নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
দীঘনিকাযে
পাথিকৱগ্গট্ঠকথা
১. পাথিকসুত্তৱণ্ণনা
সুনক্খত্তৱত্থুৱণ্ণনা
১. এৱং মে সুতং…পে… মল্লেসু ৱিহৰতীতি পাথিকসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা. মল্লেসু ৱিহৰতীতি মল্লা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীসদ্দেন ‘‘মল্লা’’তি ৱুচ্চতি, তস্মিং মল্লেসু জনপদে. ‘‘অনুপিযং নাম মল্লানং নিগমো’’তি অনুপিযন্তি এৱংনামকো মল্লানং জনপদস্স একো নিগমো, তং গোচৰগামং কত্ৱা একস্মিং ছাযূদকসম্পন্নে ৱনসণ্ডে ৱিহৰতীতি অত্থো. অনোপিযন্তিপি পাঠো. পাৱিসীতি পৱিট্ঠো. ভগৱা পন ন তাৱ পৱিট্ঠো, পৱিসিস্সামীতি নিক্খন্তত্তা পন পাৱিসীতি ৱুত্তো. যথা কিং, যথা ‘‘গামং গমিস্সামী’’তি নিক্খন্তো পুৰিসো তং গামং অপত্তোপি ‘‘কুহিং ইত্থন্নামো’’তি ৱুত্তে ‘‘গামং গতো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং. এতদহোসীতি গামসমীপে ঠত্ৱা সূৰিযং ওলোকেন্তস্স এতদহোসি. অতিপ্পগো খোতি অতিৱিয পগো খো, ন তাৱ কুলেসু যাগুভত্তং নিট্ঠিতন্তি. কিং পন ভগৱা কালং অজানিত্ৱা নিক্খন্তোতি? ন অজানিত্ৱা. পচ্চূসকালেযেৱ হি ভগৱা ঞাণজালং পত্থৰিত্ৱা লোকং ৱোলোকেন্তো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং ভগ্গৱগোত্তং ছন্নপৰিব্বাজকং দিস্ৱা ‘‘অজ্জাহং ইমস্স পৰিব্বাজকস্স মযা পুব্বে কতকাৰণং সমাহৰিত্ৱা ধম্মং কথেস্সামি, সা ধম্মকথা অস্স মযি পসাদপ্পটিলাভৱসেন সফলা ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱাৱ পৰিব্বাজকাৰামং পৱিসিতুকামো অতিপ্পগোৱ নিক্খমি. তস্মা তত্থ পৱিসিতুকামতায এৱং চিত্তং উপ্পাদেসি.
২. এতদৱোচাতি ভগৱন্তং দিস্ৱা মানথদ্ধতং অকত্ৱা সত্থাৰং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা এতং এতু খো, ভন্তেতিআদিকং ৱচনং অৱোচ. ইমং পৰিযাযন্তি ইমং ৱাৰং, অজ্জ ইমং আগমনৱাৰন্তি অত্থো. কিং পন ভগৱা পুব্বেপি তত্থ গতপুব্বোতি? ন গতপুব্বো, লোকসমুদাচাৰৱসেন পন এৱমাহ. লোকিযা হি চিৰস্সং আগতম্পি অনাগতপুব্বম্পি মনাপজাতিকং আগতং দিস্ৱা ‘‘কুতো ভৱং আগতো, চিৰস্সং ভৱং আগতো, কথং তে ইধাগমনমগ্গো ঞাতো, কিং মগ্গমূড়্হোসী’’তিআদীনি ৱদন্তি. তস্মা অযম্পি লোকসমুদাচাৰৱসেন এৱমাহাতি ৱেদিতব্বো. ইদমাসনন্তি অত্তনো নিসিন্নাসনং পপ্ফোটেত্ৱা সম্পাদেত্ৱা দদমানো এৱমাহ. সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তোতি সুনক্খত্তো নাম লিচ্ছৱিৰাজপুত্তো. সো কিৰ তস্স গিহিসহাযো হোতি, কালেন কালং তস্স সন্তিকং গচ্ছতি. পচ্চক্খাতোতি ‘‘পচ্চক্খামি দানাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ন দানাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামী’’তি এৱং পটিঅক্খাতো নিস্সট্ঠো পৰিচ্চত্তো.
৩. ভগৱন্তং উদ্দিস্সাতি ভগৱা মে সত্থা ‘‘ভগৱতো অহং ওৱাদং পটিকৰোমী’’তি এৱং অপদিসিত্ৱা. কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসীতি যাচকো ৱা যাচিতকং পচ্চাচিক্খেয্য, যাচিতকো ৱা যাচকং. ত্ৱং পন নেৱ যাচকো ন যাচিতকো, এৱং সন্তে, মোঘপুৰিস, কো সন্তো কো সমানো কং পচ্চাচিক্খসীতি দস্সেতি. পস্স মোঘপুৰিসাতি পস্স তুচ্ছপুৰিস. যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধন্তি যত্তকং ইদং তৱ অপৰদ্ধং, যত্তকো তে অপৰাধো তত্তকো দোসোতি এৱাহং ভগ্গৱ তস্স দোসং আৰোপেসিন্তি দস্সেতি.
৪. উত্তৰিমনুস্সধম্মাতি পঞ্চসীলদসসীলসঙ্খাতা মনুস্সধম্মাউত্তৰি. ইদ্ধিপাটিহাৰিযন্তি ইদ্ধিভূতং পাটিহাৰিযং. কতে ৱাতি কতম্হি ৱা. যস্সত্থাযাতি যস্স দুক্খক্খযস্স অত্থায. সো নিয্যাতি তক্কৰস্সাতি সো ধম্মো তক্কৰস্স যথা মযা ধম্মো দেসিতো, তথা কাৰকস্স সম্মা পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স সব্বৱট্টদুক্খক্খযায অমতনিব্বানসচ্ছিকিৰিযায গচ্ছতি, ন গচ্ছতি, সংৱত্ততি, ন সংৱত্ততীতি পুচ্ছতি. তত্ৰ সুনক্খত্তাতি তস্মিং সুনক্খত্ত মযা দেসিতে ধম্মে তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায সংৱত্তমানে কিং উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কতং কৰিস্সতি, কো তেন কতেন অত্থো. তস্মিঞ্হি কতেপি অকতেপি মম সাসনস্স পৰিহানি নত্থি, দেৱমনুস্সানঞ্হি অমতনিব্বানসম্পাপনত্থায অহং পাৰমিযো পূৰেসিং, ন পাটিহাৰিযকৰণত্থাযাতি পাটিহাৰিযস্স নিৰত্থকতং দস্সেত্ৱা ‘‘পস্স, মোঘপুৰিসা’’তি দুতিযং দোসং আৰোপেসি.
৫. অগ্গঞ্ঞন্তি লোকপঞ্ঞত্তিং. ‘‘ইদং নাম লোকস্স অগ্গ’’ন্তি এৱং জানিতব্বম্পি অগ্গং মৰিযাদং ন তং পঞ্ঞপেতীতি ৱদতি. সেসমেত্থ অনন্তৰৱাদানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৬. অনেকপৰিযাযেন খোতি ইদং কস্মা আৰদ্ধং. সুনক্খত্তো কিৰ ‘‘ভগৱতো গুণং মক্খেস্সামি, ‘‘দোসং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি এত্তকং ৱিপ্পলপিত্ৱা ভগৱতো কথং সুণন্তো অপ্পতিট্ঠো নিৰৱো অট্ঠাসি.
অথ ভগৱা – ‘‘সুনক্খত্ত, এৱং ত্ৱং মক্খিভাৱে ঠিতো সযমেৱ গৰহং পাপুণিস্সসী’’তি মক্খিভাৱে আদীনৱদস্সনত্থং অনেকপৰিযাযেনাতিআদিমাহ. তত্থ অনেকপৰিযাযেনাতি অনেককাৰণেন. ৱজ্জিগামেতি ৱজ্জিৰাজানং গামে, ৱেসালীনগৰে নো ৱিসহীতি নাসক্খি. সো অৱিসহন্তোতি সো সুনক্খত্তো যস্স পুব্বে তিণ্ণং ৰতনানং ৱণ্ণং কথেন্তস্স মুখং নপ্পহোতি, সো দানি তেনেৱ মুখেন অৱণ্ণং কথেতি, অদ্ধা অৱিসহন্তো অসক্কোন্তো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং অত্তনো বালতায অৱণ্ণং কথেত্ৱা হীনাযাৱত্তো. বুদ্ধো পন সুবুদ্ধোৱ, ধম্মো স্ৱাক্খাতোৱ, সঙ্ঘো সুপ্পটিপন্নোৱ. এৱং তীণি ৰতনানি থোমেন্তা মনুস্সা তুয্হেৱ দোসং দস্সেস্সন্তীতি. ইতি খো তেতি এৱং খো তে, সুনক্খত্ত, ৱত্তাৰো ভৱিস্সন্তি. ততো এৱং দোসে উপ্পন্নে সত্থা অতীতানাগতে অপ্পটিহতঞাণো, ময্হং এৱং দোসো উপ্পজ্জিস্সতীতি জানন্তোপি পুৰেতৰং ন কথেসীতি ৱত্তুং ন লচ্ছসীতি দস্সেতি. অপক্কমেৱাতি অপক্কমিযেৱ, অপক্কন্তো ৱা চুতোতি অত্থো. যথা তং আপাযিকোতি যথা অপাযে নিব্বত্তনাৰহো সত্তো অপক্কমেয্য, এৱমেৱ অপক্কমীতি অত্থো.
কোৰক্খত্তিযৱত্থুৱণ্ণনা
৭. একমিদাহন্তি ইমিনা কিং দস্সেতি? ইদং সুত্তং দ্ৱীহি পদেহি আবদ্ধং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং ন কৰোতীতি চ অগ্গঞ্ঞং ন পঞ্ঞপেতীতি চ. তত্থ ‘‘অগ্গঞ্ঞং ন পঞ্ঞপেতী’’তি ইদং পদং সুত্তপৰিযোসানে দস্সেস্সতি. ‘‘পাটিহাৰিযং ন কৰোতী’’তি ইমস্স পন পদস্স অনুসন্ধিদস্সনৱসেন অযং দেসনা আৰদ্ধা.
তত্থ একমিদাহন্তি একস্মিং অহং. সমযন্তি সমযে, একস্মিং কালে অহন্তি অত্থো. থূলূসূতি থূলূ নাম জনপদো, তত্থ ৱিহৰামি. উত্তৰকা নামাতি ইত্থিলিঙ্গৱসেন উত্তৰকাতি এৱংনামকো থূলূনং জনপদস্স নিগমো, তং নিগমং গোচৰগামং কত্ৱাতি অত্থো. অচেলোতি নগ্গো. কোৰক্খত্তিযোতি অন্তোৱঙ্কপাদো খত্তিযো. কুক্কুৰৱতিকোতি সমাদিন্নকুক্কুৰৱতো সুনখো ৱিয ঘাযিত্ৱা খাদতি, উদ্ধনন্তৰে নিপজ্জতি, অঞ্ঞম্পি সুনখকিৰিযমেৱ কৰোতি. চতুক্কুণ্ডিকোতি চতুসঙ্ঘট্টিতো দ্ৱে জাণূনি দ্ৱে চ কপ্পৰে ভূমিযং ঠপেত্ৱা ৱিচৰতি. ছমানিকিণ্ণন্তি ভূমিযং নিকিণ্ণং পক্খিত্তং ঠপিতং. ভক্খসন্তি ভক্খং যংকিঞ্চি খাদনীযং ভোজনীযং. মুখেনেৱাতি হত্থেন অপৰামসিত্ৱা খাদনীযং মুখেনেৱ খাদতি, ভোজনীযম্পি মুখেনেৱ ভুঞ্জতি. সাধুৰূপোতি সুন্দৰৰূপো. অযং সমণোতি অযং অৰহতং সমণো একোতি. তত্থ ৱতাতি পত্থনত্থে নিপাতো. এৱং কিৰস্স পত্থনা অহোসি ‘‘ইমিনা সমণেন সদিসো অঞ্ঞো সমণো নাম নত্থি, অযঞ্হি অপ্পিচ্ছতায ৱত্থং ন নিৱাসেতি, ‘এস পপঞ্চো’তি মঞ্ঞমানো ভিক্খাভাজনম্পি ন পৰিহৰতি, ছমানিকিণ্ণমেৱ খাদতি, অযং সমণো নাম. মযং পন কিং সমণা’’তি? এৱং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স পচ্ছতো চৰন্তোৱ ইমং পাপকং ৱিতক্কং ৱিতক্কেসি.
এতদৱোচাতি ভগৱা কিৰ চিন্তেসি ‘‘অযং সুনক্খত্তো পাপজ্ঝাসযো, কিং নু ইমং দিস্ৱা চিন্তেসী’’তি? অথেৱং চিন্তেন্তো তস্স অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা ‘‘অযং মোঘপুৰিসো মাদিসস্স সব্বঞ্ঞুনো পচ্ছতো আগচ্ছন্তো অচেলং অৰহাতি মঞ্ঞতি, ইধেৱ দানাযং বালো নিগ্গহং অৰহতী’’তি অনিৱত্তিত্ৱাৱ এতং ত্ৱম্পি নামাতিআদিৱচনমৱোচ. তত্থ ত্ৱম্পি নামাতি গৰহত্থে পিকাৰো. গৰহন্তো হি নং ভগৱা ‘‘ত্ৱম্পি নামা’’তি আহ. ‘‘ত্ৱম্পি নাম এৱং হীনজ্ঝাসযো, অহং সমণো সক্যপুত্তিযোতি এৱং পটিজানিস্সসী’’তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. কিং পন মং, ভন্তেতি ময্হং, ভন্তে, কিং গাৰয্হং দিস্ৱা ভগৱা ‘‘এৱমাহা’’তি পুচ্ছতি. অথস্স ভগৱা আচিক্খন্তো ‘‘ননু তে’’তিআদিমাহ. মচ্ছৰাযতীতি ‘‘মা অঞ্ঞস্স অৰহত্তং হোতূ’’তি কিং ভগৱা এৱং অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযতীতি পুচ্ছতি. ন খো অহন্তি অহং, মোঘপুৰিস, সদেৱকস্স লোকস্স অৰহত্তপ্পটিলাভমেৱ পচ্চাসীসামি, এতদত্থমেৱ মে বহূনি দুক্কৰানি কৰোন্তেন পাৰমিযো পূৰিতা, ন খো অহং, মোঘপুৰিস, অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযামি. পাপকং দিট্ঠিগতন্তি ন অৰহন্তং অৰহাতি, অৰহন্তে চ অনৰহন্তোতি এৱং তস্স দিট্ঠি উপ্পন্না. তং সন্ধায ‘‘পাপকং দিট্ঠিগত’’ন্তি আহ. যং খো পনাতি যং এতং অচেলং এৱং মঞ্ঞসি. সত্তমং দিৱসন্তি সত্তমে দিৱসে. অলসকেনাতি অলসকব্যাধিনা. কালঙ্কৰিস্সতীতি উদ্ধুমাতউদৰো মৰিস্সতি.
কালকঞ্চিকাতি তেসং অসুৰানং নামং. তেসং কিৰ তিগাৱুতো অত্তভাৱো অপ্পমংসলোহিতো পুৰাণপণ্ণসদিসো কক্কটকানং ৱিয অক্খীনি নিক্খমিত্ৱা মত্থকে তিট্ঠন্তি, মুখং সূচিপাসকসদিসং মত্থকস্মিংযেৱ হোতি, তেন ওণমিত্ৱা গোচৰং গণ্হন্তি. বীৰণত্থম্বকেতি বীৰণতিণত্থম্বো তস্মিং সুসানে অত্থি, তস্মা তং বীৰণত্থম্বকন্তি ৱুচ্চতি.
তেনুপসঙ্কমীতি ভগৱতি এত্তকং ৱত্ৱা তস্মিং গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৱিহাৰং গতে ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা উপসঙ্কমি. যেন ত্ৱন্তি যেন কাৰণেন ত্ৱং. যস্মাপি ভগৱতা ব্যাকতো, তস্মাতি অত্থো. মত্তং মত্তন্তি পমাণযুত্তং পমাণযুত্তং. ‘‘মন্তা মন্তা’’তিপি পাঠো, পঞ্ঞায উপপৰিক্খিত্ৱা উপপৰিক্খিত্ৱাতি অত্থো. যথা সমণস্স গোতমস্সাতি যথা সমণস্স গোতমস্স মিচ্ছা ৱচনং অস্স, তথা কৰেয্যাসীতি আহ. এৱং ৱুত্তে অচেলো সুনখো ৱিয উদ্ধনট্ঠানে নিপন্নো সীসং উক্খিপিত্ৱা অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা ওলোকেন্তো কিং কথেসি ‘‘সমণো নাম গোতমো অম্হাকং ৱেৰী ৱিসভাগো, সমণস্স গোতমস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায মযং সূৰিযে উগ্গতে খজ্জোপনকা ৱিয জাতা. সমণো গোতমো অম্হে, এৱং ৱাচং ৱদেয্য অঞ্ঞথা ৱা. ৱেৰিনো পন কথা নাম তচ্ছা ন হোতি, গচ্ছ ত্ৱং অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পুনদেৱ নিপজ্জি.
৮. একদ্ৱীহিকাযাতি একং দ্ৱেতি ৱত্ৱা গণেসি. যথা তন্তি যথা অসদ্দহমানো কোচি গণেয্য, এৱং গণেসি. একদিৱসঞ্চ তিক্খত্তুং উপসঙ্কমিত্ৱা একো দিৱসো অতীতো, দ্ৱে দিৱসা অতীতাতি আৰোচেসি. সত্তমং দিৱসন্তি সো কিৰ সুনক্খত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা সত্তাহং নিৰাহাৰোৱ অহোসি. অথস্স সত্তমে দিৱসে একো উপট্ঠাকো ‘‘অম্হাকং কুলূপকসমণস্স অজ্জ সত্তমো দিৱসো গেহং অনাগচ্ছন্তস্স অফাসু নু খো জাত’’ন্তি সূকৰমংসং পচাপেত্ৱা ভত্তমাদায গন্ত্ৱা পুৰতো ভূমিযং নিক্খিপি. অচেলো দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘সমণস্স গোতমস্স কথা তচ্ছা ৱা অতচ্ছা ৱা হোতু, আহাৰং পন খাদিত্ৱা সুহিতস্স মে মৰণম্পি সুমৰণ’’ন্তি দ্ৱে হত্থে জণ্ণুকানি চ ভূমিযং ঠপেত্ৱা কুচ্ছিপূৰং ভুঞ্জি. সো ৰত্তিভাগে জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো অলসকেন কালমকাসি. সচেপি হি সো ‘‘ন ভুঞ্জেয্য’’ন্তি চিন্তেয্য, তথাপি তং দিৱসং ভুঞ্জিত্ৱা অলসকেন কালং কৰেয্য. অদ্ৱেজ্ঝৱচনা হি তথাগতাতি.
বীৰণত্থম্বকেতি তিত্থিযা কিৰ ‘‘কালঙ্কতো কোৰক্খত্তিযো’’তি সুত্ৱা দিৱসানি গণেত্ৱা ইদং তাৱ সচ্চং জাতং, ইদানি নং অঞ্ঞত্থ ছড্ডেত্ৱা ‘‘মুসাৱাদেন সমণং গোতমং নিগ্গণ্হিস্সামা’’তি গন্ত্ৱা তস্স সৰীৰং ৱল্লিযা বন্ধিত্ৱা আকড্ঢন্তা ‘‘এত্থ ছড্ডেস্সাম, এত্থ ছড্ডেস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. গতগতট্ঠানং অঙ্গণমেৱ হোতি. তে কড্ঢমানা বীৰণত্থম্বকসুসানংযেৱ গন্ত্ৱা সুসানভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অঞ্ঞত্থ ছড্ডেস্সামা’’তি আকড্ঢিংসু. অথ নেসং ৱল্লি ছিজ্জিত্থ, পচ্ছা চালেতুং নাসক্খিংসু. তে ততোৱ পক্কন্তা. তেন ৱুত্তং – ‘‘বীৰণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেসু’’ন্তি.
৯. তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সো কিৰ চিন্তেসি ‘‘অৱসেসং তাৱ সমণস্স গোতমস্স ৱচনং সমেতি, মতস্স পন উট্ঠায অঞ্ঞেন সদ্ধিং কথনং নাম নত্থি, হন্দাহং গন্ত্ৱা পুচ্ছামি. সচে কথেতি, সুন্দৰং. নো চে কথেতি, সমণং গোতমং মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ইমিনা কাৰণেন উপসঙ্কমি. আকোটেসীতি পহৰি. জানামি আৱুসোতি মতসৰীৰং উট্ঠহিত্ৱা কথেতুং সমত্থং নাম নত্থি, ইদং কথং কথেসীতি? বুদ্ধানুভাৱেন. ভগৱা কিৰ কোৰক্খত্তিযং অসুৰযোনিতো আনেত্ৱা সৰীৰে অধিমোচেত্ৱা কথাপেসি. তমেৱ ৱা সৰীৰং কথাপেসি, অচিন্তেয্যো হি বুদ্ধৱিসযো.
১০. তথেৱ তং ৱিপাকন্তি তস্স ৱচনস্স ৱিপাকং তথেৱ, উদাহু নোতি লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো, তথেৱ সো ৱিপাকোতি অত্থো. কেচি পন ‘‘ৱিপক্ক’’ন্তিপি পঠন্তি, নিব্বত্তন্তি অত্থো.
এত্থ ঠত্ৱা পাটিহাৰিযানি সমানেতব্বানি. সব্বানেৱ হেতানি পঞ্চ পাটিহাৰিযানি হোন্তি. ‘‘সত্তমে দিৱসে মৰিস্সতী’’তি ৱুত্তং, সো তথেৱ মতো, ইদং পঠমং পাটিহাৰিযং. ‘‘অলসকেনা’’তি ৱুত্তং, অলসকেনেৱ মতো, ইদং দুতিযং. ‘‘কালকঞ্চিকেসু নিব্বত্তিস্সতী’’তি ৱুত্তং, তত্থেৱ নিব্বত্তো, ইদং ততিযং. ‘‘বীৰণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেস্সন্তী’’তি ৱুত্তং, তত্থেৱ ছড্ডিতো, ইদং চতুত্থং. ‘‘নিব্বত্তট্ঠানতো আগন্ত্ৱা সুনক্খত্তেন সদ্ধিং কথেস্সতী’’তি ৱুত্তো, সো কথেসিযেৱ, ইদং পঞ্চমং পাটিহাৰিযং.
অচেলকড়াৰমট্টকৱত্থুৱণ্ণনা
১১. কড়াৰমট্টকোতি নিক্খন্তদন্তমত্তকো. নামমেৱ ৱা তস্সেতং. লাভগ্গপ্পত্তোতি লাভগ্গং পত্তো, অগ্গলাভং পত্তোতি ৱুত্তং হোতি. যসগ্গপ্পত্তোতি যসগ্গং অগ্গপৰিৱাৰং পত্তো. ৱতপদানীতি ৱতানিযেৱ, ৱতকোট্ঠাসা ৱা. সমত্তানীতি গহিতানি. সমাদিন্নানীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. পুৰত্থিমেন ৱেসালিন্তি ৱেসালিতো অৱিদূৰে পুৰত্থিমায দিসায. চেতিযন্তি যক্খচেতিযট্ঠানং. এস নযো সব্বত্থ.
১২. যেন অচেলকোতি ভগৱতো ৱত্তং কত্ৱা যেন অচেলো কড়াৰমট্টকো তেনুপসঙ্কমি. পঞ্হং অপুচ্ছীতি গম্ভীৰং তিলক্খণাহতং পঞ্হং পুচ্ছি. ন সম্পাযাসীতি ন সম্মা ঞাণগতিযা পাযাসি, অন্ধো ৱিয ৱিসমট্ঠানে তত্থ তত্থেৱ পক্খলি. নেৱ আদিং, ন পৰিযোসানমদ্দস. অথ ৱা ‘‘ন সম্পাযাসী’’তি ন সম্পাদেসি, সম্পাদেত্ৱা কথেতুং নাসক্খি. অসম্পাযন্তোতি কবৰক্খীনি পৰিৱত্তেত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘অসিক্খিতকস্স সন্তিকে ৱুট্ঠোসি, অনোকাসেপি পব্বজিতো পঞ্হং পুচ্ছন্তো ৱিচৰসি, অপেহি মা এতস্মিং ঠানে অট্ঠাসী’’তি ৱদন্তো. কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৱাকাসীতি কুপ্পনাকাৰং কোপং, দুস্সনাকাৰং দোসং, অতুট্ঠাকাৰভূতং দোমনস্সসঙ্খাতং অপ্পচ্চযঞ্চ পাকটমকাসি. আসাদিম্হসেতি আসাদিযিম্হ ঘট্টযিম্হ. মা ৱত নো অহোসীতি অহো ৱত মে ন ভৱেয্য. মং ৱত নো অহোসীতিপি পাঠো. তত্থ মন্তি সামিৱচনত্থে উপযোগৱচনং, অহোসি ৱত নু মমাতি অত্থো. এৱঞ্চ পন চিন্তেত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা ‘‘খমথ মে, ভন্তে’’তি তং খমাপেসি. সোপি ইতো পট্ঠায অঞ্ঞং কিঞ্চি পঞ্হং নাম ন পুচ্ছিস্সসীতি. আম ন পুচ্ছিস্সামীতি. যদি এৱং গচ্ছ, খমামি তেতি তং উয্যোজেসি.
১৪. পৰিহিতোতি পৰিদহিতো নিৱত্থৱত্থো. সানুচাৰিকোতি অনুচাৰিকা ৱুচ্চতি ভৰিযা, সহ অনুচাৰিকায সানুচাৰিকো, তং তং ব্ৰহ্মচৰিযং পহায সভৰিযোতি অত্থো. ওদনকুম্মাসন্তি সুৰামংসতো অতিৰেকং ওদনম্পি কুম্মাসম্পি ভুঞ্জমানো. যসা নিহীনোতি যং লাভগ্গযসগ্গং পত্তো, ততো পৰিহীনো হুত্ৱা. ‘‘কতং হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিয’’ন্তি ইধ সত্তৱতপদাতিক্কমৱসেন সত্ত পাটিহাৰিযানি ৱেদিতব্বানি.
অচেলপাথিকপুত্তৱত্থুৱণ্ণনা
১৫. পাথিকপুত্তোতি পাথিকস্স পুত্তো. ঞাণৱাদেনাতি ঞাণৱাদেন সদ্ধিং. উপড্ঢপথন্তি যোজনং চে, নো অন্তৰে ভৱেয্য, গোতমো অড্ঢযোজনং, অহং অড্ঢযোজনং. এস নযো অড্ঢযোজনাদীসু. একপদৱাৰম্পি অতিক্কম্ম গচ্ছতো জযো ভৱিস্সতি, অনাগচ্ছতো পৰাজযোতি. তে তত্থাতি তে মযং তত্থ সমাগতট্ঠানে. তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহন্তি ততো ততো দিগুণং দিগুণং অহং কৰিস্সামি, ভগৱতা সদ্ধিং পাটিহাৰিযং কাতুং অসমত্থভাৱং জানন্তোপি ‘‘উত্তমপুৰিসেন সদ্ধিং পট্ঠপেত্ৱা অসক্কুণন্তস্সাপি পাসংসো হোতী’’তি ঞত্ৱা এৱমাহ. নগৰৱাসিনোপি তং সুত্ৱা ‘‘অসমত্থো নাম এৱং ন গজ্জতি, অদ্ধা অযম্পি অৰহা ভৱিস্সতী’’তি তস্স মহন্তং সক্কাৰমকংসু.
১৬. যেনাহং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সুনক্খত্তো কিৰ পাথিকপুত্তো এৱং ৱদতী’’তি অস্সোসি. অথস্স হীনজ্ঝাসযত্তা হীনদস্সনায চিত্তং উদপাদি.
সো ভগৱতো ৱত্তং কত্ৱা ভগৱতি গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে পাথিকপুত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুচ্ছি ‘‘তুম্হে কিৰ এৱৰূপিং কথং কথেথা’’তি? ‘‘আম, কথেমা’’তি. যদি এৱং ‘‘মা ভাযিত্থ ৱিস্সত্থা পুনপ্পুনং এৱং ৱদথ, অহং সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, তস্স ৱিসযং ৱিজানামি, তুম্হেহি সদ্ধিং পাটিহাৰিযং কাতুং ন সক্খিস্সতি, অহং সমণস্স গোতমস্স কথেত্ৱা ভযং উপ্পাদেত্ৱা তং অঞ্ঞতো গহেত্ৱা গমিস্সামি, তুম্হে মা ভাযিত্থা’’তি তং অস্সাসেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং গতো. তেন ৱুত্তং ‘‘যেনাহং তেনুপসঙ্কমী’’তি. তং ৱাচন্তিআদীসু ‘‘অহং অবুদ্ধোৱ সমানো বুদ্ধোম্হীতি ৱিচৰিং, অভূতং মে কথিতং নাহং বুদ্ধো’’তি ৱদন্তো তং ৱাচং পজহতি নাম. ৰহো নিসীদিত্ৱা চিন্তযমানো ‘‘অহং ‘এত্তকং কালং অবুদ্ধোৱ সমানো বুদ্ধোম্হী’তি ৱিচৰিং, ইতো দানি পট্ঠায নাহং বুদ্ধো’’তি চিন্তযন্তো তং চিত্তং পজহতি নাম. ‘‘অহং ‘এত্তকং কালং অবুদ্ধোৱ সমানো বুদ্ধোম্হী’তি পাপকং দিট্ঠিং গহেত্ৱা ৱিচৰিং, ইতো দানি পট্ঠায ইমং দিট্ঠিং পজহামী’’তি পজহন্তো তং দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জতি নাম. এৱং অকৰোন্তো পন তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱাতি ৱুচ্চতি. ৱিপতেয্যাতি বন্ধনা মুত্ততালপক্কং ৱিয গীৱতো পতেয্য, সত্তধা ৱা পন ফলেয্য.
১৭. ৰক্খতেতন্তি ৰক্খতু এতং. একংসেনাতি নিপ্পৰিযাযেন. ওধাৰিতাতি ভাসিতা. অচেলো চ, ভন্তে, পাথিকপুত্তোতি এৱং একংসেন ভগৱতো ৱাচায ওধাৰিতায সচে অচেলো পাথিকপুত্তো. ৱিৰূপৰূপেনাতি ৱিগতৰূপেন ৱিগচ্ছিতসভাৱেন ৰূপেন অত্তনো ৰূপং পহায অদিস্সমানেন কাযেন. সীহব্যগ্ঘাদিৱসেন ৱা ৱিৱিধৰূপেন সম্মুখীভাৱং আগচ্ছেয্য. তদস্স ভগৱতো মুসাতি এৱং সন্তে ভগৱতো তং ৱচনং মুসা ভৱেয্যাতি মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হাতি. ঠপেত্ৱা কিৰ এতং ন অঞ্ঞেন ভগৱা মুসাৱাদেন নিগ্গহিতপুব্বোতি.
১৮. দ্ৱযগামিনীতি সৰূপেন অত্থিভাৱং, অত্থেন নত্থিভাৱন্তি এৱং দ্ৱযগামিনী. অলিকতুচ্ছনিপ্ফলৱাচায এতং অধিৱচনং.
১৯. অজিতোপি নাম লিচ্ছৱীনং সেনাপতীতি সো কিৰ ভগৱতো উপট্ঠাকো অহোসি, সো কালমকাসি. অথস্স সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা মনুস্সা পাথিকপুত্তং পুচ্ছিংসু ‘‘কুহিং নিব্বত্তো সেনাপতী’’তি? সো আহ – ‘‘মহানিৰযে নিব্বত্তো’’তি. ইদঞ্চ পন ৱত্ৱা পুন আহ ‘‘তুম্হাকং সেনাপতি মম সন্তিকং আগম্ম অহং তুম্হাকং ৱচনমকত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ৱাদং পতিট্ঠপেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তোম্হী’’তি পৰোদিত্থাতি. তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰাযাতি এত্থ ‘‘পাটিহাৰিযকৰণত্থাযা’’তি কস্মা ন ৱদতি? অভাৱা. সম্মুখীভাৱোপি হিস্স তেন সদ্ধিং নত্থি, কুতো পাটিহাৰিযকৰণং, তস্মা তথা অৱত্ৱা ‘‘দিৱাৱিহাৰাযা’’তি আহ.
ইদ্ধিপাটিহাৰিযকথাৱণ্ণনা
২০. গহপতিনেচযিকাতি গহপতি মহাসালা. তেসঞ্হি মহাধনধঞ্ঞনিচযো, তস্মা ‘‘নেচযিকা’’তি ৱুচ্চন্তি. অনেকসহস্সাতি সহস্সেহিপি অপৰিমাণগণনা. এৱং মহতিং কিৰ পৰিসং ঠপেত্ৱা সুনক্খত্তং অঞ্ঞো সন্নিপাতেতুং সমত্থো নত্থি. তেনেৱ ভগৱা এত্তকং কালং সুনক্খত্তং গহেত্ৱা ৱিচৰি.
২১. ভযন্তি চিত্তুত্ৰাসভযং. ছম্ভিতত্তন্তি সকলসৰীৰচলনং. লোমহংসোতি লোমানং উদ্ধগ্গভাৱো. সো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অহং অতিমহন্তং কথং কথেত্ৱা সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং পটিৱিৰুদ্ধো, ময্হং খো পনব্ভন্তৰে অৰহত্তং ৱা পাটিহাৰিযকৰণহেতু ৱা নত্থি, সমণো পন গোতমো পাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, অথস্স পাটিহাৰিযং দিস্ৱা মহাজনো ‘ত্ৱং দানি পাটিহাৰিযং কাতুং অসক্কোন্তো কস্মা অত্তনো পমাণমজানিত্ৱা লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং পটিমল্লো হুত্ৱা গজ্জসী’তি কট্ঠলেড্ডুদণ্ডাদীহি ৱিহেঠেস্সতী’’তি. তেনস্স মহাজনসন্নিপাতঞ্চেৱ তেন ভগৱতো চ আগমনং সুত্ৱা ভযং ৱা ছম্ভিতত্তং ৱা লোমহংসো ৱা উদপাদি. সো ততো দুক্খা মুচ্চিতুকামো তিন্দুকখাণুকপৰিব্বাজকাৰামং অগমাসি. তমত্থং দস্সেতুং অথ খো ভগৱাতিআদিমাহ. তত্থ উপসঙ্কমীতি ন কেৱলং উপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পন দূৰং অড্ঢযোজনন্তৰং পৰিব্বাজকাৰামং পৱিট্ঠো. তত্থপি চিত্তস্সাদং অলভমানো অন্তন্তেন আৱিজ্ঝিত্ৱা আৰামপচ্চন্তে একং গহনট্ঠানং উপধাৰেত্ৱা পাসাণফলকে নিসীদি. অথ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘সচে অযং বালো কস্সচিদেৱ কথং গহেত্ৱা ইধাগচ্ছেয্য, মা নস্সতু বালো’’তি ‘‘নিসিন্নপাসাণফলকং তস্স সৰীৰে অল্লীনং হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. সহ অধিট্ঠানচিত্তেন তং তস্স সৰীৰে অল্লীযি. সো মহাঅদ্দুবন্ধনবদ্ধো ৱিয ছিন্নপাদো ৱিয চ অহোসি.
অস্সোসীতি ইতো চিতো চ পাথিকপুত্তং পৰিযেসমানা পৰিসা তস্স অনুপদং গন্ত্ৱা নিসিন্নট্ঠানং ঞত্ৱা আগতেন অঞ্ঞতৰেন পুৰিসেন ‘‘তুম্হে কং পৰিযেসথা’’তি ৱুত্তে পাথিকপুত্তন্তি. সো ‘‘তিন্দুকখাণুকপৰিব্বাজকাৰামে নিসিন্নো’’তি ৱুত্তৱচনেন অস্সোসি.
২২. সংসপ্পতীতি ওসীদতি. তত্থেৱ সঞ্চৰতি. পাৱড়া ৱুচ্চতি আনিসদট্ঠিকা.
২৩. পৰাভূতৰূপোতি পৰাজিতৰূপো, ৱিনট্ঠৰূপো ৱা.
২৫. গোযুগেহীতি গোযুত্তেহি সতমত্তেহি ৱা সহস্সমত্তেহি ৱা যুগেহি. আৱিঞ্ছেয্যামাতি আকড্ঢেয্যাম. ছিজ্জেয্যুন্তি ছিন্দেয্যুং. পাথিকপুত্তো ৱা বন্ধট্ঠানে ছিজ্জেয্য.
২৬. দাৰুপত্তিকন্তেৱাসীতি দাৰুপত্তিকস্স অন্তেৱাসী. তস্স কিৰ এতদহোসি ‘‘তিট্ঠতু তাৱ পাটিহাৰিযং, সমণো গোতমো ‘অচেলো পাথিকপুত্তো আসনাপি ন ৱুট্ঠহিস্সতী’তি আহ. হন্দাহং গন্ত্ৱা যেন কেনচি উপাযেন তং আসনা ৱুট্ঠাপেমি. এত্তাৱতা চ সমণস্স গোতমস্স পৰাজযো ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা এৱমাহ.
২৭. সীহস্সাতি চত্তাৰো সীহা তিণসীহো চ কাড়সীহো চ পণ্ডুসীহো চ কেসৰসীহো চ. তেসং চতুন্নং সীহানং কেসৰসীহো অগ্গতং গতো, সো ইধাধিপ্পেতো. মিগৰঞ্ঞোতি সব্বচতুপ্পদানং ৰঞ্ঞো. আসযন্তি নিৱাসং. সীহনাদন্তি অভীতনাদং. গোচৰায পক্কমেয্যন্তি আহাৰত্থায পক্কমেয্যং. ৱৰং ৱৰন্তি উত্তমুত্তমং, থূলং থূলন্তি অত্থো. মুদুমংসানীতি মুদূনি মংসানি. ‘‘মধুমংসানী’’তিপি পাঠো, মধুৰমংসানীতি অত্থো. অজ্ঝুপেয্যন্তি উপগচ্ছেয্যং. সীহনাদং নদিত্ৱাতি যে দুব্বলা পাণা, তে পলাযন্তূতি অত্তনো সূৰভাৱসন্নিস্সিতেন কাৰুঞ্ঞেন নদিত্ৱা.
২৮. ৱিঘাসসংৱড্ঢোতি ৱিঘাসেন সংৱড্ঢো, ৱিঘাসং ভক্খিতা তিৰিত্তমংসং খাদিত্ৱা ৱড্ঢিতো. দিত্তোতি দপ্পিতো থূলসৰীৰো. বলৱাতি বলসম্পন্নো. এতদহোসীতি কস্মা অহোসি? অস্মিমানদোসেন.
তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – একদিৱসং কিৰ সো সীহো গোচৰতো নিৱত্তমানো তং সিঙ্গালং ভযেন পলাযমানং দিস্ৱা কাৰুঞ্ঞজাতো হুত্ৱা ‘‘ৱযস, মা ভাযি, তিট্ঠ কো নাম ত্ৱ’’ন্তি আহ. জম্বুকো নামাহং সামীতি. ৱযস, জম্বুক, ইতো পট্ঠায মং উপট্ঠাতুং সক্খিস্সসীতি. উপট্ঠহিস্সামীতি. সো ততো পট্ঠায উপট্ঠাতি. সীহো গোচৰতো আগচ্ছন্তো মহন্তং মহন্তং মংসখণ্ডং আহৰতি. সো তং খাদিত্ৱা অৱিদূৰে পাসাণপিট্ঠে ৱসতি. সো কতিপাহচ্চযেনেৱ থূলসৰীৰো মহাখন্ধো জাতো. অথ নং সীহো অৱোচ – ‘‘ৱযস, জম্বুক, মম ৱিজম্ভনকালে অৱিদূৰে ঠত্ৱা ‘ৱিৰোচ সামী’তি ৱত্তুং সক্খিস্সসী’’তি. সক্কোমি সামীতি. সো তস্স ৱিজম্ভনকালে তথা কৰোতি. তেন সীহস্স অতিৰেকো অস্মিমানো হোতি.
অথেকদিৱসং জৰসিঙ্গালো উদকসোণ্ডিযং পানীযং পিৱন্তো অত্তনো ছাযং ওলোকেন্তো অদ্দস অত্তনো থূলসৰীৰতঞ্চেৱ মহাখন্ধতঞ্চ. দিস্ৱা ‘জৰসিঙ্গালোস্মী’তি মনং অকত্ৱা ‘‘অহম্পি সীহো জাতো’’তি মঞ্ঞি. ততো অত্তনাৱ অত্তানং এতদৱোচ – ‘‘ৱযস, জম্বুক, যুত্তং নাম তৱ ইমিনা অত্তভাৱেন পৰস্স উচ্ছিট্ঠমংসং খাদিতুং, কিং ত্ৱং পুৰিসো ন হোসি, সীহস্সাপি চত্তাৰো পাদা দ্ৱে দাঠা দ্ৱে কণ্ণা একং নঙ্গুট্ঠং, তৱপি সব্বং তথেৱ, কেৱলং তৱ কেসৰভাৰমত্তমেৱ নত্থী’’তি. তস্সেৱং চিন্তযতো অস্মিমানো ৱড্ঢি. অথস্স তেন অস্মিমানদোসেন এতং ‘‘কো চাহ’’ন্তিআদি মঞ্ঞিতমহোসি. তত্থ কো চাহন্তি অহং কো, সীহো মিগৰাজা কো, ন মে ঞাতি, ন সামিকো, কিমহং তস্স নিপচ্চকাৰং কৰোমীতি অধিপ্পাযো. সিঙ্গালকংযেৱাতি সিঙ্গালৰৱমেৱ. ভেৰণ্ডকংযেৱাতি অপ্পিযঅমনাপসদ্দমেৱ. কে চ ছৱে সিঙ্গালেতি কো চ লামকো সিঙ্গালো. কে পন সীহনাদেতি কো পন সীহনাদো সিঙ্গালস্স চ সীহনাদস্স চ কো সম্বন্ধোতি অধিপ্পাযো. সুগতাপদানেসূতি সুগতলক্খণেসু. সুগতস্স সাসনসম্ভূতাসু তীসু সিক্খাসু. কথং পনেস তত্থ জীৱতি? এতস্স হি চত্তাৰো পচ্চযে দদমানা সীলাদিগুণসম্পন্নানং সম্বুদ্ধানং দেমাতি দেন্তি, তেন এস অবুদ্ধো সমানো বুদ্ধানং নিযামিতপচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তো সুগতাপদানেসু জীৱতি নাম. সুগতাতিৰিত্তানীতি তেসং কিৰ ভোজনানি দদমানা বুদ্ধানঞ্চ বুদ্ধসাৱকানঞ্চ দত্ৱা পচ্ছা অৱসেসং সাযন্হসমযে দেন্তি. এৱমেস সুগতাতিৰিত্তানি ভুঞ্জতি নাম. তথাগতেতি তথাগতং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং আসাদেতব্বং ঘট্টযিতব্বং. অথ ৱা ‘‘তথাগতে’’তিআদীনি উপযোগবহুৱচনানেৱ. আসাদেতব্বন্তি ইদম্পি বহুৱচনমেৱ একৱচনং ৱিয ৱুত্তং. আসাদনাতি অহং বুদ্ধেন সদ্ধিং পাটিহাৰিযং কৰিস্সামীতি ঘট্টনা.
২৯. সমেক্খিযানাতি সমেক্খিত্ৱা, মঞ্ঞিত্ৱাতি অত্থো. অমঞ্ঞীতি পুন অমঞ্ঞিত্থ কোত্থূতি সিঙ্গালো.
৩০. অত্তানং ৱিঘাসে সমেক্খিযাতি সোণ্ডিযং উচ্ছিট্ঠোদকে থূলং অত্তভাৱং দিস্ৱা. যাৱ অত্তানং ন পস্সতীতি যাৱ অহং সীহৱিঘাসসংৱড্ঢিতকো জৰসিঙ্গালোতি এৱং যথাভূতং অত্তানং ন পস্সতি. ব্যগ্ঘোতি মঞ্ঞতীতি সীহোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, সীহেন ৱা সমানবলো ব্যগ্ঘোযেৱ অহন্তি মঞ্ঞতি.
৩১. ভুত্ৱান ভেকেতি আৱাটমণ্ডূকে খাদিত্ৱা. খলমূসিকাযোতি খলেসু মূসিকাযো চ খাদিত্ৱা. কটসীসু খিত্তানি চ কোণপানীতি সুসানেসু ছড্ডিতকুণপানি চ খাদিত্ৱা. মহাৱনেতি মহন্তে ৱনস্মিং. সুঞ্ঞৱনেতি তুচ্ছৱনে. ৱিৱড্ঢোতি ৱড্ঢিতো. তথেৱ সো সিঙ্গালকং অনদীতি এৱং সংৱড্ঢোপি মিগৰাজাহমস্মীতি মঞ্ঞিত্ৱাপি যথা পুব্বে দুব্বলসিঙ্গালকালে, তথেৱ সো সিঙ্গালৰৱংযেৱ অৰৱীতি. ইমাযপি গাথায ভেকাদীনি ভুত্ৱা ৱড্ঢিতসিঙ্গালো ৱিয লাভসক্কাৰগিদ্ধো ত্ৱন্তি পাথিকপুত্তমেৱ ঘট্টেসি.
নাগেহীতি হত্থীহি. মহাবন্ধনাতি মহতা কিলেসবন্ধনা মোচেত্ৱা. মহাৱিদুগ্গাতি মহাৱিদুগ্গং নাম চত্তাৰো ওঘা. ততো উদ্ধৰিত্ৱা নিব্বানথলে পতিট্ঠপেত্ৱা.
অগ্গঞ্ঞপঞ্ঞত্তিকথাৱণ্ণনা
৩৬. ইতি ‘‘ভগৱা এত্তকেন কথামগ্গেন পাটিহাৰিযং ন কৰোতী’’তি পদস্স অনুসন্ধিং দস্সেত্ৱা ইদানি ‘‘ন অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতী’’তি ইমস্স অনুসন্ধিং দস্সেন্তো অগ্গঞ্ঞঞ্চাহন্তি দেসনং আৰভি. তত্থ অগ্গঞ্ঞঞ্চাহন্তি অহং, ভগ্গৱ, অগ্গঞ্ঞঞ্চ পজানামি লোকুপ্পত্তিচৰিযৱংসঞ্চ. তঞ্চ পজানামীতি ন কেৱলং অগ্গঞ্ঞমেৱ, তঞ্চ অগ্গঞ্ঞং পজানামি. ততো চ উত্তৰিতৰং সীলসমাধিতো পট্ঠায যাৱ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণা পজানামি. তঞ্চ পজানং ন পৰামসামীতি তঞ্চ পজানন্তোপি অহং ইদং নাম পজানামীতি তণ্হাদিট্ঠিমানৱসেন ন পৰামসামি. নত্থি তথাগতস্স পৰামাসোতি দীপেতি. পচ্চত্তঞ্ঞেৱ নিব্বুতি ৱিদিতাতি অত্তনাযেৱ অত্তনি কিলেসনিব্বানং ৱিদিতং. যদভিজানং তথাগতোতি যং কিলেসনিব্বানং জানন্তো তথাগতো. নো অনযং আপজ্জতীতি অৱিদিতনিব্বানা তিত্থিযা ৱিয অনযং দুক্খং ব্যসনং নাপজ্জতি.
৩৭. ইদানি যং তং তিত্থিযা অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, তং দস্সেন্তো সন্তি ভগ্গৱাতিআদিমাহ. তত্থ ইস্সৰকুত্তং ব্ৰহ্মকুত্তন্তি ইস্সৰকতং ব্ৰহ্মকতং, ইস্সৰনিম্মিতং ব্ৰহ্মনিম্মিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মা এৱ হি এত্থ আধিপচ্চভাৱেন ইস্সৰোতি ৱেদিতব্বো. আচৰিযকন্তি আচৰিযভাৱং আচৰিযৱাদং. তত্থ আচৰিযৱাদো অগ্গঞ্ঞং. অগ্গঞ্ঞং পন এত্থ দেসিতন্তি কত্ৱা সো অগ্গঞ্ঞং ত্ৱেৱ ৱুত্তো. কথং ৱিহিতকন্তি কেন ৱিহিতং কিন্তি ৱিহিতং. সেসং ব্ৰহ্মজালে ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৪১. খিড্ডাপদোসিকন্তি খিড্ডাপদোসিকমূলং.
৪৭. অসতাতি অৱিজ্জমানেন, অসংৱিজ্জমানট্ঠেনাতি অত্থো. তুচ্ছাতি তুচ্ছেন অন্তোসাৰৱিৰহিতেন. মুসাতি মুসাৱাদেন. অভূতেনাতি ভূতত্থৱিৰহিতেন. অব্ভাচিক্খন্তীতি অভিআচিক্খন্তি. ৱিপৰীতোতি ৱিপৰীতসঞ্ঞো ৱিপৰীতচিত্তো. ভিক্খৱো চাতি ন কেৱলং সমণো গোতমোযেৱ, যে চ অস্স অনুসিট্ঠিং কৰোন্তি, তে ভিক্খূ চ ৱিপৰীতা. অথ যং সন্ধায ৱিপৰীতোতি ৱদন্তি, তং দস্সেতুং সমণো গোতমোতিআদি ৱুত্তং. সুভং ৱিমোক্খন্তি ৱণ্ণকসিণং. অসুভন্ত্ৱেৱাতি সুভঞ্চ অসুভঞ্চ সব্বং অসুভন্তি এৱং পজানাতি. সুভন্ত্ৱেৱ তস্মিং সমযেতি সুভন্তি এৱ চ তস্মিং সমযে পজানাতি, ন অসুভং. ভিক্খৱো চাতি যে তে এৱং ৱদন্তি, তেসং ভিক্খৱো চ অন্তেৱাসিকসমণা ৱিপৰীতা. পহোতীতি সমত্থো পটিবলো.
৪৮. দুক্কৰং খোতি অযং পৰিব্বাজকো যদিদং ‘‘এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে’’তিআদিমাহ, তং সাঠেয্যেন কোহঞ্ঞেন আহ. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ময্হং এত্তকং ধম্মকথং কথেসি, তমহং সুত্ৱাপি পব্বজিতুং ন সক্কোমি, মযা এতস্স সাসনং পটিপন্নসদিসেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি. ততো সো সাঠেয্যেন কোহঞ্ঞেন এৱমাহ. তেনস্স ভগৱা মম্মং ঘট্টেন্তো ৱিয ‘‘দুক্কৰং খো এতং, ভগ্গৱ তযা অঞ্ঞদিট্ঠিকেনা’’তিআদিমাহ. তং পোট্ঠপাদসুত্তে ৱুত্তত্থমেৱ. সাধুকমনুৰক্খাতি সুট্ঠু অনুৰক্খ.
ইতি ভগৱা পসাদমত্তানুৰক্খণে পৰিব্বাজকং নিযোজেসি. সোপি এৱং মহন্তং সুত্তন্তং সুত্ৱাপি নাসক্খি কিলেসক্খযং কাতুং. দেসনা পনস্স আযতিং ৱাসনায পচ্চযো অহোসি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায
পাথিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উদুম্বৰিকসুত্তৱণ্ণনা
নিগ্ৰোধপৰিব্বাজকৱত্থুৱণ্ণনা
৪৯. এৱং মে সুতন্তি উদুম্বৰিকসুত্তং. তত্ৰাযমপুব্বপদৱণ্ণনা – পৰিব্বাজকোতি ছন্নপৰিব্বাজকো. উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামেতি উদুম্বৰিকায দেৱিযা সন্তকে পৰিব্বাজকাৰামে. সন্ধানোতি তস্স নামং. অযং পন মহানুভাৱো পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিচৰন্তানং পঞ্চন্নং উপাসকসতানং অগ্গপুৰিসো অনাগামী ভগৱতা মহাপৰিসমজ্ঝে এৱং সংৱণ্ণিতো –
‘‘ছহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সন্ধানো গহপতি তথাগতে নিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে ইৰিযতি. কতমেহি ছহি? বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন অৰিযেন সীলেন অৰিযেন ঞাণেন অৰিযায ৱিমুত্তিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, ছহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো সন্ধানো গহপতি তথাগতে নিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে ইৰিযতী’’তি (অ. নি. ৬.১২০-১৩৯).
সো পাতোযেৱ উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায পুব্বণ্হসমযে বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা ভিক্খূসু ৱিহাৰং গতেসু ঘৰে খুদ্দকমহল্লকানং দাৰকানং সদ্দেন উব্বাড়্হো সত্থু সন্তিকে ‘‘ধম্মং সোস্সামী’’তি নিক্খন্তো. তেন ৱুত্তং দিৱা দিৱস্স ৰাজগহা নিক্খমীতি. তত্থ দিৱা দিৱস্সাতি দিৱসস্স দিৱা নাম মজ্ঝন্হাতিক্কমো, তস্মিং দিৱসস্সাপি দিৱাভূতে অতিক্কন্তমত্তে মজ্ঝন্হিকে নিক্খমীতি অত্থো. পটিসল্লীনোতি ততো ততো ৰূপাদিগোচৰতো চিত্তং পটিসংহৰিত্ৱা নিলীনো ঝানৰতিসেৱনাৱসেন একীভাৱং গতো. মনোভাৱনীযানন্তি মনৱড্ঢকানং. যে চ আৱজ্জতো মনসিকৰোতো চিত্তং ৱিনীৱৰণং হোতি উন্নমতি ৱড্ঢতি.
৫০. উন্নাদিনিযাতিআদীনি পোট্ঠপাদসুত্তে ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.
৫১. যাৱতাতি যত্তকা. অযং তেসং অঞ্ঞতৰোতি অযং তেসং অব্ভন্তৰো একো সাৱকো, ভগৱতো কিৰ সাৱকা গিহিঅনাগামিনোযেৱ পঞ্চসতা ৰাজগহে পটিৱসন্তি. যেসং একেকস্স পঞ্চ পঞ্চ উপাসকসতানি পৰিৱাৰা, তে সন্ধায ‘‘অযং তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি আহ. অপ্পেৱ নামাতি তস্স উপসঙ্কমনং পত্থযমানো আহ. পত্থনাকাৰণং পন পোট্ঠপাদসুত্তে ৱুত্তমেৱ.
৫২. এতদৱোচাতি আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গেযেৱ তেসং কথায সুতত্তা এতং অঞ্ঞথা খো ইমেতিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ অঞ্ঞতিত্থিযাতি দস্সনেনপি আকপ্পেনপি কুত্তেনপি আচাৰেনপি ৱিহাৰেনপি ইৰিযাপথেনপি অঞ্ঞে তিত্থিযাতি অঞ্ঞতিত্থিযা. সঙ্গম্ম সমাগম্মাতি সঙ্গন্ত্ৱা সমাগন্ত্ৱা ৰাসি হুত্ৱা নিসিন্নট্ঠানে. অৰঞ্ঞৱনপত্থানীতি অৰঞ্ঞৱনপত্থানি গামূপচাৰতো মুত্তানি দূৰসেনাসনানি. পন্তানীতি দূৰতৰানি মনুস্সূপচাৰৱিৰহিতানি. অপ্পসদ্দানীতি ৱিহাৰূপচাৰেন গচ্ছতো অদ্ধিকজনস্সপি সদ্দেন মন্দসদ্দানি. অপ্পনিগ্ঘোসানীতি অৱিভাৱিতত্থেন নিগ্ঘোসেন মন্দনিগ্ঘোসানি. ৱিজনৱাতানীতি অন্তোসঞ্চাৰিনো জনস্স ৱাতেন ৱিগতৱাতানি. মনুস্সৰাহস্সেয্যকানীতি মনুস্সানং ৰহস্সকৰণস্স যুত্তানি অনুচ্ছৱিকানি. পটিসল্লানসাৰুপ্পানীতি একীভাৱস্স অনুৰূপানি. ইতি সন্ধানো গহপতি ‘‘অহো মম সত্থা যো এৱৰূপানি সেনাসনানি পটিসেৱতী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ উত্তমঙ্গে সিৰস্মিং পতিট্ঠপেত্ৱা ইমং উদানং উদানেন্তো নিসীদি.
৫৩. এৱং ৱুত্তেতি এৱং সন্ধানেন গহপতিনা উদানং উদানেন্তেন ৱুত্তে. নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো অযং গহপতি মম সন্তিকে নিসিন্নোপি অত্তনো সত্থাৰংযেৱ থোমেতি উক্কংসতি, অম্হে পন অত্থীতিপি ন মঞ্ঞতি, এতস্মিং উপ্পন্নকোপং সমণস্স গোতমস্স উপৰি পাতেস্সামীতি সন্ধানং গহপতিং এতদৱোচ.
যগ্ঘেতি চোদনত্থে নিপাতো. জানেয্যাসীতি বুজ্ঝেয্যাসি পস্সেয্যাসি. কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতীতি কেন কাৰণেন কেন পুগ্গলেন সদ্ধিং সমণো গোতমো সল্লপতি ৱদতি ভাসতি. কিং ৱুত্তং হোতি – ‘‘যদি কিঞ্চি সল্লাপকাৰণং ভৱেয্য, যদি ৱা কোচি সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং সল্লাপত্থিকো গচ্ছেয্য, সল্লপেয্য, ন পন কাৰণং অত্থি, ন তস্স সন্তিকং কোচি গচ্ছতি, স্ৱাযং কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতি, অসল্লপন্তো কথং উন্নাদী ভৱিস্সতী’’তি.
সাকচ্ছন্তি সংসন্দনং. পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযন্তি উত্তৰপচ্চুত্তৰনযেন ঞাণব্যত্তভাৱং. সুঞ্ঞাগাৰহতাতি সুঞ্ঞাগাৰেসু নট্ঠা, সমণেন হি গোতমেন বোধিমূলে অপ্পমত্তিকা পঞ্ঞা অধিগতা, সাপিস্স সুঞ্ঞাগাৰেসু এককস্স নিসীদতো নট্ঠা. যদি পন মযং ৱিয গণসঙ্গণিকং কত্ৱা নিসীদেয্য, নাস্স পঞ্ঞা নস্সেয্যাতি দস্সেতি. অপৰিসাৱচৰোতি অৱিসাৰদত্তা পৰিসং ওতৰিতুং ন সক্কোতি. নালং সল্লাপাযাতি ন সমত্থো সল্লাপং কাতুং. অন্তমন্তানেৱাতি কোচি মং পঞ্হং পুচ্ছেয্যাতি পঞ্হাভীতো অন্তমন্তানেৱ পন্তসেনাসনানি সেৱতি. গোকাণাতি একক্খিহতা কাণগাৱী. সা কিৰ পৰিযন্তচাৰিনী হোতি, অন্তমন্তানেৱ সেৱতি. সা কিৰ কাণক্খিভাৱেন ৱনন্তাভিমুখীপি ন সক্কোতি ভৱিতুং. কস্মা? যস্মা পত্তেন ৱা সাখায ৱা কণ্টকেন ৱা পহাৰস্স ভাযতি. গুন্নং অভিমুখীপি ন সক্কোতি ভৱিতুং. কস্মা? যস্মা সিঙ্গেন ৱা কণ্ণেন ৱা ৱালেন ৱা পহাৰস্স ভাযতি. ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. সংসাদেয্যামাতি একপঞ্হপুচ্ছনেনেৱ সংসাদনং ৱিসাদমাপন্নং কৰেয্যাম. তুচ্ছকুম্ভীৱ নন্তি ৰিত্তঘটং ৱিয নং. ওৰোধেয্যামাতি ৱিনন্ধেয্যাম. পূৰিতঘটো হি ইতো চিতো চ পৰিৱত্তেত্ৱা ন সুৱিনন্ধনীযো হোতি. ৰিত্তকো যথাৰুচি পৰিৱত্তেত্ৱা সক্কা হোতি ৱিনন্ধিতুং, এৱমেৱ হতপঞ্ঞতায ৰিত্তকুম্ভিসদিসং সমণং গোতমং ৱাদৱিনন্ধনেন সমন্তা ৱিনন্ধিস্সামাতি ৱদতি.
ইতি পৰিব্বাজকো সত্থু সুৱণ্ণৱণ্ণং নলাটমণ্ডলং অপস্সন্তো দসবলস্স পৰম্মুখা অত্তনো বলং দীপেন্তো অসম্ভিন্নং খত্তিযকুমাৰং জাতিযা ঘট্টযন্তো চণ্ডালপুত্তো ৱিয অসম্ভিন্নকেসৰসীহং মিগৰাজানং থামেন ঘট্টেন্তো জৰসিঙ্গালো ৱিয চ নানপ্পকাৰং তুচ্ছগজ্জিতং গজ্জি. উপাসকোপি চিন্তেসি ‘‘অযং পৰিব্বাজকো অতি ৱিয গজ্জতি, অৱীচিফুসনত্থায পাদং, ভৱগ্গগ্গহণত্থায হত্থং পসাৰযন্তো ৱিয নিৰত্থকং ৱাযমতি. সচে মে সত্থা ইমং ঠানমাগচ্ছেয্য, ইমস্স পৰিব্বাজকস্স যাৱ ভৱগ্গা উস্সিতং মানদ্ধজং ঠানসোৱ ওপাতেয্যা’’তি.
৫৪. ভগৱাপি তেসং তং কথাসল্লাপং অস্সোসিযেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘অস্সোসি খো ইমং কথাসল্লাপ’’ন্তি.
সুমাগধাযাতি সুমাগধা নাম পোক্খৰণী, যস্সা তীৰে নিসিন্নো অঞ্ঞতৰো পুৰিসো পদুমনাড়ন্তৰেহি অসুৰভৱনং পৱিসন্তং অসুৰসেনং অদ্দস. মোৰনিৱাপোতি নিৱাপো ৱুচ্চতি ভত্তং, যত্থ মোৰানং অভযেন সদ্ধিং নিৱাপো দিন্নো, তং ঠানন্তি অত্থো. অব্ভোকাসেতি অঙ্গণট্ঠানে. অস্সাসপত্তাতি তুট্ঠিপত্তা সোমনস্সপত্তা. অজ্ঝাসযন্তি উত্তমনিস্সযভূতং. আদিব্ৰহ্মচৰিযন্তি পুৰাণব্ৰহ্মচৰিযসঙ্খাতং অৰিযমগ্গং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘কো নাম সো, ভন্তে, ধম্মো যেন ভগৱতা সাৱকা ৱিনীতা অজ্ঝাসযাদিব্ৰহ্মচৰিযভূতং অৰিযমগ্গং পূৰেত্ৱা অৰহত্তাধিগমৱসেন অস্সাসপত্তা পটিজানন্তী’’তি.
তপোজিগুচ্ছাৱাদৱণ্ণনা
৫৫. ৱিপ্পকতাতি মমাগমনপচ্চযা অনিট্ঠিতা, ৱ হুত্ৱা ঠিতা, কথেহি, অহমেতং নিট্ঠপেত্ৱা মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেমীতি সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি.
৫৬. দুজ্জানং খোতি ভগৱা পৰিব্বাজকস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অযং পৰিব্বাজকো মযা সাৱকানং দেসেতব্বং ধম্মং তেহি পূৰেতব্বং পটিপত্তিং পুচ্ছতি, সচস্সাহং আদিতোৱ তং কথেস্সামি, কথিতম্পি নং ন জানিস্সতি, অযং পন ৱীৰিযেন পাপজিগুচ্ছনৱাদো, হন্দাহং এতস্সেৱ ৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছাপেত্ৱা পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং লদ্ধিযা নিৰত্থকভাৱং দস্সেমি. অথ পচ্ছা ইমং পঞ্হং ব্যাকৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা দুজ্জানং খো এতন্তিআদিমাহ. তত্থ সকে আচৰিযকেতি অত্তনো আচৰিযৱাদে. অধিজেগুচ্ছেতি ৱীৰিযেন পাপজিগুচ্ছনভাৱে. কথং সন্তাতি কথং ভূতা. তপোজিগুচ্ছাতি ৱীৰিযেন পাপজিগুচ্ছা পাপৱিৱজ্জনা. পৰিপুণ্ণাতি পৰিসুদ্ধা. কথং অপৰিপুণ্ণাতি কথং অপৰিসুদ্ধা হোতীতি এৱং পুচ্ছাতি. যত্ৰ হি নামাতি যো নাম.
৫৭. অপ্পসদ্দে কত্ৱাতি নিৰৱে অপ্পসদ্দে কত্ৱা. সো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো একং পঞ্হম্পি ন কথেতি, সল্লাপকথাপিস্স অতিবহুকা নত্থি, ইমে পন আদিতো পট্ঠায সমণং গোতমং অনুৱত্তন্তি চেৱ পসংসন্তি চ, হন্দাহং ইমে নিস্সদ্দে কত্ৱা সযং কথেমী’’তি. সো তথা অকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘অপ্পসদ্দে কত্ৱা’’তি. ‘‘তপোজিগুচ্ছৱাদা’’তিআদীসু তপোজিগুচ্ছং ৱদাম, মনসাপি তমেৱ সাৰতো গহেত্ৱা ৱিচৰাম, কাযেনপিম্হা তমেৱ অল্লীনা, নানপ্পকাৰকং অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰামাতি অত্থো.
উপক্কিলেসৱণ্ণনা
৫৮. তপস্সীতি তপনিস্সিতকো. ‘‘অচেলকো’’তিআদীনি সীহনাদে (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩৯৩) ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. তপং সমাদিযতীতি অচেলকভাৱাদিকং তপং সম্মা আদিযতি, দড়্হং গণ্হাতি. অত্তমনো হোতীতি কো অঞ্ঞো মযা সদিসো ইমস্মিং তপে অত্থীতি তুট্ঠমনো হোতি. পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পোতি অলমেত্তাৱতাতি এৱং পৰিযোসিতসঙ্কপ্পো, ইদঞ্চ তিত্থিযানং ৱসেন আগতং. সাসনাৱচৰেনাপি পন দীপেতব্বং. একচ্চো হি ধুতঙ্গং সমাদিযতি, সো তেনেৱ ধুতঙ্গেন কো অঞ্ঞো মযা সদিসো ধুতঙ্গধৰোতি অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতীতি দুৱিধস্সাপেতস্স তপস্সিনো অযং উপক্কিলেসো হোতি. এত্তাৱতাযং তপো উপক্কিলেসো হোতীতি ৱদামি.
অত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘কো মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তানং উক্কংসতি উক্খিপতি. পৰং ৱম্ভেতীতি ‘‘অযং ন মাদিসো’’তি পৰং সংহাৰেতি অৱক্খিপতি.
মজ্জতীতি মানমদকৰণেন মজ্জতি. মুচ্ছতীতি মুচ্ছিতো হোতি গধিতো অজ্ঝাপন্নো. পমাদমাপজ্জতীতি এতদেৱ সাৰন্তি পমাদমাপজ্জতি. সাসনে পব্বজিতোপি ধুতঙ্গসুদ্ধিকো হোতি, ন কম্মট্ঠানসুদ্ধিকো. ধুতঙ্গমেৱ অৰহত্তং ৱিয সাৰতো পচ্চেতি.
৫৯. লাভসক্কাৰসিলোকন্তি এত্থ চত্তাৰো পচ্চযা লব্ভন্তীতি লাভা, তেযেৱ সুট্ঠু কত্ৱা পটিসঙ্খৰিত্ৱা লদ্ধা সক্কাৰো, ৱণ্ণভণনং সিলোকো. অভিনিব্বত্তেতীতি অচেলকাদিভাৱং তেৰসধুতঙ্গসমাদানং ৱা নিস্সায মহালাভো উপ্পজ্জতি, তস্মা ‘‘অভিনিব্বত্তেতী’’তি ৱুত্তো. সেসমেত্থ পুৰিমৱাৰনযেনেৱ দুৱিধস্সাপি তপস্সিনো ৱসেন ৱেদিতব্বং.
৬০. ৱোদাসং আপজ্জতীতি দ্ৱেভাগং আপজ্জতি, দ্ৱে ভাগে কৰোতি. খমতীতি ৰুচ্চতি. নক্খমতীতি ন ৰুচ্চতি. সাপেক্খো পজহতীতি সতণ্হো পজহতি. কথং? পাতোৱ খীৰভত্তং ভুত্তো হোতি. অথস্স মংসভোজনং উপনেতি. তস্স এৱং হোতি ‘‘ইদানি এৱৰূপং কদা লভিস্সাম, সচে জানেয্যাম, পাতোৱ খীৰভত্তং ন ভুঞ্জেয্যাম, কিং মযা সক্কা কাতুং, গচ্ছ ভো, ত্ৱমেৱ ভুঞ্জা’’তি জীৱিতং পৰিচ্চজন্তো ৱিয সাপেক্খো পজহতি. গধিতোতি গেধজাতো. মুচ্ছিতোতি বলৱতণ্হায মুচ্ছিতো সংমুট্ঠস্সতী হুত্ৱা. অজ্ঝাপন্নোতি আমিসে অতিলগ্গো, ‘‘ভুঞ্জিস্সথ, আৱুসো’’তি ধম্মনিমন্তনমত্তম্পি অকত্ৱা মহন্তে মহন্তে কবড়ে কৰোতি. অনাদীনৱদস্সাৱীতিআদীনৱমত্তম্পি ন পস্সতি. অনিস্সৰণপঞ্ঞোতি ইধ মত্তঞ্ঞুতানিস্সৰণপচ্চৱেক্খণপৰিভোগমত্তম্পি ন কৰোতি. লাভসক্কাৰসিলোকনিকন্তিহেতূতি লাভাদীসু তণ্হাহেতু.
৬১. সংভক্খেতীতি সংখাদতি. অসনিৱিচক্কন্তি ৱিচক্কসণ্ঠানা অসনিযেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘অসনিৱিচক্কং ইমস্স দন্তকূটং মূলবীজাদীসু ন কিঞ্চি ন সংভুঞ্জতি. অথ চ পন নং সমণপ্পৱাদেন সমণোতি সঞ্জানন্তী’’তি. এৱং অপসাদেতি অৱক্খিপতি. ইদং তিত্থিযৱসেন আগতং. ভিক্খুৱসেন পনেত্থ অযং যোজনা, অত্তনা ধুতঙ্গধৰো হোতি, সো অঞ্ঞং এৱং অপসাদেতি ‘‘কিং সমণা নাম ইমে সমণম্হাতি ৱদন্তি, ধুতঙ্গমত্তম্পি নত্থি, উদ্দেসভত্তাদীনি পৰিযেসন্তা পচ্চযবাহুল্লিকা ৱিচৰন্তী’’তি. লূখাজীৱিন্তি অচেলকাদিৱসেন ৱা ধুতঙ্গৱসেন ৱা লূখাজীৱিং. ইস্সামচ্ছৰিযন্তি পৰস্স সক্কাৰাদিসম্পত্তিখীযনলক্খণং ইস্সং, সক্কাৰাদিকৰণঅক্খমনলক্খণং মচ্ছৰিযঞ্চ.
৬২. আপাথকনিসাদী হোতীতি মনুস্সানং আপাথে দস্সনট্ঠানে নিসীদতি. যত্থ তে পস্সন্তি, তত্থ ঠিতো ৱগ্গুলিৱতং চৰতি, পঞ্চাতপং তপ্পতি, একপাদেন তিট্ঠতি, সূৰিযং নমস্সতি. সাসনে পব্বজিতোপি সমাদিন্নধুতঙ্গো সব্বৰত্তিং সযিত্ৱা মনুস্সানং চক্খুপথে তপং কৰোতি, মহাসাযন্হেযেৱ চীৱৰকুটিং কৰোতি, সূৰিযে উগ্গতে পটিসংহৰতি, মনুস্সানং আগতভাৱং ঞত্ৱা ঘণ্ডিং পহৰিত্ৱা চীৱৰং মত্থকে ঠপেত্ৱা চঙ্কমং ওতৰতি, সম্মুঞ্জনিং গহেত্ৱা ৱিহাৰঙ্গণং সম্মজ্জতি.
অত্তানন্তি অত্তনো গুণং অদস্সযমানোতি এত্থ অ-কাৰো নিপাতমত্তং, দস্সযমানোতি অত্থো. ইদম্পি মে তপস্মিন্তি ইদম্পি কম্মং মমেৱ তপস্মিং, পচ্চত্তে ৱা ভুম্মং, ইদম্পি মম তপোতি অত্থো. সো হি অসুকস্মিং ঠানে অচেলকো অত্থি মুত্তাচাৰোতিআদীনি সুত্ৱা অম্হাকং এস তপো, অম্হাকং সো অন্তেৱাসিকোতিআদীনি ভণতি. অসুকস্মিং ৱা পন ঠানে পংসুকূলিকো ভিক্খু অত্থীতিআদীনি সুত্ৱা অম্হাকং এস তপো, অম্হাকং সো অন্তেৱাসিকোতিআদীনি ভণতি.
কিঞ্চিদেৱাতি কিঞ্চি ৱজ্জং দিট্ঠিগতং ৱা. পটিচ্ছন্নং সেৱতীতি যথা অঞ্ঞে ন জানন্তি, এৱং সেৱতি. অক্খমমানং আহ খমতীতি অৰুচ্চমানংযেৱ ৰুচ্চতি মেতি ৱদতি. অত্তনা কতং অতিমহন্তম্পি ৱজ্জং অপ্পমত্তকং কত্ৱা পঞ্ঞপেতি, পৰেন কতং দুক্কটমত্তং ৱীতিক্কমম্পি পাৰাজিকসদিসং কত্ৱা দস্সেতি. অনুঞ্ঞেয্যন্তি অনুজানিতব্বং অনুমোদিতব্বং.
৬৩. কোধনো হোতি উপনাহীতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন, ৱেৰঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন চ সমন্নাগতো. মক্খী হোতি পড়াসীতি পৰগুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন, যুগগ্গাহলক্খণেন পড়াসেন চ সমন্নাগতো.
ইস্সুকী হোতি মচ্ছৰীতি পৰসক্কাৰাদীসু উসূযনলক্খণায ইস্সায, আৱাসকুললাভৱণ্ণধম্মেসু মচ্ছৰাযনলক্খণেন পঞ্চৱিধমচ্ছেৰেন চ সমন্নাগতো হোতি. সঠো হোতি মাযাৱীতি কেৰাটিকলক্খণেন সাঠেয্যেন, কতপ্পটিচ্ছাদনলক্খণায মাযায চ সমন্নাগতো হোতি. থদ্ধো হোতি অতিমানীতি নিস্সিনেহনিক্কৰুণথদ্ধলক্খণেন থম্ভেন, অতিক্কমিত্ৱা মঞ্ঞনলক্খণেন অতিমানেন চ সমন্নাগতো হোতি. পাপিচ্ছো হোতীতি অসন্তসম্ভাৱনপত্থনলক্খণায পাপিচ্ছতায সমন্নাগতো হোতি. পাপিকানন্তি তাসংযেৱ লামকানং ইচ্ছানং ৱসং গতো. মিচ্ছাদিট্ঠিকোতি নত্থি দিন্নন্তিআদিনযপ্পৱত্তায অযাথাৱদিট্ঠিযা উপেতো. অন্তগ্গাহিকাযাতি সাযেৱ দিট্ঠি উচ্ছেদন্তস্স গহিতত্তা ‘‘অন্তগ্গাহিকা’’তি ৱুচ্চতি, তায সমন্নাগতোতি অত্থো. সন্দিট্ঠিপৰামাসীতিআদীসু সযং দিট্ঠি সন্দিট্ঠি, সন্দিট্ঠিমেৱ পৰামসতি গহেত্ৱা ৱদতীতি সন্দিট্ঠিপৰামাসী. আধানং ৱুচ্চতি দড়্হং সুট্ঠু ঠপিতং, তথা কত্ৱা গণ্হাতীতি আধানগ্গাহী. অৰিট্ঠো ৱিয ন সক্কা হোতি পটিনিস্সজ্জাপেতুন্তি দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যদিমেতি যদি ইমে.
পৰিসুদ্ধপপটিকপ্পত্তকথাৱণ্ণনা
৬৪. ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সীতি এৱং ভগৱা অঞ্ঞতিত্থিযেহি গহিতলদ্ধিং তেসং ৰক্খিতং তপং সব্বমেৱ সংকিলিট্ঠন্তি উপক্কিলেসপাড়িং দস্সেত্ৱা ইদানি পৰিসুদ্ধপাড়িদস্সনত্থং দেসনমাৰভন্তো ইধ, নিগ্ৰোধাতিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ন অত্তমনো’’তিআদীনি ৱুত্তৱিপক্খৱসেনেৱ ৱেদিতব্বানি. সব্বৱাৰেসু চ লূখতপস্সিনো চেৱ ধুতঙ্গধৰস্স চ ৱসেন যোজনা ৱেদিতব্বা. এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতীতি এৱং সো তেন ন অত্তমনতা ন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পভাৱসঙ্খাতেন কাৰণেন পৰিসুদ্ধো নিৰুপক্কিলেসো হোতি, উত্তৰি ৱাযমমানো কম্মট্ঠানসুদ্ধিকো হুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.
৬৯. অদ্ধা খো, ভন্তেতি ভন্তে এৱং সন্তে একংসেনেৱ ৱীৰিযেন পাপজিগুচ্ছনৱাদো পৰিসুদ্ধো হোতীতি অনুজানাতি. ইতো পৰঞ্চ অগ্গভাৱং ৱা সাৰভাৱং ৱা অজানন্তো অগ্গপ্পত্তা সাৰপ্পত্তা চাতি আহ. অথস্স ভগৱা সাৰপ্পত্তভাৱং পটিসেধেন্তো ন খো নিগ্ৰোধাতিআদিমাহ. পপটিকপ্পত্তা হোতীতি সাৰৱতো ৰুক্খস্স সাৰং ফেগ্গুং তচঞ্চ অতিক্কম্ম বহিপপটিকসদিসা হোতীতি দস্সেতি.
পৰিসুদ্ধতচপ্পত্তাদিকথাৱণ্ণনা
৭০. অগ্গং পাপেতূতি দেসনাৱসেন অগ্গং পাপেত্ৱা দেসেতু, সাৰং পাপেত্ৱা দেসেতূতি দসবলং যাচতি. চাতুযামসংৱৰসংৱুতোতি চতুব্বিধেন সংৱৰেন পিহিতো. ন পাণং অতিপাতেতীতি পাণং ন হনতি. ন ভাৱিতমাসীসতীতি ভাৱিতং নাম তেসং সঞ্ঞায পঞ্চ কামগুণা, তে ন আসীসতি ন সেৱতীতি অত্থো.
অদুং চস্স হোতীতি এতঞ্চস্স ইদানি ৱুচ্চমানং ‘‘সো অভিহৰতী’’তিআদিলক্খণং. তপস্সিতাযাতি তপস্সিভাৱেন হোতি. তত্থ সো অভিহৰতীতি সো তং সীলং অভিহৰতি, উপৰূপৰি ৱড্ঢেতি. সীলং মে পৰিপুণ্ণং, তপো আৰদ্ধো, অলমেত্তাৱতাতি ন ৱীৰিযং ৱিস্সজ্জেতি. নো হীনাযাৱত্ততীতি হীনায গিহিভাৱত্থায ন আৱত্ততি. সীলতো উত্তৰি ৱিসেসাধিগমত্থায ৱীৰিযং কৰোতিযেৱ, এৱং কৰোন্তো সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি. ‘‘অৰঞ্ঞ’’ন্তিআদীনি সামঞ্ঞফলে (দী. নি. অট্ঠ. ১.২১৬) ৱিত্থাৰিতানেৱ. ‘‘মেত্তাসহগতেনা’’তিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱণ্ণিতানি. তচপ্পত্তাতি পপটিকতো অব্ভন্তৰং তচং পত্তা. ফেগ্গুপ্পত্তাতি তচতো অব্ভন্তৰং ফেগ্গুং পত্তা, ফেগ্গুসদিসা হোতীতি অত্থো.
৭৪. ‘‘এত্তাৱতা, খো নিগ্ৰোধ, তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চা’’তি ইদং ভগৱা তিত্থিযানং ৱসেনাহ. তিত্থিযানঞ্হি লাভসক্কাৰো ৰুক্খস্স সাখাপলাসসদিসো. পঞ্চসীলমত্তকং পপটিকসদিসং. অট্ঠসমাপত্তিমত্তং তচসদিসং. পুব্বেনিৱাসঞাণাৱসানা অভিঞ্ঞা ফেগ্গুসদিসা. দিব্বচক্খুং পনেতে অৰহত্তন্তি গহেত্ৱা ৱিচৰন্তি. তেন নেসং তং ৰুক্খস্স সাৰসদিসং. সাসনে পন লাভসক্কাৰো সাখাপলাসসদিসো. সীলসম্পদা পপটিকসদিসা. ঝানসমাপত্তিযো তচসদিসা. লোকিযাভিঞ্ঞা ফেগ্গুসদিসা. মগ্গফলং সাৰো. ইতি ভগৱতা অত্তনো সাসনং ওনতৱিনতফলভাৰভৰিতৰুক্খূপমায উপমিতং. সো দেসনাকুসলতায ততো তচসাৰসম্পত্তিতো মম সাসনং উত্তৰিতৰঞ্চেৱ পণীততৰঞ্চ, তং তুৱং কদা জানিস্সসীতি অত্তনোদেসনায ৱিসেসভাৱং দস্সেতুং ‘‘ইতি খো নিগ্ৰোধা’’তি দেসনং আৰভি. তে পৰিব্বাজকাতি তে তস্স পৰিৱাৰা তিংসসতসঙ্খ্যা পৰিব্বাজকা. এত্থ মযং অনস্সামাতি এত্থ অচেলকপাড়িআদীসু, ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘অম্হাকং অচেলকপাড়িমত্তম্পি নত্থি, কুতো পৰিসুদ্ধপাড়ি. অম্হাকং পৰিসুদ্ধপাড়িমত্তম্পি নত্থি, কুতো চাতুযামসংৱৰাদীনি. চাতুযামসংৱৰোপি নত্থি, কুতো অৰঞ্ঞৱাসাদীনি. অৰঞ্ঞৱাসোপি নত্থি, কুতো নীৱৰণপ্পহানাদীনি. নীৱৰণপ্পহানম্পি নত্থি, কুতো ব্ৰহ্মৱিহাৰাদীনি. ব্ৰহ্মৱিহাৰমত্তম্পি নত্থি, কুতো পুব্বেনিৱাসাদীনি. পুব্বেনিৱাসঞাণমত্তম্পি নত্থি, কুতো অম্হাকং দিব্বচক্খু. এত্থ মযং সআচৰিযকা নট্ঠা’’তি. ইতো ভিয্যো উত্তৰিতৰন্তি ইতো দিব্বচক্খুঞাণাধিগমতো ভিয্যো অঞ্ঞং উত্তৰিতৰং ৱিসেসাধিগমং মযং সুতিৱসেনাপি ন জানামাতি ৱদন্তি.
নিগ্ৰোধস্সপজ্ঝাযনৱণ্ণনা
৭৫. অথ নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকন্তি এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘ইমে পৰিব্বাজকা ইদানি ভগৱতো ভাসিতং সুস্সূসন্তি, ইমিনা চ নিগ্ৰোধেন ভগৱতো পৰম্মুখা কক্খড়ং দুৰাসদৱচনং ৱুত্তং, ইদানি অযম্পি সোতুকামো জাতো, কালো দানি মে ইমস্স মানদ্ধজং নিপাতেত্ৱা ভগৱতো সাসনং উক্খিপিতু’’ন্তি. অথ নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ. অপৰম্পিস্স অহোসি ‘‘অযং মযি অকথেন্তে সত্থাৰং ন খমাপেস্সতি, তদস্স অনাগতে অহিতায দুক্খায সংৱত্তিস্সতি, মযা পন কথিতে খমাপেস্সতি, তদস্স ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ. অপৰিসাৱচৰং পন নং কৰোথাতি এত্থ পনাতি নিপাতো, অথ নং অপৰিসাৱচৰং কৰোথাতি অত্থো. ‘‘অপৰিসাৱচৰেত’’ন্তিপি পাঠো, অপৰিসাৱচৰং ৱা এতং কৰোথ, গোকাণাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰন্তি অত্থো.
গোকাণন্তি এত্থাপি গোকাণং পৰিযন্তচাৰিনিং ৱিয কৰোথাতি অত্থো. তুণ্হীভূতোতি তুণ্হীভাৱং উপগতো. মঙ্কুভূতোতি নিত্তেজতং আপন্নো. পত্তক্খন্ধোতি ওনতগীৱো. অধোমুখোতি হেট্ঠামুখো.
৭৬. বুদ্ধো সো ভগৱা বোধাযাতি সযং বুদ্ধো সত্তানম্পি চতুসচ্চবোধত্থায ধম্মং দেসেতি. দন্তোতি চক্খুতোপি দন্তো…পে… মনতোপি দন্তো. দমথাযাতি অঞ্ঞেসম্পি দমনত্থায এৱ, ন ৱাদত্থায. সন্তোতি ৰাগসন্ততায সন্তো, দোসমোহসন্ততায সব্ব অকুসলসব্বাভিসঙ্খাৰসন্ততায সন্তো. সমথাযাতি মহাজনস্স ৰাগাদিসমনত্থায ধম্মং দেসেতি. তিণ্ণোতি চত্তাৰো ওঘে তিণ্ণো. তৰণাযাতি মহাজনস্স ওঘনিত্থৰণত্থায. পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. পৰিনিব্বানাযাতি মহাজনস্সাপি সব্বকিলেসপৰিনিব্বানত্থায ধম্মং দেসেতি.
ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানাদিৱণ্ণনা
৭৭. অচ্চযোতিআদীনি সামঞ্ঞফলে (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৫০) ৱুত্তানি. উজুজাতিকোতি কাযৱঙ্কাদিৱিৰহিতো উজুসভাৱো. অহমনুসাসামীতি অহং তাদিসং পুগ্গলং অনুসাসামি, ধম্মং অস্স দেসেমি. সত্তাহন্তি সত্তদিৱসানি, ইদং সব্বম্পি ভগৱা দন্ধপঞ্ঞং পুগ্গলং সন্ধাযাহ অসঠো পন অমাযাৱী উজুজাতিকো তংমুহুত্তেনেৱ অৰহত্তং পত্তুং সক্খিস্সতি. ইতি ভগৱা ‘‘অসঠ’’ন্তিআদিৱচনেন সঠো হি ৱঙ্কৱঙ্কো, মযাপি ন সক্কা অনুসাসিতুন্তি দীপেন্তো পৰিব্বাজকং পাদেসু গহেত্ৱা মহামেৰুপাদতলে ৱিয খিপিত্থ. কস্মা? অযঞ্হি অতিসঠো, কুটিলচিত্তো সত্থৰি এৱং কথেন্তেপি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু নাধিমুচ্চতি, অধিমুচ্চনত্থায সোতং ন ওদহতি, কোহঞ্ঞে ঠিতো সত্থাৰং খমাপেতি. তস্মা ভগৱা তস্সজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা ‘‘এতু ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো অসঠো’’তিআদিমাহ. সঠং পনাহং অনুসাসিতুং ন সক্কোমীতি.
৭৮. অন্তেৱাসিকম্যতাতি অন্তেৱাসিকম্যতায, অম্হে অন্তেৱাসিকে ইচ্ছন্তো. এৱমাহাতি ‘‘এতু ৱিঞ্ঞুপুৰিসো’’তিআদিমাহ. যো এৱ ৱো আচৰিযোতি যো এৱ তুম্হাকং পকতিযা আচৰিযো. উদ্দেসা নো চাৱেতুকামোতি অত্তনো অনুসাসনিং গাহাপেত্ৱা অম্হে অম্হাকং উদ্দেসতো চাৱেতুকামো. সো এৱ ৱো উদ্দেসো হোতূতি যো তুম্হাকং পকতিযা উদ্দেসো, সো তুম্হাকংযেৱ হোতু, ন মযং তুম্হাকং উদ্দেসেন অত্থিকা. আজীৱাতি আজীৱতো. অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলাতি কোট্ঠাসং পত্তা. অকুসলা ধম্মাতি দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদধম্মা তণ্হাযেৱ ৱা ৱিসেসেন. সা হি পুনব্ভৱকৰণতো ‘‘পোনোব্ভৱিকা’’তি ৱুত্তা. সদৰথাতি কিলেসদৰথসম্পযুত্তা. জাতিজৰামৰণিযাতি জাতিজৰামৰণানং পচ্চযভূতা. সংকিলেসিকা ধম্মাতি দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা. ৱোদানিযাতি, সমথৱিপস্সনা ধম্মা. তে হি সত্তে ৱোদাপেন্তি, তস্মা ‘‘ৱোদানিযা’’তি ৱুচ্চন্তি. পঞ্ঞাপাৰিপূৰিন্তি মগ্গপঞ্ঞাপাৰিপূৰিং. ৱেপুল্লত্তঞ্চাতি ফলপঞ্ঞাৱেপুল্লতং, উভোপি ৱা এতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘ততো তুম্হে মগ্গপঞ্ঞঞ্চেৱ ফলপঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথা’’তি. এৱং ভগৱা পৰিব্বাজকে আৰব্ভ অত্তনো ওৱাদানুসাসনিযা ফলং দস্সেন্তো অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসি.
৭৯. যথা তং মাৰেনাতি যথা মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তা নিসীদন্তি এৱমেৱ তুণ্হীভূতা…পে… অপ্পটিভানা নিসিন্না.
মাৰো কিৰ সত্থা অতিৱিয গজ্জন্তো বুদ্ধবলং দীপেত্ৱা ইমেসং পৰিব্বাজকানং ধম্মং দেসেতি, কদাচি ধম্মাভিসমযো ভৱেয্য, হন্দাহং পৰিযুট্ঠামীতি সো তেসং চিত্তানি পৰিযুট্ঠাসি. অপ্পহীনৱিপল্লাসানঞ্হি চিত্তং মাৰস্স যথাকামকৰণীযং হোতি. তেপি মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তা থদ্ধঙ্গপচ্চঙ্গা ৱিয তুণ্হী অপ্পটিভানা নিসীদিংসু. অথ সত্থা ইমে পৰিব্বাজকা অতিৱিয নিৰৱা হুত্ৱা নিসিন্না, কিং নু খোতি আৱজ্জন্তো মাৰেন পৰিযুট্ঠিতভাৱং অঞ্ঞাসি. সচে পন তেসং মগ্গফলুপ্পত্তিহেতু ভৱেয্য, মাৰং পটিবাহিত্ৱাপি ভগৱা ধম্মং দেসেয্য, সো পন তেসং নত্থি. ‘‘সব্বেপি মে তুচ্ছপুৰিসা’’তি অঞ্ঞাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো ভগৱতো এতদহোসি সব্বেপি মে মোঘপুৰিসা’’তিআদি.
তত্থ ফুট্ঠা পাপিমতাতি পাপিমতা মাৰেন ফুট্ঠা. যত্ৰ হি নামাতি যেসু নাম. অঞ্ঞাণত্থম্পীতি জাননত্থম্পি. কিং কৰিস্সতি সত্তাহোতি সমণেন গোতমেন পৰিচ্ছিন্নসত্তাহো অম্হাকং কিং কৰিস্সতি. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘সমণেন গোতমেন ‘সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি সত্তাহ’ন্তি ৱুত্তং, সো সত্তাহো অম্হাকং কিং অপ্ফাসুকং কৰিস্সতি. হন্দ মযং সত্তাহব্ভন্তৰে এতং ধম্মং সচ্ছিকাতুং সক্কা, ন সক্কাতি অঞ্ঞাণত্থম্পি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামা’’তি. অথ ৱা জানাম তাৱস্স ধম্মন্তি একদিৱসে একৱাৰং অঞ্ঞাণত্থম্পি এতেসং চিত্তং নুপ্পন্নং, সত্তাহো পন এতেসং কুসীতানং কিং কৰিস্সতি, কিং সক্খিস্সন্তি তে সত্তাহং পূৰেতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. সীহনাদন্তি পৰৱাদভিন্দনং সকৱাদসমুস্সাপনঞ্চ অভীতনাদং নদিত্ৱা. পচ্চুপট্ঠাসীতি পতিট্ঠিতো. তাৱদেৱাতি তস্মিঞ্ঞেৱ খণে. ৰাজগহং পাৱিসীতি ৰাজগহমেৱ পৱিট্ঠো. তেসং পন পৰিব্বাজকানং কিঞ্চাপি ইদং সুত্তন্তং সুত্ৱা ৱিসেসো ন নিব্বত্তো, আযতিং পন নেসং ৱাসনায পচ্চযো ভৱিস্সতীতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায
উদুম্বৰিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা
অত্তদীপসৰণতাৱণ্ণনা
৮০. এৱং মে সুতন্তি চক্কৱত্তিসুত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা – মাতুলাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তং নগৰং গোচৰগামং কত্ৱা অৱিদূৰে ৱনসণ্ডে ৱিহৰতি. ‘‘তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসী’’তি এত্থ অযমনুপুব্বিকথা –
ভগৱা কিৰ ইমস্স সুত্তস্স সমুট্ঠানসমযে পচ্চূসকালে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো ইমায অনাগতৱংসদীপিকায সুত্তন্তকথায মাতুলনগৰৱাসীনং চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযং দিস্ৱা পাতোৱ ৱীসতিভিক্খুসহস্সপৰিৱাৰো মাতুলনগৰং সম্পত্তো. মাতুলনগৰৱাসিনো খত্তিযা ‘‘ভগৱা আগতো’’তি সুত্ৱা পচ্চুগ্গম্ম দসবলং নিমন্তেত্ৱা মহাসক্কাৰেন নগৰং পৱেসেত্ৱা নিসজ্জট্ঠানং সংৱিধায ভগৱন্তং মহাৰহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদংসু. ভগৱা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমস্মিং ঠানে ইমেসং মনুস্সানং ধম্মং দেসেস্সামি, অযং পদেসো সম্বাধো, মনুস্সানং ঠাতুং ৱা নিসীদিতুং ৱা ওকাসো ন ভৱিস্সতি, মহতা খো পন সমাগমেন ভৱিতব্ব’’ন্তি.
অথ ৰাজকুলানং ভত্তানুমোদনং অকত্ৱাৱ পত্তং গহেত্ৱা নগৰতো নিক্খমি. মনুস্সা চিন্তযিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং অনুমোদনম্পি অকত্ৱা গচ্ছতি, অদ্ধা ভত্তগ্গং অমনাপং অহোসি, বুদ্ধানং নাম ন সক্কা চিত্তং গহেতুং, বুদ্ধেহি সদ্ধিং ৱিস্সাসকৰণং নাম সমুস্সিতফণং আসীৱিসং গীৱায গহণসদিসং হোতি; এথ ভো, তথাগতং খমাপেস্সামা’’তি. সকলনগৰৱাসিনো ভগৱতা সহেৱ নিক্খন্তা. ভগৱা গচ্ছন্তোৱ মগধক্খেত্তে ঠিতং সাখাৱিটপসম্পন্নং সন্দচ্ছাযং কৰীসমত্তভূমিপত্থটং একং মাতুলৰুক্খং দিস্ৱা ইমস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদিত্ৱা ধম্মে দেসিযমানে ‘‘মহাজনস্স ঠাননিসজ্জনোকাসো ভৱিস্সতী’’তি. নিৱত্তিত্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম ৰুক্খমূলং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মভণ্ডাগাৰিকং আনন্দত্থেৰং ওলোকেসি. থেৰো ওলোকিতসঞ্ঞায এৱ ‘‘সত্থা নিসীদিতুকামো’’তি ঞত্ৱা সুগতমহাচীৱৰং পঞ্ঞপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. অথস্স পুৰতো মনুস্সা নিসীদিংসু. উভোসু পস্সেসু পচ্ছতো চ ভিক্খুসঙ্ঘো, আকাসে দেৱতা অট্ঠংসু, এৱং মহাপৰিসমজ্ঝগতো তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি.
তে ভিক্খূতি তত্ৰ উপৱিট্ঠা ধম্মপ্পটিগ্গাহকা ভিক্খূ. অত্তদীপাতি অত্তানং দীপং তাণং লেণং গতিং পৰাযণং পতিট্ঠং কত্ৱা ৱিহৰথাতি অত্থো. অত্তসৰণাতি ইদং তস্সেৱ ৱেৱচনং. অনঞ্ঞসৰণাতি ইদং অঞ্ঞসৰণপটিক্খেপৱচনং. ন হি অঞ্ঞো অঞ্ঞস্স সৰণং হোতি, অঞ্ঞস্স ৱাযামেন অঞ্ঞস্স অসুজ্ঝনতো. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো, কো হি নাথো পৰো সিযা’’তি (ধ. প. ১৬০). তেনাহ ‘‘অনঞ্ঞসৰণা’’তি. কো পনেত্থ অত্তা নাম, লোকিযলোকুত্তৰো ধম্মো. তেনাহ – ‘‘ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা’’তি. ‘‘কাযে কাযানুপস্সী’’তিআদীনি মহাসতিপট্ঠানে ৱিত্থাৰিতানি.
গোচৰেতি চৰিতুং যুত্তট্ঠানে. সকেতি অত্তনো সন্তকে. পেত্তিকে ৱিসযেতি পিতিতো আগতৱিসযে. চৰতন্তি চৰন্তানং. ‘‘চৰন্ত’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. ন লচ্ছতীতি ন লভিস্সতি ন পস্সিস্সতি. মাৰোতি দেৱপুত্তমাৰোপি, মচ্চুমাৰোপি, কিলেসমাৰোপি. ওতাৰন্তি ৰন্ধং ছিদ্দং ৱিৱৰং. অযং পনত্থো লেড্ডুট্ঠানতো নিক্খম্ম তোৰণে নিসীদিত্ৱা বালাতপং তপন্তং লাপং সকুণং গহেত্ৱা. পক্খন্দসেনসকুণৱত্থুনা দীপেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা অগ্গহেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, লাপো সকুণো সকুণগ্ঘিযা হৰিযমানো এৱং পৰিদেৱসি ‘মযমেৱম্হ অলক্খিকা, মযং অপ্পপুঞ্ঞা, যে মযং অগোচৰে চৰিম্হ পৰৱিসযে, সচেজ্জ মযং গোচৰে চৰেয্যাম সকে পেত্তিকে ৱিসযে, ন ম্যাযং সকুণগ্ঘি অলং অভৱিস্স যদিদং যুদ্ধাযা’তি. কো পন তে লাপ গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযোতি? যদিদং নঙ্গলকট্ঠকৰণং লেড্ডুট্ঠানন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৱদমানা লাপং সকুণং পমুঞ্চি গচ্ছ খো ত্ৱং লাপ, তত্ৰপি গন্ত্ৱা ন মোক্খসীতি.
অথ খো, ভিক্খৱে, লাপো সকুণো নঙ্গলকট্ঠকৰণং লেড্ডুট্ঠানং গন্ত্ৱা মহন্তং লেড্ডুং অভিৰুহিত্ৱা সকুণগ্ঘিং ৱদমানো অট্ঠাসি ‘‘এহি খো দানি মে সকুণগ্ঘি, এহি খো দানি মে সকুণগ্ঘী’’তি. অথ খো সা, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৱদমানা উভো পক্খে সন্নয্হ লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা. যদা খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞাসি লাপো সকুণো বহুআগতা খো ম্যাযং সকুণগ্ঘীতি, অথ খো তস্সেৱ লেড্ডুস্স অন্তৰং পচ্চুপাদি. অথ খো, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি তত্থেৱ উৰং পচ্চতাড়েসি. এৱঞ্হি তং, ভিক্খৱে, হোতি যো অগোচৰে চৰতি পৰৱিসযে.
তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, মা অগোচৰে চৰিত্থ পৰৱিসযে, অগোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং পৰৱিসযে লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো, যদিদং পঞ্চ কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো.
গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ…পে… ন লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো, যদিদং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তাৰো? ইধ ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযোতি (সং. নি. ৫.৩৭১).
কুসলানন্তি অনৱজ্জলক্খণানং. সমাদানহেতূতি সমাদায ৱত্তনহেতু. এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি এৱং ইদং লোকিযলোকুত্তৰং পুঞ্ঞফলং ৱড্ঢতি, পুঞ্ঞফলন্তি চ উপৰূপৰি পুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞৱিপাকোপি ৱেদিতব্বো.
দড়্হনেমিচক্কৱত্তিৰাজকথাৱণ্ণনা
৮১. তত্থ দুৱিধং কুসলং ৱট্টগামী চ ৱিৱট্টগামী চ. তত্থ ৱট্টগামিকুসলং নাম মাতাপিতূনং পুত্তধীতাসু পুত্তধীতানঞ্চ মাতাপিতূসু সিনেহৱসেন মুদুমদ্দৱচিত্তং. ৱিৱট্টগামিকুসলং নাম ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদিভেদা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা. তেসু ৱট্টগামিপুঞ্ঞস্স পৰিযোসানং মনুস্সলোকে চক্কৱত্তিসিৰীৱিভৱো. ৱিৱট্টগামিকুসলস্স মগ্গফলনিব্বানসম্পত্তি. তত্থ ৱিৱট্টগামিকুসলস্স ৱিপাকং সুত্তপৰিযোসানে দস্সেস্সতি.
ইধ পন ৱট্টগামিকুসলস্স ৱিপাকদস্সনত্থং, ভিক্খৱে, যদা পুত্তধীতৰো মাতাপিতূনং ওৱাদে ন অট্ঠংসু, তদা আযুনাপি ৱণ্ণেনাপি ইস্সৰিযেনাপি পৰিহাযিংসু. যদা পন অট্ঠংসু, তদা ৱড্ঢিংসূতি ৱত্ৱা ৱট্টগামিকুসলানুসন্ধিৱসেন ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে’’তি দেসনং আৰভি. তত্থ চক্কৱত্তীতিআদীনি মহাপদানে (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩) ৱিত্থাৰিতানেৱ.
৮২. ওসক্কিতন্তি ঈসকম্পি অৱসক্কিতং. ঠানা চুতন্তি সব্বসো ঠানা অপগতং. তং কিৰ চক্কৰতনং অন্তেপুৰদ্ৱাৰে অক্খাহতং ৱিয ৱেহাসং অট্ঠাসি. অথস্স উভোসু পস্সেসু দ্ৱে খদিৰত্থম্ভে নিখণিত্ৱা চক্কৰতনমত্থকে নেমিঅভিমুখং একং সুত্তকং বন্ধিংসু. অধোভাগেপি নেমিঅভিমুখং একং বন্ধিংসু. তেসু উপৰিমসুত্ততো অপ্পমত্তকম্পি ওগতং চক্কৰতনং ওসক্কিতং নাম হোতি, হেট্ঠা সুত্তস্স ঠানং উপৰিমকোটিযা অতিক্কন্তগতং ঠানা চুতং নাম হোতি, তদেতং অতিবলৱদোসে সতি এৱং হোতি. সুত্তমত্তম্পি একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তং ৱা ভট্ঠং ঠানা চুতমেৱ হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘ওসক্কিতং ঠানা চুত’’ন্তি.
অথ মে আৰোচেয্যাসীতি তাত, ত্ৱং অজ্জ আদিং কত্ৱা দিৱসস্স তিক্খত্তুং চক্কৰতনস্স উপট্ঠানং গচ্ছ, এৱং গচ্ছন্তো যদা চক্কৰতনং ঈসকম্পি ওসক্কিতং ঠানা চুতং পস্সসি, অথ ময্হং আচিক্খেয্যাসি. জীৱিতঞ্হি মে তৱ হত্থে নিক্খিত্তন্তি. অদ্দসাতি অপ্পমত্তো দিৱসস্স তিক্খত্তুং গন্ত্ৱা ওলোকেন্তো একদিৱসং অদ্দস.
৮৩. অথ খো, ভিক্খৱেতি ভিক্খৱে, অথ ৰাজা দড়্হনেমি ‘‘চক্কৰতনং ওসক্কিত’’ন্তি সুত্ৱা উপ্পন্নবলৱদোমনস্সো ‘‘ন দানি মযা চিৰং জীৱিতব্বং ভৱিস্সতি, অপ্পাৱসেসং মে আযু, ন মে দানি কামে পৰিভুঞ্জনকালো, পব্বজ্জাকালো মে ইদানী’’তি ৰোদিত্ৱা পৰিদেৱিত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ. সমুদ্দপৰিযন্তন্তি পৰিক্খিত্তএকসমুদ্দপৰিযন্তমেৱ. ইদং হিস্স কুলসন্তকং. চক্কৱাড়পৰিযন্তং পন পুঞ্ঞিদ্ধিৱসেন নিব্বত্তং, ন তং সক্কা দাতুং. কুলসন্তকং পন নিয্যাতেন্তো ‘‘সমুদ্দপৰিযন্ত’’ন্তি আহ. কেসমস্সুন্তি তাপসপব্বজ্জং পব্বজন্তাপি হি পঠমং কেসমস্সুং ওহাৰেন্তি. ততো পট্ঠায পৰূড়্হকেসে বন্ধিত্ৱা ৱিচৰন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা’’তি.
কাসাযানীতি কসাযৰসপীতানি. আদিতো এৱং কত্ৱা পচ্ছা ৱক্কলানিপি ধাৰেন্তি. পব্বজীতি পব্বজিতো. পব্বজিত্ৱা চ অত্তনো মঙ্গলৱনুয্যানেযেৱ ৱসি. ৰাজিসিম্হীতি ৰাজঈসিম্হি. ব্ৰাহ্মণপব্বজিতা হি ‘‘ব্ৰাহ্মণিসযো’’তি ৱুচ্চন্তি. সেতচ্ছত্তং পন পহায ৰাজপব্বজিতা ৰাজিসযোতি. অন্তৰধাযীতি অন্তৰহিতং নিব্বুতদীপসিখা ৱিয অভাৱং উপগতং. পটিসংৱেদেসীতি কন্দন্তো পৰিদেৱন্তো জানাপেসি. পেত্তিকন্তি পিতিতো আগতং দাযজ্জং ন হোতি, ন সক্কা কুসীতেন হীনৱীৰিযেন দস অকুসলকম্মপথে সমাদায ৱত্তন্তেন পাপুণিতুং. অত্তনো পন সুকতং কম্মং নিস্সায দসৱিধং দ্ৱাদসৱিধং ৱা চক্কৱত্তিৱত্তং পূৰেন্তেনেৱেতং পত্তব্বন্তি দীপেতি. অথ নং ৱত্তপটিপত্তিযং চোদেন্তো ‘‘ইঙ্ঘ ত্ৱ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অৰিযেতি নিদ্দোসে. চক্কৱত্তিৱত্তেতি চক্কৱত্তীনং ৱত্তে.
চক্কৱত্তিঅৰিযৱত্তৱণ্ণনা
৮৪. ধম্মন্তি দসকুসলকম্মপথধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৱ নিস্সযং কত্ৱা. ধম্মং সক্কৰোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৱমেতং কৰোন্তো. ধম্মং গৰুং কৰোন্তোতি তস্মিং গাৰৱুপ্পত্তিযা তং গৰুং কৰোন্তো. ধম্মং মানেন্তোতি তমেৱ ধম্মং পিযঞ্চ ভাৱনীযঞ্চ কত্ৱা ৱিহৰন্তো. ধম্মং পূজেন্তোতি তং অপদিসিত্ৱা গন্ধমালাদিপূজনেনস্স পূজং কৰোন্তো. ধম্মং অপচযমানোতি তস্সেৱ ধম্মস্স অঞ্জলিকৰণাদীহি নীচৱুত্তিতং কৰোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৱ পুৰক্খত্ৱা কেতুমিৱ চ উক্খিপিত্ৱা পৱত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৱাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতো আগতভাৱেন ধম্মৱসেনেৱ সব্বকিৰিযানং কৰণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৱা. ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহস্সূতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, ৰক্খা চ আৱৰণঞ্চ গুত্তি চ ৰক্খাৱৰণগুত্তি. তত্থ ‘‘পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতী’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫) ৱচনতো খন্তিআদযো ৰক্খা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতি. খন্তিযা অৱিহিংসায মেত্তচিত্ততা অনুদ্দযতা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৱাসনপাৰুপনগেহাদীনং নিৱাৰণা আৱৰণং, চোৰাদিউপদ্দৱনিৱাৰণত্থং গোপাযনা গুত্তি, তং সব্বম্পি সুট্ঠু সংৱিদহস্সু পৱত্তয ঠপেহীতি অত্থো. ইদানি যত্থ সা সংৱিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ.
তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং তৱ পুত্তদাৰং সীলসংৱৰে পতিট্ঠপেহি, ৱত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দেহি, সব্বোপদ্দৱে চস্স নিৱাৰেহি. বলকাযাদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – বলকাযো কালং অনতিক্কমিত্ৱা ভত্তৱেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো. অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্ৰস্সাজানেয্যাদিৰতনসম্পদানেনপি উপসঙ্গণ্হিতব্বা. অনুযন্তখত্তিযা তেসং অনুৰূপযানৱাহনসম্পদানেনপি পৰিতোসেতব্বা. ব্ৰাহ্মণা অন্নপানৱত্থাদিনা দেয্যধম্মেন. গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলফালবলিবদ্দাদিসম্পদানেন. তথা নিগমৱাসিনো নেগমা, জনপদৱাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা সমণব্ৰাহ্মণা সমণপৰিক্খাৰসম্পদানেন সক্কাতব্বা. মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.
ৱিজিতেতি অত্তনো আণাপৱত্তিট্ঠানে. অধম্মকাৰোতি অধম্মকিৰিযা. মা পৱত্তিত্থাতি যথা নপ্পৱত্ততি, তথা নং পটিপাদেহীতি অত্থো. সমণব্ৰাহ্মণাতি সমিতপাপবাহিতপাপা. মদপ্পমাদা পটিৱিৰতাতি নৱৱিধা মানমদা, পঞ্চসু কামগুণেসু চিত্তৱোস্সজ্জনসঙ্খাতা পমাদা চ পটিৱিৰতা. খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠাতি অধিৱাসনখন্তিযঞ্চ সুৰতভাৱে চ পতিট্ঠিতা. একমত্তানন্তি অত্তনো ৰাগাদীনং দমনাদীহি একমত্তানং দমেন্তি সমেন্তি পৰিনিব্বাপেন্তীতি ৱুচ্চন্তি. কালেন কালন্তি কালে কালে. অভিনিৱজ্জেয্যাসীতি গূথং ৱিয ৱিসং ৱিয অগ্গিং ৱিয চ সুট্ঠু ৱজ্জেয্যাসি. সমাদাযাতি সুৰভিকুসুমদামং ৱিয অমতং ৱিয চ সম্মা আদায পৱত্তেয্যাসি.
ইধ ঠত্ৱা ৱত্তং সমানেতব্বং. অন্তোজনস্মিং বলকাযেপি একং, খত্তিযেসু একং, অনুযন্তেসু একং, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু একং, নেগমজানপদেসু একং, সমণব্ৰাহ্মণেসু একং, মিগপক্খীসু একং, অধম্মকাৰপ্পটিক্খেপো একং, অধনানং ধনানুপ্পদানং একং সমণব্ৰাহ্মণে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হপুচ্ছনং একন্তি এৱমেতং দসৱিধং হোতি. গহপতিকে পন পক্খিজাতে চ ৱিসুং কত্ৱা গণেন্তস্স দ্ৱাদসৱিধং হোতি. পুব্বে অৱুত্তং ৱা গণেন্তেন অধম্মৰাগস্স চ ৱিসমলোভস্স চ পহানৱসেন দ্ৱাদসৱিধং ৱেদিতব্বং. ইদং খো তাত তন্তি ইদং দসৱিধং দ্ৱাদসৱিধঞ্চ অৰিযচক্কৱত্তিৱত্তং নাম. ৱত্তমানস্সাতি পূৰেত্ৱা ৱত্তমানস্স. তদহুপোসথেতিআদি মহাসুদস্সনে ৱুত্তং.
৯০. সমতেনাতি অত্তনো মতিযা. সুদন্তি নিপাতমত্তং. পসাসতীতি অনুসাসতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – পোৰাণকং ৰাজৱংসং ৰাজপৱেণিং ৰাজধম্মং পহায অত্তনো মতিমত্তে ঠত্ৱা জনপদং অনুসাসতীতি. এৱমযং মঘদেৱৱংসস্স কড়াৰজনকো ৱিয দড়্হনেমিৱংসস্স উপচ্ছেদকো অন্তিমপুৰিসো হুত্ৱা উপ্পন্নো. পুব্বেনাপৰন্তি পুব্বকালেন সদিসা হুত্ৱা অপৰকালং. জনপদা ন পব্বন্তীতি ন ৱড্ঢন্তি. যথা তং পুব্বকানন্তি যথা পুব্বকানং ৰাজূনং পুব্বে চ পচ্ছা চ সদিসাযেৱ হুত্ৱা পব্বিংসু, তথা ন পব্বন্তি. কত্থচি সুঞ্ঞা হোন্তি হতৱিলুত্তা, তেলমধুফাণিতাদীসু চেৱ যাগুভত্তাদীসু চ ওজাপি পৰিহাযিত্থাতি অত্থো.
অমচ্চা পাৰিসজ্জাতি অমচ্চা চেৱ পৰিসাৱচৰা চ. গণকমহামত্তাতি অচ্ছিদ্দকাদিপাঠগণকা চেৱ মহাঅমচ্চা চ. অনীকট্ঠাতি হত্থিআচৰিযাদযো. দোৱাৰিকাতি দ্ৱাৰৰক্খিনো. মন্তস্সাজীৱিনোতি মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তং নিস্সযং কত্ৱা যে জীৱন্তি পণ্ডিতা মহামত্তা, তেসং এতং নামং.
আযুৱণ্ণাদিপৰিহানিকথাৱণ্ণনা
৯১. নো চ খো অধনানন্তি বলৱলোভত্তা পন অধনানং দলিদ্দমনুস্সানং ধনং নানুপ্পদাসি. নানুপ্পদিযমানেতি অননুপ্পদিযমানে, অযমেৱ ৱা পাঠো. দালিদ্দিযন্তি দলিদ্দভাৱো. অত্তনা চ জীৱাহীতি সযঞ্চ জীৱং যাপেহীতি অত্থো. উদ্ধগ্গিকন্তিআদীসু উপৰূপৰিভূমীসু ফলদানৱসেন উদ্ধমগ্গমস্সাতি উদ্ধগ্গিকা. সগ্গস্স হিতা তত্ৰুপপত্তিজননতোতি সোৱগ্গিকা. নিব্বত্তট্ঠানে সুখো ৱিপাকো অস্সাতি সুখৱিপাকা. সুট্ঠু অগ্গানং দিব্বৱণ্ণাদীনং দসন্নং ৱিসেসানং নিব্বত্তনতো সগ্গসংৱত্তনিকা. এৱৰূপং দক্খিণং দানং পতিট্ঠপেতীতি অত্থো.
৯২. পৱড্ঢিস্সতীতি ৱড্ঢিস্সতি বহুং ভৱিস্সতি. সুনিসেধং নিসেধেয্যন্তি সুট্ঠু নিসিদ্ধং নিসেধেয্যং. মূলঘচ্চন্তি মূলহতং. খৰস্সৰেনাতি ফৰুসসদ্দেন. পণৱেনাতি ৱজ্ঝভেৰিযা.
৯৩. সীসানি নেসং ছিন্দিস্সামাতি যেসং অন্তমসো মূলকমুট্ঠিম্পি হৰিস্সাম, তেসং তথেৱ সীসানি ছিন্দিস্সাম, যথা কোচি হটভাৱম্পি ন জানিস্সতি, অম্হাকং দানি কিমেত্থ ৰাজাপি এৱং উট্ঠায পৰং মাৰেতীতি অযং নেসং অধিপ্পাযো. উপক্কমিংসূতি আৰভিংসু. পন্থদুহনন্তি পন্থঘাতং, পন্থে ঠত্ৱা চোৰকম্মং.
৯৪. ন হি, দেৱাতি সো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অযং ৰাজা সচ্চং দেৱাতি মুখপটিঞ্ঞায দিন্নায মাৰাপেতি, হন্দাহং মুসাৱাদং কৰোমী’’তি, মৰণভযা ‘‘ন হি দেৱা’’তি অৱোচ.
৯৬. একিদন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং, একে সত্তাতি অত্থো. চাৰিত্তন্তি মিচ্ছাচাৰং. অভিজ্ঝাব্যাপাদাতি অভিজ্ঝা চ ব্যাপাদো চ. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থি দিন্নন্তিআদিকা অন্তগ্গাহিকা পচ্চনীকদিট্ঠি.
১০১. অধম্মৰাগোতি মাতা মাতুচ্ছা পিতুচ্ছা মাতুলানীতিআদিকে অযুত্তট্ঠানে ৰাগো. ৱিসমলোভোতি পৰিভোগযুত্তেসুপি ঠানেসু অতিবলৱলোভো. মিচ্ছাধম্মোতি পুৰিসানং পুৰিসেসু ইত্থীনঞ্চ ইত্থীসু ছন্দৰাগো.
অমত্তেয্যতাতিআদীসু মাতু হিতো মত্তেয্যো, তস্স ভাৱো মত্তেয্যতা, মাতৰি সম্মা পটিপত্তিযা এতং নামং. তস্সা অভাৱো চেৱ তপ্পটিপক্খতা চ অমত্তেয্যতা. অপেত্তেয্যতাদীসুপি এসেৱ নযো. ন কুলে জেট্ঠাপচাযিতাতি কুলে জেট্ঠানং অপচিতিযা নীচৱুত্তিযা অকৰণভাৱো.
দসৱস্সাযুকসমযৱণ্ণনা
১০৩. যং ইমেসন্তি যস্মিং সমযে ইমেসং. অলংপতেয্যাতি পতিনো দাতুং যুত্তা. ইমানি ৰসানীতি ইমানি লোকে অগ্গৰসানি. অতিব্যাদিপ্পিস্সন্তীতি অতিৱিয দিপ্পিস্সন্তি, অযমেৱ ৱা পাঠো. কুসলন্তিপি ন ভৱিস্সতীতি কুসলন্তি নামম্পি ন ভৱিস্সতি, পঞ্ঞত্তিমত্তম্পি ন পঞ্ঞাযিস্সতীতি অত্থো. পুজ্জা চ ভৱিস্সন্তি পাসংসা চাতি পূজাৰহা চ ভৱিস্সন্তি পসংসাৰহা চ. তদা কিৰ মনুস্সা ‘‘অসুকেন নাম মাতা পহতা, পিতা পহতো, সমণব্ৰাহ্মণা জীৱিতা ৱোৰোপিতা, কুলে জেট্ঠানং অত্থিভাৱম্পি ন জানাতি, অহো পুৰিসো’’তি তমেৱ পূজেস্সন্তি চেৱ পসংসিস্সন্তি চ.
ন ভৱিস্সতি মাতাতি ৱাতি অযং ময্হং মাতাতি গৰুচিত্তং ন ভৱিস্সতি. গেহে মাতুগামং ৱিয নানাৱিধং অসব্ভিকথং কথযমানা অগাৰৱুপচাৰেন উপসঙ্কমিস্সন্তি. মাতুচ্ছাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ মাতুচ্ছাতি মাতুভগিনী. মাতুলানীতি মাতুলভৰিযা. আচৰিযভৰিযাতি সিপ্পাযতনানি সিক্খাপকস্স আচৰিযস্স ভৰিযা. গৰূনং দাৰাতি চূড়পিতুমহাপিতুআদীনং ভৰিযা. সম্ভেদন্তি মিস্সীভাৱং, মৰিযাদভেদং ৱা.
তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৱিস্সতীতি বলৱকোপো পুনপ্পুনং উপ্পত্তিৱসেন পচ্চুপট্ঠিতো ভৱিস্সতি. অপৰানি দ্ৱে এতস্সেৱ ৱেৱচনানি. কোপো হি চিত্তং আঘাতেতীতি আঘাতো. অত্তনো চ পৰস্স চ হিতসুখং ব্যাপাদেতীতি ব্যাপাদো. মনোপদূসনতো মনোপদোসোতি ৱুচ্চতি. তিব্বং ৱধকচিত্তন্তি পিযমানস্সাপি পৰং মাৰণত্থায ৱধকচিত্তং. তস্স ৱত্থুং দস্সেতুং মাতুপি পুত্তম্হীতিআদি ৱুত্তং. মাগৱিকস্সাতি মিগলুদ্দকস্স.
১০৪. সত্থন্তৰকপ্পোতি সত্থেন অন্তৰকপ্পো. সংৱট্টকপ্পং অপ্পত্ৱা অন্তৰাৱ লোকৱিনাসো. অন্তৰকপ্পো চ নামেস দুব্ভিক্খন্তৰকপ্পো ৰোগন্তৰকপ্পো সত্থন্তৰকপ্পোতি তিৱিধো. তত্থ লোভুস্সদায পজায দুব্ভিক্খন্তৰকপ্পো হোতি. মোহুস্সদায ৰোগন্তৰকপ্পো. দোসুস্সদায সত্থন্তৰকপ্পো. তত্থ দুব্ভিক্খন্তৰকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন পেত্তিৱিসযে উপপজ্জন্তি. কস্মা? আহাৰনিকন্তিযা বলৱত্তা. ৰোগন্তৰকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন সগ্গে নিব্বত্তন্তি কস্মা? তেসঞ্হি ‘‘অহো ৱতঞ্ঞেসং সত্তানং এৱৰূপো ৰোগো ন ভৱেয্যা’’তি মেত্তচিত্তং উপ্পজ্জতীতি. সত্থন্তৰকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন নিৰযে উপপজ্জন্তি. কস্মা? অঞ্ঞমঞ্ঞং বলৱাঘাততায.
মিগসঞ্ঞন্তি ‘‘অযং মিগো, অযং মিগো’’তি সঞ্ঞং. তিণ্হানি সত্থানি হত্থেসু পাতুভৱিস্সন্তীতি তেসং কিৰ হত্থেন ফুট্ঠমত্তং যংকিঞ্চি অন্তমসো তিণপণ্ণং উপাদায আৱুধমেৱ ভৱিস্সতি. মা চ মযং কঞ্চীতি মযং কঞ্চি একপুৰিসম্পি জীৱিতা মা ৱোৰোপযিম্হ. মা চ অম্হে কোচীতি অম্হেপি কোচি একপুৰিসো জীৱিতা মা ৱোৰোপযিত্থ. যংনূন মযন্তি অযং লোকৱিনাসো পচ্চুপট্ঠিতো, ন সক্কা দ্ৱীহি একট্ঠানে ঠিতেহি জীৱিতং লদ্ধুন্তি মঞ্ঞমানা এৱং চিন্তযিংসু. ৱনগহনন্তি ৱনসঙ্খাতেহি তিণগুম্বলতাদীহি গহনং দুপ্পৱেসট্ঠানং. ৰুক্খগহনন্তি ৰুক্খেহি গহনং দুপ্পৱেসট্ঠানং. নদীৱিদুগ্গন্তি নদীনং অন্তৰদীপাদীসু দুগ্গমনট্ঠানং. পব্বতৱিসমন্তি পব্বতেহি ৱিসমং, পব্বতেসুপি ৱা ৱিসমট্ঠানং. সভাগাযিস্সন্তীতি যথা অহং জীৱামি দিট্ঠা ভো সত্তা, ত্ৱম্পি তথা জীৱসীতি এৱং সম্মোদনকথায অত্তনা সভাগে কৰিস্সন্তি.
আযুৱণ্ণাদিৱড্ঢনকথাৱণ্ণনা
১০৫. আযতন্তি মহন্তং. পাণাতিপাতা ৱিৰমেয্যামাতি পাণাতিপাততো ওসক্কেয্যাম. পাণাতিপাতং ৱিৰমেয্যামাতিপি সজ্ঝাযন্তি, তত্থ পাণাতিপাতং পজহেয্যামাতি অত্থো. ৱীসতিৱস্সাযুকাতি মাতাপিতৰো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা, পুত্তা কস্মা ৱীসতিৱস্সাযুকা অহেসুন্তি খেত্তৱিসুদ্ধিযা. তেসঞ্হি মাতাপিতৰো সীলৱন্তো জাতা. ইতি সীলগব্ভে ৱড্ঢিতত্তা ইমায খেত্তৱিসুদ্ধিযা দীঘাযুকা অহেসুং. যে পনেত্থ কালং কত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তা, তে অত্তনোৱ সীলসম্পত্তিযা দীঘাযুকা অহেসুং.