১০. সঙ্গীতিসুত্তৱণ্ণনা

২৯৬. এৱং মে সুতন্তি সঙ্গীতিসুত্তং. তত্ৰাযমপুব্বপদৱণ্ণনা – চাৰিকং চৰমানোতি নিবদ্ধচাৰিকং চৰমানো. তদা কিৰ সত্থা দসসহস্সচক্কৱাড়ে ঞাণজালং পত্থৰিত্ৱা লোকং ৱোলোকযমানো পাৱানগৰৱাসিনো মল্লৰাজানো দিস্ৱা ইমে ৰাজানো ময্হং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালস্স অন্তো পঞ্ঞাযন্তি, কিং নু খোতি আৱজ্জন্তো ‘‘ৰাজানো একং সন্ধাগাৰং কাৰেসুং, মযি গতে মঙ্গলং ভণাপেস্সন্তি, অহং তেসং মঙ্গলং ৱত্ৱা উয্যোজেত্ৱা ‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স ধম্মকথং কথেহী’তি সাৰিপুত্তং ৱক্খামি, সাৰিপুত্তো তীহি পিটকেহি সম্মসিত্ৱা চুদ্দসপঞ্হাধিকেন পঞ্হসহস্সেন পটিমণ্ডেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স সঙ্গীতিসুত্তং নাম কথেস্সতি, সুত্তন্তং আৱজ্জেত্ৱা পঞ্চ ভিক্খুসতানি সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তী’’তি ইমমত্থং দিস্ৱা চাৰিকং পক্কন্তো. তেন ৱুত্তং – ‘‘মল্লেসু চাৰিকং চৰমানো’’তি.

উব্ভতকনৱসন্ধাগাৰৱণ্ণনা

২৯৭. উব্ভতকন্তি তস্স নামং, উচ্চত্তা ৱা এৱং ৱুত্তং. সন্ধাগাৰন্তি নগৰমজ্ঝে সন্ধাগাৰসালা. সমণেন ৱাতি এত্থ যস্মা ঘৰৱত্থুপৰিগ্গহকালেযেৱ দেৱতা অত্তনো ৱসনট্ঠানং গণ্হন্তি. তস্মা দেৱেন ৱাতি অৱত্ৱা ‘‘সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেনা’’তি ৱুত্তং. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি ভগৱতো আগমনং সুত্ৱা ‘‘অম্হেহি গন্ত্ৱাপি ন ভগৱা আনীতো, দূতং পেসেত্ৱাপি ন পক্কোসাপিতো, সযমেৱ পন মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো অম্হাকং ৱসনট্ঠানং সম্পত্তো, অম্হেহি চ সন্ধাগাৰসালা কাৰিতা, এত্থ মযং দসবলং আনেত্ৱা মঙ্গলং ভণাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমিংসু.

২৯৮. যেন সন্ধাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসূতি তং দিৱসং কিৰ সন্ধাগাৰে চিত্তকম্মং নিট্ঠপেত্ৱা অট্টকা মুত্তমত্তা হোন্তি, বুদ্ধা চ নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা, অন্তোগামে ৱসেয্যুং ৱা নো ৱা. তস্মা ভগৱতো মনং জানিত্ৱাৱ পটিজগ্গিস্সামাতি চিন্তেত্ৱা তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু. ইদানি পন মনং লভিত্ৱা পটিজগ্গিতুকামা যেন সন্ধাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থৰিন্তি যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৱং. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে মল্লৰাজানো সন্ধাগাৰং পটিজগ্গিত্ৱা নগৰৱীথিযোপি সম্মজ্জাপেত্ৱা ধজে উস্সাপেত্ৱা গেহদ্ৱাৰেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিযো চ ঠপাপেত্ৱা সকলনগৰং দীপমালাদীহি ৱিপ্পকিণ্ণতাৰকং ৱিয কত্ৱা খীৰপাযকে দাৰকে খীৰং পায্যেথ, দহৰে কুমাৰে লহুং লহুং ভোজাপেত্ৱা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা কৰিত্থ, অজ্জ একৰত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৱসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তীতি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সযং দণ্ডদীপিকং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.

২৯৯. ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি ভগৱন্তং পুৰতো কত্ৱা. তত্থ ভগৱা ভিক্খূনঞ্চেৱ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো অতিৱিয ৱিৰোচতি, সমন্তপাসাদিকো সুৱণ্ণৱণ্ণো অভিৰূপো দস্সনীযো. পুৰিমকাযতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থং ঠানং গণ্হাতি. পচ্ছিমকাযতো. দক্খিণহত্থতো. ৱামহত্থতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থং ঠানং গণ্হাতি. উপৰি কেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৱট্টেহি মোৰগীৱৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা গগনতলে অসীতিহত্থং ঠানং গণ্হাতি. হেট্ঠা পাদতলেহি পৱাড়ৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা ঘনপথৱিযং অসীতিহত্থং ঠানং গণ্হাতি. এৱং সমন্তা অসীতি হত্থমত্তং ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা ৱিপ্ফন্দমানা ৱিধাৱন্তি. সব্বে দিসাভাগা সুৱণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৱিকিৰিযমানা ৱিয সুৱণ্ণঘটতো নিক্খন্তসুৱণ্ণৰসধাৰাহি সিঞ্চমানা ৱিয পসাৰিতসুৱণ্ণপটপৰিক্খিত্তা ৱিয ৱেৰম্ভৱাতসমুট্ঠিতকিংসুককণিকাৰপুপ্ফচুণ্ণসমাকিণ্ণা ৱিয চ ৱিপ্পকাসন্তি.

ভগৱতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণসমুজ্জলং সৰীৰং সমুগ্গততাৰকং ৱিয গগনতলং, ৱিকসিতমিৱ পদুমৱনং, সব্বপালিফুল্লো ৱিয যোজনসতিকো পাৰিচ্ছত্তকো পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৱত্তিংসচন্দানং দ্ৱত্তিংসসূৰিযানং দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তিৰাজানং দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজানং দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানং ৱিয ৱিৰোচতি. পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না ভিক্খূপি সব্বেৱ অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা চোদকা পাপগৰহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাৱিমুত্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পৰিৱাৰিতো ভগৱা ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণক্খন্ধো, ৰত্তপদুমৱনসণ্ডমজ্ঝগতা ৱিয সুৱণ্ণনাৱা, পৱাড়ৱেদিকাপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণপাসাদো ৱিৰোচিত্থ.

অসীতিমহাথেৰাপি নং মেঘৱণ্ণং পংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা মণিৱম্মৱম্মিতা ৱিয মহানাগা পৰিৱাৰযিংসু ৱন্তৰাগা ভিন্নকিলেসা ৱিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা. ইতি ভগৱা সযং ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেহি, ৱীতদোসো ৱীতদোসেহি, ৱীতমোহো ৱীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো বহুস্সুতবুদ্ধেহি পৰিৱাৰিতো পত্তপৰিৱাৰিতং ৱিয কেসৰং, কেসৰপৰিৱাৰিতা ৱিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ছদ্দন্তো নাগৰাজা, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ধতৰট্ঠো হংসৰাজা, সেনঙ্গপৰিৱাৰিতো ৱিয চক্কৱত্তিৰাজা, মৰুগণপৰিৱাৰিতো ৱিয সক্কো দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মগণপৰিৱাৰিতো ৱিয হাৰিতো মহাব্ৰহ্মা, অসমেন বুদ্ধৱেসেন অপৰিমাণেন বুদ্ধৱিলাসেন তস্সং পৰিসতি নিসিন্নো পাৱেয্যকে মল্লে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা উয্যোজেসি.

এত্থ চ ধম্মিকথা নাম সন্ধাগাৰঅনুমোদনপ্পটিসংযুত্তা পকিণ্ণককথা ৱেদিতব্বা. তদা হি ভগৱা আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয পথৱোজং আকড্ঢন্তো ৱিয মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৱা চালেন্তো ৱিয যোজনিযমধুগণ্ডং চক্কযন্তেন পীড়েত্ৱা মধুপানং পাযমানো ৱিয চ পাৱেয্যকানং মল্লানং হিতসুখাৱহং পকিণ্ণককথং কথেসি.

৩০০. তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি যং যং দিসং অনুৱিলোকেতি, তত্থ তত্থ তুণ্হীভূতমেৱ. অনুৱিলোকেত্ৱাতি মংসচক্খুনা দিব্বচক্খুনাতি দ্ৱীহি চক্খূহি ততো ততো ৱিলোকেত্ৱা. মংসচক্খুনা হি নেসং বহিদ্ধা ইৰিযাপথং পৰিগ্গহেসি. তত্থ একভিক্খুস্সাপি নেৱ হত্থকুক্কুচ্চং ন পাদকুক্কুচ্চং অহোসি, ন কোচি সীসমুক্খিপি, ন কথং কথেসি, ন নিদ্দাযন্তো নিসীদি. সব্বেপি তীহি সিক্খাহি সিক্খিতা নিৱাতে পদীপসিখা ৱিয নিচ্চলা নিসীদিংসু. ইতি নেসং ইমং ইৰিযাপথং মংসচক্খুনা পৰিগ্গহেসি. আলোকং পন ৱড্ঢযিত্ৱা দিব্বচক্খুনা হদযৰূপং দিস্ৱা অব্ভন্তৰগতং সীলং ওলোকেসি. সো অনেকসতানং ভিক্খূনং অন্তোকুম্ভিযং জলমানং পদীপং ৱিয অৰহত্তুপগং সীলং অদ্দস. আৰদ্ধৱিপস্সকা হি তে ভিক্খূ. ইতি নেসং সীলং দিস্ৱা ‘‘ইমেপি ভিক্খূ ময্হং অনুচ্ছৱিকা, অহম্পি ইমেসং অনুচ্ছৱিকো’’তি চক্খুতলেসু নিমিত্তং ঠপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং ওলোকেত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতী’’তি. কস্মা আগিলাযতি? ভগৱতো হি ছব্বস্সানি মহাপধানং পদহন্তস্স মহন্তং কাযদুক্খং অহোসি. অথস্স অপৰভাগে মহল্লককালে পিট্ঠিৱাতো উপ্পজ্জি.

সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱাতি সন্ধাগাৰস্স কিৰ একপস্সে তে ৰাজানো কপ্পিযমঞ্চকং পঞ্ঞপেসুং ‘‘অপ্পেৱ নাম সত্থা নিপজ্জেয্যা’’তি. সত্থাপি চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং ইমেসং মহপ্ফলং ভৱিস্সতীতি তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা নিপজ্জি.

ভিন্ননিগণ্ঠৱত্থুৱণ্ণনা

৩০১. তস্স কালঙ্কিৰিযাযাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.

৩০২. আমন্তেসীতি ভণ্ডনাদিৱূপসমকৰং স্ৱাখ্যাতং ধম্মং দেসেতুকামো আমন্তেসি.

এককৱণ্ণনা

৩০৩. তত্থাতি তস্মিং ধম্মে. সঙ্গাযিতব্বন্তি সমগ্গেহি গাযিতব্বং, একৱচনেহি অৱিৰুদ্ধৱচনেহি ভণিতব্বং. ন ৱিৱদিতব্বন্তি অত্থে ৱা ব্যঞ্জনে ৱা ৱিৱাদো ন কাতব্বো. একো ধম্মোতি এককদুকতিকাদিৱসেন বহুধা সামগ্গিৰসং দস্সেতুকামো পঠমং তাৱ ‘‘একো ধম্মো’’তি আহ. সব্বে সত্তাতি কামভৱাদীসু সঞ্ঞাভৱাদীসু একৱোকাৰভৱাদীসু চ সব্বভৱেসু সব্বে সত্তা. আহাৰট্ঠিতিকাতি আহাৰতো ঠিতি এতেসন্তি আহাৰট্ঠিতিকা. ইতি সব্বসত্তানং ঠিতি হেতু আহাৰো নাম একো ধম্মো অম্হাকং সত্থাৰা যাথাৱতো ঞত্ৱা সম্মদক্খাতো আৱুসোতি দীপেতি.

ননু চ এৱং সন্তে যং ৱুত্তং ‘‘অসঞ্ঞসত্তা দেৱা অহেতুকা অনাহাৰা অফস্সকা’’তিআদি, (ৱিভ. ১০১৭) তং ৱচনং ৱিৰুজ্ঝতীতি, ন ৱিৰুজ্ঝতি. তেসঞ্হি ঝানং আহাৰো হোতি. এৱং সন্তেপি ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায. কতমে চত্তাৰো? কবড়ীকাৰো আহাৰো ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৱিঞ্ঞাণং চতুত্থ’’ন্তি (সং. নি. ২.১১) ইদম্পি ৱিৰুজ্ঝতীতি, ইদম্পি ন ৱিৰুজ্ঝতি. এতস্মিঞ্হি সুত্তে নিপ্পৰিযাযেন আহাৰলক্খণাৱ ধম্মা আহাৰাতি ৱুত্তা. ইধ পন পৰিযাযেন পচ্চযো আহাৰোতি ৱুত্তো. সব্বধম্মানঞ্হি পচ্চযো লদ্ধুং ৱট্টতি. সো চ যং যং ফলং জনেতি, তং তং আহৰতি নাম, তস্মা আহাৰোতি ৱুচ্চতি. তেনেৱাহ ‘‘অৱিজ্জম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চ, ভিক্খৱে, অৱিজ্জায আহাৰো? পঞ্চনীৱৰণাতিস্স ৱচনীযং. পঞ্চনীৱৰণেপাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চ, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং নীৱৰণানং আহাৰো? অযোনিসোমনসিকাৰোতিস্স ৱচনীয’’ন্তি (অ. নি. ১০.৬১). অযং ইধ অধিপ্পেতো.

এতস্মিঞ্হি পচ্চযাহাৰে গহিতে পৰিযাযাহাৰোপি নিপ্পৰিযাযাহাৰোপি সব্বো গহিতোৱ হোতি. তত্থ অসঞ্ঞভৱে পচ্চযাহাৰো লব্ভতি. অনুপ্পন্নে হি বুদ্ধে তিত্থাযতনে পব্বজিতা ৱাযোকসিণে পৰিকম্মং কত্ৱা চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ধী চিত্তং, ধিব্বতেতং চিত্তং চিত্তস্স নাম অভাৱোযেৱ সাধু, চিত্তঞ্হি নিস্সাযেৱ ৱধবন্ধাদিপচ্চযং দুক্খং উপ্পজ্জতি. চিত্তে অসতি নত্থেতন্তি খন্তিং ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানা কালঙ্কত্ৱা অসঞ্ঞভৱে নিব্বত্তন্তি. যো যস্স ইৰিযাপথো মনুস্সলোকে পণিহিতো অহোসি, সো তেন ইৰিযাপথেন নিব্বত্তিত্ৱা পঞ্চ কপ্পসতানি ঠিতো ৱা নিসিন্নো ৱা নিপন্নো ৱা হোতি. এৱৰূপানম্পি সত্তানং পচ্চযাহাৰো লব্ভতি. তে হি যং ঝানং ভাৱেত্ৱা নিব্বত্তা, তদেৱ নেসং পচ্চযো হোতি. যথা জিযাৱেগেন খিত্তসৰো যাৱ জিযাৱেগো অত্থি, তাৱ গচ্ছতি, এৱং যাৱ ঝানপচ্চযো অত্থি, তাৱ তিট্ঠন্তি. তস্মিং নিট্ঠিতে খীণৱেগো সৰো ৱিয পতন্তি. যে পন তে নেৰযিকা নেৱ উট্ঠানফলূপজীৱী ন পুঞ্ঞফলূপজীৱীতি ৱুত্তা, তেসং কো আহাৰোতি? তেসং কম্মমেৱ আহাৰো. কিং পঞ্চ আহাৰা অত্থীতি চে. পঞ্চ, ন পঞ্চাতি ইদং ন ৱত্তব্বং. ননু পচ্চযো আহাৰোতি ৱুত্তমেতং. তস্মা যেন কম্মেন তে নিৰযে নিব্বত্তা, তদেৱ তেসং ঠিতিপচ্চযত্তা আহাৰো হোতি. যং সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘ন চ তাৱ কালঙ্কৰোতি, যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তী হোতী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০).

কবড়ীকাৰং আহাৰং আৰব্ভ চেত্থ ৱিৱাদো ন কাতব্বো. মুখে উপ্পন্নো খেড়োপি হি তেসং আহাৰকিচ্চং সাধেতি. খেড়োপি হি নিৰযে দুক্খৱেদনিযো হুত্ৱা পচ্চযো হোতি, সগ্গে সুখৱেদনিযো. ইতি কামভৱে নিপ্পৰিযাযেন চত্তাৰো আহাৰা. ৰূপাৰূপভৱেসু ঠপেত্ৱা অসঞ্ঞং সেসানং তযো. অসঞ্ঞানঞ্চেৱ অৱসেসানঞ্চ পচ্চযাহাৰোতি ইমিনা আহাৰেন ‘‘সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা’’তি এতং পঞ্হং কথেত্ৱা ‘‘অযং খো আৱুসো’’তি এৱং নিয্যাতনম্পি ‘‘অত্থি খো আৱুসো’’তি পুন উদ্ধৰণম্পি অকত্ৱা ‘‘সব্বে সত্তা সঙ্খাৰট্ঠিতিকা’’তি দুতিযপঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি.

কস্মা পন ন নিয্যাতেসি ন উদ্ধৰিত্থ? তত্থ তত্থ নিয্যাতিযমানেপি উদ্ধৰিযমানেপি পৰিযাপুণিতুং ৱাচেতুং দুক্খং হোতি, তস্মা দ্ৱে একাবদ্ধে কত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. ইমস্মিম্পি ৱিস্সজ্জনে হেট্ঠা ৱুত্তপচ্চযোৱ অত্তনো ফলস্স সঙ্খৰণতো সঙ্খাৰোতি ৱুত্তো. ইতি হেট্ঠা আহাৰপচ্চযো কথিতো, ইধ সঙ্খাৰপচ্চযোতি অযমেত্থ হেট্ঠিমতো ৱিসেসো. ‘‘হেট্ঠা নিপ্পৰিযাযাহাৰো গহিতো, ইধ পৰিযাযাহাৰোতি এৱং গহিতে ৱিসেসো পাকটো ভৱেয্য, নো চ গণ্হিংসূ’তি মহাসীৱত্থেৰো আহ. ইন্দ্ৰিযবদ্ধস্সপি হি অনিন্দ্ৰিযবদ্ধস্সপি পচ্চযো লদ্ধুং ৱট্টতি. ৱিনা পচ্চযেন ধম্মো নাম নত্থি. তত্থ অনিন্দ্ৰিযবদ্ধস্স তিণৰুক্খলতাদিনো পথৱীৰসো আপোৰসো চ পচ্চযো হোতি. দেৱে অৱস্সন্তে হি তিণাদীনি মিলাযন্তি, ৱস্সন্তে চ পন হৰিতানি হোন্তি. ইতি তেসং পথৱীৰসো আপোৰসো চ পচ্চযো হোতি. ইন্দ্ৰিযবদ্ধস্স অৱিজ্জা তণ্হা কম্মং আহাৰোতি এৱমাদযো পচ্চযা, ইতি হেট্ঠা পচ্চযোযেৱ আহাৰোতি কথিতো, ইধ সঙ্খাৰোতি. অযমেৱেত্থ ৱিসেসো.

অযং খো, আৱুসোতি আৱুসো অম্হাকং সত্থাৰা মহাবোধিমণ্ডে নিসীদিত্ৱা সযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সচ্ছিকত্ৱা অযং একধম্মো দেসিতো. তত্থ একধম্মে তুম্হেহি সব্বেহেৱ সঙ্গাযিতব্বং ন ৱিৱদিতব্বং. যথযিদং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি যথা সঙ্গাযমানানং তুম্হাকং ইদং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং অদ্ধনিযং অস্স. একেন হি ভিক্খুনা ‘‘অত্থি, খো আৱুসো, একো ধম্মো সম্মদক্খাতো. কতমো একো ধম্মো? সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা. সব্বে সত্তা সঙ্খাৰট্ঠিতিকা’’তি কথিতে তস্স কথং সুত্ৱা অঞ্ঞো কথেস্সতি. তস্সপি অঞ্ঞোতি এৱং পৰম্পৰকথানিযমেন ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰং তিট্ঠমানং সদেৱকস্স লোকস্স অত্থায হিতায ভৱিস্সতীতি এককৱসেন ধম্মসেনাপতি সাৰিপুত্তত্থেৰো সামগ্গিৰসং দস্সেসীতি.

এককৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুকৱণ্ণনা

৩০৪. ইতি এককৱসেন সামগ্গিৰসং দস্সেত্ৱা ইদানি দুকৱসেন দস্সেতুং পুন দেসনং আৰভি. তত্থ নামৰূপদুকে নামন্তি চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা নিব্বানঞ্চ. তত্থ চত্তাৰো খন্ধা নামনট্ঠেন নামং. নামনট্ঠেনাতি নামকৰণট্ঠেন. যথা হি মহাজনসম্মতত্তা মহাসম্মতস্স ‘‘মহাসম্মতো’’তি নামং অহোসি, যথা মাতাপিতৰো ‘‘অযং তিস্সো নাম হোতু, ফুস্সো নাম হোতূ’’তি এৱং পুত্তস্স কিত্তিমনামং কৰোন্তি, যথা ৱা ‘‘ধম্মকথিকো ৱিনযধৰো’’তি গুণতো নামং আগচ্ছতি, ন এৱং ৱেদনাদীনং. ৱেদনাদযো হি মহাপথৱীআদযো ৱিয অত্তনো নামং কৰোন্তাৱ উপ্পজ্জন্তি. তেসু উপ্পন্নেসু তেসং নামং উপ্পন্নমেৱ হোতি. ন হি ৱেদনং উপ্পন্নং ‘‘ত্ৱং ৱেদনা নাম হোহী’’তি, কোচি ভণতি, ন চস্সা যেন কেনচি কাৰণেন নামগ্গহণকিচ্চং অত্থি, যথা পথৱিযা উপ্পন্নায ‘‘ত্ৱং পথৱী নাম হোহী’’তি নামগ্গহণকিচ্চং নত্থি, চক্কৱাড়সিনেৰুম্হি চন্দিমসূৰিযনক্খত্তেসু উপ্পন্নেসু ‘‘ত্ৱং চক্কৱাড়ং নাম, ত্ৱং নক্খত্তং নাম হোহী’’তি নামগ্গহণকিচ্চং নত্থি, নামং উপ্পন্নমেৱ হোতি, ওপপাতিকা পঞ্ঞত্তি নিপততি, এৱং ৱেদনায উপ্পন্নায ‘‘ত্ৱং ৱেদনা নাম হোহী’’তি নামগ্গহণকিচ্চং নত্থি, তায উপ্পন্নায ৱেদনাতি নামং উপ্পন্নমেৱ হোতি. সঞ্ঞাদীসুপি এসেৱ নযো অতীতেপি হি ৱেদনা ৱেদনাযেৱ. সঞ্ঞা. সঙ্খাৰা. ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণমেৱ. অনাগতেপি. পচ্চুপ্পন্নেপি. নিব্বানং পন সদাপি নিব্বানমেৱাতি. নামনট্ঠেন নামং. নমনট্ঠেনাপি চেত্থ চত্তাৰো খন্ধা নামং. তে হি আৰম্মণাভিমুখং নমন্তি. নামনট্ঠেন সব্বম্পি নামং. চত্তাৰো হি খন্ধা আৰম্মণে অঞ্ঞমঞ্ঞং নামেন্তি, নিব্বানং আৰম্মণাধিপতিপচ্চযতায অত্তনি অনৱজ্জধম্মে নামেতি.

ৰূপন্তি চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায ৰূপং, তং সব্বম্পি ৰুপ্পনট্ঠেন ৰূপং. তস্স ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

অৱিজ্জাতি দুক্খাদীসু অঞ্ঞাণং. অযম্পি ৱিত্থাৰতো ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতাযেৱ. ভৱতণ্হাতি ভৱপত্থনা. যথাহ ‘‘তত্থ কতমা ভৱতণ্হা? যো ভৱেসু ভৱচ্ছন্দো’’তিআদি (ধ. স. ১৩১৯).

ভৱদিট্ঠীতি ভৱো ৱুচ্চতি সস্সতং, সস্সতৱসেন উপ্পজ্জনকদিট্ঠি. সা ‘‘তত্থ কতমা ভৱদিট্ঠি? ‘ভৱিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’তি যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগত’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ১৩২০) নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতা. ৱিভৱদিট্ঠীতি ৱিভৱো ৱুচ্চতি উচ্ছেদং, উচ্ছেদৱসেন উপ্পজ্জনকদিট্ঠি. সাপি ‘‘তত্থ কতমা ৱিভৱদিট্ঠি? ‘ন ভৱিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’তি (ধ. স. ২৮৫). যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগত’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ১৩২১) নযেন তত্থেৱ ৱিত্থাৰিতা.

অহিৰিকন্তি ‘‘যং ন হিৰীযতি হিৰীযিতব্বেনা’’তি (ধ. স. ১৩২৮) এৱং ৱিত্থাৰিতা নিল্লজ্জতা. অনোত্তপ্পন্তি ‘‘যং ন ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেনা’’তি (ধ. স. ১৩২৯) এৱং ৱিত্থাৰিতো অভাযনকআকাৰো.

হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি ‘‘যং হিৰীযতি হিৰীযিতব্বেন, ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেনা’’তি (ধ. স. ১৩৩০-৩১) এৱং ৱিত্থাৰিতানি হিৰিওত্তপ্পানি. অপি চেত্থ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা হিৰী, বহিদ্ধাসমুট্ঠানং ওত্তপ্পং. অত্তাধিপতেয্যা হিৰী, লোকাধিপতেয্যং ওত্তপ্পং. লজ্জাসভাৱসণ্ঠিতা হিৰী, ভযসভাৱসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তা.

দোৱচস্সতাতি দুক্খং ৱচো এতস্মিং ৱিপ্পটিকূলগাহিম্হি ৱিপচ্চনীকসাতে অনাদৰে পুগ্গলেতি দুব্বচো, তস্স কম্মং দোৱচস্সং, তস্স ভাৱো দোৱচস্সতা. ৱিত্থাৰতো পনেসা ‘‘তত্থ কতমা দোৱচস্সতা? সহধম্মিকে ৱুচ্চমানে দোৱচস্সায’’ন্তি (ধ. স. ১৩৩২) অভিধম্মে আগতা. সা অত্থতো সঙ্খাৰক্খন্ধো হোতি. ‘‘চতুন্নঞ্চ খন্ধানং এতেনাকাৰেন পৱত্তানং এতং অধিৱচন’’ন্তি ৱদন্তি. পাপমিত্ততাতি পাপা অস্সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি পাপমিত্তো, তস্স ভাৱো পাপমিত্ততা. ৱিত্থাৰতো পনেসা – ‘‘তত্থ কতমা পাপমিত্ততা? যে তে পুগ্গলা অস্সদ্ধা দুস্সীলা অপ্পস্সুতা মচ্ছৰিনো দুপ্পঞ্ঞা. যা তেসং সেৱনা নিসেৱনা সংসেৱনা ভজনা সংভজনা ভত্তি সংভত্তি তংসম্পৱঙ্কতা’’তি (ধ. স. ১৩৩৩) এৱং আগতা. সাপি অত্থতো দোৱচস্সতা ৱিয দট্ঠব্বা.

সোৱচস্সতা চ কল্যাণমিত্ততা চ ৱুত্তপ্পটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বা. উভোপি পনেতা ইধ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা.

আপত্তিকুসলতাতি ‘‘পঞ্চপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তিযো, সত্তপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তিযো. যা তাসং আপত্তীনং আপত্তিকুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৩৬) এৱং ৱুত্তো আপত্তিকুসলভাৱো.

আপত্তিৱুট্ঠানকুসলতাতি ‘‘যা তাহি আপত্তীহি ৱুট্ঠানকুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৩৭) এৱং ৱুত্তা সহ কম্মৱাচায আপত্তীহি ৱুট্ঠানপৰিচ্ছেদজাননা পঞ্ঞা.

সমাপত্তিকুসলতাতি ‘‘অত্থি সৱিতক্কসৱিচাৰা সমাপত্তি, অত্থি অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা সমাপত্তি, অত্থি অৱিতক্কঅৱিচাৰা সমাপত্তি. যা তাসং সমাপত্তীনং কুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৩৮) এৱং ৱুত্তা সহ পৰিকম্মেন অপ্পনাপৰিচ্ছেদজাননা পঞ্ঞা. সমাপত্তিৱুট্ঠানকুসলতাতি ‘‘যা তাহি সমাপত্তীহি ৱুট্ঠানকুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৩৯) এৱং ৱুত্তা যথাপৰিচ্ছিন্নসমযৱসেনেৱ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠানসমত্থা ‘‘এত্তকং গতে সূৰিযে উট্ঠহিস্সামী’’তি ৱুট্ঠানকালপৰিচ্ছেদকা পঞ্ঞা.

ধাতুকুসলতাতি ‘‘অট্ঠাৰস ধাতুযো চক্খুধাতু…পে… মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. যা তাসং ধাতূনং কুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৪০) এৱং ৱুত্তা অট্ঠাৰসন্নং ধাতূনং সভাৱপৰিচ্ছেদকা সৱনধাৰণসম্মসনপটিৱেধপঞ্ঞা. মনসিকাৰকুসলতাতি ‘‘যা তাসং ধাতূনং মনসিকাৰকুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৪১) এৱং ৱুত্তা তাসংযেৱ ধাতূনং সম্মসনপটিৱেধপচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা.

আযতনকুসলতাতি ‘‘দ্ৱাদসাযতনানি চক্খাযতনং…পে… ধম্মাযতনং. যা তেসং আযতনানং আযতনকুসলতা পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৪২) এৱং ৱুত্তা দ্ৱাদসন্নং আযতনানং উগ্গহমনসিকাৰপজাননা পঞ্ঞা. অপিচ ধাতুকুসলতাপি উগ্গহমনসিকাৰসৱনসম্মসনপটিৱেধপচ্চৱেক্খণেসু ৱত্ততি মনসিকাৰকুসলতাপি আযতনকুসলতাপি. অযং পনেত্থ ৱিসেসো, সৱনউগ্গহপচ্চৱেক্খণা লোকিযা, পটিৱেধো লোকুত্তৰো, সম্মসনমনসিকাৰা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা. পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলতাতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা…পে… সমুদযো হোতীতি যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৪৩) এৱং ৱুত্তা দ্ৱাদসন্নং পচ্চযাকাৰানং উগ্গহাদিৱসেন পৱত্তা পঞ্ঞা.

ঠানকুসলতাতি ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতুপচ্চযা উপ্পাদায তং তং ঠানন্তি যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৪৪) এৱং ৱুত্তা ‘‘চক্খুং ৱত্থুং কত্ৱা ৰূপং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নস্স চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স চক্খুৰূপং (ধ. স. অট্ঠ. ১৩৪৪) ঠানঞ্চেৱ কাৰণঞ্চা’’তি এৱং ঠানপৰিচ্ছিন্দনসমত্থা পঞ্ঞা. অট্ঠানকুসলতাতি ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায তং তং অট্ঠানন্তি যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা’’তি (ধ. স. ১৩৪৫) এৱং ৱুত্তা ‘‘চক্খুং ৱত্থুং কত্ৱা ৰূপং আৰম্মণং কত্ৱা সোতৱিঞ্ঞাণাদীনি নুপ্পজ্জন্তি, তস্মা তেসং চক্খুৰূপং ন ঠানং ন কাৰণ’’ন্তি এৱং অট্ঠানপৰিচ্ছিন্দনসমত্থা পঞ্ঞা অপিচ এতস্মিং দুকে ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, ঠানাঠানকুসলো ভিক্খূতি অলং ৱচনাযাতি. ইধানন্দ, ভিক্খু অট্ঠানমেতং অনৱকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি পজানাতি. ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি, যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.১২৭) ইমিনাপি সুত্তেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

অজ্জৱন্তি গোমুত্তৱঙ্কতা চন্দৱঙ্কতা নঙ্গলকোটিৱঙ্কতাতি তযো অনজ্জৱা. একচ্চো হি ভিক্খু পঠমৱযে একৱীসতিযা অনেসনাসু ছসু চ অগোচৰেসু চৰতি, মজ্ঝিমপচ্ছিমৱযেসু লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো হোতি, অযং গোমুত্তৱঙ্কতা নাম. একো পঠমৱযেপি পচ্ছিমৱযেপি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং পূৰেতি, লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো হোতি, মজ্ঝিমৱযে পুৰিমসদিসো, অযং চন্দৱঙ্কতা নাম. একো পঠমৱযেপি মজ্ঝিমৱযেপি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং পূৰেতি, লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো হোতি, পচ্ছিমৱযে পুৰিমসদিসো অযং নঙ্গলকোটিৱঙ্কতা নাম. একো সব্বমেতং ৱঙ্কতং পহায তীসুপি ৱযেসু পেসলো লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো হোতি. তস্স যো সো উজুভাৱো, ইদং অজ্জৱং নাম. অভিধম্মেপি ৱুত্তং – ‘‘তত্থ কতমো অজ্জৱো. যা অজ্জৱতা অজিম্হতা অৱঙ্কতা অকুটিলতা, অযং ৱুচ্চতি অজ্জৱো’’তি (ধ. স. ১৩৪৬). লজ্জৱন্তি ‘‘তত্থ কতমো লজ্জৱো? যো হিৰীযতি হিৰীযিতব্বেন হিৰীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. অযং ৱুচ্চতি লজ্জৱো’’তি এৱং ৱুত্তো লজ্জীভাৱো.

খন্তীতি ‘‘তত্থ কতমা খন্তি? যা খন্তি খমনতা অধিৱাসনতা অচণ্ডিক্কং অনস্সুৰোপো অত্তমনতা চিত্তস্সা’’তি (ধ. স. ১৩৪৮) এৱং ৱুত্তা অধিৱাসনখন্তি. সোৰচ্চন্তি ‘‘তত্থ কতমং সোৰচ্চং? যো কাযিকো অৱীতিক্কমো, ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো. ইদং ৱুচ্চতি সোৰচ্চং. সব্বোপি সীলসংৱৰো সোৰচ্চ’’ন্তি (ধ. স. ১৩৪৯) এৱং ৱুত্তো সুৰতভাৱো.

সাখল্যন্তি ‘‘তত্থ কতমং সাখল্যং? যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং পহায যা সা ৱাচা নেড়া কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. যা তত্থ সণ্হৱাচতা সখিলৱাচতা অফৰুসৱাচতা. ইদং ৱুচ্চতি সাখল্য’’ন্তি (ধ. স. ১৩৫০) এৱং ৱুত্তো সম্মোদকমুদুকভাৱো. পটিসন্থাৰোতি অযং লোকসন্নিৱাসো আমিসেন ধম্মেন চাতি দ্ৱীহি ছিদ্দো, তস্স তং ছিদ্দং যথা ন পঞ্ঞাযতি, এৱং পীঠস্স ৱিয পচ্চত্থৰণেন আমিসেন ধম্মেন চ পটিসন্থৰণং. অভিধম্মেপি ৱুত্তং ‘‘তত্থ কতমো পটিসন্থাৰো? আমিসপটিসন্থাৰো চ ধম্মপটিসন্থাৰো চ. ইধেকচ্চো পটিসন্থাৰকো হোতি আমিসপটিসন্থাৰেন ৱা ধম্মপটিসন্থাৰেন ৱা. অযং ৱুচ্চতি পটিসন্থাৰো’’তি (ধ. স. ১৩৫১). এত্থ চ আমিসেন সঙ্গহো আমিসপটিসন্থাৰো নাম. তং কৰোন্তেন মাতাপিতূনং ভিক্খুগতিকস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰস্স ৰঞ্ঞো চোৰানঞ্চ অগ্গং অগ্গহেত্ৱাপি দাতুং ৱট্টতি. আমসিত্ৱা দিন্নে হি ৰাজানো চ চোৰা চ অনত্থম্পি কৰোন্তি জীৱিতক্খযম্পি পাপেন্তি, অনামসিত্ৱা দিন্নে অত্তমনা হোন্তি. চোৰনাগৱত্থুআদীনি চেত্থ ৱত্থূনি কথেতব্বানি. তানি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ১৮৫-৭) ৱিত্থাৰিতানি. সক্কচ্চং উদ্দেসদানং পাড়িৱণ্ণনা ধম্মকথাকথনন্তি এৱং ধম্মেন সঙ্গহো ধম্মপটিসন্থাৰো নাম.

অৱিহিংসাতি কৰুণাপি কৰুণাপুব্বভাগোপি. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘তত্থ কতমা অৱিহিংসা? যা সত্তেসু কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি, অযং ৱুচ্চতি অৱিহিংসা’’তি. সোচেয্যন্তি মেত্তায চ মেত্তাপুব্বভাগস্স চ ৱসেন সুচিভাৱো. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘তত্থ কতমং সোচেয্যং? যা সত্তেসু মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি, ইদং ৱুচ্চতি সোচেয্য’’ন্তি.

মুট্ঠস্সচ্চন্তি সতিৱিপ্পৱাসো, যথাহ ‘‘তত্থ কতমং মুট্ঠস্সচ্চং? যা অসতি অননুস্সতি অপ্পটিস্সতি অস্সৰণতা অধাৰণতা পিলাপনতা সম্মুস্সনতা, ইদং ৱুচ্চতি মুট্ঠস্সচ্চং’’ (ধ. স. ১৩৫৬). অসম্পজঞ্ঞন্তি, ‘‘তত্থ কতমং অসম্পজঞ্ঞং? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূল’’ন্তি এৱং ৱুত্তা অৱিজ্জাযেৱ. সতি সতিযেৱ. সম্পজঞ্ঞং ঞাণং.

ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতাতি ‘‘তত্থ কতমা ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতা? ইধেকচ্চো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিমিত্তগ্গাহী হোতী’’তিআদিনা (ধ. স. ১৩৫২) নযেন ৱিত্থাৰিতো ইন্দ্ৰিযসংৱৰভেদো. ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতাতি ‘‘তত্থ কতমা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা? ইধেকচ্চো অপ্পটিসঙ্খা অযোনিসো আহাৰং আহাৰেতি দৱায মদায মণ্ডনায ৱিভূসনায. যা তত্থ অসন্তুট্ঠিতা অমত্তঞ্ঞুতা অপ্পটিসঙ্খা ভোজনে’’তি এৱং আগতো ভোজনে অমত্তঞ্ঞুভাৱো. অনন্তৰদুকো ৱুত্তপ্পটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বো.

পটিসঙ্খানবলন্তি ‘‘তত্থ কতমং পটিসঙ্খানবলং? যা পঞ্ঞা পজাননা’’তি এৱং ৱিত্থাৰিতং অপ্পটিসঙ্খায অকম্পনঞাণং. ভাৱনাবলন্তি ভাৱেন্তস্স উপ্পন্নং বলং. অত্থতো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গসীসেন সত্ত বোজ্ঝঙ্গা হোন্তি. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘তত্থ কতমং ভাৱনাবলং? যা কুসলানং ধম্মানং আসেৱনা ভাৱনা বহুলীকম্মং, ইদং ৱুচ্চতি ভাৱনাবলং. সত্তবোজ্ঝঙ্গা ভাৱনাবল’’ন্তি.

সতিবলন্তি অস্সতিযা অকম্পনৱসেন সতিযেৱ. সমাধিবলন্তি উদ্ধচ্চে অকম্পনৱসেন সমাধিযেৱ. সমথো সমাধি. ৱিপস্সনা পঞ্ঞা. সমথোৱ তং আকাৰং গহেত্ৱা পুন পৱত্তেতব্বস্স সমথস্স নিমিত্তৱসেন সমথনিমিত্তং পগ্গাহনিমিত্তেপি এসেৱ নযো. পগ্গাহো ৱীৰিযং. অৱিক্খেপো একগ্গতা. ইমেহি পন সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ পটিসঙ্খানবলঞ্চ ভাৱনাবলঞ্চ সতিবলঞ্চ সমাধিবলঞ্চ সমথো চ ৱিপ্পস্সনা চ সমথনিমিত্তঞ্চ পগ্গাহনিমিত্তঞ্চ পগ্গাহো চ অৱিক্খেপো চাতি ছহি দুকেহি পৰতো সীলদিট্ঠিসম্পদাদুকেন চ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা ধম্মা কথিতা.

সীলৱিপত্তীতি ‘‘তত্থ কতমা সীলৱিপত্তি? কাযিকো ৱীতিক্কমো…পে… সব্বম্পি দুস্সীল্যং সীলৱিপত্তী’’তি এৱং ৱুত্তো সীলৱিনাসকো অসংৱৰো. দিট্ঠিৱিপত্তীতি ‘‘তত্থ কতমা দিট্ঠিৱিপত্তি? নত্থি দিন্নং নত্থি যিট্ঠ’’ন্তি এৱং আগতা সম্মাদিট্ঠিৱিনাসিকা মিচ্ছাদিট্ঠি.

সীলসম্পদাতি ‘‘তত্থ কতমা সীলসম্পদা? কাযিকো অৱীতিক্কমো’’তি এৱং পুব্বে ৱুত্তসোৰচ্চমেৱ সীলস্স সম্পাদনতো পৰিপূৰণতো ‘‘সীলসম্পদা’’তি ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘সব্বোপি সীলসংৱৰো সীলসম্পদা’’তি ইদং মানসিকপৰিযাদানত্থং ৱুত্তং. দিট্ঠিসম্পদাতি ‘‘তত্থ কতমা দিট্ঠিসম্পদা? অত্থি দিন্নং অত্থি যিট্ঠং…পে… সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তীতি যা এৱৰূপা পঞ্ঞা পজাননা’’তি এৱং আগতং দিট্ঠিপাৰিপূৰিভূতং ঞাণং.

সীলৱিসুদ্ধীতি ৱিসুদ্ধিং পাপেতুং সমত্থং সীলং. অভিধম্মে পনাযং ‘‘তত্থ কতমা সীলৱিসুদ্ধি? কাযিকো অৱীতিক্কমো ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, অযং ৱুচ্চতি সীলৱিসুদ্ধী’’তি এৱং ৱিভত্তা. দিট্ঠিৱিসুদ্ধীতি ৱিসুদ্ধিং পাপেতুং সমত্থং দস্সনং. অভিধম্মে পনাযং ‘‘তত্থ কতমা দিট্ঠিৱিসুদ্ধি? কম্মস্সকতঞাণং সচ্চানুলোমিকঞাণং মগ্গসমঙ্গিস্সঞাণং ফলসমঙ্গিস্সঞাণ’’ন্তি এৱং ৱুত্তা. এত্থ চ তিৱিধং দুচ্চৰিতং অত্তনা কতম্পি পৰেন কতম্পি সকং নাম ন হোতি অত্থভঞ্জনতো. সুচৰিতং সকং নাম অত্থজননতোতি এৱং জাননং কম্মস্সকতঞাণং নাম. তস্মিং ঠত্ৱা বহুং ৱট্টগামিকম্মং আযূহিত্ৱা সুখতো সুখেনেৱ অৰহত্তং পত্তা গণনপথং ৱীতিৱত্তা. ৱিপস্সনাঞাণং পন ৱচীসচ্চঞ্চ অনুলোমেতি, পৰমত্থসচ্চঞ্চ ন ৱিলোমেতীতি সচ্চানুলোমিকং ঞাণন্তি ৱুত্তং.

‘‘দিট্ঠিৱিসুদ্ধি খো পন যথাদিট্ঠিস্স চ পধান’’ন্তি এত্থ দিট্ঠিৱিসুদ্ধীতি ঞাণদস্সনং কথিতং. যথাদিট্ঠিস্স চ পধানন্তি তংসম্পযুত্তমেৱ ৱীৰিযং. অপি চ পুৰিমপদেন চতুমগ্গঞাণং. পচ্ছিমপদেন তংসম্পযুত্তং ৱীৰিযং. অভিধম্মে পন ‘‘দিট্ঠিৱিসুদ্ধি খো পনাতি যা পঞ্ঞা পজাননা অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. যথাদিট্ঠিস্স চ পধানন্তি যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো সম্মাৱাযামো’’তি এৱং অযং দুকো ৱিভত্তো.

‘‘সংৱেগো চ সংৱেজনীযেসু ঠানেসূ’’তি এত্থ ‘‘সংৱেগোতি জাতিভযং জৰাভযং ব্যাধিভযং মৰণভয’’ন্তি এৱং জাতিআদীনি ভযতো দস্সনঞাণং. সংৱেজনীযং ঠানন্তি জাতিজৰাব্যাধিমৰণং. এতানি হি চত্তাৰি জাতি দুক্খা, জৰা দুক্খা, ব্যাধি দুক্খো, মৰণং দুক্খন্তি এৱং সংৱেগুপ্পত্তিকাৰণত্তা সংৱেজনীযং ঠানন্তি ৱুত্তানি. সংৱিগ্গস্স চ যোনিসো পধানন্তি এৱং সংৱেগজাতস্স উপাযপধানং. ‘‘ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতী’’তি এৱং আগতৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং.

অসন্তুট্ঠিতা চ কুসলেসু ধম্মেসূতি যা কুসলানং ধম্মানং ভাৱনায অসন্তুট্ঠস্স ভিয্যোকম্যতা, তায হি সমঙ্গীভূতো পুগ্গলো সীলং পূৰেত্ৱা ঝানং উপ্পাদেতি. ঝানং লভিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভতি. আৰদ্ধৱিপস্সকো অৰহত্তং অগহেত্ৱা অন্তৰা ৱোসানং নাপজ্জতি. অপ্পটিৱানিতা চ পধানস্মিন্তি ‘‘কুসলানং ধম্মানং ভাৱনায সক্কচ্চকিৰিযতা সাতচ্চকিৰিযতা অট্ঠিতকিৰিযতা অনোলীনৱুত্তিতা অনিক্খিত্তছন্দতা অনিক্খিত্তধুৰতা আসেৱনা ভাৱনা বহুলীকম্ম’’ন্তি এৱং ৱুত্তা ৰত্তিন্দিৱং ছ কোট্ঠাসে কত্ৱা জাগৰিযানুযোগৱসেন আৰদ্ধে পধানস্মিং অৰহত্তং অপত্ৱা অনিৱত্তনতা.

ৱিজ্জাতি তিস্সো ৱিজ্জা. ৱিমুত্তীতি দ্ৱে ৱিমুত্তিযো, চিত্তস্স চ অধিমুত্তি, নিব্বানঞ্চ. এত্থ চ অট্ঠ সমাপত্তিযো নীৱৰণাদীহি সুট্ঠু মুত্তত্তা অধিমুত্তি নাম. নিব্বানং সব্বসঙ্খততো মুত্তত্তা ৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বং.

খযে ঞাণন্তি কিলেসক্খযকৰে অৰিযমগ্গে ঞাণং. অনুপ্পাদে ঞাণন্তি পটিসন্ধিৱসেন অনুপ্পাদভূতে তংতংমগ্গৱজ্ঝকিলেসানং ৱা অনুপ্পাদপৰিযোসানে উপ্পন্নে অৰিযফলে ঞাণং. তেনেৱাহ ‘‘খযে ঞাণন্তি মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং. অনুপ্পাদে ঞাণন্তি ফলসমঙ্গিস্স ঞাণ’’ন্তি. ইমে খো, আৱুসোতিআদি এককে ৱুত্তনযেনেৱ যোজেতব্বং. ইতি পঞ্চতিংসায দুকানং ৱসেন থেৰো সামগ্গিৰসং দস্সেসীতি.

দুকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তিকৱণ্ণনা

৩০৫. ইতি দুকৱসেন সামগ্গিৰসং দস্সেত্ৱা ইদানি তিকৱসেন দস্সেতুং পুন আৰভি. তত্থ লুব্ভতীতি লোভো. অকুসলঞ্চ তং মূলঞ্চ, অকুসলানং ৱা মূলন্তি অকুসলমূলং. দুস্সতীতি দোসো. মুয্হতীতি মোহো. তেসং পটিপক্খনযেন অলোভাদযো ৱেদিতব্বা.

দুট্ঠু চৰিতানি, ৱিৰূপানি ৱা চৰিতানীতি দুচ্চৰিতানি. কাযেন দুচ্চৰিতং, কাযতো ৱা পৱত্তং দুচ্চৰিতন্তি কাযদুচ্চৰিতং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সুট্ঠু চৰিতানি, সুন্দৰানি ৱা চৰিতানীতি সুচৰিতানি. দ্ৱেপি চেতে তিকা পণ্ণত্তিযা ৱা কম্মপথেহি ৱা কথেতব্বা. পঞ্ঞত্তিযা তাৱ কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো কাযদুচ্চৰিতং. অৱীতিক্কমো কাযসুচৰিতং. ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো ৱচীদুচ্চৰিতং, অৱীতিক্কমো ৱচীসুচৰিতং. উভযত্থ পঞ্ঞত্তস্স সিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমোৱ মনোদুচ্চৰিতং, অৱীতিক্কমো মনোসুচৰিতং. অযং পণ্ণত্তিকথা. পাণাতিপাতাদযো পন তিস্সো চেতনা কাযদ্ৱাৰেপি ৱচীদ্ৱাৰেপি উপ্পন্না কাযদুচ্চৰিতং. চতস্সো মুসাৱাদাদিচেতনা ৱচীদুচ্চৰিতং. অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোদুচ্চৰিতং. পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স উপ্পন্না তিস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি কাযসুচৰিতং. মুসাৱাদাদীহি ৱিৰমন্তস্স চতস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি ৱচীসুচৰিতং. অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো সম্মাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোসুচৰিতন্তি অযং কম্মপথকথা.

কামপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো কামৱিতক্কো. ব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো. ৱিহিংসাপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো. তেসু দ্ৱে সত্তেসুপি সঙ্খাৰেসুপি উপ্পজ্জন্তি. কামৱিতক্কো হি পিযে মনাপে সত্তে ৱা সঙ্খাৰে ৱা ৱিতক্কেন্তস্স উপ্পজ্জতি. ব্যাপাদৱিতক্কো অপ্পিযে অমনাপে সত্তে ৱা সঙ্খাৰে ৱা কুজ্ঝিত্ৱা ওলোকনকালতো পট্ঠায যাৱ ৱিনাসনা উপ্পজ্জতি. ৱিহিংসাৱিতক্কো সঙ্খাৰেসু নুপ্পজ্জতি. সঙ্খাৰো হি দুক্খাপেতব্বো নাম নত্থি. ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসুন্তি চিন্তনকালে পন সত্তেসু উপ্পজ্জতি.

নেক্খম্মপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো নেক্খম্মৱিতক্কো. সো অসুভপুব্বভাগে কামাৱচৰো হোতি. অসুভজ্ঝানে ৰূপাৱচৰো. তং ঝানং পাদকং কত্ৱা উপ্পন্নমগ্গফলকালে লোকুত্তৰো. অব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো অব্যাপাদৱিতক্কো. সো মেত্তাপুব্বভাগে কামাৱচৰো হোতি. মেত্তাঝানে ৰূপাৱচৰো. তং ঝানং পাদকং কত্ৱা উপ্পন্নমগ্গফলকালে লোকুত্তৰো. অৱিহিংসাপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো অৱিহিংসাৱিতক্কো. সো কৰুণাপুব্বভাগে কামাৱচৰো. কৰুণাঝানে ৰূপাৱচৰো. তং ঝানং পাদকং কত্ৱা উপ্পন্নমগ্গফলকালে লোকুত্তৰো. যদা অলোভো সীসং হোতি, তদা ইতৰে দ্ৱে তদন্ৱাযিকা ভৱন্তি. যদা মেত্তা সীসং হোতি, তদা ইতৰে দ্ৱে তদন্ৱাযিকা ভৱন্তি. যদা কৰুণা সীসং হোতি, তদা ইতৰে দ্ৱে তদন্ৱাযিকা ভৱন্তীতি. কামসঙ্কপ্পাদযো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. দেসনামত্তমেৱ হেতং. অত্থতো পন কামৱিতক্কাদীনঞ্চ কামসঙ্কপ্পাদীনঞ্চ নানাকৰণং নত্থি.

কামপটিসংযুত্তা সঞ্ঞা কামসঞ্ঞা. ব্যাপাদপটিসংযুত্তা সঞ্ঞা ব্যাপাদসঞ্ঞা. ৱিহিংসাপটিসংযুত্তা সঞ্ঞা ৱিহিংসাসঞ্ঞা. তাসম্পি কামৱিতক্কাদীনং ৱিয উপ্পজ্জনাকাৰো ৱেদিতব্বো. তংসম্পযুত্তাযেৱ হি এতা. নেক্খম্মসঞ্ঞাদযোপি নেক্খম্মৱিতক্কাদিসম্পযুত্তাযেৱ. তস্মা তাসম্পি তথেৱ কামাৱচৰাদিভাৱো ৱেদিতব্বো.

কামধাতুআদীসু ‘‘কামপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো মিচ্ছাসঙ্কপ্পো. অযং ৱুচ্চতি কামধাতু. সব্বেপি অকুসলা ধম্মা কামধাতূ’’তি অযং কামধাতু. ‘‘ব্যাপাদপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো মিচ্ছাসঙ্কপ্পো. অযং ৱুচ্চতি ব্যাপাদধাতু. দসসু আঘাতৱত্থূসু চিত্তস্স আঘাতো পটিঘাতো অনত্তমনতা চিত্তস্সা’’তি অযং ব্যাপাদধাতু. ‘‘ৱিহিংসা পটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো মিচ্ছাসঙ্কপ্পো. অযং ৱুচ্চতি ৱিহিংসাধাতু. ইধেকচ্চো পাণিনা ৱা লেড্ডুনা ৱা দণ্ডেন ৱা সত্থেন ৱা ৰজ্জুযা ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা সত্তে ৱিহেঠেতী’’তি অযং ৱিহিংসাধাতু. তত্থ দ্ৱে কথা সব্বসঙ্গাহিকা চ অসম্ভিন্না চ. তত্থ কামধাতুযা গহিতায ইতৰা দ্ৱে গহিতাৱ হোন্তি, ততো পন নীহৰিত্ৱা অযং ব্যাপাদধাতু অযং ৱিহিংসাধাতূতি দস্সেতীতি অযং সব্বসঙ্গাহিককথা নাম. কামধাতুং কথেন্তো পন ভগৱা ব্যাপাদধাতুং ব্যাপাদধাতুট্ঠানে, ৱিহিংসাধাতুং ৱিহিংসাধাতুট্ঠানে ঠপেত্ৱা অৱসেসং কামধাতু নামাতি কথেসীতি অযং অসম্ভিন্নকথা নাম.

নেক্খম্মধাতুআদীসু ‘‘নেক্খম্মপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো সম্মাসঙ্কপ্পো. অযং ৱুচ্চতি নেক্খম্মধাতু. সব্বেপি কুসলা ধম্মা নেক্খম্মধাতূ’’তি অযং নেক্খম্মধাতু. ‘‘অব্যাপাদপটিসংযুত্তো তক্কো…পে… অযং ৱুচ্চতি অব্যাপাদধাতু. যা সত্তেসু মেত্তি…পে… মেত্তাচেতোৱিমুত্তী’’তি অযং অব্যাপাদধাতু. ‘‘অৱিহিংসাপটিসংযুত্তো তক্কো…পে… অযং ৱুচ্চতি অৱিহিংসাধাতু. যা সত্তেসু কৰুণা…পে… কৰুণাচেতোৱিমুত্তী’’তি অযং অৱিহিংসাধাতু. ইধাপি ৱুত্তনযেনেৱ দ্ৱে কথা ৱেদিতব্বা.

অপৰাপি তিস্সো ধাতুযোতি অঞ্ঞাপি সুঞ্ঞতট্ঠেন তিস্সো ধাতুযো. তাসু ‘‘তত্থ কতমা কামধাতু? হেট্ঠতো অৱীচিনিৰযং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা’’তি এৱং ৱিত্থাৰিতো কামভৱো কামধাতু নাম. ‘‘হেট্ঠতো ব্ৰহ্মলোকং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনুপগে দেৱে পৰিযন্তং কৰিত্ৱা’’তি এৱং ৱিত্থাৰিতা পন ৰূপাৰূপভৱা ইতৰা দ্ৱে ধাতুযো. ধাতুযা আগতট্ঠানম্হি হি ভৱেন পৰিচ্ছিন্দিতব্বা. ভৱস্স আগতট্ঠানে ধাতুযা পৰিচ্ছিন্দিতব্বা. ইধ ভৱেন পৰিচ্ছেদো কথিতো. ৰূপধাতুআদীসু ৰূপাৰূপধাতুযো ৰূপাৰূপভৱাযেৱ. নিৰোধধাতুযা নিব্বানং কথিতং.

হীনাদীসু হীনা ধাতূতি দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা. অৱসেসা তেভূমকধম্মা মজ্ঝিমধাতু. নৱ লোকুত্তৰধম্মা পণীতধাতু.

কামতণ্হাতি পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো. ৰূপাৰূপভৱেসু পন ৰাগো ঝাননিকন্তিসস্সতদিট্ঠিসহগতো ৰাগো ভৱৱসেন পত্থনা ভৱতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতো ৰাগো ৱিভৱতণ্হা. অপিচ ঠপেত্ৱা পচ্ছিমং তণ্হাদ্ৱযং সেসতণ্হা কামতণ্হা নাম. যথাহ ‘‘তত্থ কতমা ভৱতণ্হা? ভৱদিট্ঠিসহগতো ৰাগো সাৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো. অযং ৱুচ্চতি ভৱতণ্হা. তত্থ কতমা ৱিভৱতণ্হা? উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতো ৰাগো সাৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো, অযং ৱুচ্চতি ৱিভৱতণ্হা. অৱসেসা তণ্হা কামতণ্হা’’তি. পুন কামতণ্হাদীসু পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো কামতণ্হা. ৰূপাৰূপভৱেসু ছন্দৰাগো ইতৰা দ্ৱে তণ্হা. অভিধম্মে পনেতা ‘‘কামধাতুপটিসংযুত্তো…পে… অৰূপধাতুপটিসংযুত্তো’’তি এৱং ৱিত্থাৰিতা. ইমিনা ৱাৰেন কিং দস্সেতি? সব্বেপি তেভূমকা ধম্মা ৰজনীযট্ঠেন তণ্হাৱত্থুকাতি সব্বতণ্হা কামতণ্হায পৰিযাদিযিত্ৱা ততো নীহৰিত্ৱা ইতৰা দ্ৱে তণ্হা দস্সেতি. ৰূপতণ্হাদীসু ৰূপভৱে ছন্দৰাগো ৰূপতণ্হা. অৰূপভৱে ছন্দৰাগো অৰূপতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতো ৰাগো নিৰোধতণ্হা.

সংযোজনত্তিকে ৱট্টস্মিং সংযোজযন্তি বন্ধন্তীতি সংযোজনানি. সতি ৰূপাদিভেদে কাযে দিট্ঠি, ৱিজ্জমানা ৱা কাযে দিট্ঠীতি সক্কাযদিট্ঠি. ৱিচিনন্তো এতায কিচ্ছতি, ন সক্কোতি সন্নিট্ঠানং কাতুন্তি ৱিচিকিচ্ছা. সীলঞ্চ ৱতঞ্চ পৰামসতীতি সীলব্বতপৰামাসো. অত্থতো পন ‘‘ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তিআদিনা নযেন আগতা ৱীসতিৱত্থুকা দিট্ঠি সক্কাযদিট্ঠি নাম. ‘‘সত্থৰি কঙ্খতী’’তিআদিনা নযেন আগতা অট্ঠৱত্থুকা ৱিমতি ৱিচিকিচ্ছা নাম. ‘‘ইধেকচ্চো সীলেন সুদ্ধি ৱতেন সুদ্ধি সীলব্বতেন সুদ্ধীতি সীলং পৰামসতি, ৱতং পৰামসতি, সীলব্বতং পৰামসতি. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগত’’ন্তিআদিনা নযেন আগতো ৱিপৰিযেসগ্গাহো সীলব্বতপৰামাসো নাম.

তযো আসৱাতি এত্থ চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন ৱা আসৱনট্ঠেন ৱা আসৱা. তত্থ ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায, ইতো পুব্বে অৱিজ্জা নাহোসি, অথ পচ্ছা সমভৱী’’তি, ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি ভৱতণ্হায ভৱদিট্ঠিযা, ইতো পুব্বে ভৱদিট্ঠি নাহোসি, অথ পচ্ছা সমভৱী’’তি এৱং তাৱ চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন আসৱা ৱেদিতব্বা. চক্খুতো ৰূপে সৱতি আসৱতি সন্দতি পৱত্ততি. সোততো সদ্দে. ঘানতো গন্ধে. জিৱ্হাতো ৰসে. কাযতো ফোট্ঠব্বে. মনতো ধম্মে সৱতি আসৱতি সন্দতি পৱত্ততীতি এৱং আসৱনট্ঠেন আসৱাতি ৱেদিতব্বা.

পাড়িযং পন কত্থচি দ্ৱে আসৱা আগতা ‘‘দিট্ঠধম্মিকা চ আসৱা সম্পৰাযিকা চ আসৱা’’তি, কত্থচি ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, আসৱা. কামাসৱো ভৱাসৱো অৱিজ্জাসৱো’’তি তযো. অভিধম্মে তেযেৱ দিট্ঠাসৱেন সদ্ধিং চত্তাৰো. নিব্বেধিকপৰিযাযে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা নিৰযগামিনিযা, অত্থি আসৱা তিৰচ্ছানযোনিগামিনিযা, অত্থি আসৱা পেত্তিৱিসযগামিনিযা, অত্থি আসৱা মনুস্সলোকগামিনিযা অত্থি আসৱা দেৱলোকগামিনিযা’’তি এৱং পঞ্চ. ছক্কনিপাতে আহুনেয্যসুত্তে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰা পহাতব্বা, অত্থি আসৱা পটিসেৱনা পহাতব্বা, অত্থি আসৱা পৰিৱজ্জনা পহাতব্বা, অত্থি আসৱা অধিৱাসনা পহাতব্বা, অত্থি আসৱা ৱিনোদনা পহাতব্বা, অত্থি আসৱা ভাৱনা পহাতব্বা’’তি এৱং ছ. সব্বাসৱপৰিযাযে তেযেৱ দস্সনাপহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্ত. ইমস্মিং পন সঙ্গীতিসুত্তে তযো. তত্থ ‘‘যো কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি এৱং ৱুত্তো পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো কামাসৱো নাম. ‘‘যো ভৱেসু ভৱচ্ছন্দো’’তি এৱং ৱুত্তো সস্সতদিট্ঠিসহগতো ৰাগো, ভৱৱসেন ৱা পত্থনা ভৱাসৱো নাম. ‘‘দুক্খে অঞ্ঞাণ’’ন্তিআদিনা নযেন আগতা অৱিজ্জা অৱিজ্জাসৱো নামাতি. কামভৱাদযো কামধাতুআদিৱসেন ৱুত্তাযেৱ.

কামেসনাদীসু ‘‘তত্থ কতমা কামেসনা? যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামজ্ঝোসানং, অযং ৱুচ্চতি কামেসনা’’তি এৱং ৱুত্তো কামগৱেসনৰাগো কামেসনা নাম. ‘‘তত্থ কতমা ভৱেসনা? যো ভৱেসু ভৱচ্ছন্দো ভৱজ্ঝোসানং, অযং ৱুচ্চতি ভৱেসনা’’তি এৱং ৱুত্তো ভৱগৱেসনৰাগো ভৱেসনা নাম. ‘‘তত্থ কতমা ব্ৰহ্মচৰিযেসনা? সস্সতো লোকোতি ৱা…পে… নেৱ হোতি ন নহোতি তথাগতো পৰম্মৰণাতি ৱা, যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং ৱিপৰিযেসগ্গাহো, অযং ৱুচ্চতি ব্ৰহ্মচৰিযেসনা’’তি এৱং ৱুত্তা দিট্ঠিগতিকসম্মতস্স ব্ৰহ্মচৰিযস্স গৱেসনদিট্ঠি ব্ৰহ্মচৰিযেসনা নাম. ন কেৱলঞ্চ ভৱৰাগদিট্ঠিযোৱ, তদেকট্ঠং কম্মম্পি এসনাযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘তত্থ কতমা কামেসনা? কামৰাগো তদেকট্ঠং অকুসলং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মং, অযং ৱুচ্চতি কামেসনা. তত্থ কতমা ভৱেসনা? ভৱৰাগো তদেকট্ঠং অকুসলং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মং, অযং ৱুচ্চতি ভৱেসনা. তত্থ কতমা ব্ৰহ্মচৰিযেসনা? অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি তদেকট্ঠং অকুসলং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মং, অযং ৱুচ্চতি ব্ৰহ্মচৰিযেসনা’’তি.

ৱিধাসু ‘‘কথংৱিধং সীলৱন্তং ৱদন্তি, কথংৱিধং পঞ্ঞৱন্তং ৱদন্তী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.৯৫) আকাৰসণ্ঠানং ৱিধা নাম. ‘‘একৱিধেন ঞাণৱত্থু দুৱিধেন ঞাণৱত্থূ’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭৫১) কোট্ঠাসো. ‘‘সেয্যোহমস্মীতি ৱিধা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৯২০) মানো ৱিধা নাম. ইধ সো অধিপ্পেতো. মানো হি সেয্যাদিৱসেন ৱিদহনতো ৱিধাতি ৱুচ্চতি. সেয্যোহমস্মীতি ইমিনা সেয্যসদিসহীনানং ৱসেন তযো মানা ৱুত্তা. সদিসহীনেসুপি এসেৱ নযো.

অযঞ্হি মানো নাম সেয্যস্স তিৱিধো, সদিসস্স তিৱিধো, হীনস্স তিৱিধোতি নৱৱিধো হোতি. তত্থ ‘‘সেয্যস্স সেয্যোহমস্মী’’তি মানো ৰাজূনঞ্চেৱ পব্বজিতানঞ্চ উপ্পজ্জতি.

ৰাজা হি ৰট্ঠেন ৱা ধনৱাহনেহি ৱা ‘‘কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এতং মানং কৰোতি. পব্বজিতোপি সীলধুতঙ্গাদীহি ‘‘কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এতং মানং কৰোতি. ‘‘সেয্যস্স সদিসোহমস্মী’’তি মানোপি এতেসংযেৱ উপ্পজ্জতি. ৰাজা হি ৰট্ঠেন ৱা ধনৱাহনেহি ৱা অঞ্ঞৰাজূহি সদ্ধিং ময্হং কিং নানাকৰণন্তি এতং মানং কৰোতি. পব্বজিতোপি সীলধুতঙ্গাদীহিপি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ময্হং কিং নানাকৰণন্তি এতং মানং কৰোতি. ‘‘সেয্যস্স হীনোহমস্মী’’তি মানোপি এতেসংযেৱ উপ্পজ্জতি. যস্স হি ৰঞ্ঞো ৰট্ঠং ৱা ধনৱাহনাদীনি ৱা নাতিসম্পন্নানি হোন্তি, সো ময্হং ৰাজাতি ৱোহাৰমুখমত্তমেৱ, কিং ৰাজা নাম অহন্তি এতং মানং কৰোতি. পব্বজিতোপি অপ্পলাভসক্কাৰো অহং ধম্মকথিকো বহুস্সুতো মহাথেৰোতি কথামত্তকমেৱ, কিং ধম্মকথিকো নামাহং কিং বহুস্সুতো কিং মহাথেৰো যস্স মে লাভসক্কাৰো নত্থীতি এতং মানং কৰোতি.

‘‘সদিসস্স সেয্যোহমস্মী’’তি মানাদযো অমচ্চাদীনং উপ্পজ্জন্তি. অমচ্চো ৱা হি ৰট্ঠিযো ৱা ভোগযানৱাহনাদীহি কো মযা সদিসো অঞ্ঞো ৰাজপুৰিসো অত্থীতি ৱা ময্হং অঞ্ঞেহি সদ্ধিং কিং নানাকৰণন্তি ৱা অমচ্চোতি নামমেৱ ময্হং, ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মে নত্থি, কিং অমচ্চো নামাহন্তি ৱা এতে মানে কৰোতি.

‘‘হীনস্স সেয্যোহমস্মী’’তি মানাদযো দাসাদীনং উপ্পজ্জন্তি. দাসো হি মাতিতো ৱা পিতিতো ৱা কো মযা সদিসো অঞ্ঞো দাসো নাম অত্থি, অঞ্ঞে জীৱিতুং অসক্কোন্তা কুচ্ছিহেতু দাসা জাতা, অহং পন পৱেণীআগতত্তা সেয্যোতি ৱা পৱেণীআগতভাৱেন উভতোসুদ্ধিকদাসত্তেন অসুকদাসেন নাম সদ্ধিং কিং ময্হং নানাকৰণন্তি ৱা কুচ্ছিৱসেনাহং দাসব্য উপগতো, মাতাপিতুকোটিযা পন মে দাসট্ঠানং নত্থি, কিং দাসো নাম অহন্তি ৱা এতে মানে কৰোতি. যথা চ দাসো, এৱং পুক্কুসচণ্ডালাদযোপি এতে মানে কৰোন্তিযেৱ.

এত্থ চ সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি, চ সদিসস্স সদিসোহমস্মীতি চ হীনস্স হীনোহমস্মীতি চ ইমে তযো মানা যাথাৱমানা নাম অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝা. সেসা ছ মানা অযাথাৱমানা নাম পঠমমগ্গৱজ্ঝা.

তযো অদ্ধাতি তযো কালা. অতীতো অদ্ধাতিআদীসু দ্ৱেপৰিযাযা সুত্তন্তপৰিযাযো চ অভিধম্মপৰিযাযো চ. সুত্তন্তপৰিযাযেন পটিসন্ধিতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম. চুতিতো পচ্ছা অনাগতো অদ্ধা নাম. সহ চুতিপটিসন্ধীহি তদন্তৰং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. অভিধম্মপৰিযাযেন তীসু খণেসু ভঙ্গতো উদ্ধং অতীতো অদ্ধা নাম. উপ্পাদতো পুব্বে অনাগতো অদ্ধা নাম. খণত্তযে পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. অতীতাদিভেদো চ নাম অযং ধম্মানং হোতি, ন কালস্স. অতীতাদিভেদে পন ধম্মে উপাদায ইধ পৰমত্থতো অৱিজ্জমানোপি কালো তেনেৱ ৱোহাৰেন ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

তযো অন্তাতি তযো কোট্ঠাসা. ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীৰতী’’তিআদীসু (চূড়ৱ. ২৭৮) হি অন্তোযেৱ অন্তো. ‘‘এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) পৰভাগো অন্তো. ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকান’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮০) এত্থ লামকভাৱো অন্তো. ‘‘সক্কাযো খো, আৱুসো, পঠমো অন্তো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৬১) কোট্ঠাসো অন্তো. ইধ কোট্ঠাসো অধিপ্পেতো. সক্কাযোতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. সক্কাযসমুদযোতি তেসং নিব্বত্তিকা পুৰিমতণ্হা. সক্কাযনিৰোধোতি উভিন্নং অপ্পৱত্তিভূতং নিব্বানং. মগ্গো পন নিৰোধাধিগমস্স উপাযত্তা নিৰোধে গহিতে গহিতোৱাতি ৱেদিতব্বো.

দুক্খদুক্খতাতি দুক্খভূতা দুক্খতা. দুক্খৱেদনাযেতং নামং. সঙ্খাৰদুক্খতাতি সঙ্খাৰভাৱেন দুক্খতা. অদুক্খমসুখাৱেদনাযেতং নামং. সা হি সঙ্খতত্তা উপ্পাদজৰাভঙ্গপীড়িতা, তস্মা অঞ্ঞদুক্খসভাৱৱিৰহতো সঙ্খাৰদুক্খতাতি ৱুত্তা. ৱিপৰিণামদুক্খতাতি ৱিপৰিণামে দুক্খতা. সুখৱেদনাযেতং নামং. সুখস্স হি ৱিপৰিণামে দুক্খং উপ্পজ্জতি, তস্মা সুখং ৱিপৰিণামদুক্খতাতি ৱুত্তং. অপিচ ঠপেত্ৱা দুক্খৱেদনং সুখৱেদনঞ্চ সব্বেপি তেভূমকা ধম্মা ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি ৱচনতো সঙ্খাৰদুক্খতাতি ৱেদিতব্বা.

মিচ্ছত্তনিযতোতি মিচ্ছাসভাৱো হুত্ৱা নিযতো. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা সদ্ধিং আনন্তৰিযকম্মস্সেতং নামং. সম্মাসভাৱে নিযতো সম্মত্তনিযতো. চতুন্নং অৰিযমগ্গানমেতং নামং. ন নিযতোতি অনিযতো. অৱসেসানং ধম্মানমেতং নামং.

তযো তমাতি ‘‘তমন্ধকাৰো সম্মোহো অৱিজ্জোঘো মহাভযো’’তি ৱচনতো অৱিজ্জা তমো নাম. ইধ পন অৱিজ্জাসীসেন ৱিচিকিচ্ছা ৱুত্তা. আৰব্ভাতি আগম্ম. কঙ্খতীতি কঙ্খং উপ্পাদেতি. ৱিচিকিচ্ছতীতি ৱিচিনন্তো কিচ্ছং আপজ্জতি, সন্নিট্ঠাতুং ন সক্কোতি. নাধিমুচ্ছতীতি তত্থ অধিমুচ্ছিতুং ন সক্কোতি. ন সম্পসীদতীতি তং আৰব্ভ পসাদং আৰোপেতুং ন সক্কোতি.

অৰক্খেয্যানীতি ন ৰক্খিতব্বানি. তীসু দ্ৱাৰেসু পচ্চেকং ৰক্খণকিচ্চং নত্থি, সব্বানি সতিযা এৱ ৰক্খিতানীতি দীপেতি. নত্থি তথাগতস্সাতি. ‘‘ইদং নাম মে সহসা উপ্পন্নং কাযদুচ্চৰিতং, ইমাহং যথা মে পৰো ন জানাতি, তথা ৰক্খামি, পটিচ্ছাদেমী’’তি এৱং ৰক্খিতব্বং নত্থি তথাগতস্স কাযদুচ্চৰিতং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. কিং পন সেসখীণাসৱানং কাযসমাচাৰাদযো অপৰিসুদ্ধাতি? নো অপৰিসুদ্ধা. ন পন তথাগতস্স ৱিয পৰিসুদ্ধা. অপ্পস্সুতখীণাসৱো হি কিঞ্চাপি লোকৱজ্জং নাপজ্জতি, পণ্ণত্তিযং পন অকোৱিদত্তা ৱিহাৰকাৰং কুটিকাৰং সহগাৰং সহসেয্যন্তি এৱৰূপা কাযদ্ৱাৰে আপত্তিযো আপজ্জতি. সঞ্চৰিত্তং পদসোধম্মং উত্তৰিছপ্পঞ্চৱাচং ভূতাৰোচনন্তি এৱৰূপা ৱচীদ্ৱাৰে আপত্তিযো আপজ্জতি. উপনিক্খিত্তসাদিযনৱসেন মনোদ্ৱাৰে ৰূপিযপ্পটিগ্গাহণাপত্তিং আপজ্জতি, ধম্মসেনাপতিসদিসস্সাপি হি খীণাসৱস্স মনোদ্ৱাৰে সউপাৰম্ভৱসেন মনোদুচ্চৰিতং উপ্পজ্জতি এৱ.

চাতুমৱত্থুস্মিঞ্হি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানং পণামিতকালে তেসং অত্থায চাতুমেয্যকেহি সক্যেহি ভগৱতি খমাপিতে থেৰো ভগৱতা ‘‘কিন্তি তে সাৰিপুত্ত অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি পুট্ঠো অহং পৰিসায অব্যত্তভাৱেন সত্থাৰা পণামিতো. ইতো দানি পট্ঠায পৰং ন ওৱদিস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা আহ ‘‘এৱং খো মে, ভন্তে, অহোসি ভগৱতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো, অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰিস্সতি, মযম্পি দানি অপ্পোস্সুক্কা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তা ৱিহৰিস্সামা’’তি.

অথস্স তস্মিং মনোদুচ্চৰিতে উপাৰম্ভং আৰোপেন্তো সত্থা আহ – ‘‘আগমেহি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত ন খো তে, সাৰিপুত্ত, পুনপি এৱৰূপং চিত্তং উপ্পাদেতব্ব’’ন্তি. এৱং পৰং ন ওৱদিস্সামি নানুসাসিস্সামীতি ৱিতক্কিতমত্তম্পি থেৰস্স মনোদুচ্চৰিতং নাম জাতং. ভগৱতো পন এত্তকং নাম নত্থি, অনচ্ছৰিযঞ্চেতং. সব্বঞ্ঞুতং পত্তস্স দুচ্চৰিতং ন ভৱেয্য. বোধিসত্তভূমিযং ঠিতস্স ছব্বস্সানি পধানং অনুযুঞ্জন্তস্সাপি পনস্স নাহোসি. উদৰচ্ছৱিযা পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনায ‘‘কালঙ্কতো সমণো গোতমো’’তি দেৱতানং ৱিমতিযা উপ্পজ্জমানাযপি ‘‘সিদ্ধত্থ কস্মা কিলমসি? সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতু’’ন্তি মাৰেন পাপিমতা ৱুচ্চমানস্স ‘‘ভোগে ভুঞ্জিস্সামী’’তি ৱিতক্কমত্তম্পি নুপ্পজ্জতি. অথ নং মাৰো বোধিসত্তকালে ছব্বস্সানি বুদ্ধকালে একং ৱস্সং অনুবন্ধিত্ৱা কিঞ্চি ৱজ্জং অপস্সিত্ৱা ইদং ৱত্ৱা পক্কামি –

‘‘সত্তৱস্সানি ভগৱন্তং, অনুবন্ধিং পদাপদং;

ওতাৰং নাধিগচ্ছিস্সং, সম্বুদ্ধস্স সতীমতো’’তি. (সু. নি. ৪৪৮);

অপিচ অট্ঠাৰসন্নং বুদ্ধধম্মানং ৱসেনাপি ভগৱতো দুচ্চৰিতাভাৱো ৱেদিতব্বো. অট্ঠাৰস বুদ্ধধম্মা নাম নত্থি তথাগতস্স কাযদুচ্চৰিতং, নত্থি ৱচীদুচ্চৰিতং, নত্থি মনোদুচ্চৰিতং, অতীতে বুদ্ধস্স অপ্পটিহতঞাণং, অনাগতে, পচ্চুপ্পন্নে বুদ্ধস্স অপ্পটিহতঞাণং, সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি, সব্বং ৱচীকম্মং, সব্বং মনোকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি, নত্থি ছন্দস্স হানি, নত্থি ৱীৰিযস্স হানি, নত্থি সতিযা হানি, নত্থি দৱা, নত্থি ৰৱা, নত্থি চলিতং নত্থি সহসা, নত্থি অব্যাৱটো মনো, নত্থি অকুসলচিত্তন্তি.

কিঞ্চনাতি পলিবোধা. ৰাগো কিঞ্চনন্তি ৰাগো উপ্পজ্জমানো সত্তে বন্ধতি পলিবুন্ধতি তস্মা কিঞ্চনন্তি ৱুচ্চতি. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো.

অগ্গীতি অনুদহনট্ঠেন অগ্গি. ৰাগগ্গীতি ৰাগো উপ্পজ্জমানো সত্তে অনুদহতি ঝাপেতি, তস্মা অগ্গীতি ৱুচ্চতি. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ ৱত্থূনি একা দহৰভিক্খুনী চিত্তলপব্বতৱিহাৰে উপোসথাগাৰং গন্ত্ৱা দ্ৱাৰপালৰূপকং ওলোকযমানা ঠিতা. অথস্সা অন্তো ৰাগো উপ্পন্নো. সা তেনেৱ ঝাযিত্ৱা কালমকাসি. ভিক্খুনিযো গচ্ছমানা ‘‘অযং দহৰা ঠিতা, পক্কোসথ, ন’’ন্তি আহংসু. একা গন্ত্ৱা কস্মা ঠিতাসীতি হত্থে গণ্হি. গহিতমত্তা পৰিৱত্তিত্ৱা পপতা. ইদং তাৱ ৰাগস্স অনুদহনতায ৱত্থু. দোসস্স পন অনুদহনতায মনোপদোসিকা দেৱা. মোহস্স অনুদহনতায খিড্ডাপদোসিকা দেৱা দট্ঠব্বা. মোহৱসেন হি তাসং সতিসম্মোসো হোতি. তস্মা খিড্ডাৱসেন আহাৰকালং অতিৱত্তিত্ৱা কালঙ্কৰোন্তি.

আহুনেয্যগ্গীতিআদীসু আহুনং ৱুচ্চতি সক্কাৰো, আহুনং অৰহন্তীতি আহুনেয্যা. মাতাপিতৰো হি পুত্তানং বহূপকাৰতায আহুনং অৰহন্তি. তেসু ৱিপ্পটিপজ্জমানা পুত্তা নিৰযাদীসু নিব্বত্তন্তি. তস্মা কিঞ্চাপি মাতাপিতৰো নানুদহন্তি, অনুদহনস্স পন পচ্চযা হোন্তি. ইতি অনুদহনট্ঠেন আহুনেয্যগ্গীতি ৱুচ্চন্তি. স্ৱাযমত্থো মিত্তৱিন্দকৱত্থুনা দীপেতব্বো –

মিত্তৱিন্দকো হি মাতৰা ‘‘তাত, অজ্জ উপোসথিকো হুত্ৱা ৱিহাৰে সব্বৰত্তিং ধম্মস্সৱনং সুণ, সহস্সং তে দস্সামী’’তি ৱুত্তো ধনলোভেন উপোসথং সমাদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ইদং ঠানং অকুতোভযন্তি সল্লক্খেত্ৱা ধম্মাসনস্স হেট্ঠা নিপন্নো সব্বৰত্তিং নিদ্দাযিত্ৱা ঘৰং অগমাসি. মাতা পাতোৱ যাগুং পচিত্ৱা উপনামেসি. সো সহস্সং গহেত্ৱাৱ পিৱি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ধনং সংহৰিস্সামী’’তি. সো নাৱায সমুদ্দং পক্খন্দিতুকামো অহোসি. অথ নং মাতা ‘‘তাত, ইমস্মিং কুলে চত্তালীসকোটিধনং অত্থি, অলং গমনেনা’’তি নিৱাৰেসি. সো তস্সা ৱচনং অনাদিযিত্ৱা গচ্ছতি এৱ. মাতা পুৰতো অট্ঠাসি. অথ নং কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘অযং ময্হং পুৰতো তিট্ঠতী’’তি পাদেন পহৰিত্ৱা পতিতং অন্তৰং কত্ৱা অগমাসি.

মাতা উট্ঠহিত্ৱা ‘‘মাদিসায মাতৰি এৱৰূপং কম্মং কত্ৱা গতস্স তে গতট্ঠানে সুখং ভৱিস্সতীতি এৱংসঞ্ঞী নাম ত্ৱং পুত্তা’’তি আহ. তস্স নাৱং আৰুয্হ গচ্ছতো সত্তমে দিৱসে নাৱা অট্ঠাসি. অথ তে মনুস্সা ‘‘অদ্ধা এত্থ পাপপুৰিসো অত্থি সলাকং দেথা’’তি আহংসু. সলাকা দিয্যমানা তস্সেৱ তিক্খত্তুং পাপুণাতি. তে তস্স উড়ুম্পং দত্ৱা তং সমুদ্দে পক্খিপিংসু. সো একং দীপং গন্ত্ৱা ৱিমানপেতীহি সদ্ধিং সম্পত্তিং অনুভৱন্তো তাহি ‘‘পুৰতো পুৰতো মা অগমাসী’’তি ৱুচ্চমানোপি তদ্দিগুণং তদ্দিগুণং সম্পত্তিং পস্সন্তো অনুপুব্বেন খুৰচক্কধৰং একং অদ্দস. তস্স তং চক্কং পদুমপুপ্ফং ৱিয উপট্ঠাসি. সো তং আহ – ‘‘অম্ভো, ইদং তযা পিড়ন্ধিতং পদুমং ময্হং দেহী’’তি. ‘‘ন ইদং সামি পদুমং, খুৰচক্কং এত’’ন্তি. সো ‘‘ৱঞ্চেসি মং, ত্ৱং কিং মযা পদুমং অদিট্ঠপুব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ত্ৱং লোহিতচন্দনং ৱিলিম্পিত্ৱা পিড়ন্ধনং পদুমপুপ্ফং ময্হং ন দাতুকামোতি আহ. সো চিন্তেসি ‘‘অযম্পি মযা কতসদিসং কম্মং কত্ৱা তস্স ফলং অনুভৱিতুকামো’’তি. অথ নং ‘‘হন্দ ৰে’’তি ৱত্ৱা তস্স মত্থকে চক্কং পক্খিপি. তেন ৱুত্তং –

‘‘চতুব্ভি অট্ঠজ্ঝগমা, অট্ঠাহিপি চ সোড়স;

সোড়সাহি চ বাত্তিংস, অত্ৰিচ্ছং চক্কমাসদো;

ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি. (জা. ১.১.১০৪).

গহপতীতি পন গেহসামিকো ৱুচ্চতি. সো মাতুগামস্স সযনৱত্থালঙ্কাৰাদিঅনুপ্পদানেন বহূপকাৰো. তং অতিচৰন্তো মাতুগামো নিৰযাদীসু নিব্বত্ততি, তস্মা সোপি পুৰিমনযেনেৱ অনুদহনট্ঠেন গহপতগ্গীতি ৱুত্তো.

তত্থ ৱত্থু – কস্সপবুদ্ধস্স কালে সোতাপন্নস্স উপাসকস্স ভৰিযা অতিচাৰিনী অহোসি. সো তং পচ্চক্খতো দিস্ৱা ‘‘কস্মা ত্ৱং এৱং কৰোসী’’তি আহ. সা ‘‘সচাহং এৱৰূপং কৰোমি, অযং মে সুনখো ৱিলুপ্পমানো খাদতূ’’তি ৱত্ৱা কালঙ্কত্ৱা কণ্ণমুণ্ডকদহে ৱেমানিকপেতী হুত্ৱা নিব্বত্তা. দিৱা সম্পত্তিং অনুভৱতি, ৰত্তিং দুক্খং. তদা বাৰাণসীৰাজা মিগৱং চৰন্তো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা অনুপুব্বেন কণ্ণমুণ্ডকদহং সম্পত্তো তায সদ্ধিং সম্পত্তিং অনুভৱতি. সা তং ৱঞ্চেত্ৱা ৰত্তিং দুক্খং অনুভৱতি. সো ঞত্ৱা ‘‘কত্থ নু খো গচ্ছতী’’তি পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৱা অৱিদূৰে ঠিতো কণ্ণমুণ্ডকদহতো নিক্খমিত্ৱা তং ‘‘পটপট’’ন্তি খাদমানং একং সুনখং দিস্ৱা অসিনা দ্ৱিধা ছিন্দি. দ্ৱে অহেসুং. পুন ছিন্নে চত্তাৰো. পুন ছিন্নে অট্ঠ. পুন ছিন্নে সোড়স অহেসুং. সা ‘‘কিং কৰোসি সামী’’তি আহ. সো ‘‘কিং ইদ’’ন্তি আহ. সা ‘‘এৱং অকত্ৱা খেড়পিণ্ডং ভূমিযং নিট্ঠুভিত্ৱা পাদেন ঘংসাহী’’তি আহ. সো তথা অকাসি. সুনখা অন্তৰধাযিংসু. তং দিৱসং তস্সা কম্মং খীণং. ৰাজা ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা গন্তুং আৰদ্ধো. সা ‘‘ময্হং, সামি, কম্মং খীণং মা অগমা’’তি আহ. ৰাজা অসুত্ৱাৱ গতো.

দক্খিণেয্যগ্গীতি এত্থ পন দক্খিণাতি চত্তাৰো পচ্চযা, ভিক্খুসঙ্ঘো দক্খিণেয্যো. সো গিহীনং তীসু সৰণেসু পঞ্চসু সীলেসু দসসু সীলেসু মাতাপিতুউপট্ঠানে ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণউপট্ঠানেতি এৱমাদীসু কল্যাণধম্মেসু নিযোজনেন বহূপকাৰো, তস্মিং মিচ্ছাপটিপন্না গিহী ভিক্খুসঙ্ঘং অক্কোসিত্ৱা পৰিভাসিত্ৱা নিৰযাদীসু নিব্বত্তন্তি, তস্মা সোপি পুৰিমনযেনেৱ অনুদহনট্ঠেন দক্খিণেয্যগ্গীতি ৱুত্তো. ইমস্স পনত্থস্স ৱিভাৱনত্থং ৱিমানৱত্থুস্মিং ৰেৱতীৱত্থু ৱিত্থাৰেতব্বং.

‘‘তিৱিধেন ৰূপসঙ্গহো’’তি এত্থ তিৱিধেনাতি তীহি কোট্ঠাসেহি. সঙ্গহোতি জাতিসঞ্জাতিকিৰিযগণনৱসেন চতুব্বিধো সঙ্গহো. তত্থ সব্বে খত্তিযা আগচ্ছন্তূতিআদিকো (ম. নি. ১.৪৬২) জাতিসঙ্গহো. সব্বে কোসলকাতিআদিকো সঞ্জাতিসঙ্গহো. সব্বে হত্থাৰোহাতিআদিকো কিৰিযসঙ্গহো. চক্খাযতনং কতমং খন্ধগণনং গচ্ছতীতি? চক্খাযতনং ৰূপক্খন্ধগণনং গচ্ছতীতি. হঞ্চি চক্খাযতনং ৰূপক্খন্ধেন সঙ্গহিতন্তি অযং গণনসঙ্গহো, সো ইধ অধিপ্পেতো. তস্মা তিৱিধেন ৰূপসঙ্গহোতি তীহি কোট্ঠাসেহি ৰূপগণনাতি অত্থো.

সনিদস্সনাদীসু অত্তানং আৰব্ভ পৱত্তেন চক্খুৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতেন সহ নিদস্সনেনাতি সনিদস্সনং. চক্খুপটিহননসমত্থতো সহ পটিঘেনাতি সপ্পটিঘং. তং অত্থতো ৰূপাযতনমেৱ. চক্খুৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতং নাস্স নিদস্সনন্তি অনিদস্সনং. সোতাদিপটিহননসমত্থতো সহ পটিঘেনাতি সপ্পটিঘং. তং অত্থতো চক্খাযতনাদীনি নৱ আযতনানি. ৱুত্তপ্পকাৰং নাস্স নিদস্সনন্তি অনিদস্সনং. নাস্স পটিঘোতি অপ্পটিঘং. তং অত্থতো ঠপেত্ৱা দসাযতনানি অৱসেসং সুখুমৰূপং.

তযো সঙ্খাৰাতি সহজাতধম্মে চেৱ সম্পৰাযে ফলধম্মে চ সঙ্খৰোন্তি ৰাসী কৰোন্তীতি সঙ্খাৰা. অভিসঙ্খৰোতীতি অভিসঙ্খাৰো. পুঞ্ঞো অভিসঙ্খাৰো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো.

‘‘তত্থ কতমো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো? কুসলা চেতনা কামাৱচৰা ৰূপাৱচৰা দানমযা সীলমযা ভাৱনামযা’’তি এৱং ৱুত্তানং অট্ঠন্নং কামাৱচৰকুসলমহাচিত্তচেতনানং, পঞ্চন্নং ৰূপাৱচৰকুসলচেতনানঞ্চেতং অধিৱচনং. এত্থ চ দানসীলমযা অট্ঠেৱ চেতনা হোন্তি. ভাৱনামযা তেৰসাপি. যথা হি পগুণং ধম্মং সজ্ঝাযমানো একং দ্ৱে অনুসন্ধিং গতোপি ন জানাতি, পচ্ছা আৱজ্জন্তো জানাতি, এৱমেৱ কসিণপৰিকম্মং কৰোন্তস্স পগুণজ্ঝানং পচ্চৱেক্খন্তস্স ঞাণৱিপ্পযুত্তাপি ভাৱনা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ভাৱনামযা তেৰসাপী’’তি.

তত্থ দানমযাদীসু ‘‘দানং আৰব্ভ দানমধিকিচ্চ যা উপ্পজ্জতি চেতনা সঞ্চেতনা চেতযিতত্তং, অযং ৱুচ্চতি দানমযো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো. সীলং আৰব্ভ, ভাৱনং আৰব্ভ, ভাৱনমধিকিচ্চ যা উপ্পজ্জতি চেতনা সঞ্চেতনা চেতযিতত্তং, অযং ৱুচ্চতি ভাৱনামযো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো’’তি অযং সঙ্খেপদেসনা.

চীৱৰাদীসু পন চতূসু পচ্চযেসু ৰূপাদীসু ৱা ছসু আৰম্মণেসু অন্নাদীসু ৱা দসসু দানৱত্থূসু তং তং দেন্তস্স তেসং উপ্পাদনতো পট্ঠায পুব্বভাগে, পৰিচ্চাগকালে, পচ্ছা সোমনস্সচিত্তেন অনুস্সৰণে চাতি তীসু কালেসু পৱত্তা চেতনা দানমযা নাম. সীলপূৰণত্থায পন পব্বজিস্সামীতি ৱিহাৰং গচ্ছন্তস্স, পব্বজন্তস্স মনোৰথং মত্থকং পাপেত্ৱা পব্বজিতো ৱতম্হি সাধু সাধূতি আৱজ্জন্তস্স, পাতিমোক্খং সংৱৰন্তস্স, চীৱৰাদযো পচ্চযে পচ্চৱেক্খন্তস্স, আপাথগতেসু ৰূপাদীসু চক্খুদ্ৱাৰাদীনি সংৱৰন্তস্স, আজীৱং সোধেন্তস্স চ পৱত্তা চেতনা সীলমযা নাম.

পটিসম্ভিদাযং ৱুত্তেন ৱিপস্সনামগ্গেন ‘‘চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ভাৱেন্তস্স…পে… মনং. ৰূপে. ধম্মে. চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং. চক্খুসম্ফস্সং…পে… মনোসম্ফস্সং. চক্খুসম্ফস্সজং ৱেদনং…পে… মনোসম্ফস্সজং ৱেদনং. ৰূপসঞ্ঞং, জৰামৰণং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ভাৱেন্তস্স পৱত্তা চেতনা ভাৱনামযা নামা’’তি অযং ৱিত্থাৰকথা.

অপুঞ্ঞো চ সো অভিসঙ্খাৰো চাতি অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো. দ্ৱাদসঅকুসলচিত্তসম্পযুত্তানং চেতনানং এতং অধিৱচনং. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘তত্থ কতমো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো? অকুসলচেতনা কামাৱচৰা, অযং ৱুচ্চতি অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো’’তি. আনেঞ্জং নিচ্চলং সন্তং ৱিপাকভূতং অৰূপমেৱ অভিসঙ্খৰোতীতি আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো. চতুন্নং অৰূপাৱচৰকুসলচেতনানং এতং অধিৱচনং. যথাহ ‘‘তত্থ কতমো আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো? কুসলচেতনা অৰূপাৱচৰা, অযং ৱুচ্চতি আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো’’তি.

পুগ্গলত্তিকে সত্তৱিধো পুৰিসপুগ্গলো, তিস্সো সিক্খা সিক্খতীতি সেক্খো. খীণাসৱো সিক্খিতসিক্খত্তা পুন ন সিক্খিস্সতীতি অসেক্খো. পুথুজ্জনো সিক্খাহি পৰিবাহিযত্তা নেৱসেক্খো নাসেক্খো.

থেৰত্তিকে জাতিমহল্লকো গিহী জাতিত্থেৰো নাম. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, থেৰকৰণা ধম্মা. ইধ, ভিক্খৱে, থেৰো সীলৱা হোতি, বহুস্সুতো হোতি, চতুন্নং ঝানানং লাভী হোতি, আসৱানং খযা বহুস্সুতো হোতি, চতুন্নং ঝানানং লাভী হোতি, আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো থেৰকৰণা ধম্মা’’তি (অ. নি. ৪.২২). এৱং ৱুত্তেসু ধম্মেসু একেন ৱা অনেকেহি ৱা সমন্নাগতো ধম্মথেৰো নাম. অঞ্ঞতৰো থেৰনামকো ভিক্খূতি এৱং থেৰনামকো ৱা, যং ৱা পন মহল্লককালে পব্বজিতং সামণেৰাদযো দিস্ৱা থেৰো থেৰোতি ৱদন্তি, অযং সম্মুতিথেৰো নাম.

পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূসু দানমেৱ দানমযং. পুঞ্ঞকিৰিযা চ সা তেসং তেসং আনিসংসানং ৱত্থু চাতি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো. অত্থতো পন পুব্বে ৱুত্তদানমযচেতনাদিৱসেনেৱ সদ্ধিং পুব্বভাগঅপৰভাগচেতনাহি ইমানি তীণি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি ৱেদিতব্বানি. একমেকঞ্চেত্থ পুব্বভাগতো পট্ঠায কাযেন কৰোন্তস্স কাযকম্মং হোতি. তদত্থং ৱাচং নিচ্ছাৰেন্তস্স ৱচীকম্মং. কাযঙ্গৱাচঙ্গং অচোপেত্ৱা মনসা চিন্তেন্তস্স মনোকম্মং. অন্নাদীনি দেন্তস্স চাপি অন্নদানাদীনি দেমীতি ৱা দানপাৰমিং আৱজ্জেত্ৱা ৱা দানকালে দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি. ৱত্তসীসে ঠত্ৱা দদতো সীলমযং. খযতো ৱযতো সম্মসনং পট্ঠপেত্ৱা দদতো ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি.

অপৰানিপি সত্ত পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি অপচিতিসহগতং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, ৱেয্যাৱচ্চসহগতং, পত্তানুপ্পদানং, পত্তব্ভনুমোদনং, দেসনামযং, সৱনমযং, দিট্ঠিজুগতং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূতি. তত্থ মহল্লকং দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনপত্তচীৱৰপ্পটিগ্গহণঅভিৱাদনমগ্গসম্পদানাদিৱসেন অপচিতিসহগতং ৱেদিতব্বং. ৱুড্ঢতৰানং ৱত্তপ্পটিপত্তিকৰণৱসেন, গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠং ভিক্খুং দিস্ৱা পত্তং গহেত্ৱা গামে ভিক্খং সমাদপেত্ৱা উপসংহৰণৱসেন, ‘‘গচ্ছ ভিক্খূনং পত্তং আহৰা’’তি সুত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা পত্তাহৰণাদিৱসেন চ ৱেয্যাৱচ্চসহগতং ৱেদিতব্বং. চত্তাৰো পচ্চযে দত্ৱা সব্বসত্তানং পত্তি হোতূতি পৱত্তনৱসেন পত্তানুপ্পদানং ৱেদিতব্বং. পৰেহি দিন্নায পত্তিযা সাধু সুট্ঠূতি অনুমোদনাৱসেন পত্তব্ভনুমোদনং ৱেদিতব্বং. একো ‘‘এৱং মং ‘ধম্মকথিকো’তি জানিস্সন্তী’’তি ইচ্ছায ঠত্ৱা লাভগৰুকো হুত্ৱা দেসেতি, তং ন মহপ্ফলং. একো অত্তনো পগুণধম্মং অপচ্চাসীসমানো পৰেসং দেসেতি, ইদং দেসনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম. একো সুণন্তো ‘‘ইতি মং ‘সদ্ধো’তি জানিস্সন্তী’’তি সুণাতি, তং ন মহপ্ফলং. একো ‘‘এৱং মে মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি হিতপ্ফৰণেন মুদুচিত্তেন ধম্মং সুণাতি, ইদং সৱনমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু. দিট্ঠিজুগতং পন সব্বেসং নিযমলক্খণং. যংকিঞ্চি পুঞ্ঞং কৰোন্তস্স হি দিট্ঠিযা উজুভাৱেনেৱ মহপ্ফলং হোতি.

ইতি ইমেসং সত্তন্নং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পুৰিমেহেৱ তীহি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. এত্থ হি অপচিতিৱেয্যাৱচ্চানি সীলমযে. পত্তিদানপত্তব্ভনুমোদনানি দানমযে. দেসনাসৱনানি ভাৱনামযে. দিট্ঠিজুগতং তীসুপি সঙ্গহং গচ্ছতি.

চোদনাৱত্থূনীতি চোদনাকাৰণানি. দিট্ঠেনাতি মংসচক্খুনা ৱা দিব্বচক্খুনা ৱা ৱীতিক্কমং দিস্ৱা চোদেতি. সুতেনাতি পকতিসোতেন ৱা দিব্বসোতেন ৱা পৰস্স সদ্দং সুত্ৱা চোদেতি. পৰিসঙ্কায ৱাতি দিট্ঠপৰিসঙ্কিতেন ৱা সুতপৰিসঙ্কিতেন ৱা মুতপৰিসঙ্কিতেন ৱা চোদেতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

কামূপপত্তিযোতি কামূপসেৱনা কামপ্পটিলাভা ৱা. পচ্চুপট্ঠিতকামাতি নিবদ্ধকামা নিবদ্ধাৰম্মণা. সেয্যথাপি মনুস্সাতি যথা মনুস্সা. মনুস্সা হি নিবদ্ধেযেৱ ৱত্থুস্মিং ৱসং ৱত্তেন্তি. যত্থ পটিবদ্ধচিত্তা হোন্তি, সতম্পি সহস্সম্পি দত্ৱা মাতুগামং আনেত্ৱা নিবদ্ধভোগং ভুঞ্জন্তি. একচ্চে দেৱা নাম চতুদেৱলোকৱাসিনো. তেপি নিবদ্ধৱত্থুস্মিংযেৱ ৱসং ৱত্তেন্তি. একচ্চে ৱিনিপাতিকা নাম নেৰযিকে ঠপেত্ৱা অৱসেসা মচ্ছকচ্ছপাদযোপি হি নিবদ্ধৱত্থুস্মিংযেৱ ৱসং ৱত্তেন্তি. মচ্ছো অত্তনো মচ্ছিযা কচ্ছপো কচ্ছপিযাতি. নিম্মিনিত্ৱা নিম্মিনিত্ৱাতি নীলপীতাদিৱসেন যাদিসং যাদিসং অত্তনো ৰূপং ইচ্ছন্তি, তাদিসং তাদিসং নিম্মিনিত্ৱা আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স পুৰতো মনাপকাযিকা দেৱতা ৱিয. নিম্মানৰতীতি এৱং সযং নিম্মিতে নিম্মিতে নিম্মানে ৰতি এতেসন্তি নিম্মানৰতী. পৰনিম্মিতকামাতি পৰেহি নিম্মিতকামা. তেসঞ্হি মনং ঞত্ৱা পৰে যথাৰুচিতং কামভোগং নিম্মিনন্তি, তে তত্থ ৱসং ৱত্তেন্তি. কথং পৰস্স মনং জানন্তীতি? পকতিসেৱনৱসেন. যথা হি কুসলো সূদো ৰঞ্ঞো ভুঞ্জন্তস্স যং যং সো বহুং গণ্হাতি, তং তং তস্স ৰুচ্চতীতি জানাতি, এৱং পকতিযা অভিৰুচিতাৰম্মণং ঞত্ৱা তাদিসকংযেৱ নিম্মিনন্তি. তে তত্থ ৱসং ৱত্তেন্তি, মেথুনং সেৱন্তি. কেচি পন থেৰা ‘‘হসিতমত্তেন ওলোকিতমত্তেন আলিঙ্গিতমত্তেন চ তেসং কামকিচ্চং ইজ্ঝতী’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথাযং ‘‘এতং পন নত্থী’’তি পটিক্খিত্তং. ন হি কাযেন অফুসন্তস্স ফোট্ঠব্বং কামকিচ্চং সাধেতি. ছন্নম্পি হি কামাৱচৰানং কামা পাকতিকা এৱ. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘ছ এতে কামাৱচৰা, সব্বকামসমিদ্ধিনো;

সব্বেসং একসঙ্খাতং, আযু ভৱতি কিত্তক’’ন্তি. (ৱিভ. ১০২৩);

সুখূপপত্তিযোতি সুখপ্পটিলাভা. উপ্পাদেত্ৱা উপ্পাদেত্ৱা সুখং ৱিহৰন্তীতি তে হেট্ঠা পঠমজ্ঝানসুখং নিব্বত্তেত্ৱা উপৰি ৱিপাকজ্ঝানসুখং অনুভৱন্তীতি অত্থো. সুখেন অভিসন্নাতি দুতিযজ্ঝানসুখেন তিন্তা. পৰিসন্নাতি সমন্ততো তিন্তা. পৰিপূৰাতি পৰিপুণ্ণা. পৰিপ্ফুটাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ইদম্পি ৱিপাকজ্ঝানসুখমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. অহোসুখং অহোসুখন্তি তেসং কিৰ ভৱলোভো মহা উপ্পজ্জতি. তস্মা কদাচি কৰহচি এৱং উদানং উদানেন্তি. সন্তমেৱাতি পণীতমেৱ. তুসিতাতি ততো উত্তৰিং সুখস্স অপত্থনতো সন্তুট্ঠা হুত্ৱা. সুখং পটিৱেদেন্তীতি ততিযজ্ঝানসুখং অনুভৱন্তি.

সেক্খা পঞ্ঞাতি সত্ত অৰিযপঞ্ঞা. অৰহতো পঞ্ঞা অসেক্খা. অৱসেসা পঞ্ঞা নেৱসেক্খানাসেক্খা.

চিন্তামযাদীসু অযং ৱিত্থাৰো – ‘‘তত্থ কতমা চিন্তামযা পঞ্ঞা? যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা সিপ্পাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেসু কম্মস্সকতং ৱা সচ্চানুলোমিকং ৱা ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱা…পে… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি ৱা যং এৱৰূপং অনুলোমিকং খন্তিং দিট্ঠিং ৰুচিং মুত্তিং পেক্খং ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিং পৰতো অসুত্ৱা পটিলভতি, অযং ৱুচ্চতি চিন্তামযা পঞ্ঞা. তত্থ কতমা সুতমযা পঞ্ঞা? যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসু…পে… ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিং পৰতো সুত্ৱা পটিলভতি, অযং ৱুচ্চতি সুতমযা পঞ্ঞা. (তত্থ কতমা ভাৱনামযা পঞ্ঞা?) সব্বাপি সমাপন্নস্স পঞ্ঞা ভাৱনামযা পঞ্ঞা’’তি (ৱিভ. ৭৬৮-৬৯).

সুতাৱুধন্তি সুতমেৱ আৱুধং. তং অত্থতো তেপিটকং বুদ্ধৱচনং. তঞ্হি নিস্সায ভিক্খু পঞ্ঞাৱুধং নিস্সায সূৰো যোধো অৱিকম্পমানো মহাকন্তাৰং ৱিয সংসাৰকন্তাৰং অতিক্কমতি অৱিহঞ্ঞমানো. তেনেৱ ৱুত্তং – ‘‘সুতাৱুধো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি, সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি, সুদ্ধমত্তানং পৰিহৰতী’’তি (অ. নি. ৭.৬৭).

পৱিৱেকাৱুধন্তি ‘‘কাযৱিৱেকো চিত্তৱিৱেকো উপধিৱিৱেকো’’তি অযং তিৱিধোপি ৱিৱেকোৱ আৱুধং. তস্স নানাকৰণং কাযৱিৱেকো ৱিৱেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিৰতানং. চিত্তৱিৱেকো চ পৰিসুদ্ধচিত্তানং পৰমৱোদানপ্পত্তানং. উপধিৱিৱেকো চ নিৰুপধীনং পুগ্গলানং. ইমস্মিঞ্হি তিৱিধে ৱিৱেকে অভিৰতো, ন কুতোচি ভাযতি. তস্মা অযম্পি অৱস্সযট্ঠেন আৱুধন্তি ৱুত্তো. লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞাৱ আৱুধং পঞ্ঞাৱুধং. যস্স সা অত্থি, সো ন কুতোচি ভাযতি, ন চস্স কোচি ভাযতি. তস্মা সাপি অৱস্সযট্ঠেনেৱ আৱুধন্তি ৱুত্তা.

অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযন্তি ইতো পুব্বে অনঞ্ঞাতং অৱিদিতং ধম্মং জানিস্সামীতি পটিপন্নস্স উপ্পন্নং ইন্দ্ৰিযং. সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞাভূতং আজাননভূতং ইন্দ্ৰিযং. সোতাপত্তিফলতো পট্ঠায ছসু ঠানেসু ঞাণস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞাতাৱীসু জাননকিচ্চপৰিযোসানপ্পত্তেসু ধম্মেসু ইন্দ্ৰিযং. অৰহত্তফলঞাণস্সেতং অধিৱচনং.

মংসচক্খু চক্খুপসাদো. দিব্বচক্খু আলোকনিস্সিতং ঞাণং. পঞ্ঞাচক্খু লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞা.

অধিসীলসিক্খাদীসু অধিসীলঞ্চ তং সিক্খিতব্বতো সিক্খা চাতি অধিসীলসিক্খা. ইতৰস্মিং দ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তত্থ সীলং অধিসীলং, চিত্তং অধিচিত্তং, পঞ্ঞা অধিপঞ্ঞাতি অযং পভেদো ৱেদিতব্বো –

সীলং নাম পঞ্চসীলদসসীলানি, পাতিমোক্খসংৱৰো অধিসীলং নাম. অট্ঠ সমাপত্তিযো চিত্তং, ৱিপস্সনাপাদকজ্ঝানং অধিচিত্তং. কম্মস্সকতঞাণং পঞ্ঞা, ৱিপস্সনাপঞ্ঞা অধিপঞ্ঞা. অনুপ্পন্নেপি হি বুদ্ধুপ্পাদে পৱত্ততীতি পঞ্চসীলদসসীলানি সীলমেৱ, পাতিমোক্খসংৱৰসীলং বুদ্ধুপ্পাদেযেৱ পৱত্ততীতি অধিসীলং. চিত্তপঞ্ঞাসুপি এসেৱ নযো. অপিচ নিব্বানং পত্থযন্তেন সমাদিন্নং পঞ্চসীলম্পি দসসীলম্পি অধিসীলমেৱ. সমাপন্না অট্ঠ সমাপত্তিযোপি অধিচিত্তমেৱ. সব্বং ৱা লোকিযং সীলমেৱ, লোকুত্তৰং অধিসীলং. চিত্তপঞ্ঞাসুপি এসেৱ নযো.

ভাৱনাসু খীণাসৱস্স পঞ্চদ্ৱাৰিককাযো কাযভাৱনা নাম. অট্ঠ সমাপত্তিযো চিত্তভাৱনা নাম. অৰহত্তফলপঞ্ঞা পঞ্ঞাভাৱনা নাম. খীণাসৱস্স হি একন্তেনেৱ পঞ্চদ্ৱাৰিককাযো সুভাৱিতো হোতি. অট্ঠ সমাপত্তিযো চস্স ন অঞ্ঞেসং ৱিয দুব্বলা, তস্সেৱ চ পঞ্ঞা ভাৱিতা নাম হোতি পঞ্ঞাৱেপুল্লপত্তিযা. তস্মা এৱং ৱুত্তং.

অনুত্তৰিযেসু ৱিপস্সনা দস্সনানুত্তৰিযং মগ্গো পটিপদানুস্সৰিযং. ফলং ৱিমুত্তানুত্তৰিযং. ফলং ৱা দস্সনানুত্তৰিযং. মগ্গো পটিপদানুত্তৰিযং. নিব্বানং ৱিমুত্তানুত্তৰিযং. নিব্বানং ৱা দস্সনানুত্তৰিযং, ততো উত্তৰিঞ্হি দট্ঠব্বং নাম নত্থি. মগ্গো পটিপদানুত্তৰিযং. ফলং ৱিমুত্তানুত্তৰিযং. অনুত্তৰিযন্তি উত্তমং জেট্ঠকং.

সমাধীসু পঠমজ্ঝানসমাধি সৱিতক্কসৱিচাৰো. পঞ্চকনযেন দুতিযজ্ঝানসমাধি অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো. সেসো অৱিতক্কঅৱিচাৰো.

সুঞ্ঞতাদীসু তিৱিধা কথা আগমনতো, সগুণতো, আৰম্মণতোতি. আগমনতো নাম একো ভিক্খু অনত্ততো অভিনিৱিসিত্ৱা অনত্ততো দিস্ৱা অনত্ততো ৱুট্ঠাতি, তস্স ৱিপস্সনা সুঞ্ঞতা নাম হোতি. কস্মা? অসুঞ্ঞতত্তকাৰকানং কিলেসানং অভাৱা. ৱিপস্সনাগমনেন মগ্গসমাধি সুঞ্ঞতো নাম হোতি. মগ্গাগমনেন ফলসমাধি সুঞ্ঞতো নাম. অপৰো অনিচ্চতো অভিনিৱিসিত্ৱা অনিচ্চতো দিস্ৱা অনিচ্চতো ৱুট্ঠাতি. তস্স ৱিপস্সনা অনিমিত্তা নাম হোতি. কস্মা? নিমিত্তকাৰককিলেসাভাৱা. ৱিপস্সনাগমনেন মগ্গসমাধি অনিমিত্তো নাম হোতি. মগ্গাগমনেন ফলং অনিমিত্তং নাম. অপৰো দুক্খতো অভিনিৱিসিত্ৱা দুক্খতো দিস্ৱা দুক্খতো ৱুট্ঠাতি, তস্স ৱিপস্সনা অপ্পণিহিতা নাম হোতি. কস্মা? পণিধিকাৰককিলেসাভাৱা. ৱিপস্সনাগমনেন মগ্গসমাধি অপ্পণিহিতো নাম. মগ্গাগমনেন ফলং অপ্পণিহিতং নামাতি অযং আগমনতো কথা. মগ্গসমাধি পন ৰাগাদীহি সুঞ্ঞতত্তা সুঞ্ঞতো, ৰাগনিমিত্তাদীনং অভাৱা অনিমিত্তো, ৰাগপণিধিআদীনং অভাৱা অপ্পণিহিতোতি অযং সগুণতো কথা. নিব্বানং ৰাগাদীহি সুঞ্ঞতত্তা ৰাগাদিনিমিত্তপণিধীনঞ্চ অভাৱা সুঞ্ঞতঞ্চেৱ অনিমিত্তঞ্চ অপ্পণিহিতঞ্চ. তদাৰম্মণো মগ্গসমাধি সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো অপ্পণিহিতো. অযং আৰম্মণতো কথা.

সোচেয্যানীতি সুচিভাৱকৰা সোচেয্যপ্পটিপদা ধম্মা. ৱিত্থাৰো পনেত্থ ‘‘তত্থ কতমং কাযসোচেয্যং? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তানং তিণ্ণং সুচৰিতানং ৱসেন ৱেদিতব্বো.

মোনেয্যানীতি মুনিভাৱকৰা মোনেয্যপ্পটিপদা ধম্মা. তেসং ৱিত্থাৰো ‘‘তত্থ কতমং কাযমোনেয্যং? তিৱিধকাযদুচ্চৰিতস্স পহানং কাযমোনেয্যং, তিৱিধং কাযসুচৰিতং কাযমোনেয্যং, কাযাৰম্মণে ঞাণং কাযমোনেয্যং, কাযপৰিঞ্ঞা কাযমোনেয্যং, কাযপৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো কাযমোনেয্যং, কাযস্মিং ছন্দৰাগপ্পহানং কাযমোনেয্যং, কাযসঙ্খাৰনিৰোধা চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তি কাযমোনেয্যং. তত্থ কতমং ৱচীমোনেয্যং? চতুব্বিধৱচীদুচ্চৰিতস্স পহানং ৱচীমোনেয্যং, চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং ৱচীমোনেয্যং, ৱাচাৰম্মণে ঞাণং ৱচীমোনেয্যং ৱাচাপৰিঞ্ঞা ৱচীমোনেয্যং পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো, ৱাচায ছন্দৰাগপ্পহানং, ৱচীসঙ্খাৰনিৰোধা দুতিযজ্ঝানসমাপত্তি ৱচীমোনেয্যং. তত্থ কতমং মনোমোনেয্যং? তিৱিধমনোদুচ্চৰিতস্স পহানং মনোমোনেয্যং, তিৱিধং মনোসুচৰিতং মনোমোনেয্যং, মনাৰম্মণে ঞাণং মনোমোনেয্যং, মনোপৰিঞ্ঞা মনোমোনেয্যং. পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো, মনস্মিং ছন্দৰাগপ্পহানং, চিত্তসঙ্খাৰনিৰোধা সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি মনোমোনেয্য’’ন্তি (মহানি. ১৪).

কোসল্লেসু আযোতি ৱুড্ঢি. অপাযোতি অৱুড্ঢি. তস্স তস্স কাৰণং উপাযো. তেসং পজাননা কোসল্লং. ৱিত্থাৰো পন ৱিভঙ্গে ৱুত্তোযেৱ.

ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘তত্থ কতমং আযকোসল্লং? ইমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ অকুসলা ধম্মা নুপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা নিৰুজ্ঝন্তি. ইমে ৱা পন মে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তীতি, যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… সম্মাদিট্ঠি. ইদং ৱুচ্চতি আযকোসল্লং. তত্থ কতমং অপাযকোসল্লং? ইমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা নিৰুজ্ঝন্তি. ইমে ৱা পন মে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তীতি, যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… সম্মাদিট্ঠি. ইদং ৱুচ্চতি অপাযকোসল্লং. সব্বাপি তত্ৰুপাযা পঞ্ঞা উপাযকোসল্ল’’ন্তি (ৱিভ. ৭৭১). ইদং পন অচ্চাযিককিচ্চে ৱা ভযে ৱা উপ্পন্নে তস্স তিকিচ্ছনত্থং ঠানুপ্পত্তিযা কাৰণজাননৱসেনেৱ ৱেদিতব্বং.

মদাতি মজ্জনাকাৰৱসেন পৱত্তমানা. তেসু ‘‘অহং নিৰোগো সট্ঠি ৱা সত্ততি ৱা ৱস্সানি অতিক্কন্তানি, ন মে হৰীতকীখণ্ডম্পি খাদিতপুব্বং, ইমে পনঞ্ঞে অসুকং নাম ঠানং ৰুজ্জতি, ভেসজ্জং খাদামাতি ৱিচৰন্তি, কো অঞ্ঞো মাদিসো নিৰোগো নামা’’তি এৱং মানকৰণং আৰোগ্যমদো. ‘‘মহল্লককালে পুঞ্ঞং কৰিস্সাম, দহৰম্হ তাৱা’’তি যোব্বনে ঠত্ৱা মানকৰণং যোব্বনমদো. ‘‘চিৰং জীৱিং, চিৰং জীৱামি, চিৰং জীৱিস্সামি; সুখং জীৱিং, সুখং জীৱামি, সুখং জীৱিস্সামী’’তি এৱং মানকৰণং জীৱিতমদো.

আধিপতেয্যেসু অধিপতিতো আগতং আধিপতেয্যং. ‘‘এত্তকোম্হি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা, ন মে এতং পতিৰূপ’’ন্তি এৱং অত্তানং অধিপত্তিং জেট্ঠকং কত্ৱা পাপস্স অকৰণং অত্তাধিপতেয্যং নাম. লোকং অধিপতিং কত্ৱা অকৰণং লোকাধিপতেয্যং নাম. লোকুত্তৰধম্মং অধিপতিং কত্ৱা অকৰণং ধম্মাধিপতেয্যং নাম.

কথাৱত্থূনীতি কথাকাৰণানি. অতীতং ৱা অদ্ধানন্তি অতীতং ধম্মং, অতীতক্খন্ধেতি অত্থো. অপিচ ‘‘যং, ভিক্খৱে, ৰূপং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং, ‘অহোসী’তি তস্স সঙ্খা, ‘অহোসী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি ‘অহোসী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ন তস্স সঙ্খা ‘অত্থী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘ভৱিস্সতী’তি (সং. নি. ৩.৬২) এৱং আগতেন নিৰুত্তিপথসুত্তেনপেত্থ অত্থো দীপেতব্বো.

ৱিজ্জাতি তমৱিজ্ঝনট্ঠেন ৱিজ্জা. ৱিদিতকৰণট্ঠেনাপি ৱিজ্জা. পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণঞ্হি উপ্পজ্জমানং পুব্বেনিৱাসং ছাদেত্ৱা ঠিতং তমং ৱিজ্ঝতি, পুব্বেনিৱাসঞ্চ ৱিদিতং কৰোতীতি ৱিজ্জা. চুতূপপাতঞাণং চুতিপটিসন্ধিচ্ছাদকং তমং ৱিজ্ঝতি, তঞ্চ ৱিদিতং কৰোতীতি ৱিজ্জা. আসৱানং খযে ঞাণং চতুসচ্চচ্ছাদকং তমং ৱিজ্ঝতি, চতুসচ্চধম্মঞ্চ ৱিদিতং কৰোতীতি ৱিজ্জা.

ৱিহাৰেসু অট্ঠ সমাপত্তিযো দিব্বো ৱিহাৰো. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞা ব্ৰহ্মা ৱিহাৰো. ফলসমাপত্তি অৰিযো ৱিহাৰো.

পাটিহাৰিযানি কেৱট্টসুত্তে ৱিত্থাৰিতানেৱ.

‘‘ইমে খো, আৱুসো’’তিআদীসু ৱুত্তনযেনেৱ যোজেতব্বং. ইতি সমসট্ঠিযা তিকানং ৱসেন অসীতিসতপঞ্হে কথেন্তো থেৰো সামগ্গিৰসং দস্সেসীতি.

তিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুক্কৱণ্ণনা

৩০৬. ইতি তিকৱসেন সামগ্গিৰসং দস্সেত্ৱা ইদানি চতুক্কৱসেন দস্সেতুং পুন দেসনং আৰভি. তত্থ ‘‘সতিপট্ঠানচতুক্কং’’ পুব্বে ৱিত্থাৰিতমেৱ.

সম্মপ্পধানচতুক্কে ছন্দং জনেতীতি ‘‘যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো’’তি এৱং ৱুত্তং কত্তুকম্যতং জনেতি. ৱাযমতীতি ৱাযামং কৰোতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি ৱীৰিযং জনেতি. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি চিত্তং উপত্থম্ভেতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন সম্মপ্পধানৱিভঙ্গে আগতোযেৱ.

ইদ্ধিপাদেসু ছন্দং নিস্সায পৱত্তো সমাধি ছন্দসমাধি. পধানভূতা সঙ্খাৰা পধানসঙ্খাৰা. সমন্নাগতন্তি তেহি ধম্মেহি উপেতং. ইদ্ধিযা পাদং, ইদ্ধিভূতং ৱা পাদন্তি ইদ্ধিপাদং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গে আগতো এৱ. ৱিসুদ্ধিমগ্গে পনস্স অত্থো দীপিতো. ঝানকথাপি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতাৱ.

৩০৭. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰাযাতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে সুখৱিহাৰত্থায. ইধ ফলসমাপত্তিঝানানি, খীণাসৱস্স অপৰভাগে নিব্বত্তিতঝানানি চ কথিতানি.

আলোকসঞ্ঞং মনসিকৰোতীতি দিৱা ৱা ৰত্তিং ৱা সূৰিযচন্দপজ্জোতমণিআদীনং আলোকং আলোকোতি মনসিকৰোতি. দিৱাসঞ্ঞং অধিট্ঠাতীতি এৱং মনসি কত্ৱা দিৱাতিসঞ্ঞং ঠপেতি. যথা দিৱা তথা ৰত্তিন্তি যথা দিৱা দিট্ঠো আলোকো, তথেৱ তং ৰত্তিং মনসিকৰোতি. যথা ৰত্তিং তথা দিৱাতি যথা ৰত্তিং আলোকো দিট্ঠো, এৱমেৱ দিৱা মনসিকৰোতি. ইতি ৱিৱটেন চেতসাতি এৱং অপিহিতেন চিত্তেন. অপৰিযোনদ্ধেনাতি সমন্ততো অনদ্ধেন. সপ্পভাসন্তি সওভাসং. ঞাণদস্সনপটিলাভাযাতি ঞাণদস্সনপটিলাভত্থায. ইমিনা কিং কথিতং? মিদ্ধৱিনোদনআলোকো কথিতো পৰিকম্মআলোকো ৱা. ইমিনা কিং কথিতং হোতি? খীণাসৱস্স দিব্বচক্খুঞাণং. তস্মিং ৱা আগতেপি অনাগতেপি পাদকজ্ঝানসমাপত্তিমেৱ সন্ধায ‘‘সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতী’’তি ৱুত্তং.

সতিসম্পজঞ্ঞাযাতি সত্তট্ঠানিকস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স অত্থায. ৱিদিতা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তীতিআদীসু খীণাসৱস্স ৱত্থু ৱিদিতং হোতি আৰম্মণং ৱিদিতং ৱত্থাৰম্মণং ৱিদিতং. ৱত্থাৰম্মণৱিদিততায এৱং ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, এৱং তিট্ঠন্তি, এৱং নিৰুজ্ঝন্তি. ন কেৱলঞ্চ ৱেদনা এৱ ইধ ৱুত্তা সঞ্ঞাদযোপি, অৱুত্তা চেতনাদযোপি, ৱিদিতা চ উপ্পজ্জন্তি চেৱ তিট্ঠন্তি চ নিৰুজ্ঝন্তি চ. অপি চ ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি, উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. অৱিজ্জাসমুদযা ৱেদনাসমুদযো, তণ্হাসমুদযা কম্মসমুদযো, ফস্সসমুদযা ৱেদনাযসমুদযো. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স সমুদযং পস্সতি. এৱং ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি. কথং ৱেদনায উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি? অনিচ্চতো মনসিকৰোতো খযতূপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. দুক্খতো মনসিকৰোতো ভযতূপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. অনত্ততো মনসিকৰোতো সুঞ্ঞতূপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. এৱং ৱেদনায উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, খযতো ভযতো সুঞ্ঞতো জানাতি. কথং ৱেদনায অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি? অৱিজ্জানিৰোধা ৱেদনানিৰোধো.…পে… এৱং ৱেদনায অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি. ইমিনাপি নযেনেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

ইতি ৰূপন্তিআদি ৱুত্তনযমেৱ. অযং আৱুসো সমাধিভাৱনাতি অযং আসৱানং খযঞাণস্স পাদকজ্ঝানসমাধিভাৱনা.

৩০৮. অপ্পমঞ্ঞাতি পমাণং অগহেত্ৱা অনৱসেসফৰণৱসেন অপ্পমঞ্ঞাৱ. অনুপদৱণ্ণনা পন ভাৱনাসমাধিৱিধানঞ্চ এতাসং ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতমেৱ. অৰূপকথাপি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতাৱ.

অপস্সেনানীতি অপস্সযানি. সঙ্খাযাতি ঞাণেন ঞত্ৱা. পটিসেৱতীতি ঞাণেন ঞত্ৱা সেৱিতব্বযুত্তকমেৱ সেৱতি. তস্স চ ৱিত্থাৰো ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পৰিভুঞ্জতী’’তিআদিনা নযেন ৱেদিতব্বো. সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতীতি ঞাণেন ঞত্ৱা অধিৱাসেতব্বযুত্তকমেৱ অধিৱাসেতি. ৱিত্থাৰো পনেত্থ ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো খমো হোতি সীতস্সা’’তিআদিনা নযেন ৱেদিতব্বো. পৰিৱজ্জেতীতি ঞাণেন ঞত্ৱা পৰিৱজ্জেতুং যুত্তমেৱ পৰিৱজ্জেতি. তস্স ৱিত্থাৰো ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চণ্ডং হত্থিং পৰিৱজ্জেতী’’তিআদিনা নযেন ৱেদিতব্বো. ৱিনোদেতীতি ঞাণেন ঞত্ৱা ৱিনোদেতব্বমেৱ ৱিনোদেতি, নুদতি নীহৰতি অন্তো পৱিসিতুং ন দেতি. তস্স ৱিত্থাৰো ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতী’’তিআদিনা নযেন ৱেদিতব্বো.

অৰিযৱংসচতুক্কৱণ্ণনা