৪. চূড়পন্থকত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা
পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো চূড়পন্থকত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে যদেত্থ অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন ৱত্তব্বং, তং অট্ঠকনিপাতে মহাপন্থকৱত্থুস্মিং (থেৰগা. ৫১০ আদযো) ৱুত্তমেৱ. অযং পন ৱিসেসো – মহাপন্থকত্থেৰো অৰহত্তং পত্ৱা ফলসমাপত্তিসুখেন ৱীতিনামেন্তো চিন্তেসি – ‘‘কথং নু খো সক্কা চূড়পন্থকম্পি ইমস্মিং সুখে পতিট্ঠাপেতু’’ন্তি. সো অত্তনো অয্যকং ধনসেট্ঠিং উপসঙ্কমিত্ৱা আহ – ‘‘সচে, মহাসেট্ঠি, অনুজানাথ, অহং চূড়পন্থকং পব্বাজেয্য’’ন্তি. ‘‘পব্বাজেথ, ভন্তে’’তি. থেৰো তং পব্বাজেসি. সো দসসু সীলেসু পতিট্ঠিতো ভাতু সন্তিকে –
‘‘পদুমং যথা কোকনদং সুগন্ধং, পাতো সিযা ফুল্লমৱীতগন্ধং;
অঙ্গীৰসং পস্স ৱিৰোচমানং, তপন্তমাদিচ্চমিৱন্তলিক্খে’’তি. (সং. নি. ১.১২৩; অ. নি. ৫.১৯৫) –
গাথং উগ্গণ্হন্তো চতূহি মাসেহি উগ্গহেতুং নাসক্খি, গহিতম্পি হদযে ন তিট্ঠতি. অথ নং মহাপন্থকো, ‘‘চূড়পন্থক, ত্ৱং ইমস্মিং সাসনে অভব্বো, চতূহি মাসেহি একং গাথম্পি গহেতুং ন সক্কোসি, পব্বজিতকিচ্চং পন ত্ৱং কথং মত্থকং পাপেস্সসি, নিক্খম ইতো’’তি সো থেৰেন পণামিকো দ্ৱাৰকোট্ঠকসমীপে ৰোদমানো অট্ঠাসি.
তেন চ সমযেন সত্থা জীৱকম্বৱনে ৱিহৰতি. অথ জীৱকো পুৰিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং সত্থাৰং নিমন্তেহী’’তি. তেন চ সমযেন আযস্মা মহাপন্থকো ভত্তুদ্দেসকো হোতি. সো ‘‘পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ভিক্খং পটিচ্ছথা’’তি ৱুত্তো ‘‘চূড়পন্থকং ঠপেত্ৱা সেসানং পটিচ্ছামী’’তি আহ. তং সুত্ৱা চূড়পন্থকো ভিয্যোসোমত্তায দোমনস্সপ্পত্তো অহোসি. সত্থা তস্স চিত্তক্খেদং ঞত্ৱা ‘‘চূড়পন্থকো মযা কতেন উপাযেন বুজ্ঝিস্সতী’’তি তস্স অৱিদূৰট্ঠানে অত্তানং দস্সেত্ৱা ‘‘কিং, পন্থক, ৰোদসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভাতা মং, ভন্তে, পণামেতী’’তি আহ. ‘‘পন্থক, মা চিন্তযি, মম সাসনে তুয্হং পব্বজ্জা, এহি ইমং গহেত্ৱা ‘ৰজোহৰণং, ৰজোহৰণ’ন্তি মনসি কৰোহী’’তি ইদ্ধিযা সুদ্ধং চোড়ক্খণ্ডং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অদাসি. সো সত্থাৰা দিন্নং চোড়ক্খণ্ডং ‘‘ৰজোহৰণং, ৰজোহৰণ’’ন্তি হত্থেন পৰিমজ্জন্তো নিসীদি. তস্স তং পৰিমজ্জন্তস্স কিলিট্ঠধাতুকং জাতং, পুন পৰিমজ্জন্তস্স উক্খলিপৰিপুঞ্ছনসদিসং জাতং. সো ঞাণপৰিপাকত্তা এৱং চিন্তেসি – ‘‘ইদং চোড়ক্খণ্ডং পকতিযা পৰিসুদ্ধং, ইমং উপাদিণ্ণকসৰীৰং নিস্সায কিলিট্ঠং অঞ্ঞথা জাতং, তস্মা অনিচ্চং যথাপেতং, এৱং চিত্তম্পী’’তি খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা তস্মিংযেৱ নিমিত্তে ঝানানি নিব্বত্তেত্ৱা ঝানপাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তপত্তস্সেৱস্স তেপিটকং পঞ্চাভিঞ্ঞা চ আগমিংসু.
সত্থা একূনেহি পঞ্চভিক্খুসতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা জীৱকস্স নিৱেসনে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. চূড়পন্থকো পন অত্তনো ভিক্খায অপ্পটিচ্ছিতত্তা এৱ ন গতো. জীৱকো যাগুং দাতুং আৰভি. সত্থা হত্থেন পত্তং পিদহি. ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি ৱুত্তে ‘‘ৱিহাৰে একো ভিক্খু অত্থি, জীৱকা’’তি. সো পুৰিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে, ৱিহাৰে নিসিন্নং অয্যং গহেত্ৱা এহী’’তি. চূড়পন্থকত্থেৰোপি ৰূপেন কিৰিযায চ একম্পি একেন অসদিসং ভিক্খুসহস্সং নিম্মিনিত্ৱা নিসীদি. সো পুৰিসো ৱিহাৰে ভিক্খূনং বহুভাৱং দিস্ৱা গন্ত্ৱা জীৱকস্স কথেসি – ‘‘ইমস্মা ভিক্খুসঙ্ঘা ৱিহাৰে ভিক্খুসঙ্ঘো বহুতৰো, পক্কোসিতব্বং অয্যং ন জানামী’’তি. জীৱকো সত্থাৰং পুচ্ছি – ‘‘কো নামো, ভন্তে, ৱিহাৰে নিসিন্নো ভিক্খূ’’তি? ‘‘চূড়পন্থকো নাম, জীৱকা’’তি. ‘‘গচ্ছ, ভণে, ‘চূড়পন্থকো নাম কতৰো’তি পুচ্ছিত্ৱা তং আনেহী’’তি. সো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘চূড়পন্থকো নাম কতৰো, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং চূড়পন্থকো, অহং চূড়পন্থকো’’তি একপ্পহাৰেন ভিক্খুসহস্সম্পি কথেসি. সো পুনাগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং জীৱকস্স আৰোচেসি জীৱকো পটিৱিদ্ধসচ্চত্তা ‘‘ইদ্ধিমা মঞ্ঞে, অয্যো’’তি নযতো ঞত্ৱা ‘‘গচ্ছ, ভণে, পঠমং কথেন্তং অয্যমেৱ ‘তুম্হে সত্থা পক্কোসতী’তি ৱত্ৱা চীৱৰকণ্ণে গণ্হাহী’’তি আহ. সো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তথা অকাসি. তাৱদেৱ নিম্মিতভিক্খূ অন্তৰধাযিংসু. সো থেৰং গহেত্ৱা অগমাসি.
সত্থা তস্মিং খণে যাগুঞ্চ খজ্জকাদিভেদঞ্চ পটিগ্গণ্হি. কতভত্তকিচ্চো ভগৱা আযস্মন্তং চূড়পন্থকং আণাপেসি ‘‘অনুমোদনং কৰোহী’’তি. সো পভিন্নপটিসম্ভিদো সিনেৰুং গহেত্ৱা মহাসমুদ্দং মন্থেন্তো ৱিয তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সঙ্খোভেন্তো সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হন্তো অনুমোদনং অকাসি. দসবলে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা ৱিহাৰং গতে ধম্মসভাযং কথা উদপাদি ‘অহো বুদ্ধানং আনুভাৱো, যত্ৰ হি নাম চত্তাৰো মাসে একগাথং গহেতুং অসক্কোন্তম্পি লহুকেন খণেনেৱ এৱং মহিদ্ধিকং অকংসূ’তি, তথা হি জীৱকস্স নিৱেসনে নিসিন্নো ভগৱা ‘এৱং চূড়পন্থকস্স চিত্তং সমাহিতং, ৱীথিপটিপন্না ৱিপস্সনা’তি ঞত্ৱা যথানিসিন্নোযেৱ অত্তানং দস্সেত্ৱা, ‘পন্থক, নেৱাযং পিলোতিকা কিলিট্ঠা ৰজানুকিণ্ণা, ইতো পন অঞ্ঞোপি অৰিযস্স ৱিনযে সংকিলেসো ৰজো’তি দস্সেন্তো –
‘‘ৰাগো ৰজো ন চ পন ৰেণু ৱুচ্চতি, ৰাগস্সেতং অধিৱচনং ৰজোতি;
এতং ৰজং ৱিপ্পজহিত্ৱা ভিক্খৱো, ৱিহৰন্তি তে ৱিগতৰজস্স সাসনে.
‘‘দোসো ৰজো…পে… ৱিগতৰজস্স সাসনে.
‘‘মোহো ৰজো…পে… ৱিগতৰজস্স সাসনে’’তি. (মহানি. ২০৯; চূড়নি. উদযমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৭৪) –
ইমা তিস্সো গাথাযো অভাসি. গাথাপৰিযোসানে চূড়পন্থকো সহপটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণীতি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং কথাসল্লাপং সুত্ৱা আগন্ত্ৱা বুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘কিং ৱদেথ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমং নাম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খৱে, চূড়পন্থকেন ইদানি ময্হং ওৱাদে ঠত্ৱা লোকুত্থৰদাযজ্জং লদ্ধং, পুব্বে পন লোকিযদাযজ্জং লদ্ধ’’ন্তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো চূড়সেট্ঠিজাতকং (জা. ১.১.৪) কথেসি. অপৰভাগে নং সত্থা অৰিযগণপৰিৱুতো ধম্মাসনে নিসিন্নো মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং ভিক্খূনং চেতোৱিৱট্টকুসলানঞ্চ অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.
৩৫. এৱং সো পত্তএতদগ্গট্ঠানো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা পীতিসোমনস্সৱসেন পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. তত্থ পুৰিমপদদ্ৱযং ৱুত্তত্থমেৱ. গণম্হা ৱূপকট্ঠো সোতি সো পদুমুত্তৰো নাম সত্থা গণম্হা মহতা ভিক্খুসমূহতো ৱূপকট্ঠো ৱিসুং ভূতো ৱিৱেকং উপগতো. তদা মম তাপসকালে হিমৱন্তে হিমালযপব্বতসমীপে ৱসি ৱাসং কপ্পেসি, চতূহি ইৰিযাপথেহি ৱিহাসীতি অত্থো.
৩৬. অহম্পি…পে… তদাতি যদা সো ভগৱা হিমৱন্তং উপগন্ত্ৱা ৱসি, তদা অহম্পি হিমৱন্তসমীপে কতঅস্সমে আ সমন্ততো কাযচিত্তপীড়াসঙ্খাতা পৰিস্সযা সমন্তি এত্থাতি অস্সমোতি লদ্ধনামে অৰঞ্ঞাৱাসে ৱসামীতি সম্বন্ধো. অচিৰাগতং মহাৱীৰন্তি অচিৰং আগতং মহাৱীৰিযৱন্তং লোকনাযকং পধানং তং ভগৱন্তং উপেসিন্তি সম্বন্ধো, আগতক্খণেযেৱ উপাগমিন্তি অত্থো.
৩৭. পুপ্ফচ্ছত্তং গহেত্ৱানাতি এৱং উপগচ্ছন্তো চ পদুমুপ্পলপুপ্ফাদীহি ছাদিতং পুপ্ফমযং ছত্তং গহেত্ৱা নৰাসভং নৰানং সেট্ঠং ভগৱন্তং ছাদেন্তো উপগচ্ছিং সমীপং গতোস্মীতি অত্থো. সমাধিং সমাপজ্জন্তন্তি ৰূপাৱচৰসমাধিজ্ঝানং সমাপজ্জন্তং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স অন্তৰাযং অহং অকাসিন্তি সম্বন্ধো.
৩৮. উভো হত্থেহি পগ্গয্হাতি তং সুসজ্জিতং পুপ্ফচ্ছত্তং দ্ৱীহি হত্থেহি উক্খিপিত্ৱা অহং ভগৱতো অদাসিন্তি সম্বন্ধো. পটিগ্গহেসীতি তং মযা দিন্নং পুপ্ফচ্ছত্তং পদুমুত্তৰো ভগৱা সম্পটিচ্ছি, সাদৰং সাদিযীতি অত্থো.
৪১. সতপত্তছত্তং পগ্গয্হাতি একেকস্মিং পদুমপুপ্ফে সতসতপত্তানং ৱসেন সতপত্তেহি পদুমপুপ্ফেহি ছাদিতং পুপ্ফচ্ছত্তং পকাৰেন আদৰেন গহেত্ৱা তাপসো মম অদাসীতি অত্থো. তমহং কিত্তযিস্সামীতি তং তাপসং অহং কিত্তযিস্সামি পাকটং কৰিস্সামীতি অত্থো. মম ভাসতো ভাসমানস্স ৱচনং সুণোথ মনসি কৰোথ.
৪২. পঞ্চৱীসতিকপ্পানীতি ইমিনা পুপ্ফচ্ছত্তদানেন পঞ্চৱীসতিৱাৰে তাৱতিংসভৱনে সক্কো হুত্ৱা দেৱৰজ্জং কৰিস্সতীতি সম্বন্ধো. চতুত্তিংসতিক্খত্তুঞ্চাতি চতুত্তিংসতিৱাৰে মনুস্সলোকে চক্কৱত্তী ৰাজা ভৱিস্সতি.
৪৩. যং যং যোনিন্তি মনুস্সযোনিআদীসু যং যং জাতিং সংসৰতি গচ্ছতি উপপজ্জতি. তত্থ তত্থ যোনিযং অব্ভোকাসে সুঞ্ঞট্ঠানে পতিট্ঠন্তং নিসিন্নং ঠিতং ৱা পদুমং ধাৰযিস্সতি উপৰি ছাদযিস্সতীতি অত্থো.
৪৫. পকাসিতে পাৱচনেতি তেন ভগৱতো সকলপিটকত্তযে পকাসিতে দীপিতে মনুস্সত্তং মনুস্সজাতিং লভিস্সতি উপপজ্জিস্সতি. মনোমযম্হি কাযম্হীতি মনেন ঝানচিত্তেন নিব্বত্তোতি মনোমযো, যথা চিত্তং পৱত্ততি, তথা কাযং পৱত্তেতি চিত্তগতিকং কৰোতীতি অত্থো. তম্হি মনোমযে কাযম্হি সো তাপসো চূড়পন্থকো নাম হুত্ৱা উত্তমো অগ্গো ভৱিস্সতীতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তত্তা উত্তানত্তা চ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
৫২. সৰিং কোকনদং অহন্তি অহং ভগৱতো নিম্মিতচোড়কং পৰিমজ্জন্তো কোকনদং পদুমং সৰিন্তি অত্থো. তত্থ চিত্তং ৱিমুচ্চি মেতি তস্মিং কোকনদে পদুমে ময্হং চিত্তং অধিমুচ্চি অল্লীনো, ততো অহং অৰহত্তং পাপুণিন্তি সম্বন্ধো.
৫৩. অহং মনোমযেসু চিত্তগতিকেসু কাযেসু সব্বত্থ সব্বেসু পাৰমিং পৰিযোসানং গতো পত্তোতি সম্বন্ধো. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.
চূড়পন্থকত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.