৭. লক্খণসুত্তৱণ্ণনা
দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱণ্ণনা
১৯৯. এৱং মে সুতন্তি লক্খণসুত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা. দ্ৱত্তিংসিমানীতি দ্ৱত্তিংস ইমানি. মহাপুৰিসলক্খণানীতি মহাপুৰিসব্যঞ্জনানি মহাপুৰিসনিমিত্তানি ‘‘অযং মহাপুৰিসো’’তি সঞ্জাননকাৰণানি. ‘‘যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্সা’’তিআদি মহাপদানে ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
‘‘বাহিৰকাপি ইসযো ধাৰেন্তি, নো চ খো জানন্তি ‘ইমস্স কম্মস্স কতত্তা ইমং লক্খণং পটিলভতী’তি’’ কস্মা আহ? অট্ঠুপ্পত্তিযা অনুৰূপত্তা. ইদঞ্হি সুত্তং সঅট্ঠুপ্পত্তিকং. সা পনস্স অট্ঠুপ্পত্তি কত্থ সমুট্ঠিতা? অন্তোগামে মনুস্সানং অন্তৰে. তদা কিৰ সাৱত্থিৱাসিনো অত্তনো অত্তনো গেহেসু চ গেহদ্ৱাৰেসু চ সন্থাগাৰাদীসু চ নিসীদিত্ৱা কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘ভগৱতো অসীতিঅনুব্যঞ্জনানি ব্যামপ্পভা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি চ ভগৱতো কাযো, সব্বফালিফুল্লো ৱিয পাৰিচ্ছত্তকো, ৱিকসিতমিৱ কমলৱনং, নানাৰতনৱিচিত্তং ৱিয সুৱণ্ণতোৰণং, তাৰামৰিচিৱিৰোচমিৱ গগনতলং, ইতো চিতো চ ৱিধাৱমানা ৱিপ্ফন্দমানা ছব্বণ্ণৰস্মিযো মুঞ্চন্তো অতিৱিয সোভতি. ভগৱতো চ ইমিনা নাম কম্মেন ইদং লক্খণং নিব্বত্তন্তি কথিতং নত্থি, যাগুউড়ুঙ্কমত্তম্পি পন কটচ্ছুভত্তমত্তং ৱা পুব্বে দিন্নপচ্চযা এৱং উপ্পজ্জতীতি ভগৱতা ৱুত্তং. কিং নু খো সত্থা কম্মং অকাসি, যেনস্স ইমানি লক্খণানি নিব্বত্তন্তী’’তি.
অথাযস্মা আনন্দো অন্তোগামে চৰন্তো ইমং কথাসল্লাপং সুত্ৱা কতভত্তকিচ্চো ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা সত্থু ৱত্তং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ঠিতো ‘‘মযা, ভন্তে, অন্তোগামে একা কথা সুতা’’তি আহ. ততো ভগৱতা ‘‘কিং তে, আনন্দ, সুত’’ন্তি ৱুত্তে সব্বং আৰোচেসি. সত্থা থেৰস্স ৱচনং সুত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নে ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘দ্ৱত্তিংসিমানি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণানী’’তি পটিপাটিযা লক্খণানি দস্সেত্ৱা যেন কম্মেন যং নিব্বত্তং, তস্স দস্সনত্থং এৱমাহ.
সুপ্পতিট্ঠিতপাদতালক্খণৱণ্ণনা
২০১. পুৰিমং জাতিন্তিআদীসু পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধা জাতৱসেন ‘‘জাতী’’তি ৱুত্তা. তথা ভৱনৱসেন ‘‘ভৱো’’তি, নিৱুত্থৱসেন আলযট্ঠেন ৱা ‘‘নিকেতো’’তি. তিণ্ণম্পি পদানং পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধসন্তানে ঠিতোতি অত্থো. ইদানি যস্মা তং খন্ধসন্তানং দেৱলোকাদীসুপি ৱত্ততি. লক্খণনিব্বত্তনসমত্থং পন কুসলকম্মং তত্থ ন সুকৰং, মনুস্সভূতস্সেৱ সুকৰং. তস্মা যথাভূতেন যং কম্মং কতং, তং দস্সেন্তো পুব্বে মনুস্সভূতো সমানোতি আহ. অকাৰণং ৱা এতং. হত্থিঅস্সমিগমহিংসৱানৰাদিভূতোপি মহাপুৰিসো পাৰমিযো পূৰেতিযেৱ. যস্মা পন এৱৰূপে অত্তভাৱে ঠিতেন কতকম্মং ন সক্কা সুখেন দীপেতুং, মনুস্সভাৱে ঠিতেন কতকম্মং পন সক্কা সুখেন দীপেতুং. তস্মা ‘‘পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো’’তি আহ.
দড়্হসমাদানোতি থিৰগহণো. কুসলেসু ধম্মেসূতি দসকুসলকম্মপথেসু. অৱত্থিতসমাদানোতি নিচ্চলগহণো অনিৱত্তিতগহণো. মহাসত্তস্স হি অকুসলকম্মতো অগ্গিং পত্ৱা কুক্কুটপত্তং ৱিয চিত্তং পটিকুটতি, কুসলং পত্ৱা ৱিতানং ৱিয পসাৰিযতি. তস্মা দড়্হসমাদানো হোতি অৱত্থিতসমাদানো. ন সক্কা কেনচি সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কুসলসমাদানং ৱিস্সজ্জাপেতুং.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – পুব্বে কিৰ মহাপুৰিসো কলন্দকযোনিযং নিব্বত্তি. অথ দেৱে ৱুট্ঠে ওঘো আগন্ত্ৱা কুলাৱকং গহেত্ৱা সমুদ্দমেৱ পৱেসেসি. মহাপুৰিসো ‘‘পুত্তকে নীহৰিস্সামী’’তি নঙ্গুট্ঠং তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা সমুদ্দতো উদকং বহি খিপি. সত্তমে দিৱসে সক্কো আৱজ্জিত্ৱা তত্থ আগম্ম ‘‘কিং কৰোসী’’তি পুচ্ছি? সো তস্স আৰোচেসি. সক্কো মহাসমুদ্দতো উদকস্স দুন্নীহৰণীযভাৱং কথেসি. বোধিসত্তো তাদিসেন কুসীতেন সদ্ধিং কথেতুম্পি ন ৱট্টতি. ‘‘মা ইধ তিট্ঠা’’তি অপসাৰেসি. সক্কো ‘‘অনোমপুৰিসেন গহিতগহণং ন সক্কা ৱিস্সজ্জাপেতু’’ন্তি তুট্ঠো তস্স পুত্তকে আনেত্ৱা অদাসি. মহাজনককালেপি মহাসমুদ্দং তৰমানো ‘‘কস্মা মহাসমুদ্দং তৰসী’’তি দেৱতায পুট্ঠো ‘‘পাৰং গন্ত্ৱা কুলসন্তকে ৰট্ঠে ৰজ্জং গহেত্ৱা দানং দাতুং তৰামী’’তি আহ. ততো দেৱতায – ‘‘অযং মহাসমুদ্দো গম্ভীৰো চেৱ পুথুলো চ, কদা নং তৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে সো আহ ‘‘তৱেসো মহাসমুদ্দসদিসো, ময্হং পন অজ্ঝাসযং আগম্ম খুদ্দকমাতিকা ৱিয খাযতি. ত্ৱংযেৱ মং দক্খিস্সসি সমুদ্দং তৰিত্ৱা সমুদ্দপাৰতো ধনং আহৰিত্ৱা কুলসন্তকং ৰজ্জং গহেত্ৱা দানং দদমান’’ন্তি. দেৱতা ‘‘অনোমপুৰিসেন গহিতগহণং ন সক্কা ৱিস্সজ্জাপেতু’’ন্তি বোধিসত্তং আলিঙ্গেত্ৱা হৰিত্ৱা উয্যানে নিপজ্জাপেসি. সো ছত্তং উস্সাপেত্ৱা দিৱসে দিৱসে পঞ্চসতসহস্সপৰিচ্চাগং কত্ৱা অপৰভাগে নিক্খম্ম পব্বজিতো. এৱং মহাসত্তো ন সক্কা কেনচি সমণেন ৱা…পে… ব্ৰহ্মুনা ৱা কুসলসমাদানং ৱিস্সজ্জাপেতুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘দড়্হসমাদানো অহোসি কুসলেসু ধম্মেসু অৱত্থিতসমাদানো’’তি.
ইদানি যেসু কুসলেসু ধম্মেসু অৱত্থিতসমাদানো অহোসি, তে দস্সেতুং কাযসুচৰিতেতিআদিমাহ. দানসংৱিভাগেতি এত্থ চ দানমেৱ দিয্যনৱসেন দানং, সংৱিভাগকৰণৱসেন সংৱিভাগো. সীলসমাদানেতি পঞ্চসীলদসসীলচতুপাৰিসুদ্ধিসীলপূৰণকালে. উপোসথূপৱাসেতি চাতুদ্দসিকাদিভেদস্স উপোসথস্স উপৱসনকালে. মত্তেয্যতাযাতি মাতুকাতব্বৱত্তে. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসু চাতি অঞ্ঞেসু চ এৱৰূপেসু. অধিকুসলেসূতি এত্থ অত্থি কুসলা, অত্থি অধিকুসলা. সব্বেপি কামাৱচৰা কুসলা কুসলা নাম, ৰূপাৱচৰা অধিকুসলা. উভোপি তে কুসলা নাম, অৰূপাৱচৰা অধিকুসলা. সব্বেপি তে কুসলা নাম, সাৱকপাৰমীপটিলাভপচ্চযা কুসলা অধিকুসলা নাম. তেপি কুসলা নাম, পচ্চেকবোধিপটিলাভপচ্চযা কুসলা অধিকুসলা. তেপি কুসলা নাম, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপ্পটিলাভপচ্চযা পন কুসলা ইধ ‘‘অধিকুসলা’’তি অধিপ্পেতা. তেসু অধিকুসলেসু ধম্মেসু দড়্হসমাদানো অহোসি অৱত্থিতসমাদানো.
কটত্তা উপচিতত্তাতি এত্থ সকিম্পি কতং কতমেৱ, অভিণ্হকৰণেন পন উপচিতং হোতি. উস্সন্নত্তাতি পিণ্ডীকতং ৰাসীকতং কম্মং উস্সন্নন্তি ৱুচ্চতি. তস্মা ‘‘উস্সন্নত্তা’’তি ৱদন্তো মযা কতকম্মস্স চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং, ভৱগ্গং অতিনীচং, এৱং মে উস্সন্নং কম্মন্তি দস্সেতি. ৱিপুলত্তাতি অপ্পমাণত্তা. ইমিনা ‘‘অনন্তং অপৰিমাণং মযা কতং কম্ম’’ন্তি দস্সেতি. অধিগ্গণ্হাতীতি অধিভৱতি, অঞ্ঞেহি দেৱেহি অতিৰেকং লভতীতি অত্থো. পটিলভতীতি অধিগচ্ছতি.
সব্বাৱন্তেহি পাদতলেহীতি ইদং ‘‘সমং পাদং ভূমিযং নিক্খিপতী’’তি এতস্স ৱিত্থাৰৱচনং. তত্থ সব্বাৱন্তেহীতি সব্বপদেসৱন্তেহি, ন একেন পদেসেন পঠমং ফুসতি, ন একেন পচ্ছা, সব্বেহেৱ পাদতলেহি সমং ফুসতি, সমং উদ্ধৰতি. সচেপি হি তথাগতো ‘‘অনেকসতপোৰিসং নৰকং অক্কমিস্সামী’’তি পাদং অভিনীহৰতি. তাৱদেৱ নিন্নট্ঠানং ৱাতপূৰিতা ৱিয কম্মাৰভস্তা উন্নমিত্ৱা পথৱিসমং হোতি. উন্নতট্ঠানম্পি অন্তো পৱিসতি. ‘‘দূৰে অক্কমিস্সামী’’তি অভিনীহৰন্তস্স সিনেৰুপ্পমাণোপি পব্বতো সুসেদিতৱেত্তঙ্কুৰো ৱিয ওনমিত্ৱা পাদসমীপং আগচ্ছতি. তথা হিস্স যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা ‘‘যুগন্ধৰপব্বতং অক্কমিস্সামী’’তি পাদে অভিনীহটে পব্বতো ওনমিত্ৱা পাদসমীপং আগতো. সোপি তং অক্কমিত্ৱা দুতিযপাদেন তাৱতিংসভৱনং অক্কমি. ন হি চক্কলক্খণেন পতিট্ঠাতব্বট্ঠানং ৱিসমং ভৱিতুং সক্কোতি. খাণু ৱা কণ্টকো ৱা সক্খৰা ৱা কথলা ৱা উচ্চাৰপস্সাৱখেড়সিঙ্ঘাণিকাদীনি ৱা পুৰিমতৰং ৱা অপগচ্ছন্তি, তত্থ তত্থেৱ ৱা পথৱিং পৱিসন্তি. তথাগতস্স হি সীলতেজেন পুঞ্ঞতেজেন ধম্মতেজেন দসন্নং পাৰমীনং আনুভাৱেন অযং মহাপথৱী সম্মা মুদুপুপ্ফাভিকিণ্ণা হোতি.
২০২. সাগৰপৰিযন্তন্তি সাগৰসীমং. ন হি তস্স ৰজ্জং কৰোন্তস্স অন্তৰা ৰুক্খো ৱা পব্বতো ৱা নদী ৱা সীমা হোতি মহাসমুদ্দোৱ সীমা. তেন ৱুত্তং ‘‘সাগৰপৰিযন্ত’’ন্তি. অখিলমনিমিত্তমকণ্টকন্তি নিচ্চোৰং. চোৰা হি খৰসম্ফস্সট্ঠেন খিলা, উপদ্দৱপচ্চযট্ঠেন নিমিত্তা, ৱিজ্ঝনট্ঠেন কণ্টকাতি ৱুচ্চন্তি. ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং. ফীতন্তি সব্বসম্পত্তিফালিফুল্লং. খেমন্তি নিব্ভযং. সিৱন্তি নিৰুপদ্দৱং. নিৰব্বুদন্তি অব্বুদৱিৰহিতং, গুম্বং গুম্বং হুত্ৱা চৰন্তেহি চোৰেহি ৱিৰহিতন্তি অত্থো. অক্খম্ভিযোতি অৱিক্খম্ভনীযো. ন নং কোচি ঠানতো চালেতুং সক্কোতি. পচ্চত্থিকেনাতি পটিপক্খং ইচ্ছন্তেন. পচ্চামিত্তেনাতি পটিৱিৰুদ্ধেন অমিত্তেন. উভযম্পেতং সপত্তৱেৱচনং. অব্ভন্তৰেহীতি অন্তো উট্ঠিতেহি ৰাগাদীহি.
বাহিৰেহীতি সমণাদীহি. তথা হি নং বাহিৰা দেৱদত্তকোকালিকাদযো সমণাপি সোণদণ্ডকূটদণ্ডাদযো ব্ৰাহ্মণাপি সক্কসদিসা দেৱতাপি সত্ত ৱস্সানি অনুবন্ধমানো মাৰোপি বকাদযো ব্ৰহ্মানোপি ৱিক্খম্ভেতুং নাসক্খিংসু.
এত্তাৱতা ভগৱতা কম্মঞ্চ কম্মসৰিক্খকঞ্চ লক্খণঞ্চ লক্খণানিসংসো চ ৱুত্তো হোতি. কম্মং নাম সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দড়্হৱীৰিযেন হুত্ৱা কতং কম্মং. কম্মসৰিক্খকং নাম দড়্হেন হুত্ৱা কতভাৱং সদেৱকো লোকো জানাতূতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদমহাপুৰিসলক্খণং. লক্খণং নাম সুপ্পতিট্ঠিতপাদতা. লক্খণানিসংসো নাম পচ্চত্থিকেহি অৱিক্খম্ভনীযতা.
২০৩. তত্থেতং ৱুচ্চতীতি তত্থ ৱুত্তে কম্মাদিভেদে অপৰম্পি ইদং ৱুচ্চতি, গাথাবন্ধং সন্ধায ৱুত্তং. এতা পন গাথা পোৰাণকত্থেৰা ‘‘আনন্দত্থেৰেন ঠপিতা ৱণ্ণনাগাথা’’তি ৱত্ৱা গতা. অপৰভাগে থেৰা ‘‘একপদিকো অত্থুদ্ধাৰো’’তি আহংসু.
তত্থ সচ্চেতি ৱচীসচ্চে. ধম্মেতি দসকুসলকম্মপথধম্মে. দমেতি ইন্দ্ৰিযদমনে. সংযমেতি সীলসংযমে. ‘‘সোচেয্যসীলালযুপোসথেসু চা’’তি এত্থ কাযসোচেয্যাদি তিৱিধং সোচেয্যং. আলযভূতং সীলমেৱ সীলালযো. উপোসথকম্মং উপোসথো. অহিংসাযাতি অৱিহিংসায. সমত্তমাচৰীতি সকলং অচৰি.
অন্ৱভীতি অনুভৱি. ৱেয্যঞ্জনিকাতি লক্খণপাঠকা. পৰাভিভূতি পৰে অভিভৱনসমত্থো. সত্তুভীতি সপত্তেহি অক্খম্ভিযো হোতি.
ন সো গচ্ছতি জাতু খম্ভনন্তি সো একংসেনেৱ অগ্গপুগ্গলো ৱিক্খম্ভেতব্বতং ন গচ্ছতি. এসা হি তস্স ধম্মতাতি তস্স হি এসা ধম্মতা অযং সভাৱো.
পাদতলচক্কলক্খণৱণ্ণনা
২০৪. উব্বেগউত্তাসভযন্তি উব্বেগভযঞ্চেৱ উত্তাসভযঞ্চ. তত্থ চোৰতো ৱা ৰাজতো ৱা পচ্চত্থিকতো ৱা ৱিলোপনবন্ধনাদিনিস্সযং ভযং উব্বেগো নাম, তংমুহুত্তিকং চণ্ডহত্থিঅস্সাদীনি ৱা অহিযক্খাদযো ৱা পটিচ্চ লোমহংসনকৰং ভযং উত্তাসভযং নাম. তং সব্বং অপনুদিতা ৱূপসমেতা. সংৱিধাতাতি সংৱিদহিতা. কথং সংৱিদহতি? অটৱিযং সাসঙ্কট্ঠানেসু দানসালং কাৰেত্ৱা তত্থ আগতে ভোজেত্ৱা মনুস্সে দত্ৱা অতিৱাহেতি, তং ঠানং পৱিসিতুং অসক্কোন্তানং মনুস্সে পেসেত্ৱা পৱেসেতি. নগৰাদীসুপি তেসু তেসু ঠানেসু আৰক্খং ঠপেতি, এৱং সংৱিদহতি. সপৰিৱাৰঞ্চ দানং অদাসীতি অন্নং পানন্তি দসৱিধং দানৱত্থুং.
তত্থ অন্নন্তি যাগুভত্তং. তং দদন্তো ন দ্ৱাৰে ঠপেত্ৱা অদাসি, অথ খো অন্তোনিৱেসনে হৰিতুপলিত্তট্ঠানে লাজা চেৱ পুপ্ফানি চ ৱিকিৰিত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা ৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধধূমাদীহি সক্কাৰং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা যাগুং অদাসি. যাগুং দেন্তো চ সব্যঞ্জনং অদাসি. যাগুপানাৱসানে পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা নানপ্পকাৰকং অনন্তং খজ্জকং দত্ৱা পৰিযোসানে অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং পণীতভোজনং অদাসি. পানং দেন্তো অম্বপানাদিঅট্ঠৱিধং পানং অদাসি, তম্পি যাগুভত্তং দত্ৱা. ৱত্থং দেন্তো ন সুদ্ধৱত্থমেৱ অদাসি, একপট্টদুপট্টাদিপহোনকং পন দত্ৱা সুচিম্পি অদাসি, সুত্তম্পি অদাসি, সুত্তং ৱট্টেসি, সূচিকম্মকৰণট্ঠানে ভিক্খূনং আসনানি, যাগুভত্তং, পাদমক্খনং, পিট্ঠিমক্খনং, ৰজনং, পণ্ডুপলাসং, ৰজনদোণিকং, অন্তমসো চীৱৰৰজনকং কপ্পিযকাৰকম্পি অদাসি.
যানন্তি উপাহনং. তং দদন্তোপি উপাহনত্থৱিকং উপাহনদণ্ডকং মক্খনতেলং হেট্ঠা ৱুত্তানি চ অন্নাদীনি তস্সেৱ পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. মালং দেন্তোপি ন সুদ্ধমালমেৱ অদাসি, অথ খো নং গন্ধেহি মিস্সেত্ৱা হেট্ঠিমানি চত্তাৰি তস্সেৱ পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. বোধিচেতিযআসনপোত্থকাদিপূজনত্থায চেৱ চেতিযঘৰধূপনত্থায চ গন্ধং দেন্তোপি ন সুদ্ধগন্ধমেৱ অদাসি, গন্ধপিসনকনিসদায চেৱ পক্খিপনকভাজনেন চ সদ্ধিং হেট্ঠিমানি পঞ্চ তস্স পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. চেতিযপূজাদীনং অত্থায হৰিতালমনোসিলাচীনপিট্ঠাদিৱিলেপনং দেন্তোপি ন সুদ্ধৱিলেপনমেৱ অদাসি, ৱিলেপনভাজনেন সদ্ধিং হেট্ঠিমানি ছ তস্স পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. সেয্যাতি মঞ্চপীঠং. তং দেন্তোপি ন সুদ্ধকমেৱ অদাসি, কোজৱকম্বলপচ্চত্থৰণমঞ্চপ্পটিপাদকেহি সদ্ধিং অন্তমসো মঙ্গুলসোধনদণ্ডকং হেট্ঠিমানি চ সত্ত তস্স পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. আৱসথং দেন্তোপি ন গেহমত্তমেৱ অদাসি, অথ খো নং মালাকম্মলতাকম্মপটিমণ্ডিতং সুপঞ্ঞত্তং মঞ্চপীঠং কাৰেত্ৱা হেট্ঠিমানি অট্ঠ তস্স পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. পদীপেয্যন্তি পদীপতেলং. তং দেন্তো চেতিযঙ্গণে বোধিযঙ্গণে ধম্মস্সৱনগ্গে ৱসনগেহে পোত্থকৱাচনট্ঠানে ইমিনা দীপং জালাপেথাতি ন সুদ্ধতেলমেৱ অদাসি, ৱট্টি কপল্লকতেলভাজনাদীহি সদ্ধিং হেট্ঠিমানি নৱ তস্স পৰিৱাৰং কত্ৱা অদাসি. সুৱিভত্তন্তৰানীতি সুৱিভত্তঅন্তৰানি.
ৰাজানোতি অভিসিত্তা. ভোগিযাতি ভোজকা কুমাৰাতি ৰাজকুমাৰা. ইধ কম্মং নাম সপৰিৱাৰং দানং. কম্মসৰিক্খকং নাম সপৰিৱাৰং কত্ৱা দানং অদাসীতি ইমিনা কাৰণেন সদেৱকো লোকো জানাতূতি নিব্বত্তং চক্কলক্খণং. লক্খণং নাম তদেৱ চক্কলক্খণং. আনিসংসো মহাপৰিৱাৰতা.
২০৫. তত্থেতং ৱুচ্চতীতি ইমা তদত্থপৰিদীপনা গাথা ৱুচ্চন্তি. দুৱিধা হি গাথা হোন্তি – তদত্থপৰিদীপনা চ ৱিসেসত্থপৰিদীপনা চ. তত্থ পাড়িআগতমেৱ অত্থং পৰিদীপনা তদত্থপৰিদীপনা নাম. পাড়িযং অনাগতং পৰিদীপনা ৱিসেসত্থপৰিদীপনা নাম. ইমা পন তদত্থপৰিদীপনা. তত্থ পুৰেতি পুব্বে. পুৰত্থাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. পুৰিমাসু জাতীসূতি ইমিস্সা জাতিযা পুব্বেকতকম্মপটিক্খেপদীপনং. উব্বেগউত্তাসভযাপনূদনোতি উব্বেগভযস্স চ উত্তাসভযস্স চ অপনূদনো. উস্সুকোতি অধিমুত্তো.
সতপুঞ্ঞলক্খণন্তি সতেন সতেন পুঞ্ঞকম্মেন নিব্বত্তং একেকং লক্খণং. এৱং সন্তে যো কোচি বুদ্ধো ভৱেয্যাতি ন ৰোচযিংসু, অনন্তেসু পন চক্কৱাড়েসু সব্বে সত্তা একেকং কম্মং সতক্খত্তুং কৰেয্যুং, এত্তকেহি জনেহি কতং কম্মং বোধিসত্তো একোৱ একেকং সতগুণং কত্ৱা নিব্বত্তো. তস্মা ‘‘সতপুঞ্ঞলক্খণো’’তি ইমমত্থং ৰোচযিংসু. মনুস্সাসুৰসক্কৰক্খসাতি মনুস্সা চ অসুৰা চ সক্কা চ ৰক্খসা চ.
আযতপণ্হিতাদিতিলক্খণৱণ্ণনা
২০৬. অন্তৰাতি পটিসন্ধিতো সৰসচুতিযা অন্তৰে. ইধ কম্মং নাম পাণাতিপাতা ৱিৰতি. কম্মসৰিক্খকং নাম পাণাতিপাতং কৰোন্তো পদসদ্দসৱনভযা অগ্গগ্গপাদেহি অক্কমন্তা গন্ত্ৱা পৰং পাতেন্তি. অথ তে ইমিনা কাৰণেন তেসং তং কম্মং জনো জানাতূতি অন্তোৱঙ্কপাদা ৱা বহিৱঙ্কপাদা ৱা উক্কুটিকপাদা ৱা অগ্গকোণ্ডা ৱা পণ্হিকোণ্ডা ৱা ভৱন্তি. অগ্গপাদেহি গন্ত্ৱা পৰস্স অমাৰিতভাৱং পন তথাগতস্স সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি আযতপণ্হি মহাপুৰিসলক্খণং নিব্বত্ততি. তথা পৰং ঘাতেন্তা উন্নতকাযেন গচ্ছন্তা অঞ্ঞে পস্সিস্সন্তীতি ওনতা গন্ত্ৱা পৰং ঘাতেন্তি. অথ তে এৱমিমে গন্ত্ৱা পৰং ঘাতযিংসূতি নেসং তং কম্মং ইমিনা কাৰণেন পৰো জানাতূতি খুজ্জা ৱা ৱামনা ৱা পীঠসপ্পি ৱা ভৱন্তি. তথাগতস্স পন এৱং গন্ত্ৱা পৰেসং অঘাতিতভাৱং ইমিনা কাৰণেন সদেৱকো লোকো জানাতূতি ব্ৰহ্মুজুগত্তমহাপুৰিসলক্খণং নিব্বত্ততি. তথা পৰং ঘাতেন্তা আৱুধং ৱা মুগ্গৰং ৱা গণ্হিত্ৱা মুট্ঠিকতহত্থা পৰং ঘাতেন্তি. তে এৱং তেসং পৰস্স ঘাতিতভাৱং ইমিনা কাৰণেন জনো জানাতূতি ৰস্সঙ্গুলী ৱা ৰস্সহত্থা ৱা ৱঙ্কঙ্গুলী ৱা ফণহত্থকা ৱা ভৱন্তি. তথাগতস্স পন এৱং পৰেসং অঘাতিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি দীঘঙ্গুলিমহাপুৰিসলক্খণং নিব্বত্ততি. ইদমেত্থ কম্মসৰিক্খকং. ইদমেৱ পন লক্খণত্তযং লক্খণং নাম. দীঘাযুকভাৱো লক্খণানিসংসো.
২০৭. মৰণৱধভযত্তনোতি এত্থ মৰণসঙ্খাতো ৱধো মৰণৱধো, মৰণৱধতো ভযং মৰণৱধভযং, তং অত্তনো জানিত্ৱা. পটিৱিৰতো পৰংমাৰণাযাতি যথা ময্হং মৰণতো ভযং মম জীৱিতং পিযং, এৱং পৰেসম্পীতি ঞত্ৱা পৰং মাৰণতো পটিৱিৰতো অহোসি. সুচৰিতেনাতি সুচিণ্ণেন. সগ্গমগমাতি সগ্গং গতো.
চৱিয পুনৰিধাগতোতি চৱিত্ৱা পুন ইধাগতো. দীঘপাসণ্হিকোতি দীঘপণ্হিকো. ব্ৰহ্মাৱ সুজূতি ব্ৰহ্মা ৱিয সুট্ঠু উজু.
সুভুজোতি সুন্দৰভুজো. সুসূতি মহল্লককালেপি তৰুণৰূপো. সুসণ্ঠিতোতি সুসণ্ঠানসম্পন্নো. মুদুতলুনঙ্গুলিযস্সাতি মুদূ চ তলুনা চ অঙ্গুলিযো অস্স. তীভীতি তীহি. পুৰিসৱৰগ্গলক্খণেহীতি পুৰিসৱৰস্স অগ্গলক্খণেহি. চিৰযপনাযাতি চিৰং যাপনায, দীঘাযুকভাৱায.
চিৰং যপেতীতি চিৰং যাপেতি. চিৰতৰং পব্বজতি যদি ততোতি ততো চিৰতৰং যাপেতি, যদি পব্বজতীতি অত্থো. যাপযতি চ ৱসিদ্ধিভাৱনাযাতি ৱসিপ্পত্তো হুত্ৱা ইদ্ধিভাৱনায যাপেতি.
সত্তুস্সদতালক্খণৱণ্ণনা
২০৮. ৰসিতানন্তি ৰসসম্পন্নানং. ‘‘খাদনীযান’’ন্তিআদীসু খাদনীযানি নাম পিট্ঠখজ্জকাদীনি. ভোজনীযানীতি পঞ্চ ভোজনানি. সাযনীযানীতি সাযিতব্বানি সপ্পিনৱনীতাদীনি. লেহনীযানীতি নিল্লেহিতব্বানি পিট্ঠপাযাসাদীনি. পানানীতি অট্ঠ পানকানি.
ইধ কম্মং নাম কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নং ইদং পণীতভোজনদানং. কম্মসৰিক্খকং নাম লূখভোজনে কুচ্ছিগতে লোহিতং সুস্সতি, মংসং মিলাযতি. তস্মা লূখদাযকা সত্তা ইমিনা কাৰণেন নেসং লূখভোজনস্স দিন্নভাৱং জনো জানাতূতি অপ্পমংসা অপ্পলোহিতা মনুস্সপেতা ৱিয দুল্লভন্নপানা ভৱন্তি. পণীতভোজনে পন কুচ্ছিগতে মংসলোহিতং ৱড্ঢতি, পৰিপুণ্ণকাযা পাসাদিকা অভিৰূপদস্সনা হোন্তি. তস্মা তথাগতস্স দীঘৰত্তং পণীতভোজনদাযকত্তং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি সত্তুস্সদমহাপুৰিসলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম সত্তুস্সদলক্খণমেৱ. পণীতলাভিতা আনিসংসো.
২০৯. খজ্জভোজ্জমথলেয্যসাযিতন্তি খজ্জকঞ্চ ভোজনঞ্চ লেহনীযঞ্চ সাযনীযঞ্চ. উত্তমগ্গৰসদাযকোতি উত্তমো অগ্গৰসদাযকো, উত্তমানং ৱা অগ্গৰসানং দাযকো.
সত্ত চুস্সদেতি সত্ত চ উস্সদে. তদত্থজোতকন্তি খজ্জভোজ্জাদিজোতকং, তেসং লাভসংৱত্তনিকন্তি অত্থো. পব্বজম্পি চাতি পব্বজমানোপি চ. তদাধিগচ্ছতীতি তং অধিগচ্ছতি. লাভিৰুত্তমন্তি লাভি উত্তমং.
কৰচৰণাদিলক্খণৱণ্ণনা
২১০. দানেনাতিআদীসু একচ্চো দানেনেৱ সঙ্গণ্হিতব্বো হোতি, তং দানেন সঙ্গহেসি. পব্বজিতানং পব্বজিতপৰিক্খাৰং, গিহীনং গিহিপৰিক্খাৰং অদাসি.
পেয্যৱজ্জেনাতি একচ্চো হি ‘‘অযং দাতব্বং নাম দেতি, একেন পন ৱচনেন সব্বং মক্খেত্ৱা নাসেতি, কিং এতস্স দান’’ন্তি ৱত্তা হোতি. একচ্চো ‘‘অযং কিঞ্চাপি দানং ন দেতি, কথেন্তো পন তেলেন ৱিয মক্খেতি. এসো দেতু ৱা মা ৱা, ৱচনমেৱ তস্স সহস্সং অগ্ঘতী’’তি ৱত্তা হোতি. এৱৰূপো পুগ্গলো দানং ন পচ্চাসীসতি, পিযৱচনমেৱ পচ্চাসীসতি. তং পিযৱচনেন সঙ্গহেসি.
অত্থচৰিযাযাতি অত্থসংৱড্ঢনকথায. একচ্চো হি নেৱ দানং, ন পিযৱচনং পচ্চাসীসতি. অত্তনো হিতকথং ৱড্ঢিতকথমেৱ পচ্চাসীসতি. এৱৰূপং পুগ্গলং ‘‘ইদং তে কাতব্বং, ইদং তে ন কাতব্বং. এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো, এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো’’তি এৱং অত্থচৰিযায সঙ্গহেসি.
সমানত্ততাযাতি সমানসুখদুক্খভাৱেন. একচ্চো হি দানাদীসু একম্পি ন পচ্চাসীসতি, একাসনে নিসজ্জং, একপল্লঙ্কে সযনং, একতো ভোজনন্তি এৱং সমানসুখদুক্খতং পচ্চাসীসতি. তত্থ জাতিযা হীনো ভোগেন অধিকো দুস্সঙ্গহো হোতি. ন হি সক্কা তেন সদ্ধিং একপৰিভোগো কাতুং, তথা অকৰিযমানে চ সো কুজ্ঝতি. ভোগেন হীনো জাতিযা অধিকোপি দুস্সঙ্গহো হোতি. সো হি ‘‘অহং জাতিমা’’তি ভোগসম্পন্নেন সদ্ধিং একপৰিভোগং ন ইচ্ছতি, তস্মিং অকৰিযমানে কুজ্ঝতি. উভোহিপি হীনো পন সুসঙ্গহো হোতি. ন হি সো ইতৰেন সদ্ধিং একপৰিভোগং ইচ্ছতি, ন অকৰিযমানে চ কুজ্ঝতি. উভোহি সদিসোপি সুসঙ্গহোযেৱ. ভিক্খূসু দুস্সীলো দুস্সঙ্গহো হোতি. ন হি সক্কা তেন সদ্ধিং একপৰিভোগো কাতুং, তথা অকৰিযমানে চ কুজ্ঝতি. সীলৱা সুসঙ্গহো হোতি. সীলৱা হি অদীযমানেপি অকৰিযমানেপি ন কুজ্ঝতি. অঞ্ঞং অত্তনা সদ্ধিং পৰিভোগং অকৰোন্তম্পি ন পাপকেন চিত্তেন পস্সতি. পৰিভোগোপি তেন সদ্ধিং সুকৰো হোতি. তস্মা এৱৰূপং পুগ্গলং এৱং সমানত্ততায সঙ্গহেসি.
সুসঙ্গহিতাস্স হোন্তীতি সুসঙ্গহিতা অস্স হোন্তি. দেতু ৱা মা ৱা দেতু, কৰোতু ৱা মা ৱা কৰোতু, সুসঙ্গহিতাৱ হোন্তি, ন ভিজ্জন্তি. ‘‘যদাস্স দাতব্বং হোতি, তদা দেতি. ইদানি মঞ্ঞে নত্থি, তেন ন দেতি. কিং মযং দদমানমেৱ উপট্ঠহাম? অদেন্তং অকৰোন্তং ন উপট্ঠহামা’’তি এৱং চিন্তেন্তি.
ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং কতং দানাদিসঙ্গহকম্মং. কম্মসৰিক্খকং নাম যো এৱং অসঙ্গাহকো হোতি, সো ইমিনা কাৰণেনস্স অসঙ্গাহকভাৱং জনো জানাতূতি থদ্ধহত্থপাদো চেৱ হোতি, ৱিসমট্ঠিতাৱযৱলক্খণো চ. তথাগতস্স পন দীঘৰত্তং সঙ্গাহকভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি ইমানি দ্ৱে লক্খণানি নিব্বত্তন্তি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. সুসঙ্গহিতপৰিজনতা আনিসংসো.
২১১. কৰিযাতি কৰিত্ৱা. চৰিযাতি চৰিত্ৱা. অনৱমতেনাতি অনৱঞ্ঞাতেন. ‘‘অনপমোদেনা’’তিপি পাঠো, ন অপ্পমোদেন, ন দীনেন ন গব্ভিতেনাতি অত্থো.
চৱিযাতি চৱিত্ৱা. অতিৰুচিৰ সুৱগ্গু দস্সনেয্যন্তি অতিৰুচিৰঞ্চ সুপাসাদিকং সুৱগ্গু চ সুট্ঠু ছেকং দস্সনেয্যঞ্চ দট্ঠব্বযুত্তং. সুসু কুমাৰোতি সুট্ঠু সুকুমাৰো.
পৰিজনস্সৱোতি পৰিজনো অস্সৱো ৱচনকৰো. ৱিধেয্যোতি কত্তব্বাকত্তব্বেসু যথাৰুচি ৱিধাতব্বো. মহিমন্তি মহিং ইমং. পিযৱদূ হিতসুখতং জিগীসমানোতি পিযৱদো হুত্ৱা হিতঞ্চ সুখঞ্চ পৰিযেসমানো. ৱচনপটিকৰস্সা ভিপ্পসন্নাতি ৱচনপটিকৰা অস্স অভিপ্পসন্না. ধম্মানুধম্মন্তি ধম্মঞ্চ অনুধম্মঞ্চ.
উস্সঙ্খপাদাদিলক্খণৱণ্ণনা
২১২. অত্থূপসংহিতন্তি ইধলোকপৰলোকত্থনিস্সিতং. ধম্মূপসংহিতন্তি দসকুসলকম্মপথনিস্সিতং. বহুজনং নিদংসেসীতি বহুজনস্স নিদংসনকথং কথেসি. পাণীনন্তি সত্তানং. ‘‘অগ্গো’’তিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং ভাসিতা উদ্ধঙ্গমনীযা অত্থূপসংহিতা ৱাচা. কম্মসৰিক্খকং নাম যো এৱৰূপং উগ্গতৱাচং ন ভাসতি, সো ইমিনা কাৰণেন উগ্গতৱাচায অভাসনং জনো জানাতূতি অধোসঙ্খপাদো চ হোতি অধোনতলোমো চ. তথাগতস্স পন দীঘৰত্তং এৱৰূপায উগ্গতৱাচায ভাসিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি উস্সঙ্খপাদলক্খণঞ্চ উদ্ধগ্গলোমলক্খণঞ্চ নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. উত্তমভাৱো আনিসংসো.
২১৩. এৰযন্তি ভণন্তো. বহুজনং নিদংসযীতি বহুজনস্স হিতং দস্সেতি. ধম্মযাগন্তি ধম্মদানযঞ্ঞং.
উব্ভমুপ্পতিতলোমৱা সসোতি সো এস উদ্ধগ্গতলোমৱা হোতি. পাদগণ্ঠিৰহূতি পাদগোপ্ফকা অহেসুং. সাধুসণ্ঠিতাতি সুট্ঠু সণ্ঠিতা. মংসলোহিতাচিতাতি মংসেন চ লোহিতেন চ আচিতা. তচোত্থতাতি তচেন পৰিযোনদ্ধা নিগুড়্হা. ৱজতীতি গচ্ছতি. অনোমনিক্কমোতি অনোমৱিহাৰী সেট্ঠৱিহাৰী.
এণিজঙ্ঘলক্খণৱণ্ণনা
২১৪. সিপ্পং ৱাতিআদীসু সিপ্পং নাম দ্ৱে সিপ্পানি – হীনঞ্চ সিপ্পং, উক্কট্ঠঞ্চ সিপ্পং. হীনং নাম সিপ্পং নড়কাৰসিপ্পং, কুম্ভকাৰসিপ্পং পেসকাৰসিপ্পং নহাপিতসিপ্পং. উক্কট্ঠং নাম সিপ্পং লেখা মুদ্দা গণনা. ৱিজ্জাতি অহিৱিজ্জাদিঅনেকৱিধা. চৰণন্তি পঞ্চসীলং দসসীলং পাতিমোক্খসংৱৰসীলং. কম্মন্তি কম্মস্সকতাজাননপঞ্ঞা. কিলিস্সেয্যুন্তি কিলমেয্যুং. অন্তেৱাসিকৱত্তং নাম দুক্খং, তং নেসং মা চিৰমহোসীতি চিন্তেসি.
ৰাজাৰহানীতি ৰঞ্ঞো অনুৰূপানি হত্থিঅস্সাদীনি, তানিযেৱ ৰঞ্ঞো সেনায অঙ্গভূতত্তা ৰাজঙ্গানীতি ৱুচ্চন্তি. ৰাজূপভোগানীতি ৰঞ্ঞো উপভোগপৰিভোগভণ্ডানি, তানি চেৱ সত্তৰতনানি চ. ৰাজানুচ্ছৱিকানীতি ৰঞ্ঞো অনুচ্ছৱিকানি. তেসংযেৱ সব্বেসং ইদং গহণং. সমণাৰহানীতি সমণানং অনুৰূপানি চীৱৰাদীনি. সমণঙ্গানীতি সমণানং কোট্ঠাসভূতা চতস্সো পৰিসা. সমণূপভোগানীতি সমণানং উপভোগপৰিক্খাৰা. সমণানুচ্ছৱিকানীতি তেসংযেৱ অধিৱচনং.
ইধ পন কম্মং নাম দীঘৰত্তং সক্কচ্চং সিপ্পাদিৱাচনং. কম্মসৰিক্খকং নাম যো এৱং সক্কচ্চং সিপ্পং অৱাচেন্তো অন্তেৱাসিকে উক্কুটিকাসনজঙ্ঘপেসনিকাদীহি কিলমেতি, তস্স জঙ্ঘমংসং লিখিত্ৱা পাতিতং ৱিয হোতি. তথাগতস্স পন সক্কচ্চং ৱাচিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি অনুপুব্বউগ্গতৱট্টিতং এণিজঙ্ঘলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণং. অনুচ্ছৱিকলাভিতা আনিসংসো.
২১৫. যদূপঘাতাযাতি যং সিপ্পং কস্সচি উপঘাতায ন হোতি. কিলিস্সতীতি কিলমিস্সতি. সুখুমত্তচোত্থতাতি সুখুমত্তচেন পৰিযোনদ্ধা. কিং পন অঞ্ঞেন কম্মেন অঞ্ঞং লক্খণং নিব্বত্ততীতি? ন নিব্বত্ততি. যং পন নিব্বত্ততি, তং অনুব্যঞ্জনং হোতি, তস্মা ইধ ৱুত্তং.
সুখুমচ্ছৱিলক্খণৱণ্ণনা
২১৬. সমণং ৱাতি সমিতপাপট্ঠেন সমণং. ব্ৰাহ্মণং ৱাতি বাহিতপাপট্ঠেন ব্ৰাহ্মণং.
মহাপঞ্ঞোতিআদীসু মহাপঞ্ঞাদীহি সমন্নাগতো হোতীতি অত্থো. তত্ৰিদং মহাপঞ্ঞাদীনং নানত্তং.
তত্থ কতমা মহাপঞ্ঞা? মহন্তে সীলক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা, মহন্তে সমাধিক্খন্ধে পঞ্ঞাক্খন্ধে ৱিমুত্তিক্খন্ধে ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ঠানাঠানানি মহন্তা ৱিহাৰসমাপত্তিযো মহন্তানি অৰিযসচ্চানি মহন্তে সতিপট্ঠানে সম্মপ্পধানে ইদ্ধিপাদে মহন্তানি ইন্দ্ৰিযানি বলানি মহন্তে বোজ্ঝঙ্গে মহন্তে অৰিযমগ্গে মহন্তানি সামঞ্ঞফলানি মহন্তা অভিঞ্ঞাযো মহন্তং পৰমত্থং নিব্বানং পৰিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা.
কতমা পুথুপঞ্ঞা? পুথুনানাখন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধাতূসু পুথুনানাআযতনেসু পুথুনানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসু পুথুনানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু পুথুনানাঅত্থেসু ধম্মেসু নিৰুত্তীসু পটিভানেসু. পুথুনানাসীলক্খন্ধেসু পুথুনানাসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাদস্সনক্খন্ধেসু পুথুনানাঠানাঠানেসু পুথুনানাৱিহাৰসমাপত্তীসু পুথুনানাঅৰিযসচ্চেসু পুথুনানাসতিপট্ঠানেসু সম্মপ্পধানেসু ইদ্ধিপাদেসু ইন্দ্ৰিযেসু বলেসু বোজ্ঝঙ্গেসু পুথুনানাঅৰিযমগ্গেসু সামঞ্ঞফলেসু অভিঞ্ঞাসু পুথুজ্জনসাধাৰণে ধম্মে সমতিক্কম্ম পৰমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৱত্ততীতি পুথুপঞ্ঞা.
কতমা হাসপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলং পৰিপূৰেতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতি ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং জাগৰিযানুযোগং সীলক্খন্ধং সমাধিক্খন্ধং পঞ্ঞাক্খন্ধং ৱিমুত্তিক্খন্ধং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো…পে… পামোজ্জবহুলো ঠানাঠানং পটিৱিজ্ঝতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱিহাৰসমাপত্তিযো পৰিপূৰেতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতীতি হাসপঞ্ঞা. সতিপট্ঠানে সম্মপ্পধানে ইদ্ধিপাদে ইন্দ্ৰিযানি বলানি বোজ্ঝঙ্গে অৰিযমগ্গং ভাৱেতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকৰোতীতি হাসপঞ্ঞা. অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদতুট্ঠিপামোজ্জবহুলো পৰমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি হাসপঞ্ঞা.
কতমা জৱনপঞ্ঞা? যংকিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং তং ৰূপং অনিচ্চতো খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং অনত্ততো খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা. যা কাচি ৱেদনা…পে… যংকিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং, সব্বং তং ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা. চক্খু…পে… জৰামৰণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা. ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসাৰকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা ৰূপনিৰোধে নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা. ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণং চক্খু…পে… জৰামৰণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন…পে… ৱিভূতং কত্ৱা জৰামৰণনিৰোধে নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা. ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং. চক্খুং…পে… জৰামৰণং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৱযধম্মং ৱিৰাগধম্মং নিৰোধধম্মন্তি তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা জৰামৰণনিৰোধে নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি জৱনপঞ্ঞা.
কতমা তিক্খপঞ্ঞা? খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং, উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং, উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে উপ্পন্নং ৰাগং দোসং মোহং কোধং উপনাহং মক্খং পড়াসং ইস্সং মচ্ছৰিযং মাযং সাঠেয্যং থম্ভং সাৰম্ভং মানং অতিমানং মদং পমাদং সব্বে কিলেসে সব্বে দুচ্চৰিতে সব্বে অভিসঙ্খাৰে সব্বে ভৱগামিকম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তী কৰোতি অনভাৱং গমেতীতি তিক্খপঞ্ঞা. একস্মিং আসনে চত্তাৰো অৰিযমগ্গা চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদাযো ছ অভিঞ্ঞাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞাযাতি তিক্খপঞ্ঞা.
কতমা নিব্বেধিকপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো সব্বসঙ্খাৰেসু উব্বেগবহুলো হোতি উত্তাসবহুলো উক্কণ্ঠনবহুলো অৰতিবহুলো অনভিৰতিবহুলো বহিমুখো ন ৰমতি সব্বসঙ্খাৰেসু, অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং মোহক্খন্ধং কোধং উপনাহং…পে… সব্বে ভৱগামিকম্মে নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকপঞ্ঞাতি (পটি. ম. ৩.৩).
২১৭. পব্বজিতং উপাসিতাতি পণ্ডিতং পব্বজিতং উপসঙ্কমিত্ৱা পযিৰুপাসিতা. অত্থন্তৰোতি যথা একে ৰন্ধগৱেসিনো উপাৰম্ভচিত্ততায দোসং অব্ভন্তৰং কৰিত্ৱা নিসামযন্তি, এৱং অনিসামেত্ৱা অত্থং অব্ভন্তৰং কত্ৱা অত্থযুত্তং কথং নিসামযি উপধাৰযি.
পটিলাভগতেনাতি পটিলাভত্থায গতেন. উপ্পাদনিমিত্তকোৱিদাতি উপ্পাদে চ নিমিত্তে চ ছেকা. অৱেচ্চ দক্খিতীতি ঞত্ৱা পস্সিস্সতি.
অত্থানুসিট্ঠীসু পৰিগ্গহেসু চাতি যে অত্থানুসাসনেসু পৰিগ্গহা অত্থানত্থং পৰিগ্গাহকানি ঞাণানি, তেসূতি অত্থো.
সুৱণ্ণৱণ্ণলক্খণৱণ্ণনা
২১৮. অক্কোধনোতি ন অনাগামিমগ্গেন কোধস্স পহীনত্তা, অথ খো সচেপি মে কোধো উপ্পজ্জেয্য, খিপ্পমেৱ নং পটিৱিনোদেয্যন্তি এৱং অক্কোধৱসিকত্তা. নাভিসজ্জীতি কুটিলকণ্টকো ৱিয তত্থ তত্থ মম্মং তুদন্তো ৱিয ন লগ্গি. ন কুপ্পি ন ব্যাপজ্জীতিআদীসু পুব্বুপ্পত্তিকো কোপো. ততো বলৱতৰো ব্যাপাদো. ততো বলৱতৰা পতিত্থিযনা. তং সব্বং অকৰোন্তো ন কুপ্পি ন ব্যাপজ্জি ন পতিত্থিযি. অপ্পচ্চযন্তি দোমনস্সং. ন পাত্ৱাকাসীতি ন কাযৱিকাৰেন ৱা ৱচীৱিকাৰেন ৱা পাকটমকাসি.
ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং অক্কোধনতা চেৱ সুখুমত্থৰণাদিদানঞ্চ. কম্মসৰিক্খকং নাম কোধনস্স ছৱিৱণ্ণো আৱিলো হোতি মুখং দুদ্দসিযং ৱত্থচ্ছাদনসদিসঞ্চ মণ্ডনং নাম নত্থি. তস্মা যো কোধনো চেৱ ৱত্থচ্ছাদনানঞ্চ অদাতা, সো ইমিনা কাৰণেনস্স জনো কোধনাদিভাৱং জানাতূতি দুব্বণ্ণো হোতি দুস্সণ্ঠানো. অক্কোধনস্স পন মুখং ৱিৰোচতি, ছৱিৱণ্ণো ৱিপ্পসীদতি. সত্তা হি চতূহি কাৰণেহি পাসাদিকা হোন্তি আমিসদানেন ৱা ৱত্থদানেন ৱা সম্মজ্জনেন ৱা অক্কোধনতায ৱা. ইমানি চত্তাৰিপি কাৰণানি দীঘৰত্তং তথাগতেন কতানেৱ. তেনস্স ইমেসং কতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি সুৱণ্ণৱণ্ণং মহাপুৰিসলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণং. সুখুমত্থৰণাদিলাভিতা আনিসংসো.
২১৯. অভিৱিস্সজীতি অভিৱিস্সজ্জেসি. মহিমিৱ সুৰো অভিৱস্সন্তি সুৰো ৱুচ্চতি দেৱো, মহাপথৱিং অভিৱস্সন্তো দেৱো ৱিয.
সুৰৱৰতৰোৰিৱ ইন্দোতি সুৰানং ৱৰতৰো ইন্দো ৱিয.
অপব্বজ্জমিচ্ছন্তি অপব্বজ্জং গিহিভাৱং ইচ্ছন্তো. মহতিমহিন্তি মহন্তিং পথৱিং.
অচ্ছাদনৱত্থমোক্খপাৱুৰণানন্তি অচ্ছাদনানঞ্চেৱ ৱত্থানঞ্চ উত্তমপাৱুৰণানঞ্চ. পনাসোতি ৱিনাসো.
কোসোহিতৱত্থগুয্হলক্খণৱণ্ণনা
২২০. মাতৰম্পি পুত্তেন সমানেতা অহোসীতি ইমং কম্মং ৰজ্জে পতিট্ঠিতেন সক্কা কাতুং. তস্মা বোধিসত্তোপি ৰজ্জং কাৰযমানো অন্তোনগৰে চতুক্কাদীসু চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু বহিনগৰে চতূসু দিসাসু ইমং কম্মং কৰোথাতি মনুস্সে ঠপেসি. তে মাতৰং কুহিং মে পুত্তো পুত্তং ন পস্সামীতি ৱিলপন্তিং পৰিযেসমানং দিস্ৱা এহি, অম্ম, পুত্তং দক্খসীতি তং আদায গন্ত্ৱা নহাপেত্ৱা ভোজেত্ৱা পুত্তমস্সা পৰিযেসিত্ৱা দস্সেন্তি. এস নযো সব্বত্থ.
ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং ঞাতীনং সমঙ্গিভাৱকৰণং. কম্মসৰিক্খকং নাম ঞাতযো হি সমঙ্গীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱজ্জং পটিচ্ছাদেন্তি. কিঞ্চাপি হি তে কলহকালে কলহং কৰোন্তি, একস্স পন দোসে উপ্পন্নে অঞ্ঞং জানাপেতুং ন ইচ্ছন্তি. অযং নাম এতস্স দোসোতি ৱুত্তে সব্বে উট্ঠহিত্ৱা কেন দিট্ঠং কেন সুতং, অম্হাকং ঞাতীসু এৱৰূপং কত্তা নাম নত্থীতি. তথাগতেন চ তং ঞাতিসঙ্গহং কৰোন্তেন দীঘৰত্তং ইদং ৱজ্জপ্পটিচ্ছাদনকম্মং নাম কতং হোতি. অথস্স সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন এৱৰূপস্স কম্মস্স কতভাৱং জানাতূতি কোসোহিতৱত্থগুয্হলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণং. পহূতপুত্ততা আনিসংসো.
২২১. ৱত্থছাদিযন্তি ৱত্থেন ছাদেতব্বং ৱত্থগুয্হং.
অমিত্ততাপনাতি অমিত্তানং পতাপনা. গিহিস্স পীতিং জননাতি গিহিভূতস্স সতো পীতিজননা.
পৰিমণ্ডলাদিলক্খণৱণ্ণনা
২২২. সমং জানাতীতি ‘‘অযং তাৰুক্খসমো অযং পোক্খৰসাতিসমো’’তি এৱং তেন তেন সমং জানাতি. সামং জানাতীতি সযং জানাতি. পুৰিসং জানাতীতি ‘‘অযং সেট্ঠসম্মতো’’তি পুৰিসং জানাতি. পুৰিসৱিসেসং জানাতীতি মুগ্গং মাসেন সমং অকত্ৱা গুণৱিসিট্ঠস্স ৱিসেসং জানাতি. অযমিদমৰহতীতি অযং পুৰিসো ইদং নাম দানসক্কাৰং অৰহতি. পুৰিসৱিসেসকৰো অহোসীতি পুৰিসৱিসেসং ঞত্ৱা কাৰকো অহোসি. যো যং অৰহতি, তস্সেৱ তং অদাসি. যো হি কহাপণাৰহস্স অড্ঢং দেতি, সো পৰস্স অড্ঢং নাসেতি. যো দ্ৱে কহাপণে দেতি, সো অত্তনো কহাপণং নাসেতি. তস্মা ইদং উভযম্পি অকত্ৱা যো যং অৰহতি, তস্স তদেৱ অদাসি. সদ্ধাধনন্তিআদীসু সম্পত্তিপটিলাভট্ঠেন সদ্ধাদীনং ধনভাৱো ৱেদিতব্বো.
ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং পুৰিসৱিসেসং ঞত্ৱা কতং সমসঙ্গহকম্মং. কম্মসৰিক্খকং নাম তদস্স কম্মং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি ইমানি দ্ৱে লক্খণানি নিব্বত্তন্তি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. ধনসম্পত্তি আনিসংসো.
২২৩. তুলিযাতি তুলযিত্ৱা. পটিৱিচযাতি পটিৱিচিনিত্ৱা. মহাজনসঙ্গাহকন্তি মহাজনসঙ্গহণং. সমেক্খমানোতি সমং পেক্খমানো. অতিনিপুণা মনুজাতি অতিনিপুণা সুখুমপঞ্ঞা লক্খণপাঠকমনুস্সা. বহুৱিৱিধা গিহীনং অৰহানীতি বহূ ৱিৱিধানি গিহীনং অনুচ্ছৱিকানি পটিলভতি. দহৰো সুসু কুমাৰো ‘‘অযং দহৰো কুমাৰো পটিলভিস্সতী’’তি ব্যাকংসু মহীপতিস্সাতি ৰঞ্ঞো.
সীহপুব্বদ্ধকাযাদিলক্খণৱণ্ণনা
২২৪. যোগক্খেমকামোতি যোগতো খেমকামো. পঞ্ঞাযাতি কম্মস্সকতপঞ্ঞায. ইধ কম্মং নাম মহাজনস্স অত্থকামতা. কম্মসৰিক্খকং নাম তং মহাজনস্স অত্থকামতায ৱড্ঢিমেৱ পচ্চাসীসিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি ইমানি সমন্তপৰিপূৰানি অপৰিহীনানি তীণি লক্খণানি নিব্বত্তন্তি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণত্তযং. ধনাদীহি চেৱ সদ্ধাদীহি চ অপৰিহানি আনিসংসো.
২২৫. সদ্ধাযাতি ওকপ্পনসদ্ধায পসাদসদ্ধায. সীলেনাতি পঞ্চসীলেন দসসীলেন. সুতেনাতি পৰিযত্তিসৱনেন. বুদ্ধিযাতি এতেসং বুদ্ধিযা, ‘‘কিন্তি এতেহি ৱড্ঢেয্যু’’ন্তি এৱং চিন্তেসীতি অত্থো. ধম্মেনাতি লোকিযধম্মেন. বহূহি সাধূহীতি অঞ্ঞেহিপি বহূহি উত্তমগুণেহি. অসহানধম্মতন্তি অপৰিহীনধম্মং.
ৰসগ্গসগ্গিতালক্খণৱণ্ণনা
২২৬. সমাভিৱাহিনিযোতি যথা তিলফলমত্তম্পি জিৱ্হগ্গে ঠপিতং সব্বত্থ ফৰতি, এৱং সমা হুত্ৱা ৱহন্তি. ইধ কম্মং নাম অৱিহেঠনকম্মং. কম্মসৰিক্খকং নাম পাণিআদীহি পহাৰং লদ্ধস্স তত্থ তত্থ লোহিতং সণ্ঠাতি, গণ্ঠি গণ্ঠি হুত্ৱা অন্তোৱ পুব্বং গণ্হাতি, অন্তোৱ ভিজ্জতি, এৱং সো বহুৰোগো হোতি. তথাগতেন পন দীঘৰত্তং ইমং আৰোগ্যকৰণকম্মং কতং. তদস্স সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি আৰোগ্যকৰং ৰসগ্গসগ্গিলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণং. অপ্পাবাধতা আনিসংসো.
২২৭. মৰণৱধেনাতি ‘‘এতং মাৰেথ এতং ঘাতেথা’’তি এৱং আণত্তেন মৰণৱধেন. উব্বাধনাযাতি বন্ধনাগাৰপ্পৱেসনেন.
অভিনীলনেত্তাদিলক্খণৱণ্ণনা
২২৮. ন চ ৱিসটন্তি কক্কটকো ৱিয অক্খীনি নীহৰিত্ৱা ন কোধৱসেন পেক্খিতা অহোসি. ন চ ৱিসাচীতি ৱঙ্কক্খিকোটিযা পেক্খিতাপি নাহোসি. ন চ পন ৱিচেয্য পেক্খিতাতি ৱিচেয্য পেক্খিতা নাম যো কুজ্ঝিত্ৱা যদা নং পৰো ওলোকেতি, তদা নিম্মীলেতি ন ওলোকেতি, পুন গচ্ছন্তং কুজ্ঝিত্ৱা ওলোকেতি, এৱৰূপো নাহোসি. ‘‘ৱিনেয্যপেক্খিতা’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. উজুং তথা পসটমুজুমনোতি উজুমনো হুত্ৱা উজু পেক্খিতা হোতি, যথা চ উজুং, তথা পসটং ৱিপুলং ৱিত্থতং পেক্খিতা হোতি. পিযদস্সনোতি পিযাযমানেহি পস্সিতব্বো.
ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং মহাজনস্স পিযচক্খুনা ওলোকনকম্মং. কম্মসৰিক্খকং নাম কুজ্ঝিত্ৱা ওলোকেন্তো কাণো ৱিয কাকক্খি ৱিয হোতি, ৱঙ্কক্খি পন আৱিলক্খি চ হোতিযেৱ. পসন্নচিত্তস্স পন ওলোকযতো অক্খীনং পঞ্চৱণ্ণো পসাদো পঞ্ঞাযতি. তথাগতো চ তথা ওলোকেসি. অথস্স তং দীঘৰত্তং পিযচক্খুনা ওলোকিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি ইমানি নেত্তসম্পত্তিকৰানি দ্ৱে মহাপুৰিসলক্খণানি নিব্বত্তন্তি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. পিযদস্সনতা আনিসংসো. অভিযোগিনোতি লক্খণসত্থে যুত্তা.
উণ্হীসসীসলক্খণৱণ্ণনা
২৩০. বহুজনপুব্বঙ্গমো অহোসীতি বহুজনস্স পুব্বঙ্গমো অহোসি গণজেট্ঠকো. তস্স দিট্ঠানুগতিং অঞ্ঞে আপজ্জিংসু. ইধ কম্মং নাম পুব্বঙ্গমতা. কম্মসৰিক্খকং নাম যো পুব্বঙ্গমো হুত্ৱা দানাদীনি কুসলকম্মানি কৰোতি, সো অমঙ্কুভূতো সীসং উক্খিপিত্ৱা পীতিপামোজ্জেন পৰিপুণ্ণসীসো ৱিচৰতি, মহাপুৰিসো চ হোতি. তথাগতো চ তথা অকাসি. অথস্স সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন ইদং পুব্বঙ্গমকম্মং জানাতূতি উণ্হীসসীসলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণং. মহাজনানুৱত্তনতা আনিসংসো.
২৩১. বহুজনং হেস্সতীতি বহুজনস্স ভৱিস্সতি. পটিভোগিযাতি ৱেয্যাৱচ্চকৰা, এতস্স বহূ ৱেয্যাৱচ্চকৰা ভৱিস্সন্তীতি অত্থো. অভিহৰন্তি তদাতি দহৰকালেযেৱ তদা এৱং ব্যাকৰোন্তি. পটিহাৰকন্তি ৱেয্যাৱচ্চকৰভাৱং. ৱিসৱীতি চিণ্ণৱসী.
একেকলোমতাদিলক্খণৱণ্ণনা
২৩২. উপৱত্ততীতি অজ্ঝাসযং অনুৱত্ততি, ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং সচ্চকথনং. কম্মসৰিক্খকং নাম দীঘৰত্তং অদ্ৱেজ্ঝকথায পৰিসুদ্ধকথায কথিতভাৱমস্স সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি একেকলোমলক্খণঞ্চ উণ্ণালক্খণঞ্চ নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. মহাজনস্স অজ্ঝাসযানুকূলেন অনুৱত্তনতা আনিসংসো. একেকলোমূপচিতঙ্গৱাতি একেকেহি লোমেহি উপচিতসৰীৰো.
চত্তালীসাদিলক্খণৱণ্ণনা
২৩৪. অভেজ্জপৰিসোতি অভিন্দিতব্বপৰিসো. ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং অপিসুণৱাচায কথনং. কম্মসৰিক্খকং নাম পিসুণৱাচস্স কিৰ সমগ্গভাৱং ভিন্দনতো দন্তা অপৰিপুণ্ণা চেৱ হোন্তি ৱিৰড়া চ. তথাগতস্স পন দীঘৰত্তং অপিসুণৱাচতং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি ইদং লক্খণদ্ৱযং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. অভেজ্জপৰিসতা আনিসংসো. চতুৰো দসাতি চত্তাৰো দস চত্তালীসং.
পহূতজিৱ্হাদিলক্খণৱণ্ণনা
২৩৬. আদেয্যৱাচো হোতীতি গহেতব্বৱচনো হোতি. ইধ কম্মং নাম দীঘৰত্তং অফৰুসৱাদিতা. কম্মসৰিক্খকং নাম যে ফৰুসৱাচা হোন্তি, তে ইমিনা কাৰণেন নেসং জিৱ্হং পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা ফৰুসৱাচায কথিতভাৱং জনো জানাতূতি বদ্ধজিৱ্হা ৱা হোন্তি, গূড়্হজিৱ্হা ৱা দ্ৱিজিৱ্হা ৱা মম্মনা ৱা. যে পন জিৱ্হং পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা ফৰুসৱাচং ন ৱদন্তি, তে বদ্ধজিৱ্হা গূড়্হজিৱ্হা দ্ৱিজিৱ্হা ন হোন্তি. মুদু নেসং জিৱ্হা হোতি ৰত্তকম্বলৱণ্ণা. তস্মা তথাগতস্স দীঘৰত্তং জিৱ্হং পৰিৱত্তেত্ৱা ফৰুসায ৱাচায অকথিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি পহূতজিৱ্হালক্খণং নিব্বত্ততি. ফৰুসৱাচং কথেন্তানঞ্চ সদ্দো ভিজ্জতি. তে সদ্দভেদং কত্ৱা ফৰুসৱাচায কথিতভাৱং জনো জানাতূতি ছিন্নস্সৰা ৱা হোন্তি ভিন্নস্সৰা ৱা কাকস্সৰা ৱা. যে পন সৰভেদকৰং ফৰুসৱাচং ন কথেন্তি, তেসং সদ্দো মধুৰো চ হোতি পেমনীযো. তস্মা তথাগতস্স দীঘৰত্তং সৰভেদকৰায ফৰুসৱাচায অকথিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি ব্ৰহ্মস্সৰলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. আদেয্যৱচনতা আনিসংসো.
২৩৭. উব্বাধিকন্তি অক্কোসযুত্তত্তা আবাধকৰিং বহুজনপ্পমদ্দনন্তি বহুজনানং পমদ্দনিং অবাড়্হং গিৰং সো ন ভণি ফৰুসন্তি এত্থ অকাৰো পৰতো ভণিসদ্দেন যোজেতব্বো. বাড়্হন্তি বলৱং অতিফৰুসং. বাড়্হং গিৰং সো ন অভণীতি অযমেত্থ অত্থো. সুসংহিতন্তি সুট্ঠু পেমসঞ্হিতং. সখিলন্তি মুদুকং. ৱাচাতি ৱাচাযো. কণ্ণসুখাতি কণ্ণসুখাযো. ‘‘কণ্ণসুখ’’ন্তিপি পাঠো, যথা কণ্ণানং সুখং হোতি, এৱং এৰযতীতি অত্থো. ৱেদযথাতি ৱেদযিত্থ. ব্ৰহ্মস্সৰত্তন্তি ব্ৰহ্মস্সৰতং. বহুনো বহুন্তি বহুজনস্স বহুং. ‘‘বহূনং বহুন্তি’’পি পাঠো, বহুজনানং বহুন্তি অত্থো.
সীহহনুলক্খণৱণ্ণনা
২৩৮. অপ্পধংসিকো হোতীতি গুণতো ৱা ঠানতো ৱা পধংসেতুং চাৱেতুং অসক্কুণেয্যো. ইধ কম্মং নাম পলাপকথায অকথনং. কম্মসৰিক্খকং নাম যে তং কথেন্তি, তে ইমিনা কাৰণেন নেসং হনুকং চালেত্ৱা চালেত্ৱা পলাপকথায কথিতভাৱং জনো জানাতূতি অন্তোপৱিট্ঠহনুকা ৱা ৱঙ্কহনুকা ৱা পব্ভাৰহনুকা ৱা হোন্তি. তথাগতো পন তথা ন কথেসি. তেনস্স হনুকং চালেত্ৱা চালেত্ৱা দীঘৰত্তং পলাপকথায অকথিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি সীহহনুলক্খণং নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণং. অপ্পধংসিকতা আনিসংসো.
২৩৯. অৱিকিণ্ণৱচনব্যপ্পথো চাতি অৱিকিণ্ণৱচনানং ৱিয পুৰিমবোধিসত্তানং ৱচনপথো অস্সাতি অৱিকিণ্ণৱচনব্যপ্পথো. দ্ৱিদুগমৱৰতৰহনুত্তমলত্থাতি দ্ৱীহি দ্ৱীহি গচ্ছতীতি দ্ৱিদুগমো, দ্ৱীহি দ্ৱীহীতি চতূহি, চতুপ্পদানং ৱৰতৰস্স সীহস্সেৱ হনুভাৱং অলত্থাতি অত্থো. মনুজাধিপতীতি মনুজানং অধিপতি. তথত্তোতি তথসভাৱো.
সমদন্তাদিলক্খণৱণ্ণনা
২৪০. সুচিপৰিৱাৰোতি পৰিসুদ্ধপৰিৱাৰো. ইধ কম্মং নাম সম্মাজীৱতা. কম্মসৰিক্খকং নাম যো ৱিসমেন সংকিলিট্ঠাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেতি, তস্স দন্তাপি ৱিসমা হোন্তি দাঠাপি কিলিট্ঠা. তথাগতস্স পন সমেন সুদ্ধাজীৱেন জীৱিতং কপ্পিতভাৱং সদেৱকো লোকো ইমিনা কাৰণেন জানাতূতি সমদন্তলক্খণঞ্চ সুসুক্কদাঠালক্খণঞ্চ নিব্বত্ততি. লক্খণং নাম ইদমেৱ লক্খণদ্ৱযং. সুচিপৰিৱাৰতা আনিসংসো.
২৪১. অৱস্সজীতি পহাসি তিদিৱপুৰৱৰসমোতি তিদিৱপুৰৱৰেন সক্কেন সমো. লপনজন্তি মুখজং, দন্তন্তি অত্থো. দিজসমসুক্কসুচিসোভনদন্তোতি দ্ৱে ৱাৰে জাতত্তা দিজনামকা সুক্কা সুচি সোভনা চ দন্তা অস্সাতি দিজসমসুক্কসুচিসোভনদন্তো. ন চ জনপদতুদনন্তি যো তস্স চক্কৱাড়পৰিচ্ছিন্নো জনপদো, তস্স অঞ্ঞেন তুদনং পীড়া ৱা আবাধো ৱা নত্থি. হিতমপি চ বহুজন সুখঞ্চ চৰন্তীতি বহুজনা সমানসুখদুক্খা হুত্ৱা তস্মিং জনপদে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হিতঞ্চেৱ সুখঞ্চ চৰন্তি. ৱিপাপোতি ৱিগতপাপো. ৱিগতদৰথকিলমথোতি ৱিগতকাযিকদৰথকিলমথো. মলখিলকলিকিলেসে পনুদেহীতি ৰাগাদিমলানঞ্চেৱ ৰাগাদিখিলানঞ্চ দোসকলীনঞ্চ সব্বকিলেসানঞ্চ অপনুদেহি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায
লক্খণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.