৩. সন্তিকেনিদানকথা

‘‘সন্তিকেনিদানং পন ‘একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’. ‘ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালায’ন্তি চ এৱং তস্মিং তস্মিং ঠানেযেৱ লব্ভতী’’তি ৱুত্তং. কিঞ্চাপি এৱং ৱুত্তং, অথ খো পন তম্পি আদিতো পট্ঠায এৱং ৱেদিতব্বং – উদানঞ্হি উদানেত্ৱা জযপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অহং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি ইমস্স পল্লঙ্কস্স কাৰণা সন্ধাৱিং, এত্তকং মে কালং ইমস্সেৱ পল্লঙ্কস্স কাৰণা অলঙ্কতসীসং গীৱায ছিন্দিত্ৱা দিন্নং, সুঅঞ্জিতানি অক্খীনি হদযমংসঞ্চ উপ্পাটেৱা দিন্নং, জালীকুমাৰসদিসা পুত্তা, কণ্হাজিনকুমাৰিসদিসা ধীতৰো, মদ্দীদেৱিসদিসা ভৰিযাযো চ পৰেসং দাসত্থায দিন্না. অযং মে পল্লঙ্কো জযপল্লঙ্কো থিৰপল্লঙ্কো, এত্থ মে নিসিন্নস্স সঙ্কপ্পা পৰিপুণ্ণা, ন তাৱ ইতো ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি অনেককোটিসতসহস্সসমাপত্তিযো সমাপজ্জন্তো সত্তাহং তত্থেৱ নিসীদি. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসীদি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী’’তি (মহাৱ. ১; উদা. ১).

অথ একচ্চানং দেৱতানং ‘‘অজ্জাপি নূন সিদ্ধত্থস্স কত্তব্বকিচ্চং অত্থি, পল্লঙ্কস্মিঞ্হি আলযং ন ৱিজহতী’’তি পৰিৱিতক্কো উদপাদি. সত্থা দেৱতানং পৰিৱিতক্কং ঞত্ৱা তাসং ৱিতক্কৱূপসমত্থং ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা যমকপাটিহাৰিযং দস্সেসি. মহাবোধিমণ্ডে হি কতপাটিহাৰিযঞ্চ ঞাতিসমাগমে কতপাটিহাৰিযঞ্চ পাথিকপুত্তসমাগমে কতপাটিহাৰিযঞ্চ সব্বং কণ্ডম্বৰুক্খমূলে কতযমকপাটিহাৰিযসদিসং অহোসি.

এৱং সত্থা ইমিনা পাটিহাৰিযেন দেৱতানং ৱিতক্কং ৱূপসমেত্ৱা পল্লঙ্কতো ঈসকং পাচীননিস্সিতে উত্তৰদিসাভাগে ঠত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱত মে পল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতং পটিৱিদ্ধ’’ন্তি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ পূৰিতানং পাৰমীনং বলাধিগমট্ঠানং পল্লঙ্কং বোধিৰুক্খঞ্চ অনিমিসেহি অক্খীহি ওলোকযমানো সত্তাহং ৱীতিনামেসি, তং ঠানং অনিমিসচেতিযং নাম জাতং. অথ সত্থা পল্লঙ্কস্স চ ঠিতট্ঠানস্স চ অন্তৰা চঙ্কমং মাপেত্ৱা পুৰত্থিমপচ্ছিমতো আযতে ৰতনচঙ্কমে চঙ্কমন্তো সত্তাহং ৱীতিনামেসি. তং ঠানং ৰতনচঙ্কমচেতিযং নাম জাতং.

চতুত্থে পন সত্তাহে বোধিতো পচ্ছিমুত্তৰদিসাভাগে দেৱতা ৰতনঘৰং মাপযিংসু. তত্থ ভগৱা পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা অভিধম্মপিটকং ৱিসেসতো চেত্থ অনন্তনযসমন্তপট্ঠানং ৱিচিনন্তো সত্তাহং ৱীতিনামেসি. আভিধম্মিকা পনাহু – ‘‘ৰতনঘৰং নাম ন সত্তৰতনমযং গেহং, সত্তন্নং পন পকৰণানং সম্মসিতট্ঠানং ‘ৰতনঘৰ’ন্তি ৱুচ্চতী’’তি. যস্মা পনেত্থ উভোপেতে পৰিযাযেন যুজ্জন্তি, তস্মা উভযম্পেতং গহেতব্বমেৱ. ততো পট্ঠায পন তং ঠানং ৰতনঘৰচেতিযং নাম জাতং. এৱং সত্থা বোধিসমীপেযেৱ চত্তাৰি সত্তাহানি ৱীতিনামেত্ৱা পঞ্চমে সত্তাহে বোধিৰুক্খমূলা যেন অজপালনিগ্ৰোধো তেনুপসঙ্কমি. তত্ৰাপি ধম্মং ৱিচিনন্তো ৱিমুত্তিসুখঞ্চ পটিসংৱেদেন্তো নিসীদি.

তস্মিং সমযে মাৰো পাপিমা ‘‘এত্তকং কালং অনুবন্ধন্তো ওতাৰাপেক্খোপি ইমস্স ন কিঞ্চি খলিতং অদ্দসং, অতিক্কন্তোদানি এস মম ৱস’’ন্তি দোমনস্সপ্পত্তো মহামগ্গে নিসীদিত্ৱা সোড়স কাৰণানি চিন্তেন্তো ভূমিযং সোড়স লেখা আকড্ঢি – ‘‘অহং এসো ৱিয দানপাৰমিং ন পূৰেসিং, তেনম্হি ইমিনা সদিসো ন জাতো’’তি একং লেখং আকড্ঢি. তথা ‘‘অহং এসো ৱিয সীলপাৰমিং…পে… নেক্খম্মপাৰমিং, পঞ্ঞাপাৰমিং, ৱীৰিযপাৰমিং, খন্তিপাৰমিং, সচ্চপাৰমিং, অধিট্ঠানপাৰমিং, মেত্তাপাৰমিং, উপেক্খাপাৰমিং ন পূৰেসিং, তেনম্হি ইমিনা সদিসো ন জাতো’’তি দসমং লেখং আকড্ঢি. তথা ‘‘অহং এসো ৱিয অসাধাৰণস্স ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণস্স পটিৱেধায উপনিস্সযভূতা দস পাৰমিযো ন পূৰেসিং, তেনম্হি ইমিনা সদিসো ন জাতো’’তি একাদসমং লেখং আকড্ঢি. তথা ‘‘অহং এসো ৱিয অসাধাৰণস্স আসযানুসযঞাণস্স…পে… মহাকৰুণাসমাপত্তিঞাণস্স, যমকপাটিহাৰিযঞাণস্স, অনাৱৰণঞাণস্স, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পটিৱেধায উপনিস্সযভূতা দস পাৰমিযো ন পূৰেসিং, তেনম্হি ইমিনা সদিসো ন জাতো’’তি সোড়সমং লেখং আকড্ঢি. এৱং মাৰো ইমেহি কাৰণেহি মহামগ্গে সোড়স লেখা আকড্ঢিত্ৱা নিসীদি.

তস্মিঞ্চ সমযে তণ্হা, অৰতি, ৰগা চাতি তিস্সো মাৰধীতৰো (সং. নি. ১.১৬১) ‘‘পিতা নো ন পঞ্ঞাযতি, কহং নু খো এতৰহী’’তি ওলোকযমানা তং দোমনস্সপ্পত্তং ভূমিং লেখমানং নিসিন্নং দিস্ৱা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কস্মা, তাত, ত্ৱং দুক্খী দুম্মনো’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘অম্মা, অযং মহাসমণো ময্হং ৱসং অতিক্কন্তো, এত্তকং কালং ওলোকেন্তো ওতাৰমস্স দট্ঠুং নাসক্খিং, তেনম্হি দুক্খী দুম্মনো’’তি. ‘‘যদি এৱং মা চিন্তযিত্থ, মযমেতং অত্তনো ৱসে কত্ৱা আদায আগমিস্সামা’’তি আহংসু. ‘‘ন সক্কা, অম্মা, এস কেনচি ৱসে কাতুং, অচলায সদ্ধায পতিট্ঠিতো এস পুৰিসো’’তি. ‘‘তাত, মযং ইত্থিযো নাম, ইদানেৱ নং ৰাগপাসাদীহি বন্ধিত্ৱা আনেস্সাম, তুম্হে মা চিন্তযিত্থা’’তি ৱত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘পাদে তে, সমণ, পৰিচাৰেমা’’তি আহংসু. ভগৱা নেৱ তাসং ৱচনং মনসি অকাসি, ন অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা ওলোকেসি, অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে ৱিমুত্তিযা ৱিৱেকসুখঞ্ঞেৱ অনুভৱন্তো নিসীদি.

পুন মাৰধীতৰো ‘‘উচ্চাৱচা খো পুৰিসানং অধিপ্পাযা, কেসঞ্চি কুমাৰিকাসু পেমং হোতি, কেসঞ্চি পঠমৱযে ঠিতাসু, কেসঞ্চি মজ্ঝিমৱযে ঠিতাসু, কেসঞ্চি পচ্ছিমৱযে ঠিতাসু, যংনূন মযং নানপ্পকাৰেহি ৰূপেহি পলোভেত্ৱা গণ্হেয্যামা’’তি একমেকা কুমাৰিকৱণ্ণাদিৱসেন সকং সকং অত্তভাৱং অভিনিম্মিনিত্ৱা কুমাৰিকা, অৱিজাতা, সকিংৱিজাতা, দুৱিজাতা, মজ্ঝিমিত্থিযো, মহিত্থিযো চ হুত্ৱা ছক্খত্তুং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘পাদে তে, সমণ, পৰিচাৰেমা’’তি আহংসু. তম্পি ভগৱা ন মনসাকাসি, যথা তং অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে ৱিমুত্তো. কেচি পনাচৰিযা ৱদন্তি – ‘‘তা মহিত্থিভাৱেন উপগতা দিস্ৱা ভগৱা – ‘এতা খণ্ডদন্তা পলিতকেসা হোন্তূ’তি অধিট্ঠাসী’’তি. তং ন গহেতব্বং. ন হি ভগৱা এৱৰূপং অধিট্ঠানং অকাসি. ভগৱা পন ‘‘অপেথ তুম্হে, কিং দিস্ৱা এৱং ৱাযমথ, এৱৰূপং নাম অৱীতৰাগাদীনং পুৰতো কাতুং ৱট্টতি. তথাগতস্স পন ৰাগো পহীনো, দোসো পহীনো, মোহো পহীনো’’তি অত্তনো কিলেসপ্পহানং আৰব্ভ –

‘‘যস্স জিতং নাৱজীযতি, জিতমস্স নোযাতি কোচি লোকে;

তং বুদ্ধমনন্তগোচৰং, অপদং কেন পদেন নেস্সথ.

‘‘যস্স জালিনী ৱিসত্তিকা, তণ্হা নত্থি কুহিঞ্চি নেতৱে;

তং বুদ্ধমনন্তগোচৰং, অপদং কেন পদেন নেস্সথা’’তি. (ধ. প. ১৭৯-১৮০) –

ইমা ধম্মপদে বুদ্ধৱগ্গে দ্ৱে গাথা ৱদন্তো ধম্মং দেসেসি. তা ‘‘সচ্চং কিৰ নো পিতা অৱোচ, ‘অৰহং সুগতো লোকে, ন ৰাগেন সুৱানযো’’’তিআদীনি (সং. নি. ১.১৬১) ৱত্ৱা পিতু সন্তিকং আগমিংসু.

ভগৱাপি তত্থেৱ সত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা ততো মুচলিন্দমূলং অগমাসি. তত্থ সত্তাহৱদ্দলিকায উপ্পন্নায সীতাদিপটিবাহনত্থং মুচলিন্দেন নাম নাগৰাজেন সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিত্তো অসম্বাধায গন্ধকুটিযং ৱিহৰন্তো ৱিয ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদিযমানো সত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা ৰাজাযতনং উপসঙ্কমিত্ৱা তত্থপি ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদিযমানোযেৱ সত্তাহং ৱীতিনামেসি. এত্তাৱতা সত্ত সত্তাহানি পৰিপুণ্ণানি. এত্থন্তৰে নেৱ মুখধোৱনং, ন সৰীৰপটিজগ্গনং, ন আহাৰকিচ্চং অহোসি, ঝানসুখফলসুখেনেৱ চ ৱীতিনামেসি.

অথস্স তস্মিং সত্তসত্তাহমত্থকে একূনপঞ্ঞাসতিমে দিৱসে তত্থ নিসিন্নস্স ‘‘মুখং ধোৱিস্সামী’’তি চিত্তং উদপাদি. সক্কো দেৱানমিন্দো অগদহৰীতকং আহৰিত্ৱা অদাসি, সত্থা তং পৰিভুঞ্জি, তেনস্স সৰীৰৱড়ঞ্জো অহোসি. অথস্স সক্কোযেৱ নাগলতাদন্তকট্ঠঞ্চেৱ মুখধোৱনোদকঞ্চ অদাসি. সত্থা তং দন্তকট্ঠং খাদিত্ৱাৱ অনোতত্তদহোদকেন মুখং ধোৱিত্ৱা তত্থেৱ ৰাজাযতনমূলে নিসীদি.

তস্মিং সমযে তপুস্স ভল্লিকা নাম দ্ৱে ৱাণিজা পঞ্চহি সকটসতেহি উক্কলা জনপদা মজ্ঝিমদেসং গচ্ছন্তা পুব্বে অত্তনো ঞাতিসালোহিতায দেৱতায সকটানি সন্নিৰুম্ভিত্ৱা সত্থু আহাৰসম্পাদনে উস্সাহিতা মন্থঞ্চ মধুপিণ্ডিকঞ্চ আদায – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু নো, ভন্তে, ভগৱা ইমং আহাৰং অনুকম্পং উপাদাযা’’তি সত্থাৰং উপনামেত্ৱা অট্ঠংসু. ভগৱা পাযাসপটিগ্গহণদিৱসেযেৱ পত্তস্স অন্তৰহিতত্তা ‘‘ন খো তথাগতা হত্থেসু পটিগ্গণ্হন্তি, কিম্হি নু খো অহং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. অথস্স চিত্তং ঞত্ৱা চতূহি দিসাহি চত্তাৰো মহাৰাজানো ইন্দনীলমণিমযে পত্তে উপনামেসুং, ভগৱা তে পটিক্খিপি. পুন মুগ্গৱণ্ণসেলমযে চত্তাৰো পত্তে উপনামেসুং. ভগৱা চতুন্নম্পি মহাৰাজানং সদ্ধানুৰক্খণত্থায চত্তাৰোপি পত্তে পটিগ্গহেত্ৱা উপৰূপৰি ঠপেত্ৱা ‘‘একো হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. চত্তাৰোপি মুখৱট্টিযং পঞ্ঞাযমানলেখা হুত্ৱা মজ্ঝিমপ্পমাণেন একত্তং উপগমিংসু. ভগৱা তস্মিং পচ্চগ্ঘে সেলমযে পত্তে আহাৰং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং অকাসি. তে দ্ৱে ভাতৰো ৱাণিজা বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সৰণং গন্ত্ৱা দ্ৱেৱাচিকা উপাসকা অহেসুং. অথ নেসং ‘‘একং নো, ভন্তে, পৰিচৰিতব্বট্ঠানং দেথা’’তি ৱদন্তানং দক্খিণহত্থেন অত্তনো সীসং পৰামসিত্ৱা কেসধাতুযো অদাসি. তে অত্তনো নগৰে তা ধাতুযো সুৱণ্ণসমুগ্গস্স অন্তো পক্খিপিত্ৱা চেতিযং পতিট্ঠাপেসুং.

সম্মাসম্বুদ্ধো পন ততো ৱুট্ঠায পুন অজপালনিগ্ৰোধমেৱ গন্ত্ৱা নিগ্ৰোধমূলে নিসীদি. অথস্স তত্থ নিসিন্নমত্তস্সেৱ অত্তনা অধিগতধম্মস্স গম্ভীৰতং পচ্চৱেক্খন্তস্স সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণো – ‘‘কিচ্ছেন অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো’’তি পৰেসং অদেসেতুকামতাকাৰপ্পত্তো ৱিতক্কো উদপাদি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ‘‘নস্সতি ৱত ভো লোকো, ৱিনস্সতি ৱত ভো লোকো’’তি দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি সক্কসুযামসন্তুসিতনিম্মানৰতিৱসৱত্তিমহাব্ৰহ্মানো আদায সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা ‘‘দেসেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্ম’’ন্তিআদিনা নযেন ধম্মদেসনং আযাচি.

সত্থা তস্স পটিঞ্ঞং দত্ৱা ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘আড়াৰো পণ্ডিতো, সো ইমং ধম্মং খিপ্পং আজানিস্সতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা পুন ওলোকেন্তো তস্স সত্তাহকালঙ্কতভাৱং ঞত্ৱা উদকং আৱজ্জেসি. তস্সাপি অভিদোসকালঙ্কতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘বহূপকাৰা খো মে পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ’’তি পঞ্চৱগ্গিযে আৰব্ভ মনসি কত্ৱা ‘‘কহং নু খো তে এতৰহি ৱিহৰন্তী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে’’তি ঞত্ৱা কতিপাহং বোধিমণ্ডসামন্তাযেৱ পিণ্ডায চৰন্তো ৱিহৰিত্ৱা ‘‘আসাড়্হিপুণ্ণমাযং বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ধম্মচক্কং পৱত্তেস্সামী’’তি পক্খস্স চাতুদ্দসিযং পচ্চূসসমযে পচ্চুট্ঠায পভাতায ৰত্তিযা কালস্সেৱ পত্তচীৱৰমাদায অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং পটিপন্নো অন্তৰামগ্গে উপকং নাম আজীৱকং দিস্ৱা তস্স অত্তনো বুদ্ধভাৱং আচিক্খিত্ৱা তং দিৱসমেৱ সাযন্হসমযে ইসিপতনং সম্পাপুণি.

পঞ্চৱগ্গিযা তথাগতং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং আৱুসো, সমণো গোতমো পচ্চযবাহুল্লায আৱত্তিত্ৱা পৰিপুণ্ণকাযো পীণিন্দ্ৰিযো সুৱণ্ণৱণ্ণো হুত্ৱা আগচ্ছতি. ইমস্স ৱন্দনাদীনি ন কৰিস্সাম, মহাকুলপ্পসুতো খো পনেস আসনাভিহাৰং অৰহতি, তেনস্স আসনমত্তং পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি কতিকং অকংসু. ভগৱা সদেৱকস্স লোকস্স চিত্তাচাৰজাননসমত্থেন ঞাণেন ‘‘কিং নু খো ইমে চিন্তযিংসূ’’তি আৱজ্জেত্ৱা চিত্তং অঞ্ঞাসি. অথ তেসু সব্বদেৱমনুস্সেসু অনোদিস্সকৱসেন ফৰণসমত্থং মেত্তচিত্তং সঙ্খিপিত্ৱা ওদিস্সকৱসেন মেত্তচিত্তেন ফৰি. তে ভগৱতা মেত্তচিত্তেন সংফুট্ঠা তথাগতে উপসঙ্কমন্তে সকায কতিকায সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা অভিৱাদনাদীনি সব্বকিচ্চানি অকংসু. সম্মাসম্বুদ্ধভাৱং পনস্স অজানন্তা কেৱলং নামেন চ আৱুসোৱাদেন চ সমুদাচৰিংসু.

অথ নে ভগৱা – ‘‘মা, ভিক্খৱে, তথাগতং নামেন চ আৱুসোৱাদেন চ সমুদাচৰথ. অৰহং, ভিক্খৱে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি অত্তনো বুদ্ধভাৱং ঞাপেত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তযোগে ৱত্তমানে অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি পৰিৱুতো পঞ্চৱগ্গিযত্থেৰে আমন্তেত্ৱা তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং ছঞাণৱিজম্ভনং অনুত্তৰং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তন্তং (মহাৱ. ১৩ আদযো; সং. নি. ৫.১০৮১) দেসেসি. তেসু কোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেন্তো সুত্তপৰিযোসানে অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সত্থা তত্থেৱ ৱস্সং উপগন্ত্ৱা পুনদিৱসে ৱপ্পত্থেৰং ওৱদন্তো ৱিহাৰেযেৱ নিসীদি, সেসা চত্তাৰোপি পিণ্ডায চৰিংসু. ৱপ্পত্থেৰো পুব্বণ্হেযেৱ সোতাপত্তিফলং পাপুণি. এতেনেৱুপাযেন পুনদিৱসে ভদ্দিযত্থেৰং, পুনদিৱসে মহানামত্থেৰং, পুনদিৱসে অস্সজিত্থেৰন্তি সব্বে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা পঞ্চমিযং পক্খস্স পঞ্চপি থেৰে সন্নিপাতেত্ৱা অনত্তলক্খণসুত্তন্তং (মহাৱ. ২০ আদযো; সং. নি. ৩.৫৯) দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে পঞ্চপি থেৰা অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. অথ সত্থা যসস্স কুলপুত্তস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা তং ৰত্তিভাগে নিব্বিজ্জিত্ৱা গেহং পহায নিক্খন্তং ‘‘এহি যসা’’তি পক্কোসিত্ৱা তস্মিংযেৱ ৰত্তিভাগে সোতাপত্তিফলে, পুনদিৱসে অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা, অপৰেপি তস্স সহাযকে চতুপঞ্ঞাসজনে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৱা অৰহত্তং পাপেসি.

এৱং লোকে একসট্ঠিযা অৰহন্তেসু জাতেসু সত্থা ৱুট্ঠৱস্সো পৱাৰেত্ৱা ‘‘চৰথ ভিক্খৱে চাৰিক’’ন্তি সট্ঠিভিক্খূ দিসাসু পেসেত্ৱা সযং উৰুৱেলং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে কপ্পাসিকৱনসণ্ডে তিংসভদ্দৱগ্গিযকুমাৰে ৱিনেসি. তেসু সব্বপচ্ছিমকো সোতাপন্নো, সব্বুত্তমো অনাগামী অহোসি. তেপি সব্বে এহিভিক্খুভাৱেনেৱ পব্বাজেত্ৱা দিসাসু পেসেত্ৱা উৰুৱেলং গন্ত্ৱা অড্ঢুড্ঢপাটিহাৰিযসহস্সানি দস্সেত্ৱা উৰুৱেলকস্সপাদযো সহস্সজটিলপৰিৱাৰে তেভাতিকজটিলে ৱিনেত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বাজেত্ৱা গযাসীসে নিসীদাপেত্ৱা আদিত্তপৰিযাযদেসনায (মহাৱ. ৫৪) অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা তেন অৰহন্তসহস্সেন পৰিৱুতো ‘‘বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো দিন্নপটিঞ্ঞং মোচেস্সামী’’তি ৰাজগহনগৰূপচাৰে লট্ঠিৱনুয্যানং অগমাসি. ৰাজা উয্যানপালস্স সন্তিকা ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৱা দ্ৱাদসনহুতেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি পৰিৱুতো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা চক্কৱিচিত্ততলেসু সুৱণ্ণপট্টৱিতানং ৱিয পভাসমুদযং ৱিস্সজ্জেন্তেসু তথাগতস্স পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং পৰিসায.

অথ খো তেসং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো মহাসমণো উৰুৱেলকস্সপে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, উদাহু উৰুৱেলকস্সপো মহাসমণে’’তি. ভগৱা তেসং চেতস্সা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায উৰুৱেলকস্সপং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কিমেৱ দিস্ৱা উৰুৱেলৱাসি, পহাসি অগ্গিং কিসকোৱদানো;

পুচ্ছামি তং কস্সপ এতমত্থং, কথং পহীনং তৱ অগ্গিহুত্ত’’ন্তি. –

থেৰোপি ভগৱতো অধিপ্পাযং ৱিদিত্ৱা –

‘‘ৰূপে চ সদ্দে চ অথো ৰসে চ, কামিত্থিযো চাভিৱদন্তি যঞ্ঞা;

এতং মলন্তী উপধীসু ঞত্ৱা, তস্মা ন যিট্ঠে ন হুতে অৰঞ্জি’’ন্তি. (মহাৱ. ৫৫) –

ইমং গাথং ৱত্ৱা অত্তনো সাৱকভাৱপ্পকাসনত্থং তথাগতস্স পাদপিট্ঠে সীসং ঠপেত্ৱা ‘‘সত্থা মে, ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মী’’তি ৱত্ৱা একতালং দ্ৱিতালং তিতালন্তি যাৱ সত্ততালপ্পমাণং সত্তক্খত্তুং ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ওৰুয্হ তথাগতং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা মহাজনো ‘‘অহো মহানুভাৱা বুদ্ধা, এৱঞ্হি থামগতদিট্ঠিকো নাম ‘অৰহা’তি মঞ্ঞমানো উৰুৱেলকস্সপোপি দিট্ঠিজালং ভিন্দিত্ৱা তথাগতেন দমিতো’’তি সত্থু গুণকথংযেৱ কথেসি. ভগৱা ‘‘নাহং ইদানিযেৱ উৰুৱেলকস্সপং দমেমি, অতীতেপি এস মযা দমিতো’’তি ৱত্ৱা ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা মহানাৰদকস্সপজাতকং (জা. ২.২২.১১৫৩ আদযো) কথেত্ৱা চত্তাৰি সচ্চানি পকাসেসি. ৰাজা একাদসহি নহুতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, একনহুতং উপাসকত্তং পটিৱেদেসি. ৰাজা সত্থু সন্তিকে নিসিন্নোযেৱ পঞ্চ অস্সাসকে পৱেদেত্ৱা সৰণং গন্ত্ৱা স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমি.

পুনদিৱসে যেহি চ ভগৱা হিয্যো দিট্ঠো, যেহি চ অদিট্ঠো, তে সব্বেপি ৰাজগহৱাসিনো অট্ঠাৰসকোটিসঙ্খা মনুস্সা তথাগতং দট্ঠুকামা পাতোৱ ৰাজগহতো লট্ঠিৱনুয্যানং অগমংসু. তিগাৱুতো মগ্গো নপ্পহোসি, সকললট্ঠিৱনুয্যানং নিৰন্তৰং ফুটং অহোসি. মহাজনো দসবলস্স ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং অত্তভাৱং পস্সন্তোপি তিত্তিং কাতুং নাসক্খি. ৱণ্ণভূমি নামেসা. এৱৰূপেসু হি ঠানেসু ভগৱতো লক্খণানুব্যঞ্জনাদিপ্পভেদা সব্বাপি ৰূপকাযসিৰী ৱণ্ণেতব্বা. এৱং ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং দসবলস্স সৰীৰং পস্সমানেন মহাজনেন নিৰন্তৰং ফুটে উয্যানে চ গমনমগ্গে চ একভিক্খুস্সপি নিক্খমনোকাসো নাহোসি. তং দিৱসং কিৰ ভগৱতো ভত্তং ছিন্নং ভৱেয্য, তস্মা ‘‘তং মা অহোসী’’তি সক্কস্স নিসিন্নাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো আৱজ্জমানো তং কাৰণং ঞত্ৱা মাণৱকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা বুদ্ধধম্মসঙ্ঘপটিসংযুত্তা থুতিযো ৱদমানো দসবলস্স পুৰতো ওতৰিত্ৱা দেৱানুভাৱেন ওকাসং কত্ৱা –

‘‘দন্তো দন্তেহি সহ পুৰাণজটিলেহি, ৱিপ্পমুত্তো ৱিপ্পমুত্তেহি;

সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণো, ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা.

‘‘মুত্তো মুত্তেহি…পে….

‘‘তিণ্ণো তিণ্ণেহি…পে….

‘‘সন্তো সন্তেহি…পে… ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা.

‘‘দসৱাসো দসবলো, দসধম্মৱিদূ দসভি চুপেতো;

সো দসসতপৰিৱাৰো, ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা’’তি. (মহাৱ. ৫৮) –

ইমাহি গাথাহি সত্থু ৱণ্ণং ৱদমানো পুৰতো পাযাসি. তদা মহাজনো মাণৱকস্স ৰূপসিৰিং দিস্ৱা ‘‘অতিৱিয অভিৰূপো ৱতাযং মাণৱকো, ন খো পন অম্হেহি দিট্ঠপুব্বো’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কুতো অযং মাণৱকো, কস্স ৱা অয’’ন্তি আহ. তং সুত্ৱা মাণৱো –

‘‘যো ধীৰো সব্বধি দন্তো, সুদ্ধো অপ্পটিপুগ্গলো;

অৰহং সুগতো লোকে, তস্সাহং পৰিচাৰকো’’তি. – গাথমাহ;

সত্থা সক্কেন কতোকাসং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা ভিক্খুসহস্সপৰিৱুতো ৰাজগহং পাৱিসি. ৰাজা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, তীণি ৰতনানি ৱিনা ৱসিতুং ন সক্খিস্সামি, ৱেলায ৱা অৱেলায ৱা ভগৱতো সন্তিকং আগমিস্সামি, লট্ঠিৱনুয্যানঞ্চ নাম অতিদূৰে, ইদং পন অম্হাকং ৱেড়ুৱনুয্যানং নাতিদূৰং নচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নং বুদ্ধাৰহং সেনাসনং. ইদং মে, ভন্তে, ভগৱা পটিগ্গণ্হাতূ’’তি সুৱণ্ণভিঙ্গাৰেন পুপ্ফগন্ধৱাসিতং মণিৱণ্ণং উদকমাদায ৱেড়ুৱনুয্যানং পৰিচ্চজন্তো দসবলস্স হত্থে উদকং পাতেসি. তস্মিং আৰামে পটিগ্গহিতেযেৱ ‘‘বুদ্ধসাসনস্স মূলানি ওতিণ্ণানী’’তি মহাপথৱী কম্পি. জম্বুদীপতলস্মিঞ্হি ঠপেত্ৱা ৱেড়ুৱনং অঞ্ঞং মহাপথৱিং কম্পেত্ৱা গহিতসেনাসনং নাম নত্থি. তম্বপণ্ণিদীপেপি ঠপেত্ৱা মহাৱিহাৰং অঞ্ঞং পথৱিং কম্পেত্ৱা গহিতসেনাসনং নাম নত্থি. সত্থা ৱেড়ুৱনাৰামং পটিগ্গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো অনুমোদনং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৱেড়ুৱনং অগমাসি.

তস্মিং খো পন সমযে সাৰিপুত্তো চ মোগ্গল্লানো চাতি দ্ৱে পৰিব্বাজকা ৰাজগহং উপনিস্সায ৱিহৰন্তি অমতং পৰিযেসমানা. তেসু সাৰিপুত্তো অস্সজিত্থেৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো পযিৰুপাসিত্ৱা ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা’’তিআদিগাথং (মহাৱ. ৬০; অপ. থেৰ ১.১.২৮৬) সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায অত্তনো সহাযকস্স মোগ্গল্লানস্সপি তমেৱ গাথং অভাসি. সোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তে উভোপি সঞ্চযং ওলোকেত্ৱা অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসু মোগ্গল্লানো সত্তাহেন অৰহত্তং পাপুণি, সাৰিপুত্তো অড্ঢমাসেন. উভোপি তে সত্থা অগ্গসাৱকট্ঠানে ঠপেসি. সাৰিপুত্তত্থেৰেন চ অৰহত্তং পত্তদিৱসেযেৱ সন্নিপাতং অকাসি.

তথাগতে পন তস্মিঞ্ঞেৱ ৱেড়ুৱনুয্যানে ৱিহৰন্তে সুদ্ধোদনমহাৰাজা ‘‘পুত্তো কিৰ মে ছব্বস্সানি দুক্কৰকাৰিকং চৰিত্ৱা পৰমাভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে ৱিহৰতী’’তি সুত্ৱা অঞ্ঞতৰং অমচ্চং আমন্তেসি – ‘‘এহি ভণে, ত্ৱং পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰো ৰাজগহং গন্ত্ৱা মম ৱচনেন ‘পিতা তে সুদ্ধোদনমহাৰাজা দট্ঠুকামো’তি ৱত্ৱা মম পুত্তং গণ্হিত্ৱা এহী’’তি আহ. সো ‘‘এৱং, দেৱা’’তি ৰঞ্ঞো ৱচনং সিৰসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰো খিপ্পমেৱ সট্ঠিযোজনমগ্গং গন্ত্ৱা দসবলস্স চতুপৰিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ধম্মদেসনাৱেলাযং ৱিহাৰং পাৱিসি. সো ‘‘তিট্ঠতু তাৱ ৰঞ্ঞা পহিতসাসন’’ন্তি পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা যথাঠিতোৱ সদ্ধিং পুৰিসসহস্সেন অৰহত্তং পত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. ভগৱা ‘‘এথ ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. সব্বে তঙ্খণঞ্ঞেৱ ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা সট্ঠিৱস্সিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং. অৰহত্তং পত্তকালতো পট্ঠায পন অৰিযা নাম মজ্ঝত্তাৱ হোন্তীতি, সো ৰঞ্ঞা পহিতসাসনং দসবলস্স ন কথেসি. ৰাজা – ‘‘নেৱ গতো আগচ্ছতি, ন সাসনং সুয্যতী’’তি ‘‘এহি ভণে, ত্ৱং গচ্ছা’’তি এতেনেৱ নিযামেন অঞ্ঞং অমচ্চং পেসেসি. সোপি গন্ত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ সদ্ধিং পৰিসায অৰহত্তং পত্ৱা তুণ্হী অহোসি. পুন ৰাজা ‘‘এহি ভণে, ত্ৱং গচ্ছ, ত্ৱং গচ্ছা’’তি এতেনেৱ নিযামেন অপৰেপি সত্ত অমচ্চে পেসেসি. তে সব্বে নৱ পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰা নৱ অমচ্চা অত্তনো কিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা তুণ্হীভূতা তত্থেৱ ৱিহৰিংসু.

ৰাজা সাসনমত্তম্পি আহৰিত্ৱা আচিক্খন্তং অলভিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘এত্তকাপি জনা মযি সিনেহাভাৱেন সাসনমত্তম্পি ন পচ্চাহৰিংসু, কো নু খো মে সাসনং কৰিস্সতী’’তি সব্বং ৰাজবলং ওলোকেন্তো কাড়ুদাযিং অদ্দস. সো কিৰ ৰঞ্ঞো সব্বত্থসাধকো অব্ভন্তৰিকো অতিৱিয ৱিস্সাসিকো অমচ্চো বোধিসত্তেন সদ্ধিং একদিৱসে জাতো সহপংসুকীড়কো সহাযো. অথ নং ৰাজা আমন্তেসি – ‘‘তাত কাড়ুদাযি, অহং মম পুত্তং দট্ঠুকামো নৱপুৰিসসহস্সপৰিৱাৰেন নৱ অমচ্চে পেসেসিং, তেসু একোপি আগন্ত্ৱা সাসনমত্তং আৰোচেন্তো নাম নত্থি. দুজ্জানো খো পন মে জীৱিতন্তৰাযো, জীৱমানোযেৱাহং পুত্তং দট্ঠুকামো. সক্খিস্সসি নু খো মে পুত্তং দস্সেতু’’ন্তি? ‘‘সক্খিস্সামি, দেৱ, সচে পব্বজিতুং লভিস্সামী’’তি. ‘‘তাত, ত্ৱং পব্বজিতো ৱা অপব্বজিতো ৱা ময্হং পুত্তং দস্সেহী’’তি. সো ‘‘সাধু, দেৱা’’তি ৰঞ্ঞো সাসনং আদায ৰাজগহং গন্ত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনাৱেলায পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৱা সপৰিৱাৰো অৰহত্তং পত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজিত্ৱা ৱিহাসি.

সত্থা বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমং অন্তোৱস্সং ইসিপতনে ৱসিত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সো পৱাৰেত্ৱা উৰুৱেলং গন্ত্ৱা তত্থ তযো মাসে ৱসন্তো তেভাতিকজটিলে ৱিনেত্ৱা ভিক্খুসহস্সপৰিৱাৰো ফুস্সমাসপুণ্ণমাযং ৰাজগহং গন্ত্ৱা দ্ৱে মাসে ৱসি. এত্তাৱতা বাৰাণসিতো নিক্খন্তস্স পঞ্চ মাসা জাতা, সকলো হেমন্তো অতিক্কন্তো. কাড়ুদাযিত্থেৰস্স আগতদিৱসতো সত্তট্ঠদিৱসা ৱীতিৱত্তা. থেৰো ফগ্গুণমাসপুণ্ণমাযং চিন্তেসি – ‘‘অতিক্কন্তো দানি হেমন্তো, ৱসন্তসমযো অনুপ্পত্তো, মনুস্সেহি সস্সাদীনি উদ্ধৰিত্ৱা সম্মুখসম্মুখট্ঠানেহি মগ্গা দিন্না, হৰিততিণসঞ্ছন্না পথৱী, সুপুপ্ফিতা ৱনসণ্ডা, পটিপজ্জনক্খমা মগ্গা, কালো দসবলস্স ঞাতিসঙ্গহং কাতু’’ন্তি. অথ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা –

‘‘অঙ্গাৰিনো দানি দুমা ভদন্তে, ফলেসিনো ছদনং ৱিপ্পহায;

তে অচ্চিমন্তোৱ পভাসযন্তি, সমযো মহাৱীৰ ভাগী ৰসানং…পে…. (থেৰগা. ৫২৭);

‘‘নাতিসীতং নাতিউণ্হং, নাতিদুব্ভিক্খছাতকং;

সদ্দলা হৰিতা ভূমি, এস কালো মহামুনী’’তি. –

সট্ঠিমত্তাহি গাথাহি দসবলস্স কুলনগৰগমনৱণ্ণং ৱণ্ণেসি. অথ নং সত্থা – ‘‘কিং নু খো, উদাযি, মধুৰস্সৰেন গমনৱণ্ণং ৱণ্ণেসী’’তি আহ. ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, পিতা সুদ্ধোদনমহাৰাজা তুম্হে পস্সিতুকামো, কৰোথ ঞাতকানং সঙ্গহ’’ন্তি. ‘‘সাধু, উদাযি, কৰিস্সামি ঞাতকানং সঙ্গহং, ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰোচেহি, গমিযৱত্তং পৰিপূৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো তেসং আৰোচেসি.

ভগৱা অঙ্গমগধৱাসীনং কুলপুত্তানং দসহি সহস্সেহি, কপিলৱত্থুৱাসীনং দসহি সহস্সেহীতি সব্বেহেৱ ৱীসতিসহস্সেহি খীণাসৱভিক্খূহি পৰিৱুতো ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা দিৱসে দিৱসে যোজনং গচ্ছতি. ‘‘ৰাজগহতো সট্ঠিযোজনং কপিলৱত্থুং দ্ৱীহি মাসেহি পাপুণিস্সামী’’তি অতুৰিতচাৰিকং পক্কামি. থেৰোপি ‘‘ভগৱতো নিক্খন্তভাৱং ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামী’’তি ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেসনে পাতুৰহোসি. ৰাজা থেৰং দিস্ৱা তুট্ঠচিত্তো মহাৰহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা অত্তনো পটিযাদিতস্স নানগ্গৰসভোজনস্স পত্তং পূৰেত্ৱা অদাসি. থেৰো উট্ঠায গমনাকাৰং দস্সেসি. ‘‘নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জ, তাতা’’তি. ‘‘সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ভুঞ্জিস্সামি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কহং পন, তাত, সত্থা’’তি? ‘‘ৱীসতিসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰো তুম্হাকং দস্সনত্থায চাৰিকং নিক্খন্তো, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা তুট্ঠমানসো আহ – ‘‘তুম্হে ইমং পৰিভুঞ্জিত্ৱা যাৱ মম পুত্তো ইমং নগৰং পাপুণাতি, তাৱস্স ইতোৱ পিণ্ডপাতং পৰিহৰথা’’তি. থেৰো অধিৱাসেসি. ৰাজা থেৰং পৰিৱিসিত্ৱা পত্তং গন্ধচুণ্ণেন উব্বট্টেত্ৱা উত্তমস্স ভোজনস্স পূৰেত্ৱা ‘‘তথাগতস্স দেথা’’তি থেৰস্স হত্থে পতিট্ঠাপেসি. থেৰো সব্বেসং পস্সন্তানংযেৱ পত্তং আকাসে খিপিত্ৱা সযম্পি ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা সত্থু হত্থে ঠপেসি. সত্থা তং পৰিভুঞ্জি. এতেনেৱ উপাযেন থেৰো দিৱসে দিৱসে পিণ্ডপাতং আহৰি. সত্থাপি অন্তৰামগ্গে ৰঞ্ঞোযেৱ পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জি. থেৰোপি ভত্তকিচ্চাৱসানে দিৱসে দিৱসে ‘‘অজ্জ ভগৱা এত্তকং আগতো, অজ্জ এত্তক’’ন্তি বুদ্ধগুণপটিসংযুত্তায চ কথায সকলং ৰাজকুলং সত্থুদস্সনং ৱিনাযেৱ সত্থৰি সঞ্জাতপ্পসাদং অকাসি. তেনেৱ নং ভগৱা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং কুলপ্পসাদকানং যদিদং কাড়ুদাযী’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২২৫) এতদগ্গে ঠপেসি.

সাকিযাপি খো অনুপ্পত্তে ভগৱতি ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠং পস্সিস্সামা’’তি সন্নিপতিত্ৱা ভগৱতো ৱসনট্ঠানং ৱীমংসমানা ‘‘নিগ্ৰোধসক্কস্স আৰামো ৰমণীযো’’তি সল্লক্খেত্ৱা তত্থ সব্বং পটিজগ্গনৱিধিং কাৰেত্ৱা গন্ধপুপ্ফহত্থা পচ্চুগ্গমনং কৰোন্তা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতে দহৰদহৰে নাগৰদাৰকে চ নাগৰদাৰিকাযো চ পঠমং পহিণিংসু, ততো ৰাজকুমাৰে চ ৰাজকুমাৰিকাযো চ, তেসং অনন্তৰা সামং গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজযমানা ভগৱন্তং গহেত্ৱা নিগ্ৰোধাৰামমেৱ অগমংসু. তত্থ ভগৱা ৱীসতিসহস্সখীণাসৱপৰিৱুতো পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদি. সাকিযা নাম মানজাতিকা মানত্থদ্ধা, তে ‘‘সিদ্ধত্থকুমাৰো অম্হেহি দহৰতৰো, অম্হাকং কনিট্ঠো, ভাগিনেয্যো, পুত্তো, নত্তা’’তি চিন্তেত্ৱা দহৰদহৰে ৰাজকুমাৰে আহংসু – ‘‘তুম্হে ৱন্দথ, মযং তুম্হাকং পিট্ঠিতো নিসীদিস্সামা’’তি.

তেসু এৱং অৱন্দিত্ৱা নিসিন্নেসু ভগৱা তেসং অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৱা ‘‘ন মং ঞাতযো ৱন্দন্তি, হন্দ দানি তে ৱন্দাপেস্সামী’’তি অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা তেসং সীসে পাদপংসুং ওকিৰমানো ৱিয কণ্ডম্বৰুক্খমূলে যমকপাটিহাৰিযসদিসং পাটিহাৰিযং অকাসি. ৰাজা তং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং জাতদিৱসে কালদেৱলস্স ৱন্দনত্থং উপনীতানং ৱোপাদে পৰিৱত্তেত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স মত্থকে পতিট্ঠিতে দিস্ৱাপি অহং তুম্হাকং পাদে ৱন্দিং, অযং মে পঠমৱন্দনা. ৱপ্পমঙ্গলদিৱসে চ জম্বুচ্ছাযায সিৰিসযনে নিপন্নানং ৱোজম্বুচ্ছাযায অপৰিৱত্তনং দিস্ৱাপি পাদে ৱন্দিং, অযং মে দুতিযৱন্দনা. ইদানি পন ইমং অদিট্ঠপুব্বং পাটিহাৰিযং দিস্ৱাপি অহং তুম্হাকং পাদে ৱন্দামি, অযং মে ততিযৱন্দনা’’তি. ৰঞ্ঞা পন ৱন্দিতে ভগৱন্তং অৱন্দিত্ৱা ঠাতুং সমত্থো নাম একসাকিযোপি নাহোসি, সব্বে ৱন্দিংসুযেৱ.

ইতি ভগৱা ঞাতযো ৱন্দাপেত্ৱা আকাসতো ওতৰিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. নিসিন্নে ভগৱতি সিখাপত্তো ঞাতিসমাগমো অহোসি, সব্বে একগ্গচিত্তা হুত্ৱা নিসীদিংসু. ততো মহামেঘো পোক্খৰৱস্সং ৱস্সি. তম্বৱণ্ণং উদকং হেট্ঠা ৱিৰৱন্তং গচ্ছতি, তেমিতুকামোৱ তেমেতি, অতেমিতুকামস্স সৰীৰে একবিন্দুমত্তম্পি ন পততি. তং দিস্ৱা সব্বে অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তা জাতা ‘‘অহো অচ্ছৰিযং, অহো অব্ভুত’’ন্তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা ‘‘ন ইদানেৱ ময্হং ঞাতিসমাগমে পোক্খৰৱস্সং ৱস্সতি, অতীতেপি ৱস্সী’’তি ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ৱেস্সন্তৰজাতকং (জা. ২.২২.১৬৫৫ আদযো) কথেসি. ধম্মকথং সুত্ৱা সব্বে উট্ঠায ৱন্দিত্ৱা পক্কমিংসু. একোপি ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা ‘‘স্ৱে অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা গতো নাম নত্থি.

সত্থা পুনদিৱসে ৱীসতিভিক্খুসহস্সপৰিৱুতো কপিলৱত্থুং পিণ্ডায পাৱিসি. তং ন কোচি গন্ত্ৱা নিমন্তেসি, ন পত্তং ৱা অগ্গহেসি. ভগৱা ইন্দখীলে ঠিতোৱ আৱজ্জেসি – ‘‘কথং নু খো পুব্ববুদ্ধা কুলনগৰে পিণ্ডায চৰিংসু, কিং উপ্পটিপাটিযা ইস্সৰজনানং ঘৰানি অগমংসু, উদাহু সপদানচাৰিকং চৰিংসূ’’তি? ততো একবুদ্ধস্সপি উপ্পটিপাটিযা গমনং অদিস্ৱা ‘‘মযাপি দানি অযমেৱ তেসং ৱংসো পগ্গহেতব্বো, আযতিঞ্চ মম সাৱকা মমঞ্ঞেৱ অনুসিক্খন্তা পিণ্ডচাৰিকৱত্তং পৰিপূৰেস্সন্তী’’তি কোটিযং নিৱিট্ঠগেহতো পট্ঠায সপদানং পিণ্ডায চৰি. ‘‘অয্যো কিৰ সিদ্ধত্থকুমাৰো পিণ্ডায চৰতী’’তি দ্ৱিভূমিকতিভূমিকাদীসু পাসাদেসু সীহপঞ্জৰং ৱিৱৰিত্ৱা মহাজনো দস্সনব্যাৱটো অহোসি.

ৰাহুলমাতাপি দেৱী – ‘‘অয্যপুত্তো কিৰ ইমস্মিংযেৱ নগৰে মহন্তেন ৰাজানুভাৱেন সুৱণ্ণসিৱিকাদীহি ৱিচৰিত্ৱা ইদানি কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযৱত্থনিৱাসনো কপালহত্থো পিণ্ডায চৰতি, সোভতি নু খো’’তি সীহপঞ্জৰং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকযমানা ভগৱন্তং নানাৱিৰাগসমুজ্জলায সৰীৰপ্পভায নগৰৱীথিযো ওভাসেত্ৱা ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপসমুপব্যূড়্হায অসীতানুব্যঞ্জনপ্পভাসিতায দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতায অনোপমায বুদ্ধসিৰিযা ৱিৰোচমানং দিস্ৱা উণ্হীসতো পট্ঠায যাৱ পাদতলা –

‘‘সিনিদ্ধনীলমুদুকুঞ্চিতকেসো, সূৰিযনিম্মলতলাভিনলাটো;

যুত্ততুঙ্গমুদুকাযতনাসো, ৰংসিজালৱিকসিতো নৰসীহো’’তি. –

এৱমাদিকাহি দসহি নৰসীহগাথাহি অভিত্থৱিত্ৱা ‘‘তুম্হাকং পুত্তো পিণ্ডায চৰতী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা সংৱিগ্গহদযো হত্থেন সাটকং সণ্ডপেন্তো তুৰিততুৰিতো নিক্খমিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ভগৱতো পুৰতো ঠত্ৱা আহ – ‘‘কিন্নু খো, ভন্তে, অম্হে লজ্জাপেথ, কিমত্থং পিণ্ডায চৰথ, কিং ‘এত্তকানং ভিক্খূনং ন সক্কা ভত্তং লদ্ধু’ন্তি সঞ্ঞং কৰিত্থা’’তি? ‘‘ৱংসচাৰিত্তমেতং, মহাৰাজ, অম্হাক’’ন্তি. ‘‘ননু, ভন্তে, অম্হাকং ৱংসো নাম মহাসম্মতখত্তিযৱংসো, এত্থ চ একখত্তিযোপি ভিক্খাচৰকো নাম নত্থী’’তি. ‘‘অযং, মহাৰাজ, খত্তিযৱংসো নাম তৱ ৱংসো. অম্হাকং পন ‘দীপঙ্কৰো কোণ্ডঞ্ঞো…পে… কস্সপো’তি অযং বুদ্ধৱংসো নাম. এতে চ অঞ্ঞে চ অনেকসহস্সসঙ্খা বুদ্ধা ভিক্খাচাৰেনেৱ জীৱিকং কপ্পেসু’’ন্তি অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ –

‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্য, ধম্মং সুচৰিতং চৰে;

ধম্মচাৰী সুখং সেতি, অস্মিং লোকে পৰম্হি চা’’তি. (ধ. প. ১৬৮) –

ইমং গাথমাহ. গাথাপৰিযোসানে ৰাজা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.

‘‘ধম্মঞ্চৰে সুচৰিতং, ন নং দুচ্চৰিতং চৰে;

ধম্মচাৰী সুখং সেতি, অস্মিং লোকে পৰম্হি চা’’তি. (ধ. প. ১৬৯) –

ইমং গাথং সুত্ৱা সকদাগামিফলে পতিট্ঠাসি, মহাধম্মপালজাতকং (জা. ১.১০.৯২ আদযো) সুত্ৱা অনাগামিফলে পতিট্ঠাসি, মৰণসমযে সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা সিৰিসযনে নিপন্নোযেৱ অৰহত্তং পাপুণি. অৰঞ্ঞৱাসেন পধানানুযোগকিচ্চং ৰঞ্ঞো নাহোসি. সো সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকত্ৱাযেৱ পন ভগৱতো পত্তং গহেত্ৱা সপৰিসং ভগৱন্তং মহাপাসাদং আৰোপেত্ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন পৰিৱিসি. ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে সব্বং ইত্থাগাৰং আগন্ত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দি ঠপেত্ৱা ৰাহুলমাতৰং. সা পন ‘‘গচ্ছ, অয্যপুত্তং ৱন্দাহী’’তি পৰিজনেন ৱুচ্চমানাপি ‘‘সচে ময্হং গুণো অত্থি, সযমেৱ মম সন্তিকং অয্যপুত্তো আগমিস্সতি, আগতমেৱ নং ৱন্দিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ন অগমাসি.

ভগৱা ৰাজানং পত্তং গাহাপেত্ৱা দ্ৱীহি অগ্গসাৱকেহি সদ্ধিং ৰাজধীতায সিৰিগব্ভং গন্ত্ৱা ‘‘ৰাজধীতা যথাৰুচি ৱন্দমানা ন কিঞ্চি ৱত্তব্বা’’তি ৱত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সা ৱেগেনাগন্ত্ৱা গোপ্ফকেসু গহেত্ৱা পাদপিট্ঠিযং সীসং পৰিৱত্তেত্ৱা যথাজ্ঝাসযং ৱন্দি. ৰাজা ৰাজধীতায ভগৱতি সিনেহবহুমানাদিগুণসম্পত্তিং কথেসি – ‘‘ভন্তে, মম ধীতা ‘তুম্হেহি কাসাযানি ৱত্থানি নিৱাসিতানী’তি সুত্ৱা ততো পট্ঠায কাসাযৱত্থনিৱত্থা জাতা, তুম্হাকং একভত্তিকভাৱং সুত্ৱা একভত্তিকাৱ জাতা, তুম্হেহি মহাসযনস্স ছড্ডিতভাৱং সুত্ৱা পট্টিকামঞ্চকেযেৱ নিপন্না, তুম্হাকং মালাগন্ধাদীহি ৱিৰতভাৱং ঞত্ৱা ৱিৰতমালাগন্ধাৱ জাতা, অত্তনো ঞাতকেহি ‘মযং পটিজগ্গিস্সামা’তি সাসনে পেসিতেপি তেসু একঞাতকম্পি ন ওলোকেসি, এৱং গুণসম্পন্না মে, ভন্তে, ধীতা’’তি. ‘‘অনচ্ছৰিযং, মহাৰাজ, অযং ইদানি তযা ৰক্খিযমানা ৰাজধীতা পৰিপক্কে ঞাণে অত্তানং ৰক্খেয্য, এসা পুব্বে অনাৰক্খা পব্বতপাদে ৱিচৰমানা অপৰিপক্কেপি ঞাণে অত্তানং ৰক্খী’’তি ৱত্ৱা চন্দকিন্নৰীজাতকং (জা. ১.১৪.১৮ আদযো) কথেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

পুনদিৱসে পন নন্দস্স ৰাজকুমাৰস্স অভিসেকগেহপ্পৱেসনৱিৱাহমঙ্গলেসু ৱত্তমানেসু তস্স গেহং গন্ত্ৱা কুমাৰং পত্তং গাহাপেত্ৱা পব্বাজেতুকামো মঙ্গলং ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. জনপদকল্যাণী কুমাৰং গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘তুৱটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা গীৱং পসাৰেত্ৱা ওলোকেসি. সো ভগৱন্তং ‘‘পত্তং গণ্হথা’’তি ৱত্তুং অৱিসহমানো ৱিহাৰংযেৱ অগমাসি. তং অনিচ্ছমানংযেৱ ভগৱা পব্বাজেসি. ইতি ভগৱা কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা ততিযদিৱসে নন্দং পব্বাজেসি.

সত্তমে দিৱসে ৰাহুলমাতাপি কুমাৰং অলঙ্কৰিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং পেসেসি – ‘‘পস্স, তাত, এতং ৱীসতিসহস্সসমণপৰিৱুতং সুৱণ্ণৱণ্ণং ব্ৰহ্মৰূপৱণ্ণং সমণং, অযং তে পিতা, এতস্স মহন্তা নিধযো অহেসুং ত্যস্স নিক্খমনকালতো পট্ঠায ন পস্সাম, গচ্ছ, নং দাযজ্জং যাচাহি – ‘অহং, তাত, কুমাৰো অভিসেকং পত্ৱা চক্কৱত্তী ভৱিস্সামি, ধনেন মে অত্থো, ধনং মে দেহি. সামিকো হি পুত্তো পিতুসন্তকস্সা’’’তি. কুমাৰো চ ভগৱতো সন্তিকং গন্ত্ৱাৱ পিতুসিনেহং লভিত্ৱা হট্ঠচিত্তো ‘‘সুখা তে, সমণ, ছাযা’’তি ৱত্ৱা অঞ্ঞঞ্চ বহুং অত্তনো অনুৰূপং ৱদন্তো অট্ঠাসি. ভগৱা কতভত্তকিচ্চো অনুমোদনং ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. কুমাৰোপি ‘‘দাযজ্জং মে, সমণ, দেহি, দাযজ্জং মে, সমণ, দেহী’’তি ভগৱন্তং অনুবন্ধি. ন ভগৱা কুমাৰং নিৱত্তাপেসি, পৰিজনোপি ভগৱতা সদ্ধিং গচ্ছন্তং নিৱত্তেতুং নাসক্খি. ইতি সো ভগৱতা সদ্ধিং আৰামমেৱ অগমাসি.

ততো ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘যং অযং পিতুসন্তকং ধনং ইচ্ছতি, তং ৱট্টানুগতং সৱিঘাতং, হন্দস্স মে বোধিমণ্ডে পটিলদ্ধং সত্তৱিধং অৰিযধনং দেমি, লোকুত্তৰদাযজ্জস্স নং সামিকং কৰোমী’’তি আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, সাৰিপুত্ত, ৰাহুলং পব্বাজেহী’’তি. থেৰো তং পব্বাজেসি. পব্বজিতে চ পন কুমাৰে ৰঞ্ঞো অধিমত্তং দুক্খং উপ্পজ্জি, তং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সাধু, ভন্তে, অয্যা মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতং পুত্তং ন পব্বাজেয্যু’’ন্তি ৱৰং যাচি. ভগৱা চ তস্স ৱৰং দত্ৱা পুনেকদিৱসে ৰাজনিৱেসনে কতভত্তকিচ্চো একমন্তং নিসিন্নেন ৰঞ্ঞা ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং দুক্কৰকাৰিককালে একা দেৱতা মং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘পুত্তো তে কালঙ্কতো’তি আহ, তস্সা ৱচনং অসদ্দহন্তো ‘ন ময্হং পুত্তো সম্বোধিং অপ্পত্ৱা কালং কৰোতী’তি তং পটিক্খিপি’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘তুম্হে ইদানি কিং সদ্দহিস্সথ, যে তুম্হে পুব্বেপি অট্ঠিকানি দস্সেত্ৱা ‘পুত্তো তে মতো’তি ৱুত্তে ন সদ্দহিত্থা’’তি ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা মহাধম্মপালজাতকং কথেসি. কথাপৰিযোসানে ৰাজা অনাগামিফলে পতিট্ঠহি.

ইতি ভগৱা পিতৰং তীসু ফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো পুনদেৱ ৰাজগহং গন্ত্ৱা সীতৱনে ৱিহাসি. তস্মিং সমযে অনাথপিণ্ডিকো গহপতি পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায ৰাজগহং গন্ত্ৱা অত্তনো পিযসহাযকস্স সেট্ঠিনো গেহং গন্ত্ৱা তত্থ বুদ্ধস্স ভগৱতো উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা বলৱপচ্চূসে দেৱতানুভাৱেন ৱিৱটেন দ্ৱাৰেন সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায, দুতিযে দিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা সাৱত্থিং আগমনত্থায সত্থু পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অন্তৰামগ্গে পঞ্চচত্তালীসযোজনট্ঠানে সতসহস্সং দত্ৱা যোজনিকে যোজনিকে ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা জেতৱনং কোটিসন্থাৰেন অট্ঠাৰসহি হিৰঞ্ঞকোটীহি কিণিত্ৱা নৱকম্মং পট্ঠপেসি. সো মজ্ঝে দসবলস্স গন্ধকুটিং কাৰেসি, তং পৰিৱাৰেত্ৱা অসীতিযা মহাথেৰানং পাটিযেক্কং একসন্নিৱেসনে আৱাসে এককুটিকদ্ৱিকুটিকহংসৱট্টকদীঘৰস্সসালামণ্ডপাদিৱসেন সেসসেনাসনানি পোক্খৰণিচঙ্কমনৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি চাতি অট্ঠাৰসকোটিপৰিচ্চাগেন ৰমণীযে ভূমিভাগে মনোৰমং ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা দসবলস্স আগমনত্থায দূতং পাহেসি. সত্থা তস্স ৱচনং সুত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন সাৱত্থিনগৰং পাপুণি.

মহাসেট্ঠিপি খো ৱিহাৰমহং সজ্জেত্ৱা তথাগতস্স জেতৱনং পৱিসনদিৱসে পুত্তং সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং কত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তেহেৱ পঞ্চহি কুমাৰসতেহি সদ্ধিং পেসেসি. সো সপৰিৱাৰো পঞ্চৱণ্ণৱত্থসমুজ্জলানি পঞ্চ ধজসতানি গহেত্ৱা দসবলস্স পুৰতো অহোসি, তেসং পচ্ছতো মহাসুভদ্দা চূড়সুভদ্দাতি দ্ৱে সেট্ঠিধীতৰো পঞ্চহি কুমাৰিকাসতেহি সদ্ধিং পুণ্ণঘটে গহেত্ৱা নিক্খমিংসু, তাসং পচ্ছতো সেট্ঠিভৰিযা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা পঞ্চহি মাতুগামসতেহি সদ্ধিং পুণ্ণপাতিযো গহেত্ৱা নিক্খমি, সব্বেসং পচ্ছতো মহাসেট্ঠি অহতৱত্থনিৱত্থো অহতৱত্থনিৱত্থেহেৱ পঞ্চহি সেট্ঠিসতেহি সদ্ধিং ভগৱন্তং অব্ভুগ্গঞ্ছি. ভগৱা ইমং উপাসকপৰিসং পুৰতো কত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো অত্তনো সৰীৰপ্পভায সুৱণ্ণৰসসেকসিঞ্চনানি ৱিয ৱনন্তৰানি কুৰুমানো অনন্তায বুদ্ধলীলায অপৰিমাণায বুদ্ধসিৰিযা জেতৱনৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ নং অনাথপিণ্ডিকো আপুচ্ছি – ‘‘কথাহং, ভন্তে, ইমস্মিং ৱিহাৰে পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি, গহপতি, ইমং ৱিহাৰং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি মহাসেট্ঠি সুৱণ্ণভিঙ্গাৰং আদায দসবলস্স হত্থে উদকং পাতেত্ৱা ‘‘ইমং জেতৱনৱিহাৰং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি অদাসি. সত্থা ৱিহাৰং পটিগ্গহেত্ৱা অনুমোদনং কৰোন্তো –

‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;

সৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.

‘‘ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;

লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.

‘‘ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;

তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.

‘‘ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;

তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ.

‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. (চূড়ৱ. ২৯৫) –

ৱিহাৰানিসংসং কথেসি. অনাথপিণ্ডিকো দুতিযদিৱসতো পট্ঠায ৱিহাৰমহং আৰভি. ৱিসাখায ৱিহাৰমহো চতূহি মাসেহি নিট্ঠিতো, অনাথপিণ্ডিকস্স পন ৱিহাৰমহো নৱহি মাসেহি নিট্ঠাসি. ৱিহাৰমহেপি অট্ঠাৰসেৱ কোটিযো পৰিচ্চাগং অগমংসু. ইতি একস্মিংযেৱ ৱিহাৰে চতুপণ্ণাসকোটিসঙ্খং ধনং পৰিচ্চজি.

অতীতে পন ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে পুনব্বসুমিত্তো নাম সেট্ঠি সুৱণ্ণিট্ঠকাসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে যোজনপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. সিখিস্স পন ভগৱতো কালে সিৰিৱড্ঢো নাম সেট্ঠি সুৱণ্ণফালসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে তিগাৱুতপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. ৱেস্সভুস্স ভগৱতো কালে সোত্থিযো নাম সেট্ঠি সুৱণ্ণহত্থিপদসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে অড্ঢযোজনপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. ককুসন্ধস্স ভগৱতো কালে অচ্চুতো নাম সেট্ঠি সুৱণ্ণিট্ঠকাসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে গাৱুতপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. কোণাগমনস্স ভগৱতো কালে উগ্গো নাম সেট্ঠি সুৱণ্ণকচ্ছপসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে অড্ঢগাৱুতপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. কস্সপস্স ভগৱতো কালে সুমঙ্গলো নাম সেট্ঠি সুৱণ্ণযট্ঠিসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে সোড়সকৰীসপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. অম্হাকং পন ভগৱতো কালে অনাথপিণ্ডিকো নাম সেট্ঠি কহাপণকোটিসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে অট্ঠকৰীসপ্পমাণং সঙ্ঘাৰামং কাৰেসি. ইদং কিৰ ঠানং সব্ববুদ্ধানং অৱিজহিতট্ঠানমেৱ.

ইতি মহাবোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতপ্পত্তিতো যাৱ মহাপৰিনিব্বানমঞ্চা যস্মিং যস্মিং ঠানে ভগৱা ৱিহাসি, ইদং সন্তিকেনিদানং নামাতি ৱেদিতব্বং.

সন্তিকেনিদানকথা নিট্ঠিতা.

নিদানকথা নিট্ঠিতা.