৫. সম্পসাদনীযসুত্তৱণ্ণনা

সাৰিপুত্তসীহনাদৱণ্ণনা

১৪১. এৱং মে সুতন্তি সম্পসাদনীযসুত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা – নাড়ন্দাযন্তি নাড়ন্দাতি এৱংনামকে নগৰে, তং নগৰং গোচৰগামং কত্ৱা. পাৱাৰিকম্বৱনেতি দুস্সপাৱাৰিকসেট্ঠিনো অম্বৱনে. তং কিৰ তস্স উয্যানং অহোসি. সো ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা ভগৱতি পসন্নো তস্মিং উয্যানে কুটিলেণমণ্ডপাদিপটিমণ্ডিতং ভগৱতো ৱিহাৰং কত্ৱা নিয্যাতেসি. সো ৱিহাৰো জীৱকম্বৱনং ৱিয ‘‘পাৱাৰিকম্বৱন’’ন্ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গতো, তস্মিং পাৱাৰিকম্বৱনে ৱিহৰতীতি অত্থো. ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতী’’তি. কস্মা এৱং অৱোচ? অত্তনো উপ্পন্নসোমনস্সপৱেদনত্থং.

তত্ৰাযমনুপুব্বিকথা – থেৰো কিৰ তংদিৱসং কালস্সেৱ সৰীৰপ্পটিজগ্গনং কত্ৱা সুনিৱত্থনিৱাসনো পত্তচীৱৰমাদায পাসাদিকেহি অভিক্কন্তাদীহি দেৱমনুস্সানং পসাদং আৱহন্তো নাড়ন্দৱাসীনং হিতসুখমনুব্ৰূহযন্তো পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু ৱত্তং দস্সেত্ৱা সত্থৰি গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো দিৱাট্ঠানং অগমাসি. তত্থ সদ্ধিৱিহাৰিকন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা পটিক্কন্তেসু দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা চম্মক্খণ্ডং পঞ্ঞপেত্ৱা উদকতুম্বতো উদকেন হত্থপাদে সীতলে কত্ৱা তিসন্ধিপল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জি.

সো যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায অত্তনো গুণে অনুস্সৰিতুমাৰদ্ধো. অথস্স গুণে অনুস্সৰতো সীলং আপাথমাগতং. ততো পটিপাটিযাৱ সমাধি পঞ্ঞা ৱিমুত্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং পঠমং ঝানং দুতিযং ঝানং ততিযং ঝানং চতুত্থং ঝানং আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি ৱিঞ্ঞানঞ্চাযতনসমাপত্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি ৱিপস্সনাঞাণং মনোমযিদ্ধিঞাণং ইদ্ধিৱিধঞাণং দিব্বসোতঞাণং চেতোপৰিযঞাণং পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং দিব্বচক্খুঞাণং…পে… সোতাপত্তিমগ্গো সোতাপত্তিফলং…পে… অৰহত্তমগ্গো অৰহত্তফলং অত্থপটিসম্ভিদা ধম্মপটিসম্ভিদা নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা পটিভানপটিসম্ভিদা সাৱকপাৰমীঞাণং. ইতো পট্ঠায কপ্পসতসহস্সাধিকস্স অসঙ্খ্যেয্যস্স উপৰি অনোমদস্সীবুদ্ধস্স পাদমূলে কতং অভিনীহাৰং আদিং কত্ৱা অত্তনো গুণে অনুস্সৰতো যাৱ নিসিন্নপল্লঙ্কা গুণা উপট্ঠহিংসু.

এৱং থেৰো অত্তনো গুণে অনুস্সৰমানো গুণানং পমাণং ৱা পৰিচ্ছেদং ৱা দট্ঠুং নাসক্খি. সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং তাৱ পদেসঞাণে ঠিতস্স সাৱকস্স গুণানং পমাণং ৱা পৰিচ্ছেদো ৱা নত্থি. অহং পন যং সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিতো, কীদিসা নু খো তস্স গুণা’’তি দসবলস্স গুণে অনুস্সৰিতুং আৰদ্ধো. সো ভগৱতো সীলং নিস্সায, সমাধিং পঞ্ঞং ৱিমুত্তিং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং নিস্সায, চত্তাৰো সতিপট্ঠানে নিস্সায, চত্তাৰো সম্মপ্পধানে চত্তাৰো ইদ্ধিপাদে চত্তাৰো মগ্গে চত্তাৰি ফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদা চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং চত্তাৰো অৰিযৱংসে নিস্সায দসবলস্স গুণে অনুস্সৰিতুমাৰদ্ধো.

তথা পঞ্চ পধানিযঙ্গানি, পঞ্চঙ্গিকংসম্মাসমাধিং, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, পঞ্চ নিস্সৰণিযা ধাতুযো, পঞ্চ ৱিমুত্তাযতনানি, পঞ্চ ৱিমুত্তিপৰিপাচনিযা পঞ্ঞা, ছ সাৰণীযে ধম্মে, ছ অনুস্সতিট্ঠানানি, ছ গাৰৱে, ছ নিস্সৰণিযা ধাতুযো, ছ সততৱিহাৰে, ছ অনুত্তৰিযানি, ছ নিব্বেধভাগিযা পঞ্ঞা, ছ অভিঞ্ঞা, ছ অসাধাৰণঞাণানি, সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে, সত্ত অৰিযধনানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে, সত্ত সপ্পুৰিসধম্মে, সত্ত নিজ্জৰৱত্থূনি, সত্ত পঞ্ঞা, সত্ত দক্খিণেয্যপুগ্গলে, সত্ত খীণাসৱবলানি, অট্ঠ পঞ্ঞাপটিলাভহেতূ, অট্ঠ সম্মত্তানি, অট্ঠ লোকধম্মাতিক্কমে, অট্ঠ আৰম্ভৱত্থূনি, অট্ঠ অক্খণদেসনা, অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে, অট্ঠ অভিভাযতনানি, অট্ঠ ৱিমোক্খে, নৱ যোনিসোমনসিকাৰমূলকে ধম্মে, নৱ পাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গানি, নৱ সত্তাৱাসদেসনা, নৱ আঘাতপ্পটিৱিনযে, নৱ পঞ্ঞা, নৱ নানত্তানি, নৱ অনুপুব্বৱিহাৰে, দস নাথকৰণে ধম্মে, দস কসিণাযতনানি, দস কুসলকম্মপথে, দস তথাগতবলানি, দস সম্মত্তানি, দস অৰিযৱাসে, দস অসেক্খধম্মে, একাদস মেত্তানিসংসে, দ্ৱাদস ধম্মচক্কাকাৰে, তেৰস ধুতঙ্গগুণে, চুদ্দস বুদ্ধঞাণানি, পঞ্চদস ৱিমুত্তিপৰিপাচনিযে ধম্মে, সোড়সৱিধং আনাপানস্সতিং, অট্ঠাৰস বুদ্ধধম্মে, একূনৱীসতি পচ্চৱেক্খণঞাণানি, চতুচত্তালীস ঞাণৱত্থূনি, পৰোপণ্ণাস কুসলধম্মে, সত্তসত্ততি ঞাণৱত্থূনি, চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসমাপত্তিসঞ্চৰমহাৱজিৰঞাণং নিস্সায দসবলস্স গুণে অনুস্সৰিতুং আৰভি.

তস্মিংযেৱ চ দিৱাট্ঠানে নিসিন্নোযেৱ উপৰি ‘‘অপৰং পন, ভন্তে, এতদানুত্তৰিয’’ন্তি আগমিস্সন্তি সোড়স অপৰম্পৰিযধম্মা, তেপি নিস্সায অনুস্সৰিতুং আৰভি. সো ‘‘কুসলপঞ্ঞত্তিযং অনুত্তৰো ময্হং সত্থা, আযতনপঞ্ঞত্তিযং অনুত্তৰো, গব্ভাৱক্কন্তিযং অনুত্তৰো, আদেসনাৱিধাসু অনুত্তৰো, দস্সনসমাপত্তিযং অনুত্তৰো, পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযং অনুত্তৰো, পধানে অনুত্তৰো, পটিপদাসু অনুত্তৰো, ভস্সসমাচাৰে অনুত্তৰো, পুৰিসসীলসমাচাৰে অনুত্তৰো, অনুসাসনীৱিধাসু অনুত্তৰো, পৰপুগ্গলৱিমুত্তিঞাণে অনুত্তৰো, সস্সতৱাদেসু অনুত্তৰো, পুব্বেনিৱাসঞাণে অনুত্তৰো, দিব্বচক্খুঞাণে অনুত্তৰো, ইদ্ধিৱিধে অনুত্তৰো, ইমিনা চ ইমিনা চ অনুত্তৰো’’তি এৱং দসবলস্স গুণে অনুস্সৰন্তো ভগৱতো গুণানং নেৱ অন্তং, ন পমাণং পস্সি. থেৰো অত্তনোপি তাৱ গুণানং অন্তং ৱা পমাণং ৱা নাদ্দস, ভগৱতো গুণানং কিং পস্সিস্সতি? যস্স যস্স হি পঞ্ঞা মহতী ঞাণং ৱিসদং, সো সো বুদ্ধগুণে মহন্ততো সদ্দহতি. লোকিযমহাজনো উক্কাসিত্ৱাপি খিপিত্ৱাপি ‘‘নমো বুদ্ধান’’ন্তি অত্তনো অত্তনো উপনিস্সযে ঠত্ৱা বুদ্ধানং গুণে অনুস্সৰতি. সব্বলোকিযমহাজনতো একো সোতাপন্নো বুদ্ধগুণে মহন্ততো সদ্দহতি. সোতাপন্নানং সততোপি সহস্সতোপি একো সকদাগামী. সকদাগামীনং সততোপি সহস্সতোপি একো অনাগামী. অনাগামীনং সততোপি সহস্সতোপি একো অৰহা বুদ্ধগুণে মহন্ততো সদ্দহতি. অৱসেসঅৰহন্তেহি অসীতি মহাথেৰা বুদ্ধগুণে মহন্ততো সদ্দহন্তি. অসীতিমহাথেৰেহি চত্তাৰো মহাথেৰা. চতূহি মহাথেৰেহি দ্ৱে অগ্গসাৱকা. তেসুপি সাৰিপুত্তত্থেৰো, সাৰিপুত্তত্থেৰতোপি একো পচ্চেকবুদ্ধো বুদ্ধগুণে মহন্ততো সদ্দহতি. সচে পন সকলচক্কৱাড়গব্ভে সঙ্ঘাটিকণ্ণেন সঙ্ঘাটিকণ্ণং পহৰিযমানা নিসিন্না পচ্চেকবুদ্ধা বুদ্ধগুণে অনুস্সৰেয্যুং, তেহি সব্বেহিপি একো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোৱ বুদ্ধগুণে মহন্ততো সদ্দহতি.

সেয্যথাপি নাম মহাজনো ‘‘মহাসমুদ্দো গম্ভীৰো উত্তানো’’তি জাননত্থং যোত্তানি ৱট্টেয্য, তত্থ কোচি ব্যামপ্পমাণং যোত্তং ৱট্টেয্য, কোচি দ্ৱে ব্যামং, কোচি দসব্যামং, কোচি ৱীসতিব্যামং, কোচি তিংসব্যামং, কোচি চত্তালীসব্যামং, কোচি পঞ্ঞাসব্যামং, কোচি সতব্যামং, কোচি সহস্সব্যামং, কোচি চতুৰাসীতিব্যামসহস্সং. তে নাৱং আৰুয্হ, সমুদ্দমজ্ঝে উগ্গতপব্বতাদিম্হি ৱা ঠত্ৱা অত্তনো অত্তনো যোত্তং ওতাৰেয্যুং, তেসু যস্স যোত্তং ব্যামমত্তং, সো ব্যামমত্তট্ঠানেযেৱ উদকং জানাতি…পে… যস্স চতুৰাসীতিব্যামসহস্সং, সো চতুৰাসীতিব্যামসহস্সট্ঠানেযেৱ উদকং জানাতি. পৰতো উদকং এত্তকন্তি ন জানাতি. মহাসমুদ্দে পন ন তত্তকংযেৱ উদকং, অথ খো অনন্তমপৰিমাণং. চতুৰাসীতিযোজনসহস্সং গম্ভীৰো হি মহাসমুদ্দো, এৱমেৱ একব্যামযোত্ততো পট্ঠায নৱব্যামযোত্তেন ঞাতউদকং ৱিয লোকিযমহাজনেন দিট্ঠবুদ্ধগুণা ৱেদিতব্বা. দসব্যামযোত্তেন দসব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয সোতাপন্নেন দিট্ঠবুদ্ধগুণা. ৱীসতিব্যামযোত্তেন ৱীসতিব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয সকদাগামিনা দিট্ঠবুদ্ধগুণা. তিংসব্যামযোত্তেন তিংসব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয অনাগামিনা দিট্ঠবুদ্ধগুণা. চত্তালীসব্যামযোত্তেন চত্তালীসব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয অৰহতা দিট্ঠবুদ্ধগুণা. পঞ্ঞাসব্যামযোত্তেন পঞ্ঞাসব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয অসীতিমহাথেৰেহি দিট্ঠবুদ্ধগুণা. সতব্যামযোত্তেন সতব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয চতূহি মহাথেৰেহি দিট্ঠবুদ্ধগুণা. সহস্সব্যামযোত্তেন সহস্সব্যামট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয মহামোগ্গল্লানত্থেৰেন দিট্ঠবুদ্ধগুণা. চতুৰাসীতিব্যামসহস্সযোত্তেন চতুৰাসীতিব্যামসহস্সট্ঠানে ঞাতউদকং ৱিয ধম্মসেনাপতিনা সাৰিপুত্তত্থেৰেন দিট্ঠবুদ্ধগুণা. তত্থ যথা সো পুৰিসো মহাসমুদ্দে উদকং নাম ন এত্তকংযেৱ, অনন্তমপৰিমাণন্তি গণ্হাতি, এৱমেৱ আযস্মা সাৰিপুত্তো ধম্মন্ৱযেন অন্ৱযবুদ্ধিযা অনুমানেন নযগ্গাহেন সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱা দসবলস্স গুণে অনুস্সৰন্তো ‘‘বুদ্ধগুণা অনন্তা অপৰিমাণা’’তি সদ্দহি.

থেৰেন হি দিট্ঠবুদ্ধগুণেহি ধম্মন্ৱযেন গহেতব্ববুদ্ধগুণাযেৱ বহুতৰা. যথা কথং ৱিয? যথা ইতো নৱ ইতো নৱাতি অট্ঠাৰস যোজনানি অৱত্থৰিত্ৱা গচ্ছন্তিযা চন্দভাগায মহানদিযা পুৰিসো সূচিপাসেন উদকং গণ্হেয্য, সূচিপাসেন গহিতউদকতো অগ্গহিতমেৱ বহু হোতি. যথা ৱা পন পুৰিসো মহাপথৱিতো অঙ্গুলিযা পংসুং গণ্হেয্য, অঙ্গুলিযা গহিতপংসুতো অৱসেসপংসুযেৱ বহু হোতি. যথা ৱা পন পুৰিসো মহাসমুদ্দাভিমুখিং অঙ্গুলিং কৰেয্য, অঙ্গুলিঅভিমুখউদকতো অৱসেসং উদকংযেৱ বহু হোতি. যথা চ পুৰিসো আকাসাভিমুখিং অঙ্গুলিং কৰেয্য, অঙ্গুলিঅভিমুখআকাসতো সেসআকাসপ্পদেসোৱ বহু হোতি. এৱং থেৰেন দিট্ঠবুদ্ধগুণেহি অদিট্ঠা গুণাৱ বহূতি ৱেদিতব্বা. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘বুদ্ধোপি বুদ্ধস্স ভণেয্য ৱণ্ণং,

কপ্পম্পি চে অঞ্ঞমভাসমানো;

খীযেথ কপ্পো চিৰদীঘমন্তৰে,

ৱণ্ণো ন খীযেথ তথাগতস্সা’’তি.

এৱং থেৰস্স অত্তনো চ সত্থু চ গুণে অনুস্সৰতো যমকমহানদীমহোঘো ৱিয অব্ভন্তৰে পীতিসোমনস্সং অৱত্থৰমানং ৱাতো ৱিয ভস্তং, উব্ভিজ্জিত্ৱা উগ্গতউদকং ৱিয মহাৰহদং সকলসৰীৰং পূৰেতি. ততো থেৰস্স ‘‘সুপত্থিতা ৱত মে পত্থনা, সুলদ্ধা মে পব্বজ্জা, য্ৱাহং এৱংৱিধস্স সত্থু সন্তিকে পব্বজিতো’’তি আৱজ্জন্তস্স বলৱতৰং পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জি.

অথ থেৰো ‘‘কস্সাহং ইমং পীতিসোমনস্সং আৰোচেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো অঞ্ঞো কোচি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা মম ইমং পসাদং অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা পটিগ্গহেতুং ন সক্খিস্সতি, অহং ইমং সোমনস্সং সত্থুনোযেৱ পৱেদেয্যামি, সত্থাৱ মে পটিগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতি, সো হি তিট্ঠতু মম পীতিসোমনস্সং, মাদিসস্স সমণসতস্স ৱা সমণসহস্সস্স ৱা সমণসতসহস্সস্স ৱা সোমনস্সং পৱেদেন্তস্স সব্বেসং মনং গণ্হন্তো পটিগ্গহেতুং সক্কোতি. সেয্যথাপি নাম অট্ঠাৰস যোজনানি অৱত্থৰমানং গচ্ছন্তিং চন্দভাগমহানদিং কুসুম্ভা ৱা কন্দৰা ৱা সম্পটিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি, মহাসমুদ্দোৱ তং সম্পটিচ্ছতি. মহাসমুদ্দো হি তিট্ঠতু চন্দভাগা, এৱৰূপানং নদীনং সতম্পি সহস্সম্পি সতসহস্সম্পি সম্পটিচ্ছতি, ন চস্স তেন ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি, এৱমেৱ সত্থা মাদিসস্স সমণসতস্স সমণসহস্সস্স সমণসতসহস্সস্স ৱা পীতিসোমনস্সং পৱেদেন্তস্স সব্বেসং মনং গণ্হন্তো পটিগ্গহেতুং সক্কোতি. সেসা সমণব্ৰাহ্মণাদযো চন্দভাগং কুসুম্ভকন্দৰা ৱিয মম সোমনস্সং সম্পটিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি. হন্দাহং মম পীতিসোমনস্সং সত্থুনোৱ আৰোচেমীতি পল্লঙ্কং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা চম্মক্খণ্ডং পপ্ফোটেত্ৱা আদায সাযন্হসমযে পুপ্ফানং ৱণ্টতো ছিজ্জিত্ৱা পগ্ঘৰণকালে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো সোমনস্সং পৱেদেন্তো এৱংপসন্নো অহং, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ এৱংপসন্নোতি এৱং উপ্পন্নসদ্ধো, এৱং সদ্দহামীতি অত্থো. ভিয্যোভিঞ্ঞতৰোতি ভিয্যতৰো অভিঞ্ঞাতো, ভিয্যতৰাভিঞ্ঞো ৱা, উত্তৰিতৰঞাণোতি অত্থো. সম্বোধিযন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে অৰহত্তমগ্গঞাণে ৱা, অৰহত্তমগ্গেনেৱ হি বুদ্ধগুণা নিপ্পদেসা গহিতা হোন্তি. দ্ৱে হি অগ্গসাৱকা অৰহত্তমগ্গেনেৱ সাৱকপাৰমীঞাণং পটিলভন্তি. পচ্চেকবুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং. বুদ্ধা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চেৱ সকলে চ বুদ্ধগুণে. সব্বঞ্হি নেসং অৰহত্তমগ্গেনেৱ ইজ্ঝতি. তস্মা অৰহত্তমগ্গঞাণং সম্বোধি নাম হোতি. তেন উত্তৰিতৰো ভগৱতা নত্থি. তেনাহ ‘‘ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো যদিদং সম্বোধিয’’ন্তি.

১৪২. উড়াৰাতি সেট্ঠা. অযঞ্হি উড়াৰসদ্দো ‘‘উড়াৰানি খাদনীযানি খাদন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৬৬) মধুৰে আগচ্ছতি. ‘‘উড়াৰায খলু ভৱং, ৱচ্ছাযনো, সমণং গোতমং পসংসায পসংসতী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৮০) সেট্ঠে. ‘‘অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩২) ৱিপুলে. স্ৱাযমিধ সেট্ঠে আগতো. তেন ৱুত্তং – ‘‘উড়াৰাতি সেট্ঠা’’তি. আসভীতি উসভস্স ৱাচাসদিসী অচলা অসম্পৱেধী. একংসো গহিতোতি অনুস্সৱেন ৱা আচৰিযপৰম্পৰায ৱা ইতিকিৰায ৱা পিটকসম্পদানেন ৱা আকাৰপৰিৱিতক্কেন ৱা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ৱা তক্কহেতু ৱা নযহেতু ৱা অকথেত্ৱা পচ্চক্খতো ঞাণেন পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ৱিয একংসো গহিতো, সন্নিট্ঠানকথাৱ কথিতাতি অত্থো.

সীহনাদোতি সেট্ঠনাদো, নেৱ দন্ধাযন্তেন ন গগ্গৰাযন্তেন সীহেন ৱিয উত্তমনাদো নদিতোতি অত্থো. কিং তে সাৰিপুত্তাতি ইমং দেসনং কস্মা আৰভীতি? অনুযোগদাপনত্থং. একচ্চো হি সীহনাদং নদিত্ৱা অত্তনো সীহনাদে অনুযোগং দাতুং ন সক্কোতি, নিঘংসনং নক্খমতি, লেপে পতিতমক্কটো ৱিয হোতি. যথা ধমমানং অপৰিসুদ্ধলোহং ঝাযিত্ৱা ঝামঅঙ্গাৰো হোতি, এৱং ঝামঙ্গাৰো ৱিয হোতি. একো সীহনাদে অনুযোগং দাপিযমানো দাতুং সক্কোতি, নিঘংসনং খমতি, ধমমানং নিদ্দোসজাতৰূপং ৱিয অধিকতৰং সোভতি, তাদিসো থেৰো. তেন নং ভগৱা ‘‘অনুযোগক্খমো অয’’ন্তি ঞত্ৱা সীহনাদে অনুযোগদাপনত্থং ইমম্পি দেসনং আৰভি.

তত্থ সব্বে তেতি সব্বে তে তযা. এৱংসীলাতিআদীসু লোকিযলোকুত্তৰৱসেন সীলাদীনি পুচ্ছতি. তেসং ৱিত্থাৰকথা মহাপদানে কথিতাৱ.

কিং পন তে, সাৰিপুত্ত, যে তে ভৱিস্সন্তীতি অতীতা চ তাৱ নিৰুদ্ধা, অপণ্ণত্তিকভাৱং গতা দীপসিখা ৱিয নিব্বুতা, এৱং নিৰুদ্ধে অপণ্ণত্তিকভাৱং গতে ত্ৱং কথং জানিস্সসি, অনাগতবুদ্ধানং পন গুণা কিন্তি তযা অত্তনো চিত্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতাতি পুচ্ছন্তো এৱমাহ. কিং পন তে, সাৰিপুত্ত, অহং এতৰহীতি অনাগতাপি বুদ্ধা অজাতা অনিব্বত্তা অনুপ্পন্না, তেপি কথং ত্ৱং জানিস্সসি? তেসঞ্হি জাননং অপদে আকাসে পদদস্সনং ৱিয হোতি. ইদানি মযা সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱসসি, একতো ভিক্খায চৰসি, ধম্মদেসনাকালে দক্খিণপস্সে নিসীদসি, কিং পন ময্হং গুণা অত্তনো চেতসা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতা তযাতি অনুযুঞ্জন্তো এৱমাহ.

থেৰো পন পুচ্ছিতে পুচ্ছিতে ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি পটিক্খিপতি. থেৰস্স চ ৱিদিতম্পি অত্থি অৱিদিতম্পি অত্থি, কিং সো অত্তনো ৱিদিতট্ঠানে পটিক্খেপং কৰোতি, অৱিদিতট্ঠানেতি? ৱিদিতট্ঠানে ন কৰোতি, অৱিদিতট্ঠানেযেৱ কৰোতীতি. থেৰো কিৰ অনুযোগে আৰদ্ধেযেৱ অঞ্ঞাসি. ন অযং অনুযোগো সাৱকপাৰমীঞাণে, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে অযং অনুযোগোতি অত্তনো সাৱকপাৰমীঞাণে পটিক্খেপং অকত্ৱা অৱিদিতট্ঠানে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিক্খেপং কৰোতি. তেন ইদম্পি দীপেতি ‘‘ভগৱা ময্হং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং বুদ্ধানং সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিকাৰণজাননসমত্থং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং নত্থী’’তি.

এত্থাতি এতেসু অতীতাদিভেদেসু বুদ্ধেসু. অথ কিঞ্চৰহীতি অথ কস্মা এৱং ঞাণে অসতি তযা এৱং কথিতন্তি ৱদতি.

১৪৩. ধম্মন্ৱযোতি ধম্মস্স পচ্চক্খতো ঞাণস্স অনুযোগং অনুগন্ত্ৱা উপ্পন্নং অনুমানঞাণং নযগ্গাহো ৱিদিতো. সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱাৱ ইমিনাৱ আকাৰেন জানামি ভগৱাতি ৱদতি. থেৰস্স হি নযগ্গাহো অপ্পমাণো অপৰিযন্তো. যথা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পমাণং ৱা পৰিযন্তো ৱা নত্থি, এৱং ধম্মসেনাপতিনো নযগ্গাহস্স. তেন সো ‘‘ইমিনা এৱংৱিধো, ইমিনা অনুত্তৰো সত্থা’’তি জানাতি. থেৰস্স হি নযগ্গাহো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকো এৱ. ইদানি তং নযগ্গাহং পাকটং কাতুং উপমায দস্সেন্তো সেয্যথাপি, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ যস্মা মজ্ঝিমপদেসে নগৰস্স উদ্ধাপপাকাৰাদীনি থিৰানি ৱা হোন্তু, দুব্বলানি ৱা, সব্বসো ৱা পন মা হোন্তু, চোৰাসঙ্কা ন হোতি, তস্মা তং অগ্গহেত্ৱা পচ্চন্তিমনগৰন্তি আহ. দড়্হুদ্ধাপন্তি থিৰপাকাৰপাদং. দড়্হপাকাৰতোৰণন্তি থিৰপাকাৰঞ্চেৱ থিৰপিট্ঠসঙ্ঘাটঞ্চ. একদ্ৱাৰন্তি কস্মা আহ? বহুদ্ৱাৰে হি নগৰে বহূহি পণ্ডিতদোৱাৰিকেহি ভৱিতব্বং. একদ্ৱাৰে একোৱ ৱট্টতি. থেৰস্স চ পঞ্ঞায সদিসো অঞ্ঞো নত্থি. তস্মা অত্তনো পণ্ডিতভাৱস্স ওপম্মত্থং একংযেৱ দোৱাৰিকং দস্সেতুং একদ্ৱাৰ’’ন্তি আহ. পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ব্যত্তোতি ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো ৱিসদঞাণো. মেধাৱীতি ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতো. অনুপৰিযাযপথন্তি অনুপৰিযাযনামকং পাকাৰমগ্গং. পাকাৰসন্ধিন্তি দ্ৱিন্নং ইট্ঠকানং অপগতট্ঠানং. পাকাৰৱিৱৰন্তি পাকাৰস্স ছিন্নট্ঠানং.

চেতসো উপক্কিলেসেতি পঞ্চ নীৱৰণানি চিত্তং উপক্কিলেসেন্তি কিলিট্ঠং কৰোন্তি উপতাপেন্তি ৱিবাধেন্তি, তস্মা ‘‘চেতসো উপক্কিলেসা’’তি ৱুচ্চন্তি. পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণেতি নীৱৰণা উপ্পজ্জমানা অনুপ্পন্নায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেন্তি, উপ্পন্নায পঞ্ঞায ৱড্ঢিতুং ন দেন্তি, তস্মা ‘‘পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণা’’তি ৱুচ্চন্তি. সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুট্ঠু ঠপিতচিত্তা হুত্ৱা. সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতন্তি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাসভাৱেন ভাৱেত্ৱা. অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিন্তি অৰহত্তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ৱা পটিৱিজ্ঝিংসূতি দস্সেতি.

অপিচেত্থ সতিপট্ঠানাতি ৱিপস্সনা. সম্বোজ্ঝঙ্গা মগ্গো. অনুত্তৰাসম্মাসম্বোধি অৰহত্তং. সতিপট্ঠানাতি ৱা মগ্গাতি ৱা বোজ্ঝঙ্গমিস্সকা. সম্মাসম্বোধি অৰহত্তমেৱ. দীঘভাণকমহাসীৱত্থেৰো পনাহ ‘‘সতিপট্ঠানে ৱিপস্সনাতি গহেত্ৱা বোজ্ঝঙ্গে মগ্গো চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চাতি গহিতে সুন্দৰো পঞ্হো ভৱেয্য, ন পনেৱং গহিত’’ন্তি. ইতি থেৰো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং নীৱৰণপ্পহানে সতিপট্ঠানভাৱনায সম্বোধিযঞ্চ মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণৰজতানং ৱিয নানত্তাভাৱং দস্সেতি.

ইধ ঠত্ৱা উপমা সংসন্দেতব্বা – আযস্মা হি সাৰিপুত্তো পচ্চন্তনগৰং দস্সেসি, পাকাৰং দস্সেসি, পৰিযাযপথং দস্সেসি, দ্ৱাৰং দস্সেসি, পণ্ডিতদোৱাৰিকং দস্সেসি, নগৰং পৱেসনকনিক্খমনকে ওড়াৰিকে পাণে দস্সেসি, পণ্ডিতদোৱাৰিকস্স তেসং পাণানং পাকটভাৱঞ্চ দস্সেসি. তত্থ কিং কেন সদিসন্তি চে. নগৰং ৱিয হি নিব্বানং, পাকাৰো ৱিয সীলং, পৰিযাযপথো ৱিয হিৰী, দ্ৱাৰং ৱিয অৰিযমগ্গো, পণ্ডিতদোৱাৰিকো ৱিয ধম্মসেনাপতি, নগৰপ্পৱিসনকনিক্খমনকওড়াৰিকপাণা ৱিয অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না বুদ্ধা, দোৱাৰিকস্স তেসং পাণানং পাকটভাৱো ৱিয আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নবুদ্ধানং সীলসমথাদীহি পাকটভাৱো. এত্তাৱতা থেৰেন ভগৱা এৱমহং সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱা ধম্মন্ৱযেন নযগ্গাহেন জানামীতি অত্তনো সীহনাদস্স অনুযোগো দিন্নো হোতি.

১৪৪. ইধাহং, ভন্তে, যেন ভগৱাতি ইমং দেসনং কস্মা আৰভি? সাৱকপাৰমীঞাণস্স নিপ্ফত্তিদস্সনত্থং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো, ভগৱা অহং সাৱকপাৰমীঞাণং পটিলভন্তো পঞ্চনৱুতিপাসণ্ডে ন অঞ্ঞং একম্পি সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা সাৱকপাৰমীঞাণম্পি পটিলভিং, তুম্হেযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা তুম্হে পযিৰুপাসন্তো পটিলভিন্তি. তত্থ ইধাতি নিপাতমত্তং. উপসঙ্কমিং ধম্মসৱনাযাতি তুম্হে উপসঙ্কমন্তো পনাহং ন চীৱৰাদিহেতু উপসঙ্কমন্তো, ধম্মসৱনত্থায উপসঙ্কমন্তো. এৱং উপসঙ্কমিত্ৱা সাৱকপাৰমীঞাণং পটিলভিং. কদা পন থেৰো ধম্মসৱনত্থায উপসঙ্কমন্তোতি. সূকৰখতলেণে ভাগিনেয্যদীঘনখপৰিব্বাজকস্স ৱেদনাপৰিগ্গহসুত্তন্তকথনদিৱসে (ম. নি. ২.২০৫) উপসঙ্কমন্তো, তদাযেৱ সাৱকপাৰমীঞাণং পটিলভীতি. তংদিৱসঞ্হি থেৰো তালৱণ্টং গহেত্ৱা ভগৱন্তং বীজমানো ঠিতো তং দেসনং সুত্ৱা তত্থেৱ সাৱকপাৰমীঞাণং হত্থগতং অকাসি. উত্তৰুত্তৰং পণীতপণীতন্তি উত্তৰুত্তৰঞ্চেৱ পণীতপণীতঞ্চ কত্ৱা দেসেসি. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগন্তি কণ্হঞ্চেৱ সুক্কঞ্চ. তঞ্চ খো সপ্পটিভাগং সৱিপক্খং কত্ৱা. কণ্হং পটিবাহিত্ৱা সুক্কং, সুক্কং পটিবাহিত্ৱা কণ্হন্তি এৱং সপ্পটিভাগং কত্ৱা কণ্হসুক্কং দেসেসি, কণ্হং দেসেন্তোপি চ সউস্সাহং সৱিপাকং দেসেসি, সুক্কং দেসেন্তোপি সউস্সাহং সৱিপাকং দেসেসি.

তস্মিং ধম্মে অভিঞ্ঞা ইধেকচ্চং ধম্মং ধম্মেসু নিট্ঠমগমন্তি তস্মিং দেসিতে ধম্মে একচ্চং ধম্মং নাম সাৱকপাৰমীঞাণং সঞ্জানিত্ৱা ধম্মেসু নিট্ঠমগমং. কতমেসু ধম্মেসূতি? চতুসচ্চধম্মেসু. এত্থাযং থেৰসল্লাপো, কাড়ৱল্লৱাসী সুমত্থেৰো তাৱ ৱদতি ‘‘চতুসচ্চধম্মেসু ইদানি নিট্ঠগমনকাৰণং নত্থি. অস্সজিমহাসাৱকস্স হি দিট্ঠদিৱসেযেৱ সো পঠমমগ্গেন চতুসচ্চধম্মেসু নিট্ঠং গতো, অপৰভাগে সূকৰখতলেণদ্ৱাৰে উপৰি তীহি মগ্গেহি চতুসচ্চধম্মেসু নিট্ঠং গতো, ইমস্মিং পন ঠানে ‘ধম্মেসূ’তি বুদ্ধগুণেসু নিট্ঠং গতো’’তি. লোকন্তৰৱাসী চূড়সীৱত্থেৰো পন ‘‘সব্বং তথেৱ ৱত্ৱা ইমস্মিং পন ঠানে ‘ধম্মেসূ’তি অৰহত্তে নিট্ঠং গতো’’তি আহ. দীঘভাণকতিপিটকমহাসীৱত্থেৰো পন ‘‘তথেৱ পুৰিমৱাদং ৱত্ৱা ইমস্মিং পন ঠানে ‘ধম্মেসূ’তি সাৱকপাৰমীঞাণে নিট্ঠং গতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘বুদ্ধগুণা পন নযতো আগতা’’তি আহ.

সত্থৰি পসীদিন্তি এৱং সাৱকপাৰমীঞাণধম্মেসু নিট্ঠং গন্ত্ৱা ভিয্যোসোমত্তায ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা’’তি সত্থৰি পসীদিং. স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মোতি সুট্ঠু অক্খাতো সুকথিতো নিয্যানিকো মগ্গো ফলত্থায নিয্যাতি ৰাগদোসমোহনিম্মদনসমত্থো.

সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘোতি বুদ্ধস্স ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘোপি ৱঙ্কাদিদোসৱিৰহিতং সম্মাপটিপদং পটিপন্নত্তা সুপ্পটিপন্নোতি পসন্নোম্হি ভগৱতীতি দস্সেতি.

কুসলধম্মদেসনাৱণ্ণনা

১৪৫. ইদানি দিৱাট্ঠানে নিসীদিত্ৱা সমাপজ্জিতে সোড়স অপৰাপৰিযধম্মে দস্সেতুং অপৰং পন ভন্তে এতদানুত্তৰিযন্তি দেসনং আৰভি. তত্থ অনুত্তৰিযন্তি অনুত্তৰভাৱো. যথা ভগৱা ধম্মং দেসেতীতি যথা যেনাকাৰেন যায দেসনায ভগৱা ধম্মং দেসেতি, সা তুম্হাকং দেসনা অনুত্তৰাতি ৱদতি. কুসলেসু ধম্মেসূতি তায দেসনায দেসিতেসু কুসলেসু ধম্মেসুপি ভগৱাৱ অনুত্তৰোতি দীপেতি. যা ৱা সা দেসনা, তস্সা ভূমিং দস্সেন্তোপি ‘‘কুসলেসু ধম্মেসূ’’তি আহ. তত্ৰিমে কুসলা ধম্মাতি তত্ৰ কুসলেসু ধম্মেসূতি ৱুত্তপদে ইমে কুসলা ধম্মা নামাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ আৰোগ্যট্ঠেন, অনৱজ্জট্ঠেন, কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন, নিদ্দৰথট্ঠেন, সুখৱিপাকট্ঠেনাতি পঞ্চধা কুসলং ৱেদিতব্বং. তেসু জাতকপৰিযাযং পত্ৱা আৰোগ্যট্ঠেন কুসলং ৱট্টতি. সুত্তন্তপৰিযাযং পত্ৱা অনৱজ্জট্ঠেন. অভিধম্মপৰিযাযং পত্ৱা কোসল্লসম্ভূতনিদ্দৰথসুখৱিপাকট্ঠেন. ইমস্মিং পন ঠানে বাহিতিকসুত্তন্তপৰিযাযেন (ম. নি. ২.৩৫৮) অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং দট্ঠব্বং.

চত্তাৰো সতিপট্ঠানাতি চুদ্দসৱিধেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, নৱৱিধেন ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, সোড়সৱিধেন চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, পঞ্চৱিধেন ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানন্তি এৱং নানানযেহি ৱিভজিত্ৱা সমথৱিপস্সনামগ্গৱসেন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা চত্তাৰো সতিপট্ঠানা দেসিতা. ফলসতিপট্ঠানং পন ইধ অনধিপ্পেতং. চত্তাৰো সম্মপ্পধানাতি পগ্গহট্ঠেন একলক্খণা, কিচ্চৱসেন নানাকিচ্চা. ‘‘ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদাযা’’তিআদিনা নযেন সমথৱিপস্সনামগ্গৱসেন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকাৱ চত্তাৰো সম্মপ্পধানা দেসিতা. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদাতি ইজ্ঝনট্ঠেন একসঙ্গহা, ছন্দাদিৱসেন নানাসভাৱা. ‘‘ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তিআদিনা নযেন সমথৱিপস্সনামগ্গৱসেন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকাৱ চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা দেসিতা.

পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতি আধিপতেয্যট্ঠেন একলক্খণানি, অধিমোক্খাদিসভাৱৱসেন নানাসভাৱানি. সমথৱিপস্সনামগ্গৱসেনেৱ চ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানি সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি দেসিতানি. পঞ্চ বলানীতি উপত্থম্ভনট্ঠেন অকম্পিযট্ঠেন ৱা একসঙ্গহানি, সলক্খণেন নানাসভাৱানি. সমথৱিপস্সনামগ্গৱসেনেৱ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানি সদ্ধাদীনি পঞ্চ বলানি দেসিতানি. সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি নিয্যানট্ঠেন একসঙ্গহা, উপট্ঠানাদিনা সলক্খণেন নানাসভাৱা. সমথৱিপস্সনা মগ্গৱসেনেৱ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা সত্ত বোজ্ঝঙ্গা দেসিতা.

অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি হেতুট্ঠেন একসঙ্গহো, দস্সনাদিনা সলক্খণেন নানাসভাৱো. সমথৱিপস্সনামগ্গৱসেনেৱ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দেসিতোতি অত্থো.

ইধ, ভন্তে, ভিক্খু আসৱানং খযাতি ইদং কিমত্থং আৰদ্ধং? সাসনস্স পৰিযোসানদস্সনত্থং. সাসনস্স হি ন কেৱলং মগ্গেনেৱ পৰিযোসানং হোতি, অৰহত্তফলেন পন হোতি. তস্মা তং দস্সেতুং ইদমাৰদ্ধন্তি ৱেদিতব্বং. এতদানুত্তৰিযং, ভন্তে, কুসলেসু ধম্মেসূতি ভন্তে যা অযং কুসলেসু ধম্মেসু এৱংদেসনা, এতদানুত্তৰিযং. তং ভগৱাতি তং দেসনং ভগৱা অসেসং সকলং অভিজানাতি. তং ভগৱতোতি তং দেসনং ভগৱতো অসেসং অভিজানতো. উত্তৰি অভিঞ্ঞেয্যং নত্থীতি তদুত্তৰি অভিজানিতব্বং নত্থি, অযং নাম ইতো অঞ্ঞো ধম্মো ৱা পুগ্গলো ৱা যং ভগৱা ন জানাতীতি ইদং নত্থি. যদভিজানং অঞ্ঞো সমণো ৱাতি যং তুম্হেহি অনভিঞ্ঞাতং, তং অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা অভিজানন্তো ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো অস্স, অধিকতৰপঞ্ঞো ভৱেয্য. যদিদং কুসলেসু ধম্মেসূতি এত্থ যদিদন্তি নিপাতমত্তং, কুসলেসু ধম্মেসু ভগৱতা উত্তৰিতৰো নত্থীতি অযমেত্থত্থো. ইতি ভগৱাৱ কুসলেসু ধম্মেসু অনুত্তৰোতি দস্সেন্তো ‘‘ইমিনাপি কাৰণেন এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতী’’তি দীপেতি. ইতো পৰেসু অপৰং পনাতিআদীসু ৱিসেসমত্তমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. পুৰিমৱাৰসদিসং পন ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

আযতনপণ্ণত্তিদেসনাৱণ্ণনা

১৪৬. আযতনপণ্ণত্তীসূতি আযতনপঞ্ঞাপনাসু. ইদানি তা আযতনপঞ্ঞত্তিযো দস্সেন্তো ছযিমানি, ভন্তেতিআদিমাহ. আযতনকথা পনেসা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰেন কথিতা, তেন ন তং ৱিত্থাৰযিস্সাম, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ সা ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বা.

এতদানুত্তৰিযং, ভন্তে, আযতনপণ্ণত্তীসূতি যাযং আযতনপণ্ণত্তীসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰৱৱত্থানাদিৱসেন এৱং দেসনা, এতদানুত্তৰিযং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

গব্ভাৱক্কন্তিদেসনাৱণ্ণনা

১৪৭. গব্ভাৱক্কন্তীসূতি গব্ভোক্কমনেসু. তা গব্ভাৱক্কন্তিযো দস্সেন্তো চতস্সো ইমা, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ অসম্পজানোতি অজানন্তো সম্মূড়্হো হুত্ৱা. মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতীতি পটিসন্ধিৱসেন পৱিসতি. ঠাতীতি ৱসতি. নিক্খমতীতি নিক্খমন্তোপি অসম্পজানো সম্মূড়্হোৱ নিক্খমতি. অযং পঠমাতি অযং পকতিলোকিযমনুস্সানং পঠমা গব্ভাৱক্কন্তি.

সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতীতি ওক্কমন্তো সম্পজানো অসম্মূড়্হো হুত্ৱা ওক্কমতি.

অযং দুতিযাতি অযং অসীতিমহাথেৰানং সাৱকানং দুতিযা গব্ভাৱক্কন্তি. তে হি পৱিসন্তাৱ জানন্তি, ৱসন্তা চ নিক্খমন্তা চ ন জানন্তি.

অযং ততিযাতি অযং দ্ৱিন্নঞ্চ অগ্গসাৱকানং পচ্চেকবোধিসত্তানঞ্চ ততিযা গব্ভাৱক্কন্তি. তে কিৰ কম্মজেহি ৱাতেহি অধোসিৰা উদ্ধংপাদা অনেকসতপোৰিসে পপাতে ৱিয যোনিমুখে খিত্তা তাড়চ্ছিগ্গড়েন হত্থী ৱিয সম্বাধেন যোনিমুখেন নিক্খমমানা অনন্তং দুক্খং পাপুণন্তি. তেন নেসং ‘‘মযং নিক্খমম্হা’’তি সম্পজানতা ন হোতি. এৱং পূৰিতপাৰমীনম্পি চ সত্তানং এৱৰূপে ঠানে মহন্তং দুক্খং উপ্পজ্জতীতি অলমেৱ গব্ভাৱাসে নিব্বিন্দিতুং অলং ৱিৰজ্জিতুং.

অযং চতুত্থাতি অযং সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং ৱসেন চতুত্থা গব্ভাৱক্কন্তি. সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তা হি মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হন্তাপি জানন্তি, তত্থ ৱসন্তাপি জানন্তি, নিক্খমন্তাপি জানন্তি, নিক্খমনকালেপি চ তে কম্মজৱাতা উদ্ধংপাদে অধোসিৰে কত্ৱা খিপিতুং ন সক্কোন্তি, দ্ৱে হত্থে পসাৰেত্ৱা অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা ঠিতকাৱ নিক্খমন্তি. ভৱগ্গং উপাদায অৱীচিঅন্তৰে অঞ্ঞো তীসু কালেসু সম্পজানো নাম নত্থি ঠপেত্ৱা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তে. তেনেৱ নেসং মাতুকুচ্ছিং ওক্কমনকালে চ নিক্খমনকালে চ দসসহস্সিলোকধাতু কম্পতীতি. সেসমেত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

আদেসনৱিধাদেসনাৱণ্ণনা

১৪৮. আদেসনৱিধাসূতি আদেসনকোট্ঠাসেসু. ইদানি তা আদেসনৱিধা দস্সেন্তো চতস্সো ইমাতিআদিমাহ. নিমিত্তেন আদিসতীতি আগতনিমিত্তেন গতনিমিত্তেন ঠিতনিমিত্তেন ৱা ইদং নাম ভৱিস্সতীতি কথেতি.

তত্ৰিদং ৱত্থু – একো ৰাজা তিস্সো মুত্তা গহেত্ৱা পুৰোহিতং পুচ্ছি ‘‘কিং মে, আচৰিয, হত্থে’’তি? সো ইতো চিতো চ ওলোকেসি. তেন চ সমযেন একা সৰবূ ‘‘মক্খিকং গহেস্সামী’’তি পক্খন্দি, গহণকালে মক্খিকা পলাতা, সো মক্খিকায মুত্তত্তা ‘‘মুত্তা মহাৰাজা’’তি আহ. মুত্তা তাৱ হোতু, কতি মুত্তাতি? সো পুন নিমিত্তং ওলোকেসি. অথ অৱিদূৰে কুক্কুটো তিক্খত্তুং সদ্দং নিচ্ছাৰেসি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘তিস্সো মহাৰাজা’’তি আহ. এৱং একচ্চো আগতনিমিত্তেন কথেতি. এতেনুপাযেন গতঠিতনি মিত্তেহিপি কথনং ৱেদিতব্বং.

অমনুস্সানন্তি যক্খপিসাচাদীনং. দেৱতানন্তি চাতুমহাৰাজিকাদীনং. সদ্দং সুত্ৱাতি অঞ্ঞস্স চিত্তং ঞত্ৱা কথেন্তানং সদ্দং সুত্ৱা. ৱিতক্কৱিপ্ফাৰসদ্দন্তি ৱিতক্কৱিপ্ফাৰৱসেন উপ্পন্নং ৱিপ্পলপন্তানং সুত্তপমত্তাদীনং সদ্দং. সুত্ৱাতি তং সদ্দং সুত্ৱা. যং ৱিতক্কযতো তস্স সো সদ্দো উপ্পন্নো, তস্স ৱসেন ‘‘এৱম্পি তে মনো’’তি আদিসতি. মনোসঙ্খাৰা পণিহিতাতি চিত্তসঙ্খাৰা সুট্ঠপিতা. ৱিতক্কেস্সতীতি ৱিতক্কযিস্সতি পৱত্তেস্সতীতি পজানাতি. জানন্তো চ আগমনেন জানাতি, পুব্বভাগেন জানাতি, অন্তোসমাপত্তিযং চিত্তং ওলোকেত্ৱা জানাতি. আগমনেন জানাতি নাম কসিণপৰিকম্মকালেযেৱ যেনাকাৰেন এস কসিণভাৱনং আৰদ্ধো পঠমজ্ঝানং ৱা…পে… চতুত্থজ্ঝানং ৱা অট্ঠসমাপত্তিযো ৱা নিব্বত্তেস্সতীতি জানাতি. পুব্বভাগেন জানাতি নাম সমথৱিপস্সনায আৰদ্ধাযেৱ জানাতি, যেনাকাৰেন এস ৱিপস্সনং আৰদ্ধো সোতাপত্তিমগ্গং ৱা নিব্বত্তেস্সতি, সকদাগামিমগ্গং ৱা নিব্বত্তেস্সতি, অনাগামিমগ্গং ৱা নিব্বত্তেস্সতি, অৰহত্তমগ্গং ৱা নিব্বত্তেস্সতীতি জানাতি. অন্তোসমাপত্তিযং চিত্তং ওলোকেত্ৱা জানাতি নাম যেনাকাৰেন ইমস্স মনোসঙ্খাৰা সুট্ঠপিতা, ইমস্স নাম চিত্তস্স অনন্তৰা ইমং নাম ৱিতক্কং ৱিতক্কেস্সতি. ইতো ৱুট্ঠিতস্স এতস্স হানভাগিযো ৱা সমাধি ভৱিস্সতি, ঠিতিভাগিযো ৱা ৱিসেসভাগিযো ৱা নিব্বেধভাগিযো ৱা অভিঞ্ঞাযো ৱা নিব্বত্তেস্সতীতি জানাতি.

তত্থ পুথুজ্জনো চেতোপৰিযঞাণলাভী পুথুজ্জনানংযেৱ চিত্তং জানাতি, ন অৰিযানং. অৰিযেসুপি হেট্ঠিমো হেট্ঠিমো উপৰিমস্স উপৰিমস্স চিত্তং ন জানাতি, উপৰিমো পন হেট্ঠিমস্স জানাতি. এতেসু চ সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. সকদাগামী, অনাগামী, অৰহা, অৰহত্তফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. উপৰিমো হেট্ঠিমং ন সমাপজ্জতি. তেসঞ্হি হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা সমাপত্তি তত্ৰুপপত্তিযেৱ হোতি. তথেৱ তং হোতীতি ইদং একংসেন তথেৱ হোতি. চেতোপৰিযঞাণৱসেন ঞাতঞ্হি অঞ্ঞথাভাৱী নাম নত্থি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

দস্সনসমাপত্তিদেসনাৱণ্ণনা

১৪৯. আতপ্পমন্ৱাযাতিআদি ব্ৰহ্মজালে ৱিত্থাৰিতমেৱ. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো, আতপ্পন্তি ৱীৰিযং. তদেৱ পদহিতব্বতো পধানং. অনুযুঞ্জিতব্বতো অনুযোগো.অপ্পমাদন্তি সতিঅৱিপ্পৱাসং. সম্মামনসিকাৰন্তি অনিচ্চে অনিচ্চন্তিআদিৱসেন পৱত্তং উপাযমনসিকাৰং. চেতোসমাধিন্তি পঠমজ্ঝানসমাধিং. অযং পঠমা দস্সনসমাপত্তীতি অযং দ্ৱত্তিং সাকাৰং পটিকূলতো মনসিকত্ৱা পটিকূলদস্সনৱসেন উপ্পাদিতা পঠমজ্ঝানসমাপত্তি পঠমা দস্সনসমাপত্তি নাম, সচে পন তং ঝানং পাদকং কত্ৱা সোতাপন্নো হোতি, অযং নিপ্পৰিযাযেনেৱ পঠমা দস্সনসমাপত্তি.

অতিক্কম্ম চাতি অতিক্কমিত্ৱা চ. ছৱিমংসলোহিতন্তি ছৱিঞ্চ মংসঞ্চ লোহিতঞ্চ. অট্ঠিং পচ্চৱেক্খতীতি অট্ঠি অট্ঠীতি পচ্চৱেক্খতি. অট্ঠি অট্ঠীতি পচ্চৱেক্খিত্ৱা উপ্পাদিতা অট্ঠিআৰম্মণা দিব্বচক্খুপাদকজ্ঝানসমাপত্তি দুতিযা দস্সনসমাপত্তি নাম. সচে পন তং ঝানং পাদকং কত্ৱা সকদাগামিমগ্গং নিব্বত্তেতি. অযং নিপ্পৰিযাযেন দুতিযা দস্সনসমাপত্তি. কাড়ৱল্লৱাসী সুমত্থেৰো পন ‘‘যাৱ ততিযমগ্গা ৱট্টতী’’তি আহ.

ৱিঞ্ঞাণসোতন্তি ৱিঞ্ঞাণমেৱ. উভযতো অব্বোচ্ছিন্নন্তি দ্ৱীহিপি ভাগেহি অচ্ছিন্নং. ইধ লোকে পতিট্ঠিতঞ্চাতি ছন্দৰাগৱসেন ইমস্মিঞ্চ লোকে পতিট্ঠিতং. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. কম্মং ৱা কম্মতো উপগচ্ছন্তং ইধ লোকে পতিট্ঠিতং নাম. কম্মভৱং আকড্ঢন্তং পৰলোকে পতিট্ঠিতং নাম. ইমিনা কিং কথিতং? সেক্খপুথুজ্জনানং চেতোপৰিযঞাণং কথিতং. সেক্খপুথুজ্জনানঞ্হি চেতোপৰিযঞাণং ততিযা দস্সনসমাপত্তি নাম.

ইধ লোকে অপ্পতিট্ঠিতঞ্চাতি নিচ্ছন্দৰাগত্তা ইধলোকে চ অপ্পতিট্ঠিতং. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. কম্মং ৱা কম্মতো ন উপগচ্ছন্তং ইধ লোকে অপ্পতিট্ঠিতং নাম. কম্মভৱং অনাকড্ঢন্তং পৰলোকে অপ্পতিট্ঠিতং নাম. ইমিনা কিং কথিতং? খীণাসৱস্স চেতোপৰিযঞাণং কথিতং. খীণাসৱস্স হি চেতোপৰিযঞাণং চতুত্থা দস্সনসমাপত্তি নাম.

অপিচ দ্ৱত্তিংসাকাৰে আৰদ্ধৱিপস্সনাপি পঠমা দস্সনসমাপত্তি. অট্ঠিআৰম্মণে আৰদ্ধৱিপস্সনা দুতিযা দস্সনসমাপত্তি. সেক্খপুথুজ্জনানং চেতোপৰিযঞাণং খীণাসৱস্স চেতোপৰিযঞাণন্তি ইদং পদদ্ৱযং নিচ্চলমেৱ. অপৰো নযো পঠমজ্ঝানং পঠমা দস্সনসমাপত্তি. দুতিযজ্ঝানং দুতিযা. ততিযজ্ঝানং ততিযা. চতুত্থজ্ঝানং চতুত্থা দস্সনসমাপত্তি. তথা পঠমমগ্গো পঠমা দস্সনসমাপত্তি. দুতিযমগ্গো দুতিযা. ততিযমগ্গো ততিযা. চতুত্থমগ্গো চতুত্থা দস্সনসমাপত্তীতি. সেসমেত্থ পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

পুগ্গলপণ্ণত্তিদেসনাৱণ্ণনা

১৫০. পুগ্গলপণ্ণত্তীসূতি লোকৱোহাৰৱসেন ‘‘সত্তো পুগ্গলো নৰো পোসো’’তি এৱং পঞ্ঞাপেতব্বাসু লোকপঞ্ঞত্তীসু. বুদ্ধানঞ্হি দ্ৱে কথা সম্মুতিকথা, পৰমত্থকথাতি পোট্ঠপাদসুত্তে (দী. নি. অট্ঠ. ১.৪৩৯-৪৪৩) ৱিত্থাৰিতা.

তত্থ পুগ্গলপণ্ণত্তীসূতি অযং সম্মুতিকথা. ইদানি যে পুগ্গলে পঞ্ঞপেন্তো পুগ্গলপণ্ণত্তীসু ভগৱা অনুত্তৰো হোতি, তে দস্সেন্তো সত্তিমে ভন্তে পুগ্গলা. উভতোভাগৱিমুত্তোতিআদিমাহ. তত্থ উভতোভাগৱিমুত্তোতি দ্ৱীহি ভাগেহি ৱিমুত্তো, অৰূপসমাপত্তিযা ৰূপকাযতো ৱিমুত্তো, মগ্গেন নামকাযতো. সো চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনং একেকতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তানং, চতুন্নং, নিৰোধা ৱুট্ঠায অৰহত্তপ্পত্তঅনাগামিনো চ ৱসেন পঞ্চৱিধো হোতি.

পাড়ি পনেত্থ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তী’’তি (ধাতু. ২৪) এৱং অট্ঠৱিমোক্খলাভিনো ৱসেন আগতা. পঞ্ঞায ৱিমুত্তোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো. সো সুক্খৱিপস্সকো চ, চতূহি ঝানেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তা চত্তাৰো চাতি ইমেসং ৱসেন পঞ্চৱিধোৱ হোতি.

পাড়ি পনেত্থ অট্ঠৱিমোক্খপটিক্খেপৱসেনেৱ আগতা. যথাহ ‘‘ন হেৱ খো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পঞ্ঞাৱিমুত্তো’’তি (ধাতু. ২৫).

ফুট্ঠন্তং সচ্ছি কৰোতীতি কাযসক্খি. সো ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি, সো সোতাপত্তিফলট্ঠং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গট্ঠা ছব্বিধো হোতীতি ৱেদিতব্বো. তেনেৱাহ ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো কাযসক্খী’’তি (ধাতু. ২৬).

দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্ৰিদং সঙ্খেপলক্খণং, দুক্খা সঙ্খাৰা সুখো নিৰোধোতি ঞাতং হোতি দিট্ঠং ৱিদিতং সচ্ছিকতং পস্সিতং পঞ্ঞাযাতি দিট্ঠিপ্পত্তো. ৱিত্থাৰতো পনেসোপি কাযসক্খি ৱিয ছব্বিধো হোতি. তেনেৱাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো’’তি (ধাতু. ২৭).

সদ্ধায ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. সোপি ৱুত্তনযেনেৱ ছব্বিধো হোতি. তেনেৱাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিৰোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি নো চ খো যথা দিট্ঠিপ্পত্তস্স. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো’’তি (ধাতু. ২৮). এতেসু হি সদ্ধাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে সদ্দহন্তস্স ৱিয, ওকপ্পেন্তস্স ৱিয, অধিমুচ্চন্তস্স ৱিয চ কিলেসক্খযো হোতি. দিট্ঠিপ্পত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে কিলেসচ্ছেদকং ঞাণং অদন্ধং তিখিণং সূৰং হুত্ৱা ৱহতি. তস্মা যথা নাম নাতিতিখিণেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং ন মট্ঠং হোতি, অসি ন সীঘং ৱহতি, সদ্দো সুয্যতি, বলৱতৰো ৱাযামো কাতব্বো হোতি, এৱৰূপা সদ্ধাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৱনা. যথা পন অতিনিসিতেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং হোতি, অসি সীঘং ৱহতি, সদ্দো ন সুয্যতি, বলৱতৰং ৱাযামকিচ্চং ন হোতি, এৱৰূপা পঞ্ঞাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৱনা ৱেদিতব্বা.

ধম্মং অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী. ধম্মোতি পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৱেতীতি অত্থো. সদ্ধানুসাৰিম্হিপি এসেৱ নযো, উভোপেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, পঞ্ঞাৱাহিং পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মানুসাৰী’’তি.

তথা ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, সদ্ধাৱাহিং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধানুসাৰী’’তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেসা উভতোভাগৱিমুত্তাদিকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে পঞ্ঞাভাৱনাধিকাৰে ৱুত্তা. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

পধানদেসনাৱণ্ণনা

১৫১. পধানেসূতি ইধ পদহনৱসেন ‘‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পধানা’’তি ৱুত্তা. তেসং ৱিত্থাৰকথা মহাসতিপট্ঠানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

পটিপদাদেসনাৱণ্ণনা

১৫২. দুক্খপটিপদাদীসু অযং ৱিত্থাৰনযো – ‘‘তত্থ কতমা দুক্খপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা? দুক্খেন কসিৰেন সমাধিং উপ্পাদেন্তস্স দন্ধং তং ঠানং অভিজানন্তস্স যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি, অযং ৱুচ্চতি দুক্খপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা. তত্থ কতমা দুক্খপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা? দুক্খেন কসিৰেন সমাধিং উপ্পাদেন্তস্স খিপ্পং তং ঠানং অভিজানন্তস্স যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… সম্মাদিট্ঠি, অযং ৱুচ্চতি দুক্খপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা. তত্থ কতমা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা? অকিচ্ছেন অকসিৰেন সমাধিং উপ্পাদেন্তস্স দন্ধং তং ঠানং অভিজানন্তস্স যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… সম্মাদিট্ঠি, অযং ৱুচ্চতি সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা. তত্থ কতমা সুখপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা? অকিচ্ছেন অকসিৰেন সমাধিং উপ্পাদেন্তস্স খিপ্পং তং ঠানং অভিজানন্তস্স যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… সম্মাদিট্ঠি, অযং ৱুচ্চতি সুখপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা’’তি (ৱিভ. ৮০১). অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তো. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

ভস্সসমাচাৰাদিৱণ্ণনা

১৫৩. ন চেৱ মুসাৱাদূপসঞ্হিতন্তি ভস্সসমাচাৰে ঠিতোপি কথামগ্গং অনুপচ্ছিন্দিত্ৱা কথেন্তোপি ইধেকচ্চো ভিক্খু ন চেৱ মুসাৱাদূপসঞ্হিতং ভাসতি. অট্ঠ অনৰিযৱোহাৰে ৱজ্জেত্ৱা অট্ঠ অৰিযৱোহাৰযুত্তমেৱ ভাসতি. ন চ ৱেভূতিযন্তি ভস্সসমাচাৰে ঠিতোপি ভেদকৰৱাচং ন ভাসতি. ন চ পেসুণিযন্তি তস্সাযেৱেতং ৱেৱচনং. ৱেভূতিযৱাচা হি পিযভাৱস্স সুঞ্ঞকৰণতো ‘‘পেসুণিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. নামমেৱস্সা এতন্তি মহাসীৱত্থেৰো অৱোচ. ন চ সাৰম্ভজন্তি সাৰম্ভজা চ যা ৱাচা, তঞ্চ ন ভাসতি. ‘‘ত্ৱং দুস্সীলো’’তি ৱুত্তে, ‘‘ত্ৱং দুস্সীলো তৱাচৰিযো দুস্সীলো’’তি ৱা, ‘‘তুয্হং আপত্তী’’তি ৱুত্তে, ‘‘অহং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পাটলিপুত্তং গতো’’তিআদিনা নযেন বহিদ্ধা ৱিক্খেপকথাপৱত্তং ৱা কৰণুত্তৰিযৱাচং ন ভাসতি. জযাপেক্খোতি জযপুৰেক্খাৰো হুত্ৱা, যথা হত্থকো সক্যপুত্তো তিত্থিযা নাম ধম্মেনপি অধম্মেনপি জেতব্বাতি সচ্চালিকং যংকিঞ্চি ভাসতি, এৱং জযাপেক্খো জযপুৰেক্খাৰো হুত্ৱা ন ভাসতীতি অত্থো. মন্তা মন্তা চ ৱাচং ভাসতীতি এত্থ মন্তাতি ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, মন্তায পঞ্ঞায. পুন মন্তাতি উপপৰিক্খিত্ৱা. ইদং ৱুত্তং হোতি, ভস্সসমাচাৰে ঠিতো দিৱসভাগম্পি কথেন্তো পঞ্ঞায উপপৰিক্খিত্ৱা যুত্তকথমেৱ কথেতীতি. নিধানৱতিন্তি হদযেপি নিদহিতব্বযুত্তং. কালেনাতি যুত্তপত্তকালেন.

এৱং ভাসিতা হি ৱাচা অমুসা চেৱ হোতি অপিসুণা চ অফৰুসা চ অসঠা চ অসম্ফপ্পলাপা চ. এৱৰূপা চ অযং ৱাচা চতুসচ্চনিস্সিতাতিপি সিক্খত্তযনিস্সিতাতিপি দসকথাৱত্থুনিস্সিতাতিপি তেৰসধুতঙ্গনিস্সিতাতিপি সত্তত্তিংসবোধিপক্খিযধম্মনিস্সিতাতিপি মগ্গনিস্সিতাতিপি ৱুচ্চতি. তেনাহ এতদানুত্তৰিযং, ভন্তে, ভস্সসমাচাৰেতি তং পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

সচ্চো চস্স সদ্ধো চাতি সীলাচাৰে ঠিতো ভিক্খু সচ্চো চ ভৱেয্য সচ্চকথো সদ্ধো চ সদ্ধাসম্পন্নো. ননু হেট্ঠা সচ্চং কথিতমেৱ, ইধ কস্মা পুন ৱুত্তন্তি? হেট্ঠা ৱাচাসচ্চং কথিতং. সীলাচাৰে ঠিতো পন ভিক্খু অন্তমসো হসনকথাযপি মুসাৱাদং ন কৰোতীতি দস্সেতুং ইধ ৱুত্তং. ইদানি সো ধম্মেন সমেন জীৱিতং কপ্পেতীতি দস্সনত্থং ন চ কুহকোতিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘কুহকো’’তিআদীনি ব্ৰহ্মজালে ৱিত্থাৰিতানি.

ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ছসু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনেপি পমাণঞ্ঞূ. সমকাৰীতি সমচাৰী, কাযেন ৱাচায মনসা চ কাযৱঙ্কাদীনি পহায সমং চৰতীতি অত্থো. জাগৰিযানুযোগমনুযুত্তোতি ৰত্তিন্দিৱং ছ কোট্ঠাসে কত্ৱা ‘‘দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জাযা’’তি ৱুত্তনযেনেৱ জাগৰিযানুযোগং যুত্তপ্পযুত্তো ৱিহৰতি. অতন্দিতোতি নিত্তন্দী কাযালসিযৱিৰহিতো. আৰদ্ধৱীৰিযোতি কাযিকৱীৰিযেনাপি আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি, গণসঙ্গণিকং ৱিনোদেত্ৱা চতূসু ইৰিযাপথেসু অট্ঠআৰব্ভৱত্থুৱসেন একৱিহাৰী. চেতসিকৱীৰিযেনাপি আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি, কিলেসসঙ্গণিকং পহায ৱিনোদেত্ৱা অট্ঠসমাপত্তিৱসেন একৱিহাৰী. অপি চ যথা তথা কিলেসুপ্পত্তিং নিৱাৰেন্তো চেতসিকৱীৰিযেন আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি. ঝাযীতি আৰম্মণলক্খণূপনিজ্ঝানৱসেন ঝাযী. সতিমাতি চিৰকতাদিঅনুস্সৰণসমত্থায সতিযা সমন্নাগতো.

কল্যাণপটিভানোতি ৱাক্কৰণসম্পন্নো চেৱ হোতি পটিভানসম্পন্নো চ. যুত্তপটিভানো খো পন হোতি নো মুত্তপটিভানো. সীলসমাচাৰস্মিঞ্হি ঠিতভিক্খু মুত্তপটিভানো ন হোতি, যুত্তপটিভানো পন হোতি ৱঙ্গীসত্থেৰো ৱিয. গতিমাতি গমনসমত্থায পঞ্ঞায সমন্নাগতো. ধিতিমাতি ধাৰণসমত্থায পঞ্ঞায সমন্নাগতো. মতিমাতি এত্থ পন মতীতি পঞ্ঞায নামমেৱ, তস্মা পঞ্ঞৱাতি অত্থো. ইতি তীহিপি ইমেহি পদেহি পঞ্ঞাৱ কথিতা. তত্থ হেট্ঠা সমণধম্মকৰণৱীৰিযং কথিতং, ইধ বুদ্ধৱচনগণ্হনৱীৰিযং. তথা হেট্ঠা ৱিপস্সনাপঞ্ঞা কথিতা, ইধ বুদ্ধৱচনগণ্হনপঞ্ঞা. ন চ কামেসু গিদ্ধোতি ৱত্থুকামকিলেসকামেসু অগিদ্ধো. সতো চ নিপকো চাতি অভিক্কন্তপটিক্কন্তাদীসু সত্তসু ঠানেসু সতিযা চেৱ ঞাণেন চ সমন্নাগতো চৰতীতি অত্থো. নেপক্কন্তি পঞ্ঞা, তায সমন্নাগতত্তা নিপকোতি ৱুত্তো. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

অনুসাসনৱিধাদিৱণ্ণনা

১৫৪. পচ্চত্তং যোনিসো মনসিকাৰাতি অত্তনো উপাযমনসিকাৰেন. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানোতি যথা মযা অনুসিট্ঠং অনুসাসনী দিন্না, তথা পটিপজ্জমানো. তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযাতিআদি ৱুত্তত্থমেৱ. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

১৫৫. পৰপুগ্গলৱিমুত্তিঞাণেতি সোতাপন্নাদীনং পৰপুগ্গলানং তেন তেন মগ্গেন কিলেসৱিমুত্তিঞাণে. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

১৫৬. অমুত্ৰাসিং এৱংনামোতি একো পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তো নামগোত্তং পৰিযাদিযমানো গচ্ছতি. একো সুদ্ধখন্ধেযেৱ অনুস্সৰতি, একো হি সক্কোতি, একো ন সক্কোতি. তত্থ যো সক্কোতি, তস্স ৱসেন অগ্গহেত্ৱা অসক্কোন্তস্স ৱসেন গহিতং. অসক্কোন্তো পন কিং কৰোতি? সুদ্ধখন্ধেযেৱ অনুস্সৰন্তো গন্ত্ৱা অনেকজাতিসতসহস্সমত্থকে ঠত্ৱা নামগোত্তং পৰিযাদিযমানো ওতৰতি. তং দস্সেন্তো এৱংনামোতিআদিমাহ. সো এৱমাহাতি সো দিট্ঠিগতিকো এৱমাহ. তত্থ কিঞ্চাপি সস্সতোতি ৱত্ৱা ‘‘তে চ সত্তা সংসৰন্তী’’তি ৱদন্তস্স ৱচনং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধং হোতি. দিট্ঠিগতিকত্তা পনেস এতং ন সল্লক্খেসি. দিট্ঠিগতিকস্স হি ঠানং ৱা নিযমো ৱা নত্থি. ইমং গহেত্ৱা ইমং ৱিস্সজ্জেতি, ইমং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইমং গণ্হাতীতি ব্ৰহ্মজালে ৱিত্থাৰিতমেৱেতং. অযং ততিযো সস্সতৱাদোতি থেৰো লাভিস্সেৱ ৱসেন তযো সস্সতৱাদে আহ. ভগৱতা পন তক্কীৱাদম্পি গহেত্ৱা ব্ৰহ্মজালে চত্তাৰো ৱুত্তা. এতেসং পন তিণ্ণং ৱাদানং ৱিত্থাৰকথা ব্ৰহ্মজালে (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩০) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং.

১৫৭. গণনায ৱাতি পিণ্ডগণনায. সঙ্খানেনাতি অচ্ছিদ্দকৱসেন মনোগণনায. উভযথাপি পিণ্ডগণনমেৱ দস্সেতি. ইদং ৱুত্তং হোতি, ৱস্সানং সতৱসেন সহস্সৱসেন সতসহস্সৱসেন কোটিৱসেন পিণ্ডং কত্ৱাপি এত্তকানি ৱস্সসতানীতি ৱা এত্তকা ৱস্সকোটিযোতি ৱা এৱং সঙ্খাতুং ন সক্কা. তুম্হে পন অত্তনো দসন্নং পাৰমীনং পূৰিতত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা যস্মা ৱো অনাৱৰণঞাণং সূৰং ৱহতি. তস্মা দেসনাঞাণকুসলতং পুৰক্খত্ৱা ৱস্সগণনাযপি পৰিযন্তিকং কত্ৱা কপ্পগণনাযপি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা এত্তকন্তি দস্সেথাতি দীপেতি. পাড়িযত্থো পনেত্থ ৱুত্তনযোযেৱ. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

১৫৮. এতদানুত্তৰিযং, ভন্তে, সত্তানং চুতূপপাতঞাণেতি ভন্তে যাপি অযং সত্তানং চুতিপটিসন্ধিৱসেন ঞাণদেসনা, সাপি তুম্হাকংযেৱ অনুত্তৰা. অতীতবুদ্ধাপি এৱমেৱ দেসেসুং. অনাগতাপি এৱমেৱ দেসেস্সন্তি. তুম্হে তেসং অতীতানাগতবুদ্ধানং ঞাণেন সংসন্দিত্ৱাৱ দেসযিত্থ. ‘‘ইমিনাপি কাৰণেন এৱংপসন্নো অহং ভন্তে ভগৱতী’’তি দীপেতি. পাড়িযত্থো পনেত্থ ৱিত্থাৰিতোযেৱ.

১৫৯. সাসৱা সউপধিকাতি সদোসা সউপাৰম্ভা. নো অৰিযাতি ৱুচ্চতীতি অৰিযিদ্ধীতি ন ৱুচ্চতি. অনাসৱা অনুপধিকাতি নিদ্দোসা অনুপাৰম্ভা. অৰিযাতি ৱুচ্চতীতি অৰিযিদ্ধীতি ৱুচ্চতি. অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতীতি কথং অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতীতি? পটিকূলে সত্তে মেত্তং ফৰতি, সঙ্খাৰে ধাতুসঞ্ঞং উপসংহৰতি. যথাহ ‘‘কথং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি (পটি. ম. ৩.৯৭)? অনিট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং মেত্তায ৱা ফৰতি, ধাতুতো ৱা উপসংহৰতী’’তি. পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতীতি অপ্পটিকূলে সত্তে অসুভসঞ্ঞং ফৰতি, সঙ্খাৰে অনিচ্চসঞ্ঞং উপসংহৰতি. যথাহ ‘‘কথং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? ইট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং অসুভায ৱা ফৰতি, অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতী’’তি. এৱং সেসপদেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো.

উপেক্খকো তত্থ ৱিহৰতীতি ইট্ঠে অৰজ্জন্তো অনিট্ঠে অদুস্সন্তো যথা অঞ্ঞে অসমপেক্খনেন মোহং উপ্পাদেন্তি, এৱং অনুপ্পাদেন্তো ছসু আৰম্মণেসু ছড়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো ৱিহৰতি. এতদানুত্তৰিযং, ভন্তে, ইদ্ধিৱিধাসূতি, ভন্তে, যা অযং দ্ৱীসু ইদ্ধীসু এৱংদেসনা, এতদানুত্তৰিযং. তং ভগৱাতি তং দেসনং ভগৱা অসেসং সকলং অভিজানাতি. তং ভগৱতোতি তং দেসনং ভগৱতো অসেসং অভিজানতো. উত্তৰি অভিঞ্ঞেয্যং নত্থীতি উত্তৰি অভিজানিতব্বং নত্থি. অযং নাম ইতো অঞ্ঞো ধম্মো ৱা পুগ্গলো ৱা যং ভগৱা ন জানাতি ইদং নত্থি. যদভিজানং অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱাতি যং তুম্হেহি অনভিঞ্ঞাতং অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা অভিজানন্তো ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো অস্স, অধিকতৰপঞ্ঞো ভৱেয্য. যদিদং ইদ্ধিৱিধাসূতি এত্থ যদিদন্তি নিপাতমত্তং. ইদ্ধিৱিধাসু ভগৱতা উত্তৰিতৰো নত্থি. অতীতবুদ্ধাপি হি ইমা দ্ৱে ইদ্ধিযো দেসেসুং, অনাগতাপি ইমাৱ দেসেস্সন্তি. তুম্হেপি তেসং ঞাণেন সংসন্দিত্ৱা ইমাৱ দেসযিত্থ. ইতি ভগৱা ইদ্ধিৱিধাসু অনুত্তৰোতি দস্সেন্তো ‘‘ইমিনাপি কাৰণেন এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতী’’তি দীপেতি. এত্তাৱতা যে ধম্মসেনাপতি দিৱাট্ঠানে নিসীদিত্ৱা সোড়স অপৰম্পৰিযধম্মে সম্মসি, তেৱ দস্সিতা হোন্তি.

অঞ্ঞথাসত্থুগুণদস্সনাদিৱণ্ণনা

১৬০. ইদানি অপৰেনপি আকাৰেন ভগৱতো গুণে দস্সেন্তো যং তং ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধেন কুলপুত্তেনাতি সদ্ধা কুলপুত্তা নাম অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না বোধিসত্তা. তস্মা যং সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তেন পত্তব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. কিং পন তেন পত্তব্বং? নৱ লোকুত্তৰধম্মা. আৰদ্ধৱীৰিযেনাতিআদীসু ‘‘ৱীৰিযং থামো’’তিআদীনি সব্বানেৱ ৱীৰিযৱেৱচনানি. তত্থ আৰদ্ধৱীৰিযেনাতি পগ্গহিতৱীৰিযেন. থামৱতাতি থামসম্পন্নেন থিৰৱীৰিযেন. পুৰিসথামেনাতি তেন থামৱতা যং পুৰিসথামেন পত্তব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. অনন্তৰপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. পুৰিসধোৰয্হেনাতি যা অসমধুৰেহি বুদ্ধেহি ৱহিতব্বা ধুৰা, তং ধুৰং ৱহনসমত্থেন মহাপুৰিসেন. অনুপ্পত্তং তং ভগৱতাতি তং সব্বং অতীতানাগতবুদ্ধেহি পত্তব্বং, সব্বমেৱ অনুপ্পত্তং, ভগৱতো একগুণোপি ঊনো নত্থীতি দস্সেতি. কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগন্তি ৱত্থুকামেসু কামসুখল্লিকানুযোগং. যথা অঞ্ঞে কেণিযজটিলাদযো সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘কো জানাতি পৰলোকং. সুখো ইমিস্সা পৰিব্বাজিকায মুদুকায লোমসায বাহায সম্ফস্সো’’তি মোড়িবন্ধাহি পৰিব্বাজিকাহি পৰিচাৰেন্তি সম্পত্তং সম্পত্তং ৰূপাদিআৰম্মণং অনুভৱমানা কামসুখমনুযুত্তা, ন এৱমনুযুত্তোতি দস্সেতি.

হীনন্তি লামকং. গম্মন্তি গামৱাসীনং ধম্মং. পোথুজ্জনিকন্তি পুথুজ্জনেহি সেৱিতব্বং. অনৰিযন্তি ন নিদ্দোসং. ন ৱা অৰিযেহি সেৱিতব্বং. অনত্থসঞ্হিতন্তি অনত্থসংযুত্তং. অত্তকিলমথানুযোগন্তি অত্তনো আতাপনপৰিতাপনানুযোগং. দুক্খন্তি দুক্খযুত্তং, দুক্খমং ৱা. যথা একে সমণব্ৰাহ্মণা কামসুখল্লিকানুযোগং পৰিৱজ্জেস্সামাতি কাযকিলমথং অনুধাৱন্তি, ততো মুঞ্চিস্সামাতি কামসুখং অনুধাৱন্তি, ন এৱং ভগৱা. ভগৱা পন উভো এতে অন্তে ৱজ্জেত্ৱা যা সা ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী’’তি এৱং ৱুত্তা সম্মাপটিপত্তি, তমেৱ পটিপন্নো. তস্মা ‘‘ন চ অত্তকিলমথানুযোগ’’ন্তিআদিমাহ.

আভিচেতসিকানন্তি অভিচেতসিকানং, কামাৱচৰচিত্তানি অতিক্কমিত্ৱা ঠিতানন্তি অত্থো. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে সুখৱিহাৰানং. পোট্ঠপাদসুত্তন্তস্মিঞ্হি সপ্পীতিকদুতিযজ্ঝানফলসমাপত্তি কথিতা (দী. নি. ১.৪৩২). পাসাদিকসুত্তন্তে সহ মগ্গেন ৱিপস্সনাপাদকজ্ঝানং. দসুত্তৰসুত্তন্তে চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তি. ইমস্মিং সম্পসাদনীযে দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰজ্ঝানানি কথিতানি. নিকামলাভীতি যথাকামলাভী. অকিচ্ছলাভীতি অদুক্খলাভী. অকসিৰলাভীতি ৱিপুললাভী.

অনুযোগদানপ্পকাৰৱণ্ণনা

১৬১. একিস্সা লোকধাতুযাতি দসসহস্সিলোকধাতুযা. তীণি হি খেত্তানি – জাতিখেত্তং আণাখেত্তং ৱিসযখেত্তং. তত্থ জাতিখেত্তং নাম দসসহস্সী লোকধাতু. সা হি তথাগতস্স মাতুকুচ্ছিং ওক্কমনকালে নিক্খমনকালে সম্বোধিকালে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে আযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনে পৰিনিব্বানে চ কম্পতি. কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ং পন আণাখেত্তং নাম. আটানাটিযমোৰপৰিত্তধজগ্গপৰিত্তৰতনপৰিত্তাদীনঞ্হি এত্থ আণা ৱত্ততি. ৱিসযখেত্তস্স পন পৰিমাণং নত্থি, বুদ্ধানঞ্হি ‘‘যাৱতকং ঞাণং, তাৱতকং ঞেয্যং, যাৱতকং ঞেয্যং তাৱতকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং ঞেয্যং, ঞেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ৫৫) ৱচনতো অৱিসযো নাম নত্থি.

ইমেসু পন তীসু খেত্তেসু ঠপেত্ৱা ইমং চক্কৱাড়ং অঞ্ঞস্মিং চক্কৱাড়ে বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তীতি সুত্তং নত্থি, নুপ্পঞ্জন্তীতি পন অত্থি. তীণি পিটকানি ৱিনযপিটকং, সুত্তন্তপিটকং অভিধম্মপিটকং. তিস্সো সঙ্গীতিযো মহাকস্সপত্থেৰস্স সঙ্গীতি, যসত্থেৰস্স সঙ্গীতি, মোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেৰস্স সঙ্গীতীতি. ইমা তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হে তেপিটকে বুদ্ধৱচনে ‘‘ইমং চক্কৱাড়ং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞত্থ বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তী’’তি সুত্তং নত্থি, নুপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থি.

অপুব্বং অচৰিমন্তি অপুৰে অপচ্ছা একতো নুপ্পজ্জন্তি, পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা উপ্পজ্জন্তীতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ বোধিপল্লঙ্কে ‘‘বোধিং অপত্ৱা ন উট্ঠহিস্সামী’’তি নিসিন্নকালতো পট্ঠায যাৱ মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিগ্গহণং, তাৱ পুব্বেতি ন ৱেদিতব্বং. বোধিসত্তস্স হি পটিসন্ধিগ্গহণে দসসহস্সচক্কৱাড়কম্পনেনেৱ খেত্তপৰিগ্গহো কতো. অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তিপি নিৱাৰিতা হোতি. পৰিনিব্বানতো পট্ঠায চ যাৱ সাসপমত্তাপি ধাতুযো তিট্ঠন্তি, তাৱ পচ্ছাতি ন ৱেদিতব্বং. ধাতূসু হি ঠিতাসু বুদ্ধাপি ঠিতাৱ হোন্তি. তস্মা এত্থন্তৰে অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি নিৱাৰিতাৱ হোতি. ধাতুপৰিনিব্বানে পন জাতে অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি ন নিৱাৰিতা.

তিপিটকঅন্তৰধানকথা

তীণি অন্তৰধানানি নাম পৰিযত্তিঅন্তৰধানং, পটিৱেধঅন্তৰধানং, পটিপত্তিঅন্তৰধানন্তি. তত্থ পৰিযত্তীতি তীণি পিটকানি. পটিৱেধোতি সচ্চপ্পটিৱেধো. পটিপত্তীতি পটিপদা. তত্থ পটিৱেধো চ পটিপত্তি চ হোতিপি ন হোতিপি. একস্মিঞ্হি কালে পটিৱেধকৰা ভিক্খূ বহূ হোন্তি, এস ভিক্খু পুথুজ্জনোতি অঙ্গুলিং পসাৰেত্ৱা দস্সেতব্বো হোতি. ইমস্মিংযেৱ দীপে একৱাৰং পুথুজ্জনভিক্খু নাম নাহোসি. পটিপত্তিপূৰকাপি কদাচি বহূ হোন্তি, কদাচি অপ্পা. ইতি পটিৱেধো চ পটিপত্তি চ হোতিপি ন হোতিপি. সাসনট্ঠিতিযা পন পৰিযত্তি পমাণং. পণ্ডিতো হি তেপিটকং সুত্ৱা দ্ৱেপি পূৰেতি.

যথা অম্হাকং বোধিসত্তো আড়াৰস্স সন্তিকে পঞ্চাভিঞ্ঞা সত্ত চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পৰিকম্মং পুচ্ছি, সো ন জানামীতি আহ. ততো উদকস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অধিগতৱিসেসং সংসন্দিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স পৰিকম্মং পুচ্ছি, সো আচিক্খি, তস্স ৱচনসমনন্তৰমেৱ মহাসত্তো তং ঝানং সম্পাদেসি, এৱমেৱ পঞ্ঞৱা ভিক্খু পৰিযত্তিং সুত্ৱা দ্ৱেপি পূৰেতি. তস্মা পৰিযত্তিযা ঠিতায সাসনং ঠিতং হোতি. যদা পন সা অন্তৰধাযতি, তদা পঠমং অভিধম্মপিটকং নস্সতি. তত্থ পট্ঠানং সব্বপঠমং অন্তৰধাযতি. অনুক্কমেন পচ্ছা ধম্মসঙ্গহো, তস্মিং অন্তৰহিতে ইতৰেসু দ্ৱীসু পিটকেসু ঠিতেসুপি সাসনং ঠিতমেৱ হোতি.

তত্থ সুত্তন্তপিটকে অন্তৰধাযমানে পঠমং অঙ্গুত্তৰনিকাযো একাদসকতো পট্ঠায যাৱ এককা অন্তৰধাযতি, তদনন্তৰং সংযুত্তনিকাযো চক্কপেয্যালতো পট্ঠায যাৱ ওঘতৰণা অন্তৰধাযতি. তদনন্তৰং মজ্ঝিমনিকাযো ইন্দ্ৰিযভাৱনতো পট্ঠায যাৱ মূলপৰিযাযা অন্তৰধাযতি. তদনন্তৰং দীঘনিকাযো দসুত্তৰতো পট্ঠায যাৱ ব্ৰহ্মজালা অন্তৰধাযতি. একিস্সাপি দ্ৱিন্নম্পি গাথানং পুচ্ছা অদ্ধানং গচ্ছতি, সাসনং ধাৰেতুং ন সক্কোতি, সভিযপুচ্ছা আড়ৱকপুচ্ছা ৱিয চ. এতা কিৰ কস্সপবুদ্ধকালিকা অন্তৰা সাসনং ধাৰেতুং নাসক্খিংসু.

দ্ৱীসু পন পিটকেসু অন্তৰহিতেসুপি ৱিনযপিটকে ঠিতে সাসনং তিট্ঠতি. পৰিৱাৰক্খন্ধকেসু অন্তৰহিতেসু উভতোৱিভঙ্গে ঠিতে ঠিতমেৱ হোতি. উভতোৱিভঙ্গে অন্তৰহিতে মাতিকাযপি ঠিতায ঠিতমেৱ হোতি. মাতিকায অন্তৰহিতায পাতিমোক্খপব্বজ্জাউপসম্পদাসু ঠিতাসু সাসনং তিট্ঠতি. লিঙ্গং অদ্ধানং গচ্ছতি. সেতৱত্থসমণৱংসো পন কস্সপবুদ্ধকালতো পট্ঠায সাসনং ধাৰেতুং নাসক্খি. পটিসম্ভিদাপত্তেহি ৱস্সসহস্সং অট্ঠাসি. ছড়ভিঞ্ঞেহি ৱস্সসহস্সং. তেৱিজ্জেহি ৱস্সসহস্সং. সুক্খৱিপস্সকেহি ৱস্সসহস্সং. পাতিমোক্খেহি ৱস্সসহস্সং অট্ঠাসি. পচ্ছিমকস্স পন সচ্চপ্পটিৱেধতো পচ্ছিমকস্স সীলভেদতো পট্ঠায সাসনং ওসক্কিতং নাম হোতি. ততো পট্ঠায অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি ন নিৱাৰিতা.

সাসনঅন্তৰহিতৱণ্ণনা

তীণি পৰিনিব্বানানি নাম কিলেসপৰিনিব্বানং খন্ধপৰিনিব্বানং ধাতুপৰিনিব্বানন্তি. তত্থ কিলেসপৰিনিব্বানং বোধিপল্লঙ্কে অহোসি. খন্ধপৰিনিব্বানং কুসিনাৰাযং. ধাতুপৰিনিব্বানং অনাগতে ভৱিস্সতি. সাসনস্স কিৰ ওসক্কনকালে ইমস্মিং তম্বপণ্ণিদীপে ধাতুযো সন্নিপতিত্ৱা মহাচেতিযং গমিস্সন্তি. মহাচেতিযতো নাগদীপে ৰাজাযতনচেতিযং. ততো মহাবোধিপল্লঙ্কং গমিস্সন্তি. নাগভৱনতোপি দেৱলোকতোপি ব্ৰহ্মলোকতোপি ধাতুযো মহাবোধিপল্লঙ্কমেৱ গমিস্সন্তি. সাসপমত্তাপি ধাতুযো ন অন্তৰা নস্সিস্সন্তি. সব্বধাতুযো মহাবোধিপল্লঙ্কে ৰাসিভূতা সুৱণ্ণক্খন্ধো ৱিয একগ্ঘনা হুত্ৱা ছব্বণ্ণৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেস্সন্তি.

তা দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিস্সন্তি, ততো দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অজ্জ সত্থা পৰিনিব্বাতি, অজ্জ সাসনং ওসক্কতি, পচ্ছিমদস্সনং দানি ইদং অম্হাক’’ন্তি দসবলস্স পৰিনিব্বুতদিৱসতো মহন্ততৰং কাৰুঞ্ঞং কৰিস্সন্তি. ঠপেত্ৱা অনাগামিখীণাসৱে অৱসেসা সকভাৱেন সন্ধাৰেতুং ন সক্খিস্সন্তি. ধাতূসু তেজোধাতু উট্ঠহিত্ৱা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা উগ্গচ্ছিস্সতি. সাসপমত্তাযপি ধাতুযা সতি একজালা ভৱিস্সতি. ধাতূসু পৰিযাদানং গতাসু উপচ্ছিজ্জিস্সতি. এৱং মহন্তং আনুভাৱং দস্সেত্ৱা ধাতূসু অন্তৰহিতাসু সাসনং অন্তৰহিতং নাম হোতি.

যাৱ ন এৱং অন্তৰধাযতি, তাৱ অচৰিমং নাম হোতি. এৱং অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. কস্মা পন অপুব্বং অচৰিমং নুপ্পজ্জন্তীতি? অনচ্ছৰিযত্তা. বুদ্ধা হি অচ্ছৰিযমনুস্সা. যথাহ – ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অচ্ছৰিযমনুস্সো. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭২). যদি চ দ্ৱে ৱা চত্তাৰো ৱা অট্ঠ ৱা সোড়স ৱা একতো উপ্পজ্জেয্যুং, অনচ্ছৰিযা ভৱেয্যুং. একস্মিঞ্হি ৱিহাৰে দ্ৱিন্নং চেতিযানম্পি লাভসক্কাৰো উড়াৰো ন হোতি. ভিক্খূপি বহুতায ন অচ্ছৰিযা জাতা, এৱং বুদ্ধাপি ভৱেয্যুং, তস্মা নুপ্পজ্জন্তি. দেসনায চ ৱিসেসাভাৱতো. যঞ্হি সতিপট্ঠানাদিভেদং ধম্মং একো দেসেতি. অঞ্ঞেন উপ্পজ্জিত্ৱাপি সোৱ দেসেতব্বো সিযা, ততো অনচ্ছৰিযো সিযা. একস্মিং পন ধম্মং দেসেন্তে দেসনাপি অচ্ছৰিযা হোতি, ৱিৱাদভাৱতো চ. বহূসু হি বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসু বহূনং আচৰিযানং অন্তেৱাসিকা ৱিয অম্হাকং বুদ্ধো পাসাদিকো, অম্হাকং বুদ্ধো মধুৰস্সৰো লাভী পুঞ্ঞৱাতি ৱিৱদেয্যুং. তস্মাপি এৱং নুপ্পজ্জন্তি. অপি চেতং কাৰণং মিলিন্দৰঞ্ঞাপি পুট্ঠেন নাগসেনত্থেৰেন ৱিত্থাৰিতমেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ –

ভন্তে, নাগসেন, ভাসিতম্পি হেতং ভগৱতা ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. দেসযন্তা চ, ভন্তে নাগসেন, সব্বেপি তথাগতা সত্ততিংস বোধিপক্খিযে ধম্মে দেসেন্তি, কথযমানা চ চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি কথেন্তি, সিক্খাপেন্তা চ তীসু সিক্খাসু সিক্খাপেন্তি, অনুসাসমানা চ অপ্পমাদপ্পটিপত্তিযং অনুসাসন্তি. যদি, ভন্তে নাগসেন, সব্বেসম্পি তথাগতানং একা দেসনা একা কথা একসিক্খা একানুসাসনী, কেন কাৰণেন দ্ৱে তথাগতা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি. একেনপি তাৱ বুদ্ধুপ্পাদেন অযং লোকো ওভাসজাতো, যদি দুতিযো বুদ্ধো ভৱেয্য, দ্ৱিন্নং পভায অযং লোকো ভিয্যোসোমত্তায ওভাসজাতো ভৱেয্য, ওৱদমানা চ দ্ৱে তথাগতা সুখং ওৱদেয্যুং, অনুসাসমানা চ সুখং অনুসাসেয্যুং, তত্থ মে কাৰণং দেসেহি, যথাহং নিস্সংসযো ভৱেয্য’’ন্তি.

অযং, মহাৰাজ, দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধাৰণী, একস্সেৱ তথাগতস্স গুণং ধাৰেতি, যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধাৰেয্য, চলেয্য, কম্পেয্য, নমেয্য, ওণমেয্য, ৱিনমেয্য, ৱিকিৰেয্য, ৱিধমেয্য, ৱিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য.

যথা, মহাৰাজ, নাৱা একপুৰিসসন্ধাৰণী ভৱেয্য, একপুৰিসে অভিৰূড়্হে সা নাৱা সমুপাদিকা ভৱেয্য, অথ দুতিযো পুৰিসো আগচ্ছেয্য তাদিসো আযুনা ৱণ্ণেন ৱযেন পমাণেন কিসথূলেন সব্বঙ্গপচ্চঙ্গেন, সো তং নাৱং অভিৰূহেয্য, অপি নু সা, মহাৰাজ, নাৱা দ্ৱিন্নম্পি ধাৰেয্যাতি? ন হি, ভন্তে, চলেয্য, কম্পেয্য, নমেয্য, ওণমেয্য, ৱিনমেয্য, ৱিকিৰেয্য, ৱিধমেয্য, ৱিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য ওসীদেয্য উদকেতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অযং দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধাৰণী, একস্সেৱ তথাগতস্স গুণং ধাৰেতি, যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধাৰেয্য…পে… ন ঠানমুপগচ্ছেয্য.

যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো যাৱদত্থং ভোজনং ভুঞ্জেয্য ছাদেন্তং যাৱ কণ্ঠমভিপূৰযিত্ৱা, সো ধাতো পীণিতো পৰিপুণ্ণো নিৰন্তৰো তন্দীকতো অনোণমিতদণ্ডজাতো পুনদেৱ তাৱতকং ভোজনং ভুঞ্জেয্য, অপি নু খো সো, মহাৰাজ, পুৰিসো সুখিতো ভৱেয্যাতি? ন হি, ভন্তে, সকিং ভুত্তোৱ মৰেয্যাতি; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অযং দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধাৰণী …পে… ন ঠানমুপগচ্ছেয্যাতি.

কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, অতিধম্মভাৰেন পথৱী চলতীতি? ইধ, মহাৰাজ, দ্ৱে সকটা ৰতনপূৰিতা ভৱেয্যুং যাৱ মুখসমা, একস্মা সকটতো ৰতনং গহেত্ৱা একস্মিং সকটে আকিৰেয্যুং, অপি নু খো তং, মহাৰাজ, সকটং দ্ৱিন্নম্পি সকটানং ৰতনং ধাৰেয্যাতি? ন হি, ভন্তে, নাভিপি তস্স ফলেয্য, অৰাপি তস্স ভিজ্জেয্যুং, নেমিপি তস্স ওপতেয্য, অক্খোপি তস্স ভিজ্জেয্যাতি. কিং নু খো, মহাৰাজ, অতিৰতনভাৰেন সকটং ভিজ্জতীতি? আম, ভন্তে,তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অতিধম্মভাৰেন পথৱী চলতি.

অপিচ, মহাৰাজ, ইমং কাৰণং বুদ্ধবলপৰিদীপনায ওসাৰিতং অঞ্ঞম্পি তত্থ অতিৰূপং কাৰণং সুণোহি, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি. যদি, মহাৰাজ, দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, তেসং পৰিসায ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য ‘‘তুম্হাকং বুদ্ধো অম্হাকং বুদ্ধো’’তি, উভতো পক্খজাতা ভৱেয্যুং. যথা, মহাৰাজ, দ্ৱিন্নং বলৱামচ্চানং পৰিসায ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য ‘‘তুম্হাকং অমচ্চো অম্হাকং অমচ্চো’’তি, উভতো পক্খজাতা হোন্তি; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যদি দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, তেসং পৰিসায ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য ‘‘তুম্হাকং বুদ্ধো, অম্হাকং বুদ্ধো’’তি, উভতো পক্খজাতা ভৱেয্যুং, ইদং তাৱ, মহাৰাজ, একং কাৰণং, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি.

অপৰম্পি, মহাৰাজ, উত্তৰিং কাৰণং সুণোহি, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি. যদি, মহাৰাজ, দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, ‘‘অগ্গো বুদ্ধো’’তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱেয্য, ‘‘জেট্ঠো বুদ্ধো’’তি, সেট্ঠো বুদ্ধোতি, ৱিসিট্ঠো বুদ্ধোতি, উত্তমো বুদ্ধোতি, পৱৰো বুদ্ধোতি, অসমো বুদ্ধোতি, অসমসমো বুদ্ধোতি, অপ্পটিমো বুদ্ধোতি, অপ্পটিভাগো বুদ্ধোতি, অপ্পটিপুগ্গলো বুদ্ধোতি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱেয্য. ইমম্পি খো ত্ৱং, মহাৰাজ, কাৰণং অত্থতো সম্পটিচ্ছ, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে নুপ্পজ্জন্তি.

অপিচ খো, মহাৰাজ, বুদ্ধানং ভগৱন্তানং সভাৱপকতি এসা, যং একোযেৱ বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জতি. কস্মা কাৰণা? মহন্ততায সব্বঞ্ঞুবুদ্ধগুণানং, যং অঞ্ঞম্পি, মহাৰাজ, মহন্তং হোতি, তং একংযেৱ হোতি. পথৱী, মহাৰাজ, মহন্তী, সা একাযেৱ. সাগৰো মহন্তো, সো একোযেৱ. সিনেৰু গিৰিৰাজা মহন্তো, সো একোযেৱ. আকাসো মহন্তো, সো একোযেৱ. সক্কো মহন্তো, সো একোযেৱ. মাৰো মহন্তো, সো একোযেৱ. মহাব্ৰহ্মা মহন্তো, সো একোযেৱ. তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো মহন্তো, সো একোযেৱ লোকস্মিং. যত্থ তে উপ্পজ্জন্তি, তত্থ অঞ্ঞেসং ওকাসো ন হোতি. তস্মা, মহাৰাজ, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো একোযেৱ লোকে উপ্পজ্জতীতি. সুকথিতো, ভন্তে নাগসেন, পঞ্হো ওপম্মেহি কাৰণেহীতি (মি. প. ৫.১.১).

ধম্মস্স চানুধম্মন্তি নৱৱিধস্স লোকুত্তৰধম্মস্স অনুধম্মং পুব্বভাগপ্পটিপদং. সহধম্মিকোতি সকাৰণো. ৱাদানুৱাদোতি ৱাদোযেৱ.

অচ্ছৰিযঅব্ভুতৱণ্ণনা

১৬২. আযস্মা উদাযীতি তযো থেৰা উদাযী নাম – লাড়ুদাযী, কাড়ুদাযী, মহাউদাযীতি. ইধ মহাউদাযী অধিপ্পেতো. তস্স কিৰ ইমং সুত্তং আদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা সুণন্তস্স অব্ভন্তৰে পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জিত্ৱা পাদপিট্ঠিতো সীসমত্থকং গচ্ছতি, সীসমত্থকতো পাদপিট্ঠিং আগচ্ছতি, উভতো পট্ঠায মজ্ঝং ওতৰতি, মজ্ঝতো পট্ঠায উভতো গচ্ছতি. সো নিৰন্তৰং পীতিযা ফুটসৰীৰো বলৱসোমনস্সেন দসবলস্স গুণং কথেন্তো অচ্ছৰিযং ভন্তেতিআদিমাহ. অপ্পিচ্ছতাতি নিত্তণ্হতা. সন্তুট্ঠিতাতি চতূসু পচ্চযেসু তীহাকাৰেহি সন্তোসো. সল্লেখতাতি সব্বকিলেসানং সল্লিখিতভাৱো. যত্ৰ হি নামাতি যো নাম. ন অত্তানং পাতুকৰিস্সতীতি অত্তনো গুণে ন আৱি কৰিস্সতি. পটাকং পৰিহৰেয্যুন্তি ‘‘কো অম্হেহি সদিসো অত্থী’’তি ৱদন্তা পটাকং উক্খিপিত্ৱা নাড়ন্দং ৱিচৰেয্যুং.

পস্স খো ত্ৱং, উদাযি, তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতাতি পস্স উদাযি যাদিসী তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতাতি থেৰস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছন্তো আহ. কিং পন ভগৱা নেৱ অত্তানং পাতুকৰোতি, ন অত্তনো গুণং কথেতীতি চে? ন, ন কথেতি. অপ্পিচ্ছতাদীহি কথেতব্বং, চীৱৰাদিহেতুং ন কথেতি. তেনেৱাহ – ‘‘পস্স খো ত্ৱং, উদাযি, তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতা’’তিআদি. বুজ্ঝনকসত্তং পন আগম্ম ৱেনেয্যৱসেন কথেতি. যথাহ –

‘‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতি;

সদেৱকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি মে পটিপুগ্গলো’’তি. (মহাৱ. ১১);

এৱং তথাগতস্স গুণদীপিকা বহূ গাথাপি সুত্তন্তাপি ৱিত্থাৰেতব্বা.

১৬৩. অভিক্খণং ভাসেয্যাসীতি পুনপ্পুনং ভাসেয্যাসি. পুব্বণ্হসমযে মে কথিতন্তি মা মজ্ঝন্হিকাদীসু ন কথযিত্থ. অজ্জ ৱা মে কথিতন্তি মা পৰদিৱসাদীসু ন কথযিত্থাতি অত্থো. পৱেদেসীতি কথেসি. ইমস্স ৱেয্যাকৰণস্সাতি নিগ্গাথকত্তা ইদং সুত্তং ‘‘ৱেয্যাকৰণ’’ন্তি ৱুত্তং. অধিৱচনন্তি নামং. ইদং পন ‘‘ইতি হিদ’’ন্তি পট্ঠায পদং সঙ্গীতিকাৰেহি ঠপিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

সম্পসাদনীযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.