞ্ঞতো আগন্ত্ৱা মম জটাসু অক্কমসী’’তি. ‘‘আচৰিয, তুম্হাকং ইধ নিপন্নভাৱং ন জানামি, খমথ মে’’তি ৱত্ৱা তস্স কন্দন্তস্সেৱ বহি নিক্খমি. ইতৰো ‘‘অযং পৱিসন্তোপি মং অক্কমেয্যা’’তি পৰিৱত্তেত্ৱা পাদট্ঠানে সীসং কত্ৱা নিপজ্জি. নাৰদোপি পৱিসন্তো ‘‘পঠমংপাহং আচৰিযে অপৰজ্ঝিং, ইদানিস্স পাদপস্সেন পৱিসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা আগচ্ছন্তো গীৱায অক্কমি. ‘‘কো এসো’’তি চ ৱুত্তে ‘‘অহং, আচৰিযা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কূটজটিল, পঠমং মম জটাসু অক্কমিত্ৱা ইদানি গীৱায অক্কমসি, অভিসপিস্সামি ত’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘আচৰিয, ময্হং দোসো নত্থি, অহং তুম্হাকং এৱং নিপন্নভাৱং ন জানামি, ‘পঠমম্পি মে অপৰদ্ধং, ইদানি পাদপস্সেন পৱিসিস্সামী’তি পৱিট্ঠোম্হি, খমথ মে’’তি আহ. ‘‘কূটজটিল, অভিসপিস্সামি ত’’ন্তি. ‘‘মা এৱং কৰিত্থ আচৰিযা’’তি. সো তস্স ৱচনং অনাদিযিত্ৱা –

‘‘সহস্সৰংসী সততেজো, সূৰিযো তমৱিনোদনো;

পাতোদযন্তে সূৰিযে, মুদ্ধা তে ফলতু সত্তধা’’তি. –

তং অভিসপি এৱ. নাৰদো, ‘‘আচৰিয, ময্হং দোসো নত্থীতি মম ৱদন্তস্সেৱ তুম্হে অভিসপথ, যস্স দোসো অত্থি, তস্স মুদ্ধা ফলতু, মা নিদ্দোসস্সা’’তি ৱত্ৱা –

‘‘সহস্সৰংসী সততেজো, সূৰিযো তমৱিনোদনো;

পাতোদযন্তে সূৰিযে, মুদ্ধা তে ফলতু সত্তধা’’তি. –

অভিসপি. সো পন মহানুভাৱো অতীতে চত্তালীস, অনাগতে চত্তালীসাতি অসীতিকপ্পে অনুস্সৰতি. তস্মা ‘‘কস্স নু খো উপৰি অভিসপো পতিস্সতী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘আচৰিযস্সা’’তি ঞত্ৱা তস্মিং অনুকম্পং পটিচ্চ ইদ্ধিবলেন অৰুণুগ্গমনং নিৱাৰেতি.

নাগৰা অৰুণে অনুগ্গচ্ছন্তে ৰাজদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা, ‘‘দেৱ, তযি ৰজ্জং কাৰেন্তে অৰুণো ন উট্ঠহতি, অৰুণং নো উট্ঠাপেহী’’তি কন্দিংসু. ৰাজা অত্তনো কাযকম্মাদীনি ওলোকেন্তো কিঞ্চি অযুত্তং অদিস্ৱা ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘পব্বজিতানং ৱিৱাদেন ভৱিতব্ব’’ন্তি পৰিসঙ্কমানো ‘‘কচ্চি ইমস্মিং নগৰে পব্বজিতা অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘হিয্যো সাযং কুম্ভকাৰসালাযং আগতা অত্থি দেৱা’’তি ৱুত্তে তংখণঞ্ঞেৱ ৰাজা উক্কাহি ধাৰিযমানাহি তত্থ গন্ত্ৱা নাৰদং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো আহ –

‘‘কম্মন্তা নপ্পৱত্তন্তি, জম্বুদীপস্স নাৰদ;

কেন লোকো তমোভূতো, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.

নাৰদো সব্বং তং পৱত্তিং আচিক্খিত্ৱা ইমিনা কাৰণেন অহং ইমিনা অভিসপিতো, অথাহং ‘‘ময্হং দোসো নত্থি, যস্স দোসো অত্থি, তস্সেৱ উপৰি অভিসপো পততূ’’তি ৱত্ৱা অভিসপিং. অভিসপিত্ৱা চ পন ‘‘কস্স নু খো উপৰি অভিসপো পতিস্সতী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘সূৰিযুগ্গমনৱেলায আচৰিযস্স মুদ্ধা সত্তধা ফলিস্সতী’’তি দিস্ৱা এতস্মিং অনুকম্পং পটিচ্চ অৰুণস্স উগ্গমনং ন দেমীতি. ‘‘কথং পন অস্স, ভন্তে, অন্তৰাযো ন ভৱেয্যা’’তি. ‘‘সচে মং খমাপেয্য, ন ভৱেয্যা’’তি. ‘‘তেন হি খমাপেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘এসো, মহাৰাজ, মং জটাসু চ গীৱায চ অক্কমি, নাহং এতং কূটজটিলং খমাপেমী’’তি. ‘‘খমাপেহি, ভন্তে, মা এৱং কৰিত্থা’’তি. ‘‘ন খমাপেমী’’তি. ‘‘মুদ্ধা তে সত্তধা ফলিস্সতী’’তি ৱুত্তেপি ন খমাপেতিযেৱ. অথ নং ৰাজা ‘‘ন ত্ৱং অত্তনো ৰুচিযা খমাপেস্সসী’’তি হত্থপাদকুচ্ছিগীৱাসু গাহাপেত্ৱা নাৰদস্স পাদমূলে ওনমাপেসি. নাৰদোপি ‘‘উট্ঠেহি, আচৰিয, খমামি তে’’তি ৱত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, নাযং যথামনেন খমাপেতি, নগৰস্স অৱিদূৰে একো সৰো অত্থি, তত্থ নং সীসে মত্তিকাপিণ্ডং কত্ৱা গলপ্পমাণে উদকে ঠপাপেহী’’তি আহ. ৰাজা তথা কাৰেসি. নাৰদো দেৱিলং আমন্তেত্ৱা, ‘‘আচৰিয, মযা ইদ্ধিযা ৱিস্সট্ঠায সূৰিযসন্তাপে উট্ঠহন্তে উদকে নিমুজ্জিত্ৱা অঞ্ঞেন ঠানেন উত্তৰিত্ৱা গচ্ছেয্যাসী’’তি আহ. ‘‘তস্স সূৰিযৰংসীহি সংফুট্ঠমত্তোৱ মত্তিকাপিণ্ডো সত্তধা ফলি, সো নিমুজ্জিত্ৱা অঞ্ঞেন ঠানেন পলাযী’’তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘তদা, ভিক্খৱে, ৰাজা আনন্দো অহোসি, দেৱিলো তিস্সো, নাৰদো অহমেৱাতি এৱং তদাপেস দুব্বচোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তিস্সত্থেৰং আমন্তেত্ৱা, ‘‘তিস্স, ভিক্খুনো নাম ‘অসুকেনাহং অক্কুট্ঠো, অসুকেন পহটো, অসুকেন জিতো, অসুকো খো মে ভণ্ডং অহাসী’তি চিন্তেন্তস্স ৱেৰং নাম ন ৱূপসম্মতি, এৱং পন অনুপনয্হন্তস্সেৱ উপসম্মতী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

৩. ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং উপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসং ন সম্মতি.

৪. ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসূপসম্মতী’’তি.

তত্থ অক্কোচ্ছীতি অক্কোসি. অৱধীতি পহৰি. অজিনীতি কূটসক্খিওতাৰণেন ৱা ৱাদপটিৱাদেন ৱা কৰণুত্তৰিযকৰণেন ৱা অজেসি. অহাসি মেতি মম সন্তকং পত্তাদীসু কিঞ্চিদেৱ অৱহৰি. যে চ তন্তি যে কেচি দেৱতা ৱা মনুস্সা ৱা গহট্ঠা ৱা পব্বজিতা ৱা তং ‘‘অক্কোচ্ছি ম’’ন্তিআদিৱত্থুকং কোধং সকটধুৰং ৱিয নদ্ধিনা পূতিমচ্ছাদীনি ৱিয চ কুসাদীহি পুনপ্পুনং ৱেঠেত্ৱা উপনয্হন্তি, তেসং সকিং উপ্পন্নং ৱেৰং ন সম্মতীতি ৱূপসম্মতি. যে চ তং নুপনয্হন্তীতি অসতিযা অমনসিকাৰৱসেন ৱা কম্মপচ্চৱেক্খণাদিৱসেন ৱা যে তং অক্কোসাদিৱত্থুকং কোধং তযাপি কোচি নিদ্দোসো পুৰিমভৱে অক্কুট্ঠো ভৱিস্সতি, পহটো ভৱিস্সতি, কূটসক্খিং ওতাৰেত্ৱা জিতো ভৱিস্সতি, কস্সচি তে পসয্হ কিঞ্চি অচ্ছিন্নং ভৱিস্সতি, তস্মা নিদ্দোসো হুত্ৱাপি অক্কোসাদীনি পাপুণাসীতি এৱং ন উপনয্হন্তি. তেসু পমাদেন উপ্পন্নম্পি ৱেৰং ইমিনা অনুপনয্হনেন নিৰিন্ধনো ৱিয জাতৱেদো ৱূপসম্মতীতি.

দেসনাপৰিযোসানে সতসহস্সভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ধম্মদেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসি. দুব্বচোপি সুব্বচোযেৱ জাতোতি.

তিস্সত্থেৰৱত্থু ততিযং.