৬. পাসাদিকসুত্তৱণ্ণনা

নিগণ্ঠনাটপুত্তকালঙ্কিৰিযৱণ্ণনা

১৬৪. এৱং মে সুতন্তি পাসাদিকসুত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা – ৱেধঞ্ঞা নাম সক্যাতি ধনুম্হি কতসিক্খা ৱেধঞ্ঞনামকা একে সক্যা. তেসং অম্বৱনে পাসাদেতি তেসং অম্বৱনে সিপ্পং উগ্গণ্হত্থায কতো দীঘপাসাদো অত্থি, তত্থ ৱিহৰতি. অধুনা কালঙ্কতোতি সম্পতি কালঙ্কতো. দ্ৱেধিকজাতাতি দ্ৱেজ্ঝজাতা, দ্ৱেভাগা জাতা. ভণ্ডনাদীসু ভণ্ডনং পুব্বভাগকলহো, তং দণ্ডাদানাদিৱসেন পণ্ণত্তিৱীতিক্কমৱসেন চ ৱড্ঢিতং কলহো. ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসী’’তিআদিনা নযেন ৱিৰুদ্ধৱচনং ৱিৱাদো. ৱিতুদন্তাতি ৱিজ্ঝন্তা. সহিতং মেতি মম ৱচনং অত্থসঞ্হিতং. অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তন্তি যং তৱ অধিচিণ্ণং চিৰকালাসেৱনৱসেন পগুণং, তং মম ৱাদং আগম্ম নিৱত্তং. আৰোপিতো তে ৱাদোতি তুয্হং উপৰি মযা দোসো আৰোপিতো. চৰ ৱাদপ্পমোক্খাযাতি ভত্তপুটং আদায তং তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱাদপ্পমোক্খত্থায উত্তৰি পৰিযেসমানো ৱিচৰ. নিব্বেঠেহি ৱাতি অথ ৱা মযা আৰোপিতদোসতো অত্তানং মোচেহি. সচে পহোসীতি সচে সক্কোসি. ৱধোযেৱাতি মৰণমেৱ. নাটপুত্তিযেসূতি নাটপুত্তস্স অন্তেৱাসিকেসু. নিব্বিন্নৰূপাতি উক্কণ্ঠিতসভাৱা অভিৱাদনাদীনিপি ন কৰোন্তি. ৱিৰত্তৰূপাতি ৱিগতপেমা. পটিৱানৰূপাতি তেসং সক্কচ্চকিৰিযতো নিৱত্তনসভাৱা. যথা তন্তি যথা দুৰক্খাতাদিসভাৱে ধম্মৱিনযে নিব্বিন্নৱিৰত্তপ্পটিৱানৰূপেহি ভৱিতব্বং, তথেৱ জাতাতি অত্থো. দুৰক্খাতেতি দুক্কথিতে. দুপ্পৱেদিতেতি দুৱিঞ্ঞাপিতে. অনুপসমসংৱত্তনিকেতি ৰাগাদীনং উপসমং কাতুং অসমত্থে. ভিন্নথূপেতি ভিন্দপ্পতিট্ঠে. এত্থ হি নাটপুত্তোৱ নেসং পতিট্ঠট্ঠেন থূপো. সো পন ভিন্নো মতো. তেন ৱুত্তং ‘‘ভিন্নথূপে’’তি. অপ্পটিসৰণেতি তস্সেৱ অভাৱেন পটিসৰণৱিৰহিতে.

ননু চাযং নাটপুত্তো নাড়ন্দৱাসিকো, সো কস্মা পাৱাযং কালঙ্কতোতি? সো কিৰ উপালিনা গহপতিনা পটিৱিদ্ধসচ্চেন দসহি গাথাহি ভাসিতে বুদ্ধগুণে সুত্ৱা উণ্হং লোহিতং ছড্ডেসি. অথ নং অফাসুকং গহেত্ৱা পাৱং অগমংসু. সো তত্থ কালমকাসি. কালং কুৰুমানো চ চিন্তেসি – ‘‘মম লদ্ধি অনিয্যানিকা সাৰৱিৰহিতা, মযং তাৱ নট্ঠা, অৱসেসজনোপি মা অপাযপূৰকো অহোসি, সচে পনাহং ‘মম সাসনং অনিয্যানিক’ন্তি ৱক্খামি, ন সদ্দহিস্সন্তি, যংনূনাহং দ্ৱেপি জনে ন একনীহাৰেন উগ্গণ্হাপেয্যং, তে মমচ্চযেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱদিস্সন্তি, সত্থা তং ৱিৱাদং পটিচ্চ একং ধম্মকথং কথেস্সতি, ততো তে সাসনস্স মহন্তভাৱং জানিস্সন্তী’’তি.

অথ নং একো অন্তেৱাসিকো উপসঙ্কমিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে তুম্হে দুব্বলা, ময্হম্পি ইমস্মিং ধম্মে সাৰং আচিক্খথ, আচৰিযপ্পমাণ’’ন্তি. ‘‘আৱুসো, ত্ৱং মমচ্চযেন সস্সতন্তি গণ্হেয্যাসী’’তি. অপৰোপি উপসঙ্কমি, তং উচ্ছেদং গণ্হাপেসি. এৱং দ্ৱেপি জনে একলদ্ধিকে অকত্ৱা বহূ নানানীহাৰেন উগ্গণ্হাপেত্ৱা কালমকাসি. তে তস্স সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা সন্নিপতিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং পুচ্ছিংসু – ‘‘কস্সাৱুসো, আচৰিযো সাৰং আচিক্খী’’তি? একো উট্ঠহিত্ৱা ময্হন্তি আহ. কিং আচিক্খীতি? সস্সতন্তি. অপৰো তং পটিবাহিত্ৱা ‘‘ময্হং সাৰং আচিক্খী’’তি আহ. এৱং সব্বে ‘‘ময্হং সাৰং আচিক্খি, অহং জেট্ঠকো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদং ৱড্ঢেত্ৱা অক্কোসে চেৱ পৰিভাসে চ হত্থপাদপ্পহাৰাদীনি চ পৱত্তেত্ৱা একমগ্গেন দ্ৱে অগচ্ছন্তা নানাদিসাসু পক্কমিংসু.

১৬৫. অথ খো চুন্দো সমণুদ্দেসোতি অযং থেৰো ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. তং ভিক্খূ অনুপসম্পন্নকালে ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি সমুদাচৰিত্ৱা থেৰকালেপি তথেৱ সমুদাচৰিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি.

‘‘পাৱাযং ৱস্সংৱুট্ঠো যেন সামগামো, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমী’’তি কস্মা উপসঙ্কমি? নাটপুত্তে কিৰ কালঙ্কতে জম্বুদীপে মনুস্সা তত্থ তত্থ কথং পৱত্তযিংসু ‘‘নিগণ্ঠো নাটপুত্তো একো সত্থাতি পঞ্ঞাযিত্থ, তস্স কালঙ্কিৰিযায সাৱকানং এৱৰূপো ৱিৱাদো জাতো. সমণো পন গোতমো জম্বুদীপে চন্দো ৱিয সূৰিযো ৱিয চ পাকটো, সাৱকাপিস্স পাকটাযেৱ. কীদিসো নু খো সমণে গোতমে পৰিনিব্বুতে সাৱকানং ৱিৱাদো ভৱিস্সতী’’তি. থেৰো তং কথং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমং কথং গহেত্ৱা দসবলস্স আৰোচেস্সামি, সত্থা এতং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা একং দেসনং কথেস্সতী’’তি. সো নিক্খমিত্ৱা যেন সামগামো, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি.

সামগামোতি সামাকানং উস্সন্নত্তা তস্স গামস্স নামং. যেনাযস্মা আনন্দোতি উজুমেৱ ভগৱতো সন্তিকং অগন্ত্ৱা যেনস্স উপজ্ঝাযো আযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি.

বুদ্ধকালে কিৰ সাৰিপুত্তত্থেৰো চ আনন্দত্থেৰো চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মমাযিংসু. সাৰিপুত্তত্থেৰো ‘‘মযা কাতব্বং সত্থু উপট্ঠানং কৰোতী’’তি আনন্দত্থেৰং মমাযি. আনন্দত্থেৰো ‘‘ভগৱতো সাৱকানং অগ্গো’’তি সাৰিপুত্তত্থেৰং মমাযি. কুলদাৰকে চ পব্বাজেত্ৱা সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাপেসি. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি তথেৱ অকাসি. এৱং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৱৰং দত্ৱা পব্বাজেত্ৱা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মা আনন্দো পণীতানি চীৱৰাদীনিপি লভিত্ৱা থেৰস্স অদাসি.

ধম্মৰতনপূজা

একো কিৰ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধৰতনস্স চ সঙ্ঘৰতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মৰতনং পূজিতং হোতী’’তি? সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৱা আহ – ‘‘সচেপি ব্ৰাহ্মণ ধম্মৰতনং পূজেতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি. বহুস্সুতং, ভন্তে, আচিক্খথাতি. ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছাতি. সো ভিক্খুসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘বহুস্সুতং, ভন্তে, আচিক্খথা’’তি আহ. আনন্দত্থেৰো ব্ৰাহ্মণাতি. ব্ৰাহ্মণো থেৰং সহস্সগ্ঘনিকেন তিচীৱৰেন পূজেসি. থেৰো তং গহেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. ভগৱা ‘‘কুতো, আনন্দ, লদ্ধ’’ন্তি আহ? একেন, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণেন দিন্নং, ইদং পনাহং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামোতি. দেহি, আনন্দাতি. চাৰিকং পক্কন্তো ভন্তেতি. আগতকালে দেহীতি, সিক্খাপদং ভন্তে, পঞ্ঞত্তন্তি. কদা পন সাৰিপুত্তো আগমিস্সতীতি? দসাহমত্তেন ভন্তেতি. ‘‘অনুজানামি, আনন্দ, দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং নিক্খিপিতু’’ন্তি সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসি.

সাৰিপুত্তত্থেৰোপি তথেৱ যংকিঞ্চি মনাপং লভতি, তং আনন্দত্থেৰস্স দেতি. সো ইমম্পি অত্তনো কনিট্ঠভাতিকং থেৰস্সেৱ সদ্ধিৱিহাৰিকং অদাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যেনস্স উপজ্ঝাযো আযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমী’’তি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘উপজ্ঝাযো মে মহাপঞ্ঞো, সো ইমং কথং সত্থু আৰোচেস্সতি, অথ সত্থা তদনুৰূপং ধম্মং দেসেস্সতী’’তি. কথাপাভতন্তি কথায মূলং. মূলঞ্হি ‘‘পাভত’’ন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ –

‘‘অপ্পকেনাপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);

ভগৱন্তং দস্সনাযাতি ভগৱন্তং দস্সনত্থায. কিং পনানেন ভগৱা ন দিট্ঠপুব্বোতি? নো ন দিট্ঠপুব্বো. অযঞ্হি আযস্মা দিৱা নৱ ৱাৰে, ৰত্তিং নৱ ৱাৰেতি একাহং অট্ঠাৰস ৱাৰে উপট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. দিৱসস্স পন সতৱাৰং ৱা সহস্সৱাৰং ৱা গন্তুকামো সমানোপি ন অকাৰণা গচ্ছতি, একং পঞ্হুদ্ধাৰং গহেত্ৱাৱ গচ্ছতি. সো তং দিৱসং তেন কথাপাভতেন গন্তুকামো এৱমাহ.

অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতধম্মৱিনযৱণ্ণনা

১৬৬. এৱঞ্হেতং, চুন্দ, হোতীতি ভগৱা আনন্দত্থেৰেন আৰোচিতেপি যস্মা ন আনন্দত্থেৰো ইমিস্সা কথায সামিকো, চুন্দত্থেৰো পন সামিকো. সোৱ তস্সা আদিমজ্ঝপৰিযোসানং জানাতি. তস্মা ভগৱা তেন সদ্ধিং কথেন্তো ‘‘এৱঞ্হেতং, চুন্দ, হোতী’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – চুন্দ এৱঞ্হেতং হোতি দুৰক্খাতাদিসভাৱে ধম্মৱিনযে সাৱকা দ্ৱেধিকজাতা ভণ্ডনাদীনি কত্ৱা মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি.

ইদানি যস্মা অনিয্যানিকসাসনেনেৱ নিয্যানিকসাসনং পাকটং হোতি, তস্মা আদিতো অনিয্যানিকসাসনমেৱ দস্সেন্তো ইধ চুন্দ সত্থা চ হোতি অসম্মাসম্বুদ্ধোতিআদিমাহ. তত্থ ৱোক্কম্ম চ তম্হা ধম্মা ৱত্ততীতি ন নিৰন্তৰং পূৰেতি, ওক্কমিত্ৱা ওক্কমিত্ৱা অন্তৰন্তৰং কত্ৱা ৱত্ততীতি অত্থো. তস্স তে, আৱুসো, লাভাতি তস্স তুয্হং এতে ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিআদযো লাভা. সুলদ্ধন্তি মনুস্সত্তম্পি তে সুলদ্ধং. তথা পটিপজ্জতূতি এৱং পটিপজ্জতু. যথা তে সত্থাৰা ধম্মো দেসিতোতি যেন তে আকাৰেন সত্থাৰা ধম্মো কথিতো. যো চ সমাদপেতীতি যো চ আচৰিযো সমাদপেতি. যঞ্চ সমাদপেতীতি যং অন্তেৱাসিং সমাদপেতি. যো চ সমাদপিতোতি যো চ এৱং সমাদপিতো অন্তেৱাসিকো. যথা আচৰিযেন সমাদপিতং, তথত্থায পটিপজ্জতি. সব্বে তেতি তযোপি তে. এত্থ হি আচৰিযো সমাদপিতত্তা অপুঞ্ঞং পসৱতি, সমাদিন্নন্তেৱাসিকো সমাদিন্নত্তা, পটিপন্নকো পটিপন্নত্তা. তেন ৱুত্তং – ‘‘সব্বে তে বহুং অপুঞ্ঞং পসৱন্তী’’তি. এতেনুপাযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

১৬৭. অপিচেত্থ ঞাযপ্পটিপন্নোতি কাৰণপ্পটিপন্নো. ঞাযমাৰাধেস্সতীতি কাৰণং নিপ্ফাদেস্সতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি অত্তনো দুক্খনিব্বত্তকং ৱীৰিযং কৰোতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দুৰক্খাতে, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযে যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো দুক্খং ৱিহৰতি. যো কুসীতো, সো সুখং ৱিহৰতী’’তি (অ. নি. ১.৩১৮).

সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতধম্মৱিনযাদিৱণ্ণনা

১৬৮. এৱং অনিয্যানিকসাসনং দস্সেত্ৱা ইদানি নিয্যানিকসাসনং দস্সেন্তো ইধ পন, চুন্দ, সত্থা চ হোতি সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদিমাহ. তত্থ নিয্যানিকোতি মগ্গত্থায ফলত্থায চ নিয্যাতি.

১৬৯. ৱীৰিযং আৰভতীতি অত্তনো সুখনিপ্ফাদকং ৱীৰিযং আৰভতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযে যো কুসীতো, সো দুক্খং ৱিহৰতি. যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো সুখং ৱিহৰতী’’তি (অ. নি. ১.৩১৯).

১৭০. ইতি ভগৱা নিয্যানিকসাসনে সম্মাপটিপন্নস্স কুলপুত্তস্স পসংসং দস্সেত্ৱা পুন দেসনং ৱড্ঢেন্তো ইধ, চুন্দ, সত্থা চ লোকে উদপাদীতিআদিমাহ. তত্থ অৱিঞ্ঞাপিতত্থাতি অবোধিতত্থা. সব্বসঙ্গাহপদকতন্তি সব্বসঙ্গহপদেহি কতং, সব্বসঙ্গাহিকং কতং ন হোতীতি অত্থো. ‘‘সব্বসঙ্গাহপদগত’’ন্তিপি পাঠো, ন সব্বসঙ্গাহপদেসু গতং, ন একসঙ্গহজাতন্তি অত্থো. সপ্পাটিহীৰকতন্তি নিয্যানিকং. যাৱ দেৱমনুস্সেহীতি দেৱলোকতো যাৱ মনুস্সলোকা সুপ্পকাসিতং. অনুতপ্পো হোতীতি অনুতাপকৰো হোতি. সত্থা চ নো লোকেতি ইদং তেসং অনুতাপকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. নানুতপ্পো হোতীতি সত্থাৰং আগম্ম সাৱকেহি যং পত্তব্বং, তস্স পত্তত্তা অনুতাপকৰো ন হোতি.

১৭২. থেৰোতি থিৰো থেৰকাৰকেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো. ‘‘ৰত্তঞ্ঞূ’’তিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. এতেহি চে পীতি এতেহি হেট্ঠা ৱুত্তেহি.

১৭৩. পত্তযোগক্খেমাতি চতূহি যোগেহি খেমত্তা অৰহত্তং ইধ যোগক্খেমং নাম, তং পত্তাতি অত্থো. অলং সমক্খাতুং সদ্ধম্মস্সাতি সম্মুখা গহিতত্তা অস্স সদ্ধম্মং সম্মা আচিক্খিতুং সমত্থা.

১৭৪. ব্ৰহ্মচাৰিনোতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসমানা অৰিযসাৱকা. কামভোগিনোতি গিহিসোতাপন্না. ‘‘ইদ্ধঞ্চেৱা’’তিআদীনি মহাপৰিনিব্বানে ৱিত্থাৰিতানেৱ. লাভগ্গযসগ্গপত্তন্তি লাভগ্গঞ্চেৱ যসগ্গঞ্চ পত্তং.

১৭৫. সন্তি খো পন মে, চুন্দ, এতৰহি থেৰা ভিক্খূ সাৱকাতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো থেৰা. ভিক্খুনিযোতি খেমাথেৰীউপ্পলৱণ্ণথেৰীআদযো. উপাসকা সাৱকা গিহী ওদাতৱত্থৱসনা ব্ৰহ্মচাৰিনোতি চিত্তগহপতিহত্থকআড়ৱকাদযো. কামভোগিনোতি চূড়অনাথপিণ্ডিকমহাঅনাথপিণ্ডিকাদযো. ব্ৰহ্মচাৰিনিযোতি নন্দমাতাদযো. কামভোগিনিযোতি খুজ্জুত্তৰাদযো.

১৭৬. সব্বাকাৰসম্পন্নন্তি সব্বকাৰণসম্পন্নং. ইদমেৱ তন্তি ইদমেৱ ব্ৰহ্মচৰিযং, ইমমেৱ ধম্মং সম্মা হেতুনা নযেন ৱদমানো ৱদেয্য. উদকাস্সুদন্তি উদকো সুদং. পস্সং ন পস্সতীতি পস্সন্তো ন পস্সতি. সো কিৰ ইমং পঞ্হং মহাজনং পুচ্ছি. তেহি ‘‘ন জানাম, আচৰিয, কথেহি নো’’তি ৱুত্তো সো আহ – ‘‘গম্ভীৰো অযং পঞ্হো আহাৰসপ্পাযে সতি থোকং চিন্তেত্ৱা সক্কা কথেতু’’ন্তি. ততো তেহি চত্তাৰো মাসে মহাসক্কাৰে কতে তং পঞ্হং কথেন্তো কিঞ্চ পস্সং ন পস্সতীতিআদিমাহ. তত্থ সাধুনিসিতস্সাতি সুট্ঠুনিসিতস্স তিখিণস্স, সুনিসিতখুৰস্স কিৰ তলং পঞ্ঞাযতি, ধাৰা ন পঞ্ঞাযতীতি অযমেত্থ অত্থো.

সঙ্গাযিতব্বধম্মাদিৱণ্ণনা

১৭৭. সঙ্গম্ম সমাগম্মাতি সঙ্গন্ত্ৱা সমাগন্ত্ৱা. অত্থেন অত্থং, ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনন্তি অত্থেন সহ অত্থং, ব্যঞ্জনেনপি সহ ব্যঞ্জনং সমানেন্তেহীতি অত্থো. সঙ্গাযিতব্বন্তি ৱাচেতব্বং সজ্ঝাযিতব্বং. যথযিদং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি যথা ইদং সকলং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং.

১৭৮. তত্ৰ চেতি তত্ৰ সঙ্ঘমজ্ঝে, তস্স ৱা ভাসিতে. অত্থঞ্চেৱ মিচ্ছা গণ্হাতি, ব্যঞ্জনানি চ মিচ্ছা ৰোপেতীতি ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি এত্থ আৰম্মণং ‘‘সতিপট্ঠান’’ন্তি অত্থং গণ্হাতি. ‘‘সতিপট্ঠানানী’’তি ব্যঞ্জনং ৰোপেতি. ইমস্স নু খো, আৱুসো, অত্থস্সাতি ‘‘সতিযেৱ সতিপট্ঠান’’ন্তি. অত্থস্স ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি কিং নু খো ইমানি ব্যঞ্জনানি, উদাহু চত্তাৰি সতিপট্ঠানানী’’তি এতানি ৱা ব্যঞ্জনানি. কতমানি ওপাযিকতৰানীতি ইমস্স অত্থস্স কতমানি ব্যঞ্জনানি উপপন্নতৰানি অল্লীনতৰানি. ইমেসঞ্চ ব্যঞ্জনানন্তি ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি ব্যঞ্জনানং ‘‘সতিযেৱ সতিপট্ঠান’’ন্তি কিং নু খো অযং অত্থো, উদাহু ‘‘আৰম্মণং সতিপট্ঠান’’ন্তি এসো অত্থোতি? ইমস্স খো, আৱুসো, অত্থস্সাতি ‘‘আৰম্মণং সতিপট্ঠান’’ন্তি ইমস্স অত্থস্স. যা চেৱ এতানীতি যানি চেৱ এতানি মযা ৱুত্তানি. যা চেৱ এসোতি যো চেৱ এস মযা ৱুত্তো. সো নেৱ উস্সাদেতব্বোতি তুম্হেহি তাৱ সম্মা অত্থে চ সম্মা ব্যঞ্জনে চ ঠাতব্বং. সো পন নেৱ উস্সাদেতব্বো, ন অপসাদেতব্বো. সঞ্ঞাপেতব্বোতি জানাপেতব্বো. তস্স চ অত্থস্সাতি ‘‘সতিযেৱ সতিপট্ঠান’’ন্তি অত্থস্স চ. তেসঞ্চ ব্যঞ্জনানন্তি ‘‘সতিপট্ঠানা’’তি ব্যঞ্জনানং. নিসন্তিযাতি নিসামনত্থং ধাৰণত্থং. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

১৮১. তাদিসন্তি তুম্হাদিসং. অত্থুপেতন্তি অত্থেন উপেতং অত্থস্স ৱিঞ্ঞাতাৰং. ব্যঞ্জনুপেতন্তি ব্যঞ্জনেহি উপেতং ব্যঞ্জনানং ৱিঞ্ঞাতাৰং. এৱং এতং ভিক্খুং পসংসথ. এসো হি ভিক্খু ন তুম্হাকং সাৱকো নাম, বুদ্ধো নাম এস চুন্দাতি. ইতি ভগৱা বহুস্সুতং ভিক্খুং অত্তনো ঠানে ঠপেসি.

পচ্চযানুঞ্ঞাতকাৰণাদিৱণ্ণনা

১৮২. ইদানি ততোপি উত্তৰিতৰং দেসনং ৱড্ঢেন্তো ন ৱো অহং, চুন্দাতিআদিমাহ. তত্থ দিট্ঠধম্মিকা আসৱা নাম ইধলোকে পচ্চযহেতু উপ্পজ্জনকা আসৱা. সম্পৰাযিকা আসৱা নাম পৰলোকে ভণ্ডনহেতু উপ্পজ্জনকা আসৱা. সংৱৰাযাতি যথা তে ন পৱিসন্তি, এৱং পিদহনায. পটিঘাতাযাতি মূলঘাতেন পটিহননায. অলং ৱো তং যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতাযাতি তং তুম্হাকং সীতস্স পটিঘাতায সমত্থং. ইদং ৱুত্তং হোতি, যং ৱো মযা চীৱৰং অনুঞ্ঞাতং, তং পাৰুপিত্ৱা দপ্পং ৱা মানং ৱা কুৰুমানা ৱিহৰিস্সথাতি ন অনুঞ্ঞাতং, তং পন পাৰুপিত্ৱা সীতপ্পটিঘাতাদীনি কত্ৱা সুখং সমণধম্মং যোনিসো মনসিকাৰং কৰিস্সথাতি অনুঞ্ঞাতং. যথা চ চীৱৰং, এৱং পিণ্ডপাতাদযোপি. অনুপদসংৱণ্ণনা পনেত্থ ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

সুখল্লিকানুযোগাদিৱণ্ণনা

১৮৩. সুখল্লিকানুযোগন্তি সুখল্লিযনানুযোগং, সুখসেৱনাধিমুত্তন্তি অত্থো. সুখেতীতি সুখিতং কৰোতি. পীণেতীতি পীণিতং থূলং কৰোতি.

১৮৬. অট্ঠিতধম্মাতি নট্ঠিতসভাৱা. জিৱ্হা নো অত্থীতি যং যং ইচ্ছন্তি, তং তং কথেন্তি, কদাচি মগ্গং কথেন্তি, কদাচি ফলং কদাচি নিব্বানন্তি অধিপ্পাযো. জানতাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানন্তেন. পস্সতাতি পঞ্চহি চক্খূহি পস্সন্তেন. গম্ভীৰনেমোতি গম্ভীৰভূমিং অনুপৱিট্ঠো. সুনিখাতোতি সুট্ঠু নিখাতো. এৱমেৱ খো, আৱুসোতি এৱং খীণাসৱো অভব্বো নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং. তস্মিং অনজ্ঝাচাৰো অচলো অসম্পৱেধী. তত্থ সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপনাদীসু সোতাপন্নাদযোপি অভব্বা. সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুন্তি ৱত্থুকামে চ কিলেসকামে চ সন্নিধিং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং. সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিকভূতোতি যথা পুব্বে গিহিভূতো পৰিভুঞ্জতি, এৱং পৰিভুঞ্জিতুং অভব্বো.

পঞ্হব্যাকৰণৱণ্ণনা

১৮৭. অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তা হি সোতাপন্নাদযো যাৱজীৱং গিহিব্যঞ্জনেন তিট্ঠন্তি. খীণাসৱো পন অৰহত্তং পত্ৱাৱ মনুস্সভূতো পৰিনিব্বাতি ৱা পব্বজতি ৱা. চাতুমহাৰাজিকাদীসু কামাৱচৰদেৱেসু মুহুত্তম্পি ন তিট্ঠতি. কস্মা? ৱিৱেকট্ঠানস্স অভাৱা. ভুম্মদেৱত্তভাৱে পন ঠিতো অৰহত্তং পত্ৱাপি তিট্ঠতি. তস্স ৱসেন অযং পঞ্হো আগতো. ভিন্নদোসত্তা পনস্স ভিক্খুভাৱো ৱেদিতব্বো. অতীৰকন্তি অতীৰং অপৰিচ্ছেদং মহন্তং. নো চ খো অনাগতন্তি অনাগতং পন অদ্ধানং আৰব্ভ এৱং ন পঞ্ঞপেতি, অতীতমেৱ মঞ্ঞে সমণো গোতমো জানাতি, ন অনাগতং. তথা হিস্স অতীতে অড্ঢছট্ঠসতজাতকানুস্সৰণং পঞ্ঞাযতি. অনাগতে এৱং বহুং অনুস্সৰণং ন পঞ্ঞাযতীতি ইমমত্থং মঞ্ঞমানা এৱং ৱদেয্যুং. তযিদং কিং সূতি অনাগতে অপঞ্ঞাপনং কিং নু খো? কথংসূতি কেন নু খো কাৰণেন অজানন্তোযেৱ নু খো অনাগতং নানুস্সৰতি, অননুস্সৰিতুকামতায নানুস্সৰতীতি. অঞ্ঞৱিহিতকেন ঞাণদস্সনেনাতি পচ্চক্খং ৱিয কত্ৱা দস্সনসমত্থতায দস্সনভূতেন ঞাণেন অঞ্ঞত্থৱিহিতকেন ঞাণেন অঞ্ঞং আৰব্ভ পৱত্তেন, অঞ্ঞৱিহিতকং অঞ্ঞং আৰব্ভ পৱত্তমানং ঞাণদস্সনং সঙ্গাহেতব্বং পঞ্ঞাপেতব্বং মঞ্ঞন্তি. তে হি চৰতো চ তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং মঞ্ঞন্তি, তাদিসঞ্চ ঞাণং নাম নত্থি. তস্মা যথৰিৱ বালা অব্যত্তা, এৱং মঞ্ঞন্তীতি ৱেদিতব্বো.

সতানুসাৰীতি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিসম্পযুত্তকং. যাৱতকং আকঙ্খতীতি যত্তকং ঞাতুং ইচ্ছতি, তত্তকং জানিস্সামীতি ঞাণং পেসেসি. অথস্স দুব্বলপত্তপুটে পক্খন্দনাৰাচো ৱিয অপ্পটিহতং অনিৱাৰিতং ঞাণং গচ্ছতি, তেন যাৱতকং আকঙ্খতি তাৱতকং অনুস্সৰতি. বোধিজন্তি বোধিমূলে জাতং. ঞাণং উপ্পজ্জতীতি চতুমগ্গঞাণং উপ্পজ্জতি. অযমন্তিমা জাতীতি তেন ঞাণেন জাতিমূলস্স পহীনত্তা পুন অযমন্তিমা জাতি. নত্থিদানি পুনব্ভৱোতি অপৰম্পি ঞাণং উপ্পজ্জতি. অনত্থসংহিতন্তি ন ইধলোকত্থং ৱা পৰলোকত্থং ৱা নিস্সিতং. ন তং তথাগতো ব্যাকৰোতীতি তং ভাৰতযুদ্ধসীতাহৰণসদিসং অনিয্যানিককথং তথাগতো ন কথেতি. ভূতং তচ্ছং অনত্থসংহিতন্তি ৰাজকথাদিতিৰচ্ছানকথং. কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতীতি কালং জানাতি. সহেতুকং সকাৰণং কত্ৱা যুত্তপত্তকালেযেৱ কথেতি.

১৮৮. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতীতি যথা যথা গদিতব্বং, তথা তথেৱ গদনতো দকাৰস্স তকাৰং কত্ৱা তথাগতোতি ৱুচ্চতীতি অত্থো. দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনং. সুতন্তি সদ্দাযতনং. মুতন্তি মুত্ৱা পত্ৱা গহেতব্বতো গন্ধাযতনং ৰসাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনং. ৱিঞ্ঞাতন্তি সুখদুক্খাদিধম্মাযতনং. পত্তন্তি পৰিযেসিত্ৱা ৱা অপৰিযেসিত্ৱা ৱা পত্তং. পৰিযেসিতন্তি পত্তং ৱা অপত্তং ৱা পৰিযেসিতং. অনুৱিচৰিতং মনসাতি চিত্তেন অনুসঞ্চৰিতং. ‘‘তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধ’’ন্তি ইমিনা এতং দস্সেতি, যঞ্হি অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স নীলং পীতকন্তিআদি ৰূপাৰম্মণং চক্খুদ্ৱাৰে আপাথমাগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ৰূপাৰম্মণং দিস্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স ভেৰিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দোতিআদি সদ্দাৰম্মণং সোতদ্ৱাৰে আপাথমাগচ্ছতি. মূলগন্ধো তচগন্ধোতিআদি গন্ধাৰম্মণং ঘানদ্ৱাৰে আপাথমাগচ্ছতি. মূলৰসো খন্ধৰসোতিআদি ৰসাৰম্মণং জিৱ্হাদ্ৱাৰে আপাথমাগচ্ছতি. কক্খড়ং মুদুকন্তিআদি পথৱীধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুভেদং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং কাযদ্ৱাৰে আপাথমাগচ্ছতি. ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ফুসিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স সুখদুক্খাদিভেদং ধম্মাৰম্মণং মনোদ্ৱাৰস্স আপাথমাগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইদং নাম ধম্মাৰম্মণং ৱিজানিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং.

যঞ্হি, চুন্দ, ইমেসং সত্তানং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং তত্থ তথাগতেন অদিট্ঠং ৱা অসুতং ৱা অমুতং ৱা অৱিঞ্ঞাতং ৱা নত্থি. ইমস্স মহাজনস্স পৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, পৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি. অপৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি. সব্বম্পি তং তথাগতস্স অপ্পত্তং নাম নত্থি, ঞাণেন অসচ্ছিকতং নাম. ‘‘তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতী’’তি. যং যথা লোকেন গতং তস্স তথেৱ গতত্তা ‘‘তথাগতো’’তি ৱুচ্চতি. পাড়িযং পন অভিসম্বুদ্ধন্তি ৱুত্তং, তং গতসদ্দেন একত্থং. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু ‘‘তথাগতো’’তি নিগমনস্স অত্থো ৱেদিতব্বো, তস্স যুত্তি ব্ৰহ্মজালে তথাগতসদ্দৱিত্থাৰে ৱুত্তাযেৱ.

অব্যাকতট্ঠানৱণ্ণনা

১৮৯. এৱং অত্তনো অসমতং অনুত্তৰতং সব্বঞ্ঞুতং ধম্মৰাজভাৱং কথেত্ৱা ইদানি ‘‘পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং লদ্ধীসু মযা অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং নাম নত্থি, সব্বং মম ঞাণস্স অন্তোযেৱ পৰিৱত্ততী’’তি সীহনাদং নদন্তো ঠানং খো পনেতং, চুন্দ, ৱিজ্জতীতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতোতি সত্তো. ন হেতং, আৱুসো, অত্থসংহিতন্তি ইধলোকপৰলোকঅত্থসংহিতং ন হোতি. ন চ ধম্মসংহিতন্তি নৱলোকুত্তৰধম্মনিস্সিতং ন হোতি. ন আদিব্ৰহ্মচৰিযকন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতস্স সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতং ন হোতি.

১৯০. ইদং দুক্খন্তি খোতিআদীসু তণ্হং ঠপেত্ৱা অৱসেসা তেভুম্মকা ধম্মা ইদং দুক্খন্তি ব্যাকতং. তস্সেৱ দুক্খস্স পভাৱিকা জনিকা তণ্হা দুক্খসমুদযোতি ব্যাকতং. উভিন্নং অপ্পৱত্তি দুক্খনিৰোধোতি ব্যাকতং. দুক্খপৰিজাননো সমুদযপজহনো নিৰোধসচ্ছিকৰণো অৰিযমগ্গো দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি ব্যাকতং. ‘‘এতঞ্হি, আৱুসো, অত্থসংহিত’’ন্তিআদীসু এতং ইধলোকপৰলোকঅত্থনিস্সিতং নৱলোকুত্তৰধম্মনিস্সিতং সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স আদি পধানং পুব্বঙ্গমন্তি অযমত্থো.

পুব্বন্তসহগতদিট্ঠিনিস্সযৱণ্ণনা

১৯১. ইদানি যং তং মযা ন ব্যাকতং, তং অজানন্তেন ন ব্যাকতন্তি মা এৱং সঞ্ঞমকংসু. জানন্তোৱ অহং এৱং ‘‘এতস্মিং ব্যাকতেপি অত্থো নত্থী’’তি ন ব্যাকৰিং. যং পন যথা ব্যাকাতব্বং, তং মযা ব্যাকতমেৱাতি সীহনাদং নদন্তো পুন যেপি তে, চুন্দাতিআদিমাহ. তত্থ দিট্ঠিযোৱ দিট্ঠিনিস্সযা, দিট্ঠিনিস্সিতকা দিট্ঠিগতিকাতি অত্থো. ইদমেৱ সচ্চন্তি ইদমেৱ দস্সনং সচ্চং. মোঘমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞেসং ৱচনং মোঘং. অসযংকাৰোতি অসযং কতো.

১৯২. তত্ৰাতি তেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু. অত্থি নু খো ইদং আৱুসো ৱুচ্চতীতি, আৱুসো, যং তুম্হেহি সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি ৱুচ্চতি, ইদমত্থি নু খো উদাহু নত্থীতি এৱমহং তে পুচ্ছামীতি অত্থো. যঞ্চ খো তে এৱমাহংসূতি যং পন তে ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৱদন্তি, তং তেসং নানুজানামি. পঞ্ঞত্তিযাতি দিট্ঠিপঞ্ঞত্তিযা. সমসমন্তি সমেন ঞাণেন সমং. যদিদং অধিপঞ্ঞত্তীতি যা অযং অধিপঞ্ঞত্তি নাম. এত্থ অহমেৱ ভিয্যো উত্তৰিতৰো ন মযা সমো অত্থি. তত্থ যঞ্চ ৱুত্তং ‘‘পঞ্ঞত্তিযাতি যঞ্চ অধিপঞ্ঞত্তী’’তি উভযমেতং অত্থতো একং. ভেদতো হি পঞ্ঞত্তি অধিপঞ্ঞত্তীতি দ্ৱযং হোতি. তত্থ পঞ্ঞত্তি নাম দিট্ঠিপঞ্ঞত্তি. অধিপঞ্ঞত্তি নাম খন্ধপঞ্ঞত্তি ধাতুপঞ্ঞত্তি আযতনপঞ্ঞত্তি ইন্দ্ৰিযপঞ্ঞত্তি সচ্চপঞ্ঞত্তি পুগ্গলপঞ্ঞত্তীতি এৱং ৱুত্তা ছ পঞ্ঞত্তিযো. ইধ পন পঞ্ঞত্তিযাতি এত্থাপি পঞ্ঞত্তি চেৱ অধিপঞ্ঞত্তি চ অধিপ্পেতা, অধিপঞ্ঞত্তীতি এত্থাপি. ভগৱা হি পঞ্ঞত্তিযাপি অনুত্তৰো, অধিপঞ্ঞত্তিযাপি অনুত্তৰো. তেনাহ – ‘‘অহমেৱ তত্থ ভিয্যো যদিদং অধিপঞ্ঞত্তী’’তি.

১৯৬. পহানাযাতি পজহনত্থং. সমতিক্কমাযাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. দেসিতাতি কথিতা. পঞ্ঞত্তাতি ঠপিতা. সতিপট্ঠানভাৱনায হি ঘনৱিনিব্ভোগং কত্ৱা সব্বধম্মেসু যাথাৱতো দিট্ঠেসু ‘‘সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জোযং নযিধ সত্তূপলব্ভতী’’তি সন্নিট্ঠানতো সব্বদিট্ঠিনিস্সযানং পহানং হোতীতি. তেন ৱুত্তং. দিট্ঠিনিস্সযানং পহানায সমতিক্কমায এৱং মযা ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানা দেসিতা পঞ্ঞত্তা’’তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

পাসাদিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.