২. মট্ঠকুণ্ডলীৱত্থু

২. মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি দুতিযগাথাপি সাৱত্থিযংযেৱ মট্ঠকুণ্ডলিং আৰব্ভ ভাসিতা.

সাৱত্থিযং কিৰ অদিন্নপুব্বকো নাম ব্ৰাহ্মণো অহোসি. তেন কস্সচি কিঞ্চি ন দিন্নপুব্বং, তেন তং ‘‘অদিন্নপুব্বকো’’ত্ৱেৱ সঞ্জানিংসু. তস্স একপুত্তকো অহোসি পিযো মনাপো. অথস্স পিলন্ধনং কাৰেতুকামো ‘‘সচে সুৱণ্ণকাৰে কাৰেস্সামি, ভত্তৱেতনং দাতব্বং ভৱিস্সতী’’তি সযমেৱ সুৱণ্ণং কোট্টেত্ৱা মট্ঠানি কুণ্ডলানি কত্ৱা অদাসি. তেনস্স পুত্তো মট্ঠকুণ্ডলীত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. তস্স সোড়সৱস্সিককালে পণ্ডুৰোগো উদপাদি. তস্স মাতা পুত্তং ওলোকেত্ৱা, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, পুত্তস্স তে ৰোগো উপ্পন্নো, তিকিচ্ছাপেহি ন’’ন্তি আহ. ‘‘ভোতি সচে ৱেজ্জং আনেস্সামি, ভত্তৱেতনং দাতব্বং ভৱিস্সতি; কিং ত্ৱং মম ধনচ্ছেদং ন ওলোকেস্সসী’’তি? ‘‘অথ নং কিং কৰিস্সসি, ব্ৰাহ্মণা’’তি? ‘‘যথা মে ধনচ্ছেদো ন হোতি, তথা কৰিস্সামী’’তি. সো ৱেজ্জানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অসুকৰোগস্স নাম তুম্হে কিং ভেসজ্জং কৰোথা’’তি পুচ্ছি. অথস্স তে যং ৱা তং ৱা ৰুক্খতচাদিং আচিক্খন্তি. সো তমাহৰিত্ৱা পুত্তস্স ভেসজ্জং কৰোতি. তং কৰোন্তস্সেৱস্স ৰোগো বলৱা অহোসি, অতেকিচ্ছভাৱং উপাগমি. ব্ৰাহ্মণো তস্স দুব্বলভাৱং ঞত্ৱা একং ৱেজ্জং পক্কোসি. সো তং ওলোকেত্ৱাৱ ‘‘অম্হাকং একং কিচ্চং অত্থি, অঞ্ঞং ৱেজ্জং পক্কোসিত্ৱা তিকিচ্ছাপেহী’’তি তং পহায নিক্খমি. ব্ৰাহ্মণো তস্স মৰণসমযং ঞত্ৱা ‘‘ইমস্স দস্সনত্থায আগতা অন্তোগেহে সাপতেয্যং পস্সিস্সন্তি, বহি নং কৰিস্সামী’’তি পুত্তং নীহৰিত্ৱা বহিআড়িন্দে নিপজ্জাপেসি.

তং দিৱসং ভগৱা বলৱপচ্চূসসমযে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকাৰানং উস্সন্নকুসলমূলানং ৱেনেয্যবন্ধৱানং দস্সনত্থং বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো দসসহস্সচক্কৱাড়েসু ঞাণজালং পত্থৰি. মট্ঠকুণ্ডলী বহিআড়িন্দে নিপন্নাকাৰেনেৱ তস্স অন্তো পঞ্ঞাযি. সত্থা তং দিস্ৱা তস্স অন্তোগেহা নীহৰিত্ৱা তত্থ নিপজ্জাপিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো ময্হং এত্থ গতপচ্চযেন অত্থো’’তি উপধাৰেন্তো ইদং অদ্দস – অযং মাণৱো মযি চিত্তং পসাদেত্ৱা কালং কত্ৱা তাৱতিংসদেৱলোকে তিংসযোজনিকে কনকৱিমানে নিব্বত্তিস্সতি, অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰো ভৱিস্সতি, ব্ৰাহ্মণোপি তং ঝাপেত্ৱা ৰোদন্তো আড়াহনে ৱিচৰিস্সতি. দেৱপুত্তো তিগাৱুতপ্পমাণং সট্ঠিসকটভাৰালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰং অত্তভাৱং ওলোকেত্ৱা ‘‘কেন নু খো কম্মেন মযা অযং সিৰিসম্পত্তি লদ্ধা’’তি ওলোকেত্ৱা মযি চিত্তপ্পসাদেন লদ্ধভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো ধনচ্ছেদভযেন মম ভেসজ্জমকত্ৱা ইদানি আড়াহনং গন্ত্ৱা ৰোদতি, ৱিপ্পকাৰপ্পত্তং নং কৰিস্সামী’’তি পিতৰি ৰোদন্তে মট্ঠকুণ্ডলিৱণ্ণেন আগন্ত্ৱা আড়াহনস্সাৱিদূৰে নিপজ্জিত্ৱা ৰোদিস্সতি. অথ নং ব্ৰাহ্মণো ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি পুচ্ছিস্সতি. ‘‘অহং তে পুত্তো মট্ঠকুণ্ডলী’’তি আচিক্খিস্সতি. ‘‘কুহিং নিব্বত্তোসী’’তি? ‘‘তাৱসিংসভৱনে’’তি. ‘‘কিং কম্মং কত্ৱা’’তি ৱুত্তে মযি চিত্তপ্পসাদেন নিব্বত্তভাৱং আচিক্খিস্সতি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘তুম্হেসু চিত্তং পসাদেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তো নাম অত্থী’’তি মং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং ‘‘এত্তকানি সতানি ৱা সহস্সানি ৱা সতসহস্সানি ৱাতি ন সক্কা গণনা পৰিচ্ছিন্দিতু’’ন্তি ৱত্ৱা ধম্মপদে গাথং ভাসিস্সামি. গাথাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতি, মট্ঠ কুণ্ডলী সোতাপন্নো ভৱিস্সতি. তথা অদিন্নপুব্বকো ব্ৰাহ্মণো. ইতি ইমং কুলপুত্তং নিস্সায মহাধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতীতি দিস্ৱা পুনদিৱসে কতসৰীৰপটিজগ্গনো মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা অনুপুব্বেন ব্ৰাহ্মণস্স গেহদ্ৱাৰং গতো.

তস্মিং খণে মট্ঠকুণ্ডলী অন্তোগেহাভিমুখো নিপন্নো হোতি. অথস্স সত্থা অত্তনো অপস্সনভাৱং ঞত্ৱা একং ৰস্মিং ৱিস্সজ্জেসি. মাণৱো ‘‘কিং ওভাসো নামেসো’’তি পৰিৱত্তেত্ৱা নিপন্নোৱ সত্থাৰং দিস্ৱা, ‘‘অন্ধবালপিতৰং নিস্সায এৱৰূপং বুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৱা কাযৱেয্যাৱটিকং ৱা কাতুং দানং ৱা দাতুং ধম্মং ৱা সোতুং নালত্থং, ইদানি মে হত্থাপি অনধিপতেয্যা, অঞ্ঞং কত্তব্বং নত্থী’’তি মনমেৱ পসাদেসি. সত্থা ‘‘অলং এত্তকেন চিত্তপ্পসাদেন ইমস্সা’’তি পক্কামি. সো তথাগতে চক্খুপথং ৱিজহন্তেযেৱ পসন্নমনো কালং কত্ৱা সুত্তপ্পবুদ্ধো ৱিয দেৱলোকে তিংসযোজনিকে কনকৱিমানে নিব্বত্তি.

ব্ৰাহ্মণোপিস্স সৰীৰং ঝাপেত্ৱা আড়াহনে ৰোদনপৰাযণো অহোসি, দেৱসিকং আড়াহনং গন্ত্ৱা ৰোদতি – ‘‘কহং একপুত্তক, কহং একপুত্তকা’’তি. দেৱপুত্তোপি অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা, ‘‘কেন মে কম্মেন লদ্ধা’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘সত্থৰি মনোপসাদেনা’’তি ঞত্ৱা ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো মম অফাসুককালে ভেসজ্জমকাৰেত্ৱা ইদানি আড়াহনং গন্ত্ৱা ৰোদতি, ৱিপ্পকাৰপ্পত্তমেৱ নং কাতুং ৱট্টতী’’তি মট্ঠকুণ্ডলিৱণ্ণেন আগন্ত্ৱা আড়াহনস্সাৱিদূৰে বাহা পগ্গয্হ ৰোদন্তো অট্ঠাসি. ব্ৰাহ্মণো তং দিস্ৱা ‘‘অহং তাৱ পুত্তসোকেন ৰোদামি, এস কিমত্থং ৰোদতি, পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি পুচ্ছন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘অলঙ্কতো মট্ঠকুণ্ডলী,

মালধাৰী হৰিচন্দনুস্সদো;

বাহা পগ্গয্হ কন্দসি,

ৱনমজ্ঝে কিং দুক্খিতো তুৱ’’ন্তি. (ৱি. ৱ. ১২০৭; পে. ৱ. ১৮৬);

সো মাণৱো আহ –

‘‘সোৱণ্ণমযো পভস্সৰো,

উপ্পন্নো ৰথপঞ্জৰো মম;

তস্স চক্কযুগং ন ৱিন্দামি,

তেন দুক্খেন জহামি জীৱিত’’ন্তি. (ৱ. ১২০৮; পে. ৱ. ১৮৭);

অথ নং ব্ৰাহ্মণো আহ –

‘‘সোৱণ্ণমযং মণিমযং,

লোহিতকমযং অথ ৰূপিযমযং;

আচিক্খ মে ভদ্দ মাণৱ,

চক্কযুগং পটিপাদযামি তে’’তি. (ৱি. ৱ. ১২০৯; পে. ৱ. ১৮৮);

তং সুত্ৱা মাণৱো ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো পুত্তস্স ভেসজ্জমকত্ৱা পুত্তপতিৰূপকং মং দিস্ৱা ৰোদন্তো ‘সুৱণ্ণাদিমযং ৰথচক্কং কৰোমী’তি ৱদতি, হোতু নিগ্গণ্হিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কীৱ মহন্তং মে চক্কযুগং কৰিস্সসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘যাৱ মহন্তং আকঙ্খসি, তাৱ মহন্তং কৰিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘চন্দিমসূৰিযেহি মে অত্থো, তে মে দেহী’’তি যাচন্তো আহ –

‘‘সো মাণৱো তস্স পাৱদি,

চন্দসূৰিযা উভযেত্থ দিস্সৰে;

সোৱণ্ণমযো ৰথো মম,

তেন চক্কযুগেন সোভতী’’তি. (ৱি. ৱ. ১২১০; পে. ৱ. ১৮৯);

অথ নং ব্ৰাহ্মণো আহ –

‘‘বালো খো ত্ৱং অসি মাণৱ,

যো ত্ৱং পত্থযসে অপত্থিযং;

মঞ্ঞামি তুৱং মৰিস্সসি,

ন হি ত্ৱং লচ্ছসি চন্দসূৰিযে’’তি. (ৱি. ৱ. ১২১১; পে. ৱ. ১৯০);

অথ নং মাণৱো আহ –

‘‘কিং পন পঞ্ঞাযমানস্সত্থায ৰোদন্তো বালো হোতি, উদাহু অপঞ্ঞাযমানস্সত্থাযা’’তি ৱত্ৱা –

‘‘গমনাগমনম্পি দিস্সতি,

ৱণ্ণধাতু উভযত্থ ৱীথিযা;

পেতো কালকতো ন দিস্সতি,

কো নিধ কন্দতং বাল্যতৰো’’তি. (ৱি. ৱ. ১২১২; পে. ৱ. ১৯১);

তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো ‘‘যুত্তং এস ৱদতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা –

‘‘সচ্চং খো ৱদেসি মাণৱ,

অহমেৱ কন্দতং বাল্যতৰো;

চন্দং ৱিয দাৰকো ৰুদং,

পেতং কালকতাভিপত্থযি’’ন্তি. (ৱি. ৱ. ১২১৩; পে. ৱ. ১৯২) –

ৱত্ৱা তস্স কথায নিস্সোকো হুত্ৱা মাণৱস্স থুতিং কৰোন্তো ইমা গাথা অভাসি –

‘‘আদিত্তং ৱত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৱ পাৱকং;

ৱাৰিনা ৱিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দৰং.

‘‘অব্বহী ৱত মে সল্লং, সোকং হদযনিস্সিতং;

যো মে সোকপৰেতস্স, পুত্তসোকং অপানুদি.

‘‘স্ৱাহং অব্বূড়্হসল্লোস্মি, সীতিভূতোস্মি নিব্বুতো;

ন সোচামি ন ৰোদামি, তৱ সুত্ৱান মাণৱা’’তি. (ৱি. ৱ. ১২১৪-১২১৬; পে. ৱ. ১৯৩-১৯৫);

অথ নং ‘‘কো নাম ত্ৱ’’ন্তি পুচ্ছন্তো –

‘‘দেৱতানুসি গন্ধব্বো, অদু সক্কো পুৰিন্দদো;

কো ৱা ত্ৱং কস্স ৱা পুত্তো, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি. (ৱি. ৱ. ১২১৭; পে. ৱ. ১৯৬) –

আহ. অথস্স মাণৱো –

‘‘যঞ্চ কন্দসি যঞ্চ ৰোদসি,

পুত্তং আড়াহনে সযং দহিত্ৱা;

স্ৱাহং কুসলং কৰিত্ৱা কম্মং,

তিদসানং সহব্যতং গতো’’তি. (ৱি. ৱ. ১২১৮; পে. ৱ. ১৯৭) –

আচিক্খি. অথ নং ব্ৰাহ্মণো আহ –

‘‘অপ্পং ৱা বহুং ৱা নাদ্দসাম,

দানং দদন্তস্স সকে অগাৰে;

উপোসথকম্মং ৱা তাদিসং,

কেন কম্মেন গতোসি দেৱলোক’’ন্তি. (ৱি. ৱ. ১২১৯; পে. ৱ. ১৯৮);

মাণৱো আহ –

‘‘আবাধিকোহং দুক্খিতো গিলানো,

আতূৰৰূপোম্হি সকে নিৱেসনে;

বুদ্ধং ৱিগতৰজং ৱিতিণ্ণকঙ্খং,

অদ্দক্খিং সুগতং অনোমপঞ্ঞং.

‘‘স্ৱাহং মুদিতধনো পসন্নচিত্তো,

অঞ্জলিং অকৰিং তথাগতস্স;

তাহং কুসলং কৰিত্ৱান কম্মং,

তিদসানং সহব্যতং গতো’’তি. (ৱি. ৱ. ১২২০-১২২১; পে. ৱ. ১৯৯-২০০);

তস্মিং কথেন্তেযেৱ ব্ৰাহ্মণস্স সকলসৰীৰং পীতিযা পৰিপূৰি. সো তং পীতিং পৱেদেন্তো –

‘‘অচ্ছৰিযং ৱত অব্ভুতং ৱত,

অঞ্জলিকম্মস্স অযমীদিসো ৱিপাকো;

অহম্পি পমুদিতমনো পসন্নচিত্তো,

অজ্জেৱ বুদ্ধং সৰণং ৱজামী’’তি. (ৱি. ৱ. ১২২২; পে. ৱ. ২০১) –

আহ. অথ নং মাণৱো –

‘‘অজ্জেৱ বুদ্ধং সৰণং ৱজাহি,

ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ পসন্নচিত্তো;

তথেৱ সিক্খাপদানি পঞ্চ,

অখণ্ডফুল্লানি সমাদিযস্সু.

পাণাতিপাতা ৱিৰমস্সু খিপ্পং,

লোকে অদিন্নং পৰিৱজ্জযস্সু;

অমজ্জপো মা চ মুসা ভণাহি,

সকেন দাৰেন চ হোহি তুট্ঠো’’তি. (ৱি. ৱ. ১২২৩-১২২৪; পে. ৱ. ২০২-২০৩) –

আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

‘‘অত্থকামোসি মে যক্খ, হিতকামোসি দেৱতে;

কৰোমি তুয্হং ৱচনং, ত্ৱংসি আচৰিযো মম.

‘‘উপেমি সৰণং বুদ্ধং, ধম্মঞ্চাপি অনুত্তৰং;

সঙ্ঘঞ্চ নৰদেৱস্স, গচ্ছামি সৰণং অহং.

‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰমামি খিপ্পং,

লোকে অদিন্নং পৰিৱজ্জযামি;

অমজ্জপো নো চ মুসা ভণামি,

সকেন দাৰেন চ হোমি তুট্ঠো’’তি. (ৱি. ৱ. ১২২৫-১২২৭; পে. ৱ. ২০৪-২০৬);

অথ নং দেৱপুত্তো, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, তে গেহে বহুং ধনং অত্থি, সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা দানং দেহি, ধম্মং সুণাহি, পঞ্হং পুচ্ছাহী’’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰধাযি.

ব্ৰাহ্মণোপি গেহং গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণিং আমন্তেত্ৱা, ‘‘ভদ্দে, অহং অজ্জ সমণং গোতমং নিমন্তেত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, সক্কাৰং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং নেৱ অভিৱাদেত্ৱা ন পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং ঠিতো, ‘‘ভো গোতম, অধিৱাসেহি অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি আহ. সত্থা অধিৱাসেসি. সো সত্থু অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা ৱেগেনাগন্ত্ৱা সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযঞ্চ পটিযাদাপেসি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো তস্স গেহং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. ব্ৰাহ্মণো সক্কচ্চং পৰিৱিসি, মহাজনো সন্নিপতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকেন কিৰ তথাগতে নিমন্তিতে দ্ৱে জনকাযা সন্নিপতন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিকা ‘‘অজ্জ সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছনায ৱিহেঠিযমানং পস্সিস্সামা’’তি সন্নিপতন্তি, সম্মাদিট্ঠিকা ‘‘অজ্জ বুদ্ধৱিসযং বুদ্ধলীড়ং পস্সিস্সামা’’তি সন্নিপতন্তি. অথ খো ব্ৰাহ্মণো কতভত্তকিচ্চং তথাগতমুপসঙ্কমিত্ৱা নীচাসনে নিসিন্নো পঞ্হং পুচ্ছি – ‘‘ভো গোতম, তুম্হাকং দানং অদত্ৱা পূজং অকত্ৱা ধম্মং অসুত্ৱা উপোসথৱাসং অৱসিত্ৱা কেৱলং মনোপসাদমত্তেনেৱ সগ্গে নিব্বত্তা নাম হোন্তী’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কস্মা মং পুচ্ছসি, ননু তে পুত্তেন মট্ঠকুণ্ডলিনা মযি মনং পসাদেত্ৱা অত্তনো সগ্গে নিব্বত্তভাৱো কথিতো’’তি? ‘‘কদা, ভো গোতমা’’তি? ননু ত্ৱং অজ্জ সুসানং গন্ত্ৱা কন্দন্তো অৱিদূৰে বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তং একং মাণৱং দিস্ৱা ‘‘অলঙ্কতো মট্ঠকুণ্ডলী, মালধাৰী হৰিচন্দনুস্সদো’’তি দ্ৱীহি জনেহি কথিতকথং পকাসেন্তো সব্বং মট্ঠকুণ্ডলিৱত্থুং কথেসি. তেনেৱেতং বুদ্ধভাসিতং নাম জাতং.

তং কথেত্ৱা চ পন ‘‘ন খো, ব্ৰাহ্মণ, একসতং ৱা ন দ্ৱেসতং, অথ খো মযি মনং পসাদেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তানং গণনা নাম নত্থী’’তি আহ. অথ মহাজনো ন নিব্বেমতিকো হোতি, অথস্স অনিব্বেমতিকভাৱং ৱিদিত্ৱা সত্থা ‘‘মট্ঠকুণ্ডলিদেৱপুত্তো ৱিমানেনেৱ সদ্ধিং আগচ্ছতূ’’তি অধিট্ঠাসি. সো তিগাৱুতপ্পমাণেনেৱ দিব্বাভৰণপটিমণ্ডিতেন অত্তভাৱেন আগন্ত্ৱা ৱিমানতো ওৰুয্হ সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘ত্ৱং ইমং সম্পত্তিং কিং কম্মং কত্ৱা পটিলভী’’তি পুচ্ছন্তো –

‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;

ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা;

পুচ্ছামি তং দেৱ মহানুভাৱ, মনুস্সভূতো কিমকাসি পুঞ্ঞ’’ন্তি. –

গাথমাহ. ‘‘দেৱপুত্তো অযং মে, ভন্তে, সম্পত্তি তুম্হেসু চিত্তং পসাদেত্ৱা লদ্ধা’’তি. ‘‘মযি চিত্তং পসাদেত্ৱা লদ্ধা তে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. মহাজনো দেৱপুত্তং ওলোকেত্ৱা ‘‘অচ্ছৰিযা ৱত, ভো, বুদ্ধগুণা, অদিন্নপুব্বকব্ৰাহ্মণস্স নাম পুত্তো অঞ্ঞং কিঞ্চি পুঞ্ঞং অকত্ৱা সত্থৰি চিত্তং পসাদেত্ৱা এৱৰূপং সম্পত্তিং পটিলভী’’তি তুট্ঠিং পৱেদেসি.

অথ নেসং কুসলাকুসলকম্মকৰণে মনোৱ পুব্বঙ্গমো, মনোৱ সেট্ঠো. পসন্নেন হি মনেন কতং কম্মং দেৱলোকং মনুস্সলোকং গচ্ছন্তং পুগ্গলং ছাযাৱ ন ৱিজহতীতি ইদং ৱত্থুং কথেত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা পতিট্ঠাপিতমত্তিকং সাসনং ৰাজমুদ্দায লঞ্ছন্তো ৱিয ধম্মৰাজা ইমং গাথমাহ –

২. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা.

মনসা চে পসন্নেন, ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা;

ততো নং সুখমন্ৱেতি, ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি.

তত্থ কিঞ্চাপি মনোতি অৱিসেসেন সব্বম্পি চতুভূমিকচিত্তং ৱুচ্চতি, ইমস্মিং পন পদে নিযমিযমানং ৱৱত্থাপিযমানং পৰিচ্ছিজ্জিযমানং অট্ঠৱিধং কামাৱচৰকুসলচিত্তং লব্ভতি. ৱত্থুৱসেন পনাহৰিযমানং ততোপি সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তচিত্তমেৱ লব্ভতি. পুব্বঙ্গমাতি তেন পঠমগামিনা হুত্ৱা সমন্নাগতা. ধম্মাতি ৱেদনাদযো তযো খন্ধা. এতে হি উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন সোমনস্সসম্পযুত্তমনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা নাম. যথা হি বহূসু একতো হুত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘস্স চীৱৰদানাদীনি ৱা উড়াৰপূজাধম্মস্সৱনাদীনি ৱা মালাগন্ধসক্কাৰকৰণাদীনি ৱা পুঞ্ঞানি কৰোন্তেসু ‘‘কো এতেসং পুব্বঙ্গমো’’তি ৱুত্তে যো তেসং পচ্চযো হোতি, যং নিস্সায তে তানি পুঞ্ঞানি কৰোন্তি, সো তিস্সো ৱা ফুস্সো ৱা তেসং পুব্বঙ্গমোতি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. ইতি উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন মনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা. ন হি তে মনে অনুপ্পজ্জন্তে উপ্পজ্জিতুং সক্কোন্তি, মনো পন একচ্চেসু চেতসিকেসু অনুপ্পজ্জন্তেসুপি উপ্পজ্জতিযেৱ. এৱং অধিপতিৱসেন পন মনো সেট্ঠো এতেসন্তি মনোসেট্ঠা. যথা হি গণাদীনং অধিপতি পুৰিসো গণসেট্ঠো সেণিসেট্ঠোতি ৱুচ্চতি, তথা তেসম্পি মনোৱ সেট্ঠো. যথা পন সুৱণ্ণাদীহি নিপ্ফাদিতানি ভণ্ডানি সুৱণ্ণমযাদীনি নাম হোন্তি, তথা এতেপি মনতো নিপ্ফন্নত্তা মনোমযা নাম.

পসন্নেনাতি অনভিজ্ঝাদীহি গুণেহি পসন্নেন. ভাসতি ৱা কৰোতি ৱাতি এৱৰূপেন মনেন ভাসন্তো চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতমেৱ ভাসতি, কৰোন্তো তিৱিধং কাযসুচৰিতমেৱ কৰোতি, অভাসন্তো অকৰোন্তো তায অনভিজ্ঝাদীহি পসন্নমানসতায তিৱিধং মনোসুচৰিতং পূৰেতি. এৱমস্স দস কুসলকম্মপথা পাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.

ততো নং সুখমন্ৱেতীতি ততো তিৱিধসুচৰিততো নং পুগ্গলং সুখ মন্ৱেতি. ইধ তেভূমিকম্পি কুসলং অধিপ্পেতং, তস্মা তেভূমিকসুচৰিতানুভাৱেন সুগতিভৱে নিব্বত্তং পুগ্গলং, দুগ্গতিযং ৱা সুখানুভৱনট্ঠানে ঠিতং কাযৱত্থুকম্পি ইতৰৱত্থুকম্পি অৱত্থুকম্পীতি কাযিকচেতসিকং ৱিপাকসুখং অনুগচ্ছতি, ন ৱিজহতীতি অত্থো ৱেদিতব্বো. যথা কিং? ছাযাৱ অনপাযিনীতি যথা হি ছাযা নাম সৰীৰপ্পটিবদ্ধা সৰীৰে গচ্ছন্তে গচ্ছতি, তিট্ঠন্তে তিট্ঠতি, নিসীদন্তে নিসীদতি, ন সক্কোতি, ‘‘সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা নিৱত্তাহী’’তি ৱত্ৱা ৱা পোথেত্ৱা ৱা নিৱত্তাপেতুং. কস্মা? সৰীৰপ্পটিবদ্ধত্তা. এৱমেৱ ইমেসং দসন্নং কুসলকম্মপথানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণকুসলমূলিকং কামাৱচৰাদিভেদং কাযিকচেতসিকসুখং গতগতট্ঠানে অনপাযিনী ছাযা ৱিয হুত্ৱা ন ৱিজহতীতি.

গাথাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, মট্ঠকুণ্ডলিদেৱপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, তথা অদিন্নপুব্বকো ব্ৰাহ্মণো. সো তাৱমহন্তং ৱিভৱং বুদ্ধসাসনে ৱিপ্পকিৰীতি.

মট্ঠকুণ্ডলীৱত্থু দুতিযং.