১২. দেৱদত্তৱত্থু

ইধ তপ্পতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি.

দেৱদত্তস্স ৱত্থু পব্বজিতকালতো পট্ঠায যাৱ পথৱিপ্পৱেসনা দেৱদত্তং আৰব্ভ ভাসিতানি সব্বানি জাতকানি ৱিত্থাৰেত্ৱা কথিতং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – সত্থৰি অনুপিযং নাম মল্লানং নিগমো অত্থি. তং নিস্সায অনুপিযম্বৱনে ৱিহৰন্তেযেৱ তথাগতস্স লক্খণপটিগ্গহণদিৱসেযেৱ অসীতিসহস্সেহি ঞাতিকুলেহি ‘‘ৰাজা ৱা হোতু, বুদ্ধো ৱা, খত্তিযপৰিৱাৰোৱ ৱিচৰিস্সতী’’তি অসীতিসহস্সপুত্তা পটিঞ্ঞাতা. তেসু যেভুয্যেন পব্বজিতেসু ভদ্দিযং নাম ৰাজানং, অনুৰুদ্ধং, আনন্দং, ভগুং, কিমিলং, দেৱদত্তন্তি ইমে ছ সক্যে অপব্বজন্তে দিস্ৱা, ‘‘মযং অত্তনো পুত্তে পব্বাজেম, ইমে ছ সক্যা ন ঞাতকা মঞ্ঞে, কস্মা ন পব্বজন্তী’’তি? কথং সমুট্ঠাপেসুং. অথ খো মহানামো সক্যো অনুৰুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘তাত, অম্হাকং কুলা পব্বজিতো নত্থি, ত্ৱং ৱা পব্বজ, অহং ৱা পব্বজিস্সামী’’তি আহ. সো পন সুখুমালো হোতি সম্পন্নভোগো, ‘‘নত্থী’’তি ৱচনম্পি তেন ন সুতপুব্বং. একদিৱসঞ্হি তেসু ছসু খত্তিযেসু গুড়কীড়ং কীড়ন্তেসু অনুৰুদ্ধো পূৱেন পৰাজিতো পূৱত্থায পহিণি, অথস্স মাতা পূৱে সজ্জেত্ৱা পহিণি. তে খাদিত্ৱা পুন কীড়িংসু. পুনপ্পুনং তস্সেৱ পৰাজযো হোতি. মাতা পনস্স পহিতে পহিতে তিক্খত্তুং পূৱে পহিণিত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘পূৱা নত্থী’’তি পহিণি. সো ‘‘নত্থী’’তি ৱচনস্স অসুকপুব্বত্তা ‘‘এসাপেকা পূৱৱিকতি ভৱিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো ‘‘নত্থিপূৱং মে আহৰথা’’তি পেসেসি. মাতা পনস্স ‘‘নত্থিপূৱং কিৰ, অয্যে, দেথা’’তি ৱুত্তে, ‘‘মম পুত্তেন ‘নত্থী’তি পদং ন সুতপুব্বং, ইমিনা পন উপাযেন নং এতমত্থং জানাপেস্সামী’’তি তুচ্ছং সুৱণ্ণপাতিং অঞ্ঞায সুৱণ্ণপাতিযা পটিকুজ্জিত্ৱা পেসেসি. নগৰপৰিগ্গাহিকা দেৱতা চিন্তেসুং – ‘‘অনুৰুদ্ধসক্যেন অন্নভাৰকালে অত্তনো ভাগভত্তং উপৰিট্ঠপচ্চেকবুদ্ধস্স দত্ৱা ‘‘‘নত্থী’তি মে ৱচনস্স সৱনং মা হোতু, ভোজনুপ্পত্তিট্ঠানজাননং মা ‘হোতূ’তি পত্থনা কতা, সচাযং তুচ্ছপাতিং পস্সিস্সতি, দেৱসমাগমং পৱিসিতুং ন লভিস্সাম, সীসম্পি নো সত্তধা ফলেয্যা’’তি. অথ নং পাতিং দিব্বপূৱেহি পুণ্ণং অকংসু. কস্সা গুড়মণ্ডলে ঠপেত্ৱা উগ্ঘাটিতমত্তায পূৱগন্ধো সকলনগৰে ছাদেত্ৱা ঠিতো. পূৱখণ্ডং মুখে ঠপিতমত্তমেৱ সত্তৰসহৰণীসহস্সানি অনুফৰি.

সো চিন্তেসি – ‘‘নাহং মাতু পিযো, এত্তকং মে কালং ইমং নত্থিপূৱং নাম ন পচি, ইতো পট্ঠায অঞ্ঞং পূৱং নাম ন খাদিস্সামী’’তি, সো গেহং গন্ত্ৱাৱ মাতৰং পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, তুম্হাকং অহং পিযো, অপ্পিযো’’তি? ‘‘তাত, একক্খিনো অক্খি ৱিয চ হদযং ৱিয চ অতিৱিয পিযো মে অহোসী’’তি. ‘‘অথ কস্মা এত্তকং কালং ময্হং নত্থি পূৱং ন পচিত্থ, অম্মা’’তি? সা চূড়ূপট্ঠাকং পুচ্ছি – ‘‘অত্থি কিঞ্চি পাতিযং, তাতা’’তি? ‘‘পৰিপুণ্ণা, অয্যে, পাতি পূৱেহি, এৱৰূপা পূৱা নাম মে ন দিট্ঠপুব্বা’’তি আৰোচেসি. সা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং পুত্তো পুঞ্ঞৱা কতাভিনীহাৰো ভৱিস্সতি, দেৱতাহি পাতিং পূৰেত্ৱা পূৱা পহিতা ভৱিস্সন্তী’’তি. ‘‘অথ নং পুত্তো, অম্ম, ইতো পট্ঠাযাহং অঞ্ঞং পূৱং নাম ন খাদিস্সামি, নত্থিপূৱমেৱ পচেয্যাসী’’তি. সাপিস্স ততো পট্ঠায ‘‘পূৱং খাদিতুকামোম্হী’’তি ৱুত্তে তুচ্ছপাতিমেৱ অঞ্ঞায পাতিযা পটিকুচ্ছিত্ৱা পেসেসি. যাৱ অগাৰমজ্ঝে ৱসি, তাৱস্স দেৱতাৱ পূৱে পহিণিংসু.

সো এত্তকম্পি অজানন্তো পব্বজ্জং নাম কিং জানিস্সতি? তস্মা ‘‘কা এসা পব্বজ্জা নামা’’তি ভাতৰং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ওহাৰিতকেসমস্সুনা কাসাযনিৱত্থেন কট্ঠত্থৰকে ৱা বিদলমঞ্চকে ৱা নিপজ্জিত্ৱা পিণ্ডায চৰন্তেন ৱিহৰিতব্বং. এসা পব্বজ্জা নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভাতিক, অহং সুখুমালো. নাহং সক্খিস্সামি পব্বজিতু’’ন্তি আহ. ‘‘তেন হি, তাত, কম্মন্তং উগ্গহেত্ৱা ঘৰাৱাসং ৱস. ন হি সক্কা অম্হেসু একেন অপব্বজিতু’’ন্তি. অথ নং ‘‘কো এস কম্মন্তো নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভত্তুট্ঠানট্ঠানম্পি অজানন্তো কুলপুত্তো কম্মন্তং নাম কিং জানিস্সতী’’তি? একদিৱসঞ্হি তিণ্ণং খত্তিযানং কথা উদপাদি – ‘‘ভত্তং নাম কুহিং উট্ঠহতী’’তি? কিমিলো আহ – ‘‘কোট্ঠে উট্ঠহতী’’তি. অথ নং ভদ্দিযো ‘‘ত্ৱং ভত্তস্স উট্ঠানট্ঠানং ন জানাসি, ভত্তং নাম উক্খলিযং উট্ঠহতী’’তি আহ. অনুৰুদ্ধো ‘‘তুম্হে দ্ৱেপি ন জানাথ, ভত্তং নাম ৰতনমকুড়ায সুৱণ্ণপাতিযং উট্ঠহতী’’তি আহ.

তেসু কিৰ একদিৱসং কিমিলো কোট্ঠতো ৱীহী ওতাৰিযমানে দিস্ৱা, ‘‘এতে কোট্ঠেযেৱ জাতা’’তি সঞ্ঞী অহোসি. ভদ্দিযো একদিৱসং উক্খলিতো ভত্তং ৱড্ঢিযমানং দিস্ৱা ‘‘উক্খলিযঞ্ঞেৱ উপ্পন্ন’’ন্তি সঞ্ঞী অহোসি. অনুৰুদ্ধেন পন নেৱ ৱীহী কোট্টেন্তা, ন ভত্তং পচন্তা, ন ৱড্ঢেন্তা দিট্ঠপুব্বা, ৱড্ঢেত্ৱা পন পুৰতো ঠপিতমেৱ পস্সতি. সো ভুঞ্জিতুকামকালে ‘‘ভত্তং পাতিযং উট্ঠহতী’’তি সঞ্ঞমকাসি. এৱং তযোপি তে ভত্তুট্ঠানট্ঠানং ন জানন্তি. তেনাযং ‘‘কো এস কম্মন্তো নামা’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘পঠমং খেত্তং কসাপেতব্ব’’ন্তিআদিকং সংৱচ্ছৰে সংৱচ্ছৰে কত্তব্বং কিচ্চং সুত্ৱা, ‘‘কদা কম্মন্তানং অন্তো পঞ্ঞাযিস্সতি, কদা মযং অপ্পোস্সুক্কা ভোগে ভুঞ্জিস্সামা’’তি ৱত্ৱা কম্মন্তানং অপৰিযন্ততায অক্খাতায ‘‘তেন হি ত্ৱঞ্ঞেৱ ঘৰাৱাসং ৱস, ন ময্হং এতেনত্থো’’তি মাতৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘অনুজানাহি মং, অম্ম, পব্বজিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তায নানপ্পকাৰেহি তিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা, ‘‘সচে তে সহাযকো ভদ্দিযৰাজা পব্বজিস্সতি, তেন সদ্ধিং পব্বজাহী’’তি ৱুত্তে তং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘মম খো, সম্ম, পব্বজ্জা তৱ পটিবদ্ধা’’তি ৱত্ৱা তং নানপ্পকাৰেহি সঞ্ঞাপেত্ৱা সত্তমে দিৱসে অত্তনা সদ্ধিং পব্বজনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হি.

ততো ভদ্দিযো সক্যৰাজা অনুৰুদ্ধো আনন্দো ভগু কিমিলো দেৱদত্তোতি ইমে ছ খত্তিযা উপালিকপ্পকসত্তমা দেৱা ৱিয দিব্বসম্পত্তিং সত্তাহং সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা উয্যানং গচ্ছন্তা ৱিয চতুৰঙ্গিনিযা সেনায নিক্খমিত্ৱা পৰৱিসযং পত্ৱা ৰাজাণায সেনং নিৱত্তাপেত্ৱা পৰৱিসযং ওক্কমিংসু. তত্থ ছ খত্তিযা অত্তনো অত্তনো আভৰণানি ওমুঞ্চিত্ৱা ভণ্ডিকং কত্ৱা, ‘‘হন্দ ভণে, উপালি, নিৱত্তস্সু, অলং তে এত্তকং জীৱিকাযা’’তি তস্স অদংসু. সো তেসং পাদমূলে পৰিৱত্তিত্ৱা পৰিদেৱিত্ৱা তেসং আণং অতিক্কমিতুং অসক্কোন্তো উট্ঠায তং গহেত্ৱা নিৱত্তি. তেসং দ্ৱিধা জাতকালে, ৱনং আৰোদনপ্পত্তং ৱিয পথৱীকম্পমানাকাৰপ্পত্তা ৱিয অহোসি. উপালি কপ্পকোপি থোকং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ‘‘চণ্ডা খো সাকিযা, ‘ইমিনা কুমাৰা নিপ্পাতিতা’তি ঘাতেয্যুম্পি মং. ইমে হি নাম সক্যকুমাৰা এৱৰূপং সম্পত্তিং পহায ইমানি অনগ্ঘানি আভৰণানি খেড়পিণ্ডং ৱিয ছড্ডেত্ৱা পব্বজিস্সন্তি, কিমঙ্গং পনাহ’’ন্তি ভণ্ডিকং ওমুঞ্চিত্ৱা তানি আভৰণানি ৰুক্খে লগ্গেত্ৱা ‘‘অত্থিকা গণ্হন্তূ’’তি ৱত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা তেহি ‘‘কস্মা নিৱত্তোসী’’তি পুট্ঠো তমত্থং আৰোচেসি. অথ নং তে আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘মযং, ভন্তে, সাকিযা নাম মাননিস্সিতা, অযং অম্হাকং দীঘৰত্তং পৰিচাৰকো, ইমং পঠমতৰং পব্বাজেথ, মযমস্স অভিৱাদনাদীনি কৰিস্সাম, এৱং নো মানো নিম্মানাযিস্সতী’’তি ৱত্ৱা তং পঠমতৰং পব্বাজেত্ৱা পচ্ছা সযং পব্বজিংসু. তেসু আযস্মা ভদ্দিযো তেনেৱ অন্তৰৱস্সেন তেৱিজ্জো অহোসি. আযস্মা অনুৰুদ্ধো দিব্বচক্খুকো হুত্ৱা পচ্ছা মহাৱিতক্কসুত্তং (অ. নি. ৮.৩০) সুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. আযস্মা আনন্দো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ভগুত্থেৰো চ কিমিলত্থেৰো চ অপৰভাগে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. দেৱদত্তো পোথুজ্জনিকং ইদ্ধিং পত্তো.

অপৰভাগে সত্থৰি কোসম্বিযং ৱিহৰন্তে সসাৱকসঙ্ঘস্স তথাগতস্স মহন্তো লাভসক্কাৰো নিব্বত্তি. ৱত্থভেসজ্জাদিহত্থা মনুস্সা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ‘‘কুহিং সত্থা, কুহিং সাৰিপুত্তত্থেৰো, কুহিং মহামোগ্গল্লানত্থেৰো, কুহিং মহাকস্সপত্থেৰো, কুহিং ভদ্দিযত্থেৰো, কুহিং অনুৰুদ্ধত্থেৰো, কুহিং আনন্দত্থেৰো, কুহিং ভগুত্থেৰো, কুহিং কিমিলত্থেৰো’’তি অসীতিমহাসাৱকানং নিসিন্নট্ঠানং ওলোকেন্তা ৱিচৰন্তি. ‘‘দেৱদত্তত্থেৰো কুহিং নিসিন্নো ৱা, ঠিতো ৱা’’তি পুচ্ছন্তো নাম নত্থি. সো চিন্তেসি – ‘‘অহম্পি এতেহি সদ্ধিঞ্ঞেৱ পব্বজিতো, এতেপি খত্তিযপব্বজিতা, অহম্পি খত্তিযপব্বজিতো, লাভসক্কাৰহত্থা মনুস্সা এতেযেৱ পৰিযেসন্তি, মম নামং গহেতাপি নত্থি. কেন নু খো সদ্ধিং একতো হুত্ৱা কং পসাদেত্ৱা মম লাভসক্কাৰং নিব্বত্তেয্য’’ন্তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ৰাজা বিম্বিসাৰো পঠমদস্সনেনেৱ একাদসহি নহুতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো, ন সক্কা এতেন সদ্ধিং একতো ভৱিতুং, কোসলৰঞ্ঞাপি সদ্ধিং ন সক্কা ভৱিতুং. অযং খো পন ৰঞ্ঞো পুত্তো অজাতসত্তু কুমাৰো কস্সচি গুণদোসে ন জানাতি, এতেন সদ্ধিং একতো ভৱিস্সামী’’তি. সো কোসম্বিতো ৰাজগহং গন্ত্ৱা কুমাৰকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা চত্তাৰো আসীৱিসে চতূসু হত্থপাদেসু একং গীৱায পিলন্ধিত্ৱা একং সীসে চুম্বটকং কত্ৱা একং একংসং কৰিত্ৱা ইমায অহিমেখলায আকাসতো ওৰুয্হ অজাতসত্তুস্স উচ্ছঙ্গে নিসীদিত্ৱা তেন ভীতেন ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং দেৱদত্তো’’তি ৱত্ৱা তস্স ভযৱিনোদনত্থং তং অত্তভাৱং পটিসংহৰিত্ৱা সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধৰো পুৰতো ঠত্ৱা তং পসাদেত্ৱা লাভসক্কাৰং নিব্বত্তেসি. সো লাভসক্কাৰাভিভূতো ‘‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’’তি পাপকং চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা সহ চিত্তুপ্পাদেন ইদ্ধিতো পৰিহাযিত্ৱা সত্থাৰং ৱেড়ুৱনৱিহাৰে সৰাজিকায পৰিসায ধম্মং দেসেন্তং ৱন্দিত্ৱা উট্ঠাযাসনা অঞ্জলিং পগ্গয্হ – ‘‘ভগৱা, ভন্তে, এতৰহি জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো, অপ্পোস্সুক্কো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুঞ্জতু, অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামি, নিয্যাদেথ মে ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি ৱত্ৱা সত্থাৰা খেড়াসকৱাদেন অপসাদেত্ৱা পটিক্খিত্তো অনত্তমনো ইমং পঠমং তথাগতে আঘাতং বন্ধিত্ৱা পক্কামি.

অথস্স ভগৱা ৰাজগহে পকাসনীযকম্মং কাৰেসি. সো ‘‘পৰিচ্চত্তো দানি অহং সমণেন গোতমেন, ইদানিস্স অনত্থং কৰিস্সামী’’তি অজাতসত্তুং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘পুব্বে খো, কুমাৰ, মনুস্সা দীঘাযুকা, এতৰহি অপ্পাযুকা. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং ত্ৱং কুমাৰোৱ সমানো কালং কৰেয্যাসি, তেন হি ত্ৱং, কুমাৰ, পিতৰং হন্ত্ৱা ৰাজা হোহি, অহং ভগৱন্তং হন্ত্ৱা বুদ্ধো ভৱিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তস্মিং ৰজ্জে পতিট্ঠিতে তথাগতস্স ৱধায পুৰিসে পযোজেত্ৱা তেসু সোতাপত্তিফলং পত্ৱা নিৱত্তেসু সযং গিজ্ঝকূটপব্বতং অভিৰুহিত্ৱা, ‘‘অহমেৱ সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সামী’’তি সিলং পৱিজ্ঝিত্ৱা ৰুহিৰুপ্পাদককম্মং কত্ৱা ইমিনাপি উপাযেন মাৰেতুং অসক্কোন্তো পুন নাড়াগিৰিং ৱিস্সজ্জাপেসি. তস্মিং আগচ্ছন্তে আনন্দত্থেৰো অত্তনো জীৱিতং সত্থু পৰিচ্চজিত্ৱা পুৰতো অট্ঠাসি. সত্থা নাগং দমেত্ৱা নগৰা নিক্খমিত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা অনেকসহস্সেহি উপাসকেহি অভিহটং মহাদানং পৰিভুঞ্জিত্ৱা তস্মিং দিৱসে সন্নিপতিতানং অট্ঠাৰসকোটিসঙ্খাতানং ৰাজগহৱাসীনং অনুপুব্বিং কথং কথেত্ৱা চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযে জাতে ‘‘অহো আযস্মা আনন্দো মহাগুণো, তথাৰূপে নাম হত্থিনাগে আগচ্ছন্তে অত্তনো জীৱিতং পৰিচ্চজিত্ৱা সত্থু পুৰতোৱ অট্ঠাসী’’তি থেৰস্স গুণকথং সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস মমত্থায জীৱিতং পৰিচ্চজিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি যাচিতো চূড়হংস (জা. ১.১৫.১৩৩ আদযো; ২.২১.১ আদযো) – মহাহংস (জা. ২.২১.৮৯ আদযো) – কক্কটকজাতকানি (জা. ১.৩.৪৯ আদযো) কথেসি. দেৱদত্তস্সাপি কম্মং নেৱ পাকটং, তথা ৰঞ্ঞো মাৰাপিতত্তা, ন ৱধকানং পযোজিতত্তা ন সিলায পৱিদ্ধত্তা পাকটং অহোসি, যথা নাড়াগিৰিহত্থিনো ৱিস্সজ্জিতত্তা. তদা হি মহাজনো ‘‘ৰাজাপি দেৱদত্তেনেৱ মাৰাপিতো, ৱধকোপি পযোজিতো, সিলাপি অপৱিদ্ধা. ইদানি পন তেন নাড়াগিৰি ৱিস্সজ্জাপিতো, এৱৰূপং নাম পাপকং গহেত্ৱা ৰাজা ৱিচৰতী’’তি কোলাহলমকাসি.

ৰাজা মহাজনস্স কথং সুত্ৱা পঞ্চ থালিপাকসতানি নীহৰাপেত্ৱা ন পুন তস্সূপট্ঠানং অগমাসি, নাগৰাপিস্স কুলং উপগতস্স ভিক্খামত্তম্পি ন অদংসু. সো পৰিহীনলাভসক্কাৰো কোহঞ্ঞেন জীৱিতুকামো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চ ৱত্থূনি যাচিত্ৱা ভগৱতো ‘‘অলং, দেৱদত্ত, যো ইচ্ছতি, সো আৰঞ্ঞকো হোতূ’’তি পটিক্খিত্তো কস্সাৱুসো, ৱচনং সোভনং, কিং তথাগতস্স উদাহু মম, অহঞ্হি উক্কট্ঠৱসেন এৱং ৱদামি, ‘‘সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৱজীৱং আৰঞ্ঞকা অস্সু, পিণ্ডপাতিকা, পংসুকূলিকা, ৰুক্খমূলিকা, মচ্ছমংসং ন খাদেয্যু’’ন্তি. ‘‘যো দুক্খা মুচ্চিতুকামো, সো মযা সদ্ধিং আগচ্ছতূ’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. তস্স ৱচনং সুত্ৱা একচ্চে নৱকপব্বজিতা মন্দবুদ্ধিনো ‘‘কল্যাণং দেৱদত্তো আহ, এতেন সদ্ধিং ৱিচৰিস্সামা’’তি তেন সদ্ধিং একতো অহেসুং. ইতি সো পঞ্চসতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি লূখপ্পসন্নং জনং সঞ্ঞাপেন্তো কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তো সঙ্ঘভেদায পৰক্কমি. সো ভগৱতা, ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, দেৱদত্ত, সঙ্ঘভেদায পৰক্কমসি চক্কভেদাযা’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘গৰুকো খো, দেৱদত্ত, সঙ্ঘভেদো’’তিআদীহি ওৱদিতোপি সত্থু ৱচনং অনাদিযিত্ৱা পক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা, ‘‘অজ্জতগ্গে দানাহং, আৱুসো আনন্দ, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভগৱতা, অঞ্ঞত্ৰ, ভিক্খুসঙ্ঘা উপোসথং কৰিস্সামি, সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সামী’’তি আহ. থেৰো তমত্থং ভগৱতো আৰোচেসি. তং ৱিদিত্ৱা সত্থা উপ্পন্নধম্মসংৱেগো হুত্ৱা, ‘‘দেৱদত্তো সদেৱকস্স লোকস্স অনত্থনিস্সিতং অত্তনো অৱীচিম্হি পচ্চনককম্মং কৰোতী’’তি ৱিতক্কেত্ৱা –

‘‘সুকৰানি অসাধূনি, অত্তনো অহিতানি চ;

যং ৱে হিতঞ্চ সাধুঞ্চ, তং ৱে পৰমদুক্কৰ’’ন্তি. (ধ. প. ১৬৩) –

ইমং গাথং ৱত্ৱা পুন ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সুকৰং সাধুনা সাধু, সাধু পাপেন দুক্কৰং;

পাপং পাপেন সুকৰং, পাপমৰিযেহি দুক্কৰ’’ন্তি. (উদা. ৪৮; চূড়ৱ. ৩৪৩);

অথ খো দেৱদত্তো উপোসথদিৱসে অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং একমন্তং নিসীদিত্ৱা, ‘‘যস্সিমানি পঞ্চ ৱত্থূনি খমন্তি, সো সলাকং গণ্হতূ’’তি ৱত্ৱা পঞ্চসতেহি ৱজ্জিপুত্তকেহি নৱকেহি অপ্পকতঞ্ঞূহি সলাকায গহিতায সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা তে ভিক্খূ আদায গযাসীসং অগমাসি. তস্স তত্থ গতভাৱং সুত্ৱা সত্থা তেসং ভিক্খূনং আনযনত্থায দ্ৱে অগ্গসাৱকে পেসেসি. তে তত্থ গন্ত্ৱা আদেসনাপাটিহাৰিযানুসাসনিযা চেৱ ইদ্ধিপাটিহাৰিযানুসাসনিযা চ অনুসাসন্তা তে অমতং পাযেত্ৱা আদায আকাসেন আগমিংসু. কোকালিকোপি খো ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো দেৱদত্ত, নীতা তে ভিক্খূ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেহি, ননু ত্ৱং মযা ৱুত্তো ‘মা, আৱুসো, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে ৱিস্সাসী’তি. পাপিচ্ছা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি ৱত্ৱা জণ্ণুকেন হদযমজ্ঝে পহৰি, তস্স তত্থেৱ উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি. আযস্মন্তং পন সাৰিপুত্তং ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং আকাসেন আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ভিক্খূ আহংসু – ‘‘ভন্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো গমনকালে অত্তদুতিযো গতো, ইদানি মহাপৰিৱাৰো আগচ্ছন্তো সোভতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ সাৰিপুত্তো সোভতি, পুব্বে তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তকালেপি ময্হং পুত্তো মম সন্তিকং আগচ্ছন্তো সোভিযেৱা’’তি ৱত্ৱা –

‘‘হোতি সীলৱতং অত্থো, পটিসন্থাৰৱুত্তিনং;

লক্খণং পস্স আযন্তং, ঞাতিসঙ্ঘপুৰক্খতং;

অথ পস্সসিমং কাড়ং, সুৱিহীনংৱ ঞাতিভী’’তি. (জা. ১.১.১১) –

ইদং জাতকং কথেসি. পুন ভিক্খূহি, ‘‘ভন্তে, দেৱদত্তো কিৰ দ্ৱে অগ্গসাৱকে উভোসু পস্সেসু নিসীদাপেত্ৱা ‘বুদ্ধলীড়ায ধম্মং দেসেস্সামী’তি তুম্হাকং অনুকিৰিযং কৰোতী’’তি ৱুত্তে, ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস মম অনুকিৰিযং কাতুং ৱাযমি, ন পন সক্খী’’তি ৱত্ৱা –

‘‘অপি ৱীৰক পস্সেসি, সকুণং মঞ্জুভাণকং;

মযূৰগীৱসঙ্কাসং, পতিং ময্হং সৱিট্ঠকং.

‘‘উদকথলচৰস্স পক্খিনো,

নিচ্চং আমকমচ্ছভোজিনো;

তস্সানুকৰং সৱিট্ঠকো,

সেৱালে পলিগুণ্ঠিতো মতো’’তি. (জা. ১.২.১০৭-১০৮) –

আদিনা জাতকং ৱত্ৱা অপৰাপৰেসুপি দিৱসেসু তথানুৰূপমেৱ কথং আৰব্ভ –

‘‘অচাৰি ৱতাযং ৱিতুদং ৱনানি,

কট্ঠঙ্গৰুক্খেসু অসাৰকেসু;

অথাসদা খদিৰং জাতসাৰং,

যত্থব্ভিদা গৰুড়ো উত্তমঙ্গ’’ন্তি. (জা. ১.২.১২০);

‘‘লসী চ তে নিপ্ফলিকা, মত্থকো চ পদালিতো;

সব্বা তে ফাসুকা ভগ্গা, অজ্জ খো ত্ৱং ৱিৰোচসী’’তি. (জা. ১.১.১৪৩) –

এৱমাদীনি জাতকানি কথেসি. পুন ‘‘অকতঞ্ঞূ দেৱদত্তো’’তি কথং আৰব্ভ –

‘‘অকৰম্হস তে কিচ্চং, যং বলং অহুৱম্হসে;

মিগৰাজ নমো ত্যত্থু, অপি কিঞ্চি লভামসে.

‘‘মম লোহিতভক্খস্স, নিচ্চং লুদ্দানি কুব্বতো;

দন্তন্তৰগতো সন্তো, তং বহুং যম্পি জীৱসী’’তি. (জা. ১.৪.২৯-৩০) –

আদীনি জাতকানি কথেসি. পুন ৱধায পৰিসক্কনমস্স আৰব্ভ –

‘‘ঞাতমেতং কুৰুঙ্গস্স, যং ত্ৱং সেপণ্ণি সিয্যসি;

অঞ্ঞং সেপণ্ণি গচ্ছামি, ন মে তে ৰুচ্চতে ফল’’ন্তি. (জা. ১.১.২১) –

আদীনি জাতকানি কথেসি. পুনদিৱসে ‘‘উভতো পৰিহীনো দেৱদত্তো লাভসক্কাৰতো চ সামঞ্ঞতো চা’’তি কথাসু পৱত্তমানাসু ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো পৰিহীনো, পুব্বেপেস পৰিহীনোযেৱা’’তি ৱত্ৱা –

‘‘অক্খী ভিন্না পটো নট্ঠো, সখিগেহে চ ভণ্ডনং;

উভতো পদুট্ঠা কম্মন্তা, উদকম্হি থলম্হি চা’’তি. (জা. ১.১.১৩৯) –

আদীনি জাতকানি কথেসি. এৱং ৰাজগহে ৱিহৰন্তোৱ দেৱদত্তং আৰব্ভ বহূনি জাতকানি কথেত্ৱা ৰাজগহতো সাৱত্থিং গন্ত্ৱা জেতৱনে ৱিহাৰে ৱাসং কপ্পেসি. দেৱদত্তোপি খো নৱ মাসে গিলানো পচ্ছিমে কালে সত্থাৰং দট্ঠুকামো হুত্ৱা অত্তনো সাৱকে আহ – ‘‘অহং সত্থাৰং দট্ঠুকামো, তং মে দস্সেথা’’তি. ‘‘ত্ৱং সমত্থকালে সত্থাৰা সদ্ধিং ৱেৰী হুত্ৱা অচৰি, ন মযং তত্থ নেস্সামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘মা মং নাসেথ, মযা সত্থৰি আঘাতো কতো, সত্থু পন মযি কেসগ্গমত্তোপি আঘাতো নত্থি’’. সো হি ভগৱা –

‘‘ৱধকে দেৱদত্তম্হি, চোৰে অঙ্গুলিমালকে;

ধনপালে ৰাহুলে চ, সব্বত্থ সমমানসো’’তি. (অপ. থেৰ ১.১.৫৮৫; মি. প. ৬.৬.৫) –

‘‘দস্সেথ মে ভগৱন্ত’’ন্তি পুনপ্পুনং যাচি. অথ নং তে মঞ্চকেনাদায নিক্খমিংসু. তস্স আগমনং সুত্ৱা ভিক্খূ সত্থু আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, দেৱদত্তো কিৰ তুম্হাকং দস্সনত্থায আগচ্ছতী’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সো তেনত্তভাৱেন মং পস্সিতুং লভিস্সতী’’তি. দেৱদত্তো কিৰ পঞ্চন্নং ৱত্থূনং আযাচিতকালতো পট্ঠায পুন বুদ্ধং দট্ঠুং ন লভতি, অযং ধম্মতা. ‘‘অসুকট্ঠানঞ্চ অসুকট্ঠানঞ্চ আগতো, ভন্তে’’তি. ‘‘যং ইচ্ছতি, তং কৰোতু, ন সো মং পস্সিতুং লভিস্সতী’’তি. ‘‘ভন্তে, ইতো যোজনমত্তং আগতো, অড্ঢযোজনং, গাৱুতং, জেতৱনপোক্খৰণীসমীপং আগতো, ভন্তে’’তি. ‘‘সচেপি অন্তোজেতৱনং পৱিসতি, নেৱ মং পস্সিতুং লভিস্সতী’’তি. দেৱদত্তং গহেত্ৱা আগতা জেতৱনপোক্খৰণীতীৰে মঞ্চং ওতাৰেত্ৱা পোক্খৰণিং ন্হাযিতুং ওতৰিংসু. দেৱদত্তোপি খো মঞ্চতো ৱুট্ঠায উভো পাদে ভূমিযং ঠপেত্ৱা নিসীদি. পাদা পথৱিং পৱিসিংসু. সো অনুক্কমেন যাৱ গোপ্ফকা, যাৱ জণ্ণুকা, যাৱ কটিতো, যাৱ থনতো, যাৱ গীৱতো পৱিসিত্ৱা হনুকট্ঠিকস্স ভূমিযং পৱিট্ঠকালে –

‘‘ইমেহি অট্ঠীহি তমগ্গপুগ্গলং,

দেৱাতিদেৱং নৰদম্মসাৰথিং;

সমন্তচক্খুং সতপুঞ্ঞলক্খণং,

পাণেহি বুদ্ধং সৰণং উপেমী’’তি. (মি. প. ৪.১.৩) –

ইমং গাথমাহ. ইদং কিৰ ঠানং দিস্ৱা তথাগতো দেৱদত্তং পব্বাজেসি. সচে হি ন সো পব্বজিস্স, গিহী হুত্ৱা কম্মঞ্চ ভাৰিযং অকৰিস্স, আযতিং ভৱনিস্সৰণপচ্চযং কাতুং ন সক্খিস্স, পব্বজিত্ৱা চ পন কিঞ্চাপি কম্মং ভাৰিযং কৰিস্সতি, আযতিং ভৱনিস্সৰণপচ্চযং কাতুং সক্খিস্সতীতি তং সত্থা পব্বাজেসি. সো হি ইতো সতসহস্সকপ্পমত্থকে অট্ঠিস্সৰো নাম পচ্চেকবুদ্ধো ভৱিস্সতি, সো পথৱিং পৱিসিত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তি. নিচ্চলে বুদ্ধে অপৰজ্ঝভাৱেন পন নিচ্চলোৱ হুত্ৱা পচ্চতূতি যোজনসতিকে অন্তো অৱীচিম্হি যোজনসতুব্বেধমেৱস্স সৰীৰং নিব্বত্তি. সীসং যাৱ কণ্ণসক্খলিতো উপৰি অযকপল্লং পাৱিসি, পাদা যাৱ গোপ্ফকা হেট্ঠা অযপথৱিযং পৱিট্ঠা, মহাতালক্খন্ধপৰিমাণং অযসূলং পচ্ছিমভিত্তিতো নিক্খমিত্ৱা পিট্ঠিমজ্ঝং ভিন্দিত্ৱা উৰেন নিক্খমিত্ৱা পুৰিমভিত্তিং পাৱিসি, অপৰং দক্খিণভিত্তিতো নিক্খমিত্ৱা দক্খিণপস্সং ভিন্দিত্ৱা ৱামপস্সেন নিক্খমিত্ৱা উত্তৰভিত্তিং পাৱিসি, অপৰং উপৰি কপল্লতো নিক্খমিত্ৱা মত্থকং ভিন্দিত্ৱা অধোভাগেন নিক্খমিত্ৱা অযপথৱিং পাৱিসি. এৱং সো তত্থ নিচ্চলোৱ পচ্চি.

ভিক্খূ ‘‘এত্তকং ঠানং দেৱদত্তো আগচ্ছন্তো সত্থাৰং দট্ঠুং অলভিত্ৱাৱ পথৱিং পৱিট্ঠো’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ মযি অপৰজ্ঝিত্ৱা পথৱিং পাৱিসি, পুব্বেপি পৱিট্ঠোযেৱা’’তি ৱত্ৱা হত্থিৰাজকালে মগ্গমূড়্হং পুৰিসং সমস্সাসেত্ৱা অত্তনো পিট্ঠিং আৰোপেত্ৱা খেমন্তং পাপিতস্স পুন তিক্খত্তুং আগন্ত্ৱা অগ্গট্ঠানে মজ্ঝিমট্ঠানে মূলেহি এৱং দন্তে ছিন্দিত্ৱা ততিযৱাৰে মহাপুৰিসস্স চক্খুপথং অতিক্কমন্তস্স তস্স পথৱিং পৱিট্ঠভাৱং দীপেতুং –

‘‘অকতঞ্ঞুস্স পোসস্স, নিচ্চং ৱিৱৰদস্সিনো;

সব্বং চে পথৱিং দজ্জা, নেৱ নং অভিৰাধযে’’তি. (জা. ১.১.৭২; ১.৯.১০৭) –

ইদং জাতকং কথেত্ৱা পুনপি তথেৱ কথায সমুট্ঠিতায খন্তিৱাদিভূতে অত্তনি অপৰজ্ঝিত্ৱা কলাবুৰাজভূতস্স তস্স পথৱিং পৱিট্ঠভাৱং দীপেতুং খন্তিৱাদিজাতকঞ্চ (জা. ১.৪.৪৯ আদযো), চূড়ধম্মপালভূতে অত্তনি অপৰজ্ঝিত্ৱা মহাপতাপৰাজভূতস্স তস্স পথৱিং পৱিট্ঠভাৱং দীপেতুং চূড়ধম্মপালজাতকঞ্চ (জা. ১.৫.৪৪ আদযো) কথেসি.

পথৱিং পৱিট্ঠে পন দেৱদত্তে মহাজনো হট্ঠতুট্ঠো ধজপটাককদলিযো উস্সাপেত্ৱা পুণ্ণঘটে ঠপেত্ৱা ‘‘লাভা ৱত নো’’তি মহন্তং ছণং অনুভোতি. তমত্থং ভগৱতো আৰোচেসুং. ভগৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তে মতে মহাজনো তুস্সতি, পুব্বেপি তুস্সিযেৱা’’তি ৱত্ৱা সব্বজনস্স অপ্পিযে চণ্ডে ফৰুসে বাৰাণসিযং পিঙ্গলৰঞ্ঞে নাম মতে মহাজনস্স তুট্ঠভাৱং দীপেতুং –

‘‘সব্বো জনো হিংসিতো পিঙ্গলেন,

তস্মিং মতে পচ্চযা ৱেদযন্তি;

পিযো নু তে আসি অকণ্হনেত্তো,

কস্মা তুৱং ৰোদসি দ্ৱাৰপাল.

‘‘ন মে পিযো আসি অকণ্হনেত্তো,

ভাযামি পচ্চাগমনায তস্স;

ইতো গতো হিংসেয্য মচ্চুৰাজং,

সো হিংসিতো আনেয্য পুন ইধা’’তি. (জা. ১.২.১৭৯-১৮০) –

ইদং পিঙ্গলজাতকং কথেসি. ভিক্খূ সত্থাৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘ইদানি, ভন্তে, দেৱদত্তো কুহিং নিব্বত্তো’’তি? ‘‘অৱীচিমহানিৰযে, ভিক্খৱে’’তি. ‘‘ভন্তে, ইধ তপ্পন্তো ৱিচৰিত্ৱা পুন গন্ত্ৱা তপ্পনট্ঠানেযেৱ নিব্বত্তো’’তি. ‘‘আম, ভিক্খৱে, পব্বজিতা ৱা হোন্তু গহট্ঠা ৱা, পমাদৱিহাৰিনো উভযত্থ তপ্পন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৭. ‘‘ইধ তপ্পতি পেচ্চ তপ্পতি, পাপকাৰী উভযত্থ তপ্পতি;

পাপং মে কতন্তি তপ্পতি, ভিয্যো তপ্পতি দুগ্গতিং গতো’’তি.

তত্থ ইধ তপ্পতীতি ইধ কম্মতপ্পনেন দোমনস্সমত্তেন তপ্পতি. পেচ্চাতি পৰলোকে পন ৱিপাকতপ্পনেন অতিদাৰুণেন অপাযদুক্খেন তপ্পতি. পাপকাৰীতি নানপ্পকাৰস্স পাপস্স কত্তা. উভযত্থাতি ইমিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন তপ্পনেন উভযত্থ তপ্পতি নাম. পাপং মেতি সো হি কম্মতপ্পনেন কপ্পন্তো ‘‘পাপং মে কত’’ন্তি তপ্পতি. তং অপ্পমত্তকং তপ্পনং, ৱিপাকতপ্পনেন পন তপ্পন্তো ভিয্যো তপ্পতি দুগ্গতিং গতো অতিফৰুসেন তপ্পনেন অতিৱিয তপ্পতীতি.

গাথাপৰিযোসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুং. দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা জাতাতি.

দেৱদত্তৱত্থু দ্ৱাদসমং.