ৱেদনাকম্মট্ঠানৱণ্ণনা

৩৫৯. অথস্স ভগৱা সোমনস্সংপাহন্তি তিস্সো ৱেদনা আৰভি. কিং পন ভগৱতা পুচ্ছিতং কথিতং, অপুচ্ছিতং, সানুসন্ধিকং, অননুসন্ধিকন্তি? পুচ্ছিতমেৱ কথিতং, নো অপুচ্ছিতং, সানুসন্ধিকমেৱ, নো অননুসন্ধিকং. দেৱতানঞ্হি ৰূপতো অৰূপং পাকটতৰং, অৰূপেপি ৱেদনা পাকটতৰা. কস্মা? দেৱতানঞ্হি কৰজকাযং সুখুমং, কম্মজং বলৱং, কৰজকাযস্স সুখুমত্তা, কম্মজস্স বলৱত্তা একাহাৰম্পি অতিক্কমিত্ৱা ন তিট্ঠন্তি, উণ্হপাসাণে ঠপিতসপ্পিপিণ্ডি ৱিয ৱিলীযন্তীতি সব্বং ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তস্মা ভগৱা সক্কস্স তিস্সো ৱেদনা আৰভি. দুৱিধঞ্হি কম্মট্ঠানং – ৰূপকম্মট্ঠানং, অৰূপকম্মট্ঠানঞ্চ. ৰূপপৰিগ্গহো, অৰূপপৰিগ্গহোতিপি এতদেৱ ৱুচ্চতি. তত্থ ভগৱা যস্স ৰূপং পাকটং, তস্স সঙ্খেপমনসিকাৰৱসেন ৱা ৱিত্থাৰমনসিকাৰৱসেন ৱা চতুধাতুৱৱত্থানং ৱিত্থাৰেন্তো ৰূপকম্মট্ঠানং কথেতি. যস্স অৰূপং পাকটং, তস্স অৰূপকম্মট্ঠানং কথেতি. কথেন্তো চ তস্স ৱত্থুভূতং ৰূপকম্মট্ঠানং দস্সেত্ৱাৱ কথেতি, দেৱানং পন অৰূপকম্মট্ঠানং পাকটন্তি অৰূপকম্মট্ঠানৱসেন ৱেদনা আৰভি.

তিৱিধো হি অৰূপকম্মট্ঠানে অভিনিৱেসো – ফস্সৱসেন, ৱেদনাৱসেন, চিত্তৱসেনাতি. কথং? একচ্চস্স হি সঙ্খিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা পৰিগ্গহিতে ৰূপকম্মট্ঠানে তস্মিং আৰম্মণে চিত্তচেতসিকানং পঠমাভিনিপাতো তং আৰম্মণং ফুসন্তো উপ্পজ্জমানো ফস্সো পাকটো হোতি. একচ্চস্স তং আৰম্মণং অনুভৱন্তী উপ্পজ্জমানা ৱেদনা পাকটা হোতি. একচ্চস্স তং আৰম্মণং পৰিগ্গহেত্ৱা তং ৱিজানন্তং উপ্পজ্জমানং ৱিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি.

তত্থ যস্স ফস্সো পাকটো হোতি, সোপি ন কেৱলং ফস্সোৱ উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং তদেৱ আৰম্মণং অনুভৱমানা ৱেদনাপি উপ্পজ্জতি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি, ৱিজানমানং ৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৱ পৰিগ্গণ্হাতি. যস্স ৱেদনা পাকটা হোতি, সোপি ন কেৱলং ৱেদনাৱ উপ্পজ্জতি, তায সদ্ধিং তদেৱ আৰম্মণং ফুসমানো ফস্সোপি উপ্পজ্জতি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি, ৱিজানমানং ৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৱ পৰিগ্গণ্হাতি. যস্স ৱিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি, সোপি ন কেৱলং ৱিঞ্ঞাণমেৱ উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং তদেৱাৰম্মণং ফুসমানো ফস্সোপি উপ্পজ্জতি, অনুভৱমানা ৱেদনাপি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৱ পৰিগ্গণ্হাতি.

সো ‘‘ইমে ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা কিং নিস্সিতা’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ৱত্থুনিস্সিতা’’তি পজানাতি. ৱত্থু নাম কৰজকাযো, যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’’ন্তি. সো অত্থতো ভূতানি চেৱ উপাদাৰূপানি চ. এৱমেত্থ ৱত্থু ৰূপং, ফস্সপঞ্চমকা নামন্তি নামৰূপমত্তমেৱ পস্সতি. ৰূপঞ্চেত্থ ৰূপক্খন্ধো, নামং চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধাতি পঞ্চক্খন্ধমত্তং হোতি. নামৰূপৱিনিমুত্তা হি পঞ্চক্খন্ধা, পঞ্চক্খন্ধৱিনিমুত্তং ৱা নামৰূপং নত্থি. সো ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা কিং হেতুকা’’তি উপপৰিক্খন্তো ‘‘অৱিজ্জাদিহেতুকা’’তি পস্সতি. ততো ‘‘পচ্চযো চেৱ পচ্চযুপ্পন্নঞ্চ ইদং, অঞ্ঞো সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা নত্থি, সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জমত্তমেৱা’’তি সপ্পচ্চযনামৰূপৱসেন তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা ৱিপস্সনাপটিপাটিযা ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি সম্মসন্তো ৱিচৰতি, সো অজ্জ অজ্জাতি পটিৱেধং আকঙ্খমানো তথাৰূপে দিৱসে উতুসপ্পাযং, পুগ্গলসপ্পাযং, ভোজনসপ্পাযং, ধম্মসৱনসপ্পাযং ৱা লভিত্ৱা একপল্লঙ্কেন নিসিন্নোৱ ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. এৱমিমেসম্পি তিণ্ণং জনানং যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.

ইধ পন ভগৱা অৰূপকম্মট্ঠানং কথেন্তো ৱেদনাসীসেন কথেসি. ফস্সৱসেন হি ৱিঞ্ঞাণৱসেন ৱা কথিযমানং এতস্স ন পাকটং হোতি, অন্ধকাৰং ৱিয খাযতি. ৱেদনাৱসেন পন পাকটং হোতি. কস্মা? ৱেদনানং উপ্পত্তিযা পাকটতায. সুখদুক্খৱেদনানঞ্হি উপ্পত্তি পাকটা. যদা সুখং উপ্পজ্জতি, তদা সকলং সৰীৰং খোভেন্তং মদ্দন্তং ফৰমানং অভিসন্দযমানং সতধোতসপ্পিং খাদাপযন্তং ৱিয, সতপাকতেলং মক্খযমানং ৱিয, ঘটসহস্সেন পৰিড়াহং নিব্বাপযমানং ৱিয, ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি ৱাচং নিচ্ছাৰযমানমেৱ উপ্পজ্জতি. যদা দুক্খং উপ্পজ্জতি, তদা সকলসৰীৰং খোভেন্তং মদ্দন্তং ফৰমানং অভিসন্দযমানং তত্তফালং পৱেসেন্তং ৱিয, ৱিলীনতম্বলোহেন আসিঞ্চন্তং ৱিয, সুক্খতিণৱনপ্পতিম্হি অৰঞ্ঞে দাৰুউক্কাকলাপং খিপমানং ৱিয ‘‘অহো দুক্খং, অহো দুক্খ’’ন্তি ৱিপ্পলাপযমানমেৱ উপ্পজ্জতি. ইতি সুখদুক্খৱেদনানং উপ্পত্তি পাকটা হোতি.

অদুক্খমসুখা পন দুদ্দীপনা অন্ধকাৰেন ৱিয অভিভূতা. সা সুখদুক্খানং অপগমে সাতাসাতপটিক্খেপৱসেন মজ্ঝত্তাকাৰভূতা অদুক্খমসুখা ৱেদনাতি নযতো গণ্হন্তস্স পাকটা হোতি. যথা কিং? যথা অন্তৰা পিট্ঠিপাসাণং আৰুহিত্ৱা পলাতস্স মিগস্স অনুপদং গচ্ছন্তো মিগলুদ্দকো পিট্ঠিপাসাণস্স ওৰভাগেপি পৰভাগেপি পদং দিস্ৱা মজ্ঝে অপস্সন্তোপি ‘‘ইতো আৰুড়্হো, ইতো ওৰুড়্হো, মজ্ঝে পিট্ঠিপাসাণে ইমিনা পদেসেন গতো ভৱিস্সতী’’তি নযতো জানাতি. এৱং আৰুড়্হট্ঠানে পদং ৱিয হি সুখৱেদনায উপ্পত্তি পাকটা হোতি, ওৰুড়্হট্ঠানে পদং ৱিয দুক্খৱেদনায উপ্পত্তি পাকটা হোতি, ইতো আৰুয্হ, ইতো ওৰুয্হ, মজ্ঝে এৱং গতোতি নযতো গহণং ৱিয সুখদুক্খানং অপগমে সাতাসাতপটিক্খেপৱসেন মজ্ঝত্তাকাৰভূতা অদুক্খমসুখা ৱেদনাতি নযতো গণ্হন্তস্স পাকটা হোতি. এৱং ভগৱা পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন নিৱত্তেত্ৱা দস্সেসি.

ন কেৱলঞ্চ ইধেৱ এৱং দস্সেসি, মহাসতিপট্ঠানে, মজ্ঝিমনিকাযম্হি সতিপট্ঠানে, চূড়তণ্হাসঙ্খযে, মহাতণ্হাসঙ্খযে, চূড়ৱেদল্লসুত্তে, মহাৱেদল্লসুত্তে, ৰট্ঠপালসুত্তে, মাগণ্ডিযসুত্তে, ধাতুৱিভঙ্গে, আনেঞ্জসপ্পাযে, সকলে ৱেদনাসংযুত্তেতি এৱং অনেকেসু সুত্তন্তেসু পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন নিৱত্তেত্ৱা দস্সেসি. যথা চ তেসু তেসু, এৱং ইমস্মিম্পি সক্কপঞ্হে পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন নিৱত্তেত্ৱা দস্সেসি. ৰূপকম্মট্ঠানং পনেত্থ ৱেদনায আৰম্মণমত্তকংযেৱ সঙ্খিত্তং, তস্মা পাড়িযং নাৰুড়্হং ভৱিস্সতি.

৩৬০. অৰূপকম্মট্ঠানে যং তস্স পাকটং ৱেদনাৱসেন অভিনিৱেসমুখং, তমেৱ দস্সেতুং সোমনস্সংপাহং, দেৱানমিন্দাতিআদিমাহ. তত্থ দুৱিধেনাতি দ্ৱিৱিধেন, দ্ৱীহি কোট্ঠাসেহীতি অত্থো. এৱৰূপং সোমনস্সং ন সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং গেহসিতসোমনস্সং ন সেৱিতব্বং. গেহসিতসোমনস্সং নাম ‘‘তত্থ কতমানি ছ গেহসিতানি সোমনস্সানি? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৱা পটিলাভতো সমনুপস্সতো, পুব্বে ৱা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং, যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ৱুত্তকামগুণনিস্সিতং সোমনস্সং (ম. নি. ৩.৩০৬).

এৱৰূপং সোমনস্সং সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং নেক্খম্মসিতং সোমনস্সং সেৱিতব্বং. নেক্খম্মসিতং সোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি? ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৱিপৰিণামধম্মাতি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং, যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৮) এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৱিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নং সোমনস্সং. সেৱিতব্বন্তি ইদং নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমজ্ঝানাদিৱসেন চ উপ্পজ্জনকসোমনস্সং সেৱিতব্বং নাম.

তত্থ যং চে সৱিতক্কং সৱিচাৰন্তি তস্মিম্পি নেক্খম্মসিতে সোমনস্সে যং নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমজ্ঝানৱসেন চ উপ্পন্নং সৱিতক্কং সৱিচাৰং সোমনস্সন্তি জানেয্য. যং চে অৱিতক্কং অৱিচাৰন্তি যং পন দুতিযততিযজ্ঝানৱসেন উপ্পন্নং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সোমনস্সন্তি জানেয্য. যে অৱিতক্কে অৱিচাৰে, তে পণীততৰেতি এতেসুপি দ্ৱীসু যং অৱিতক্কং অৱিচাৰং, তং পণীততৰন্তি অত্থো.

ইমিনা কিং কথিতং হোতি? দ্ৱিন্নং অৰহত্তং কথিতং. কথং? একো কিৰ ভিক্খু সৱিতক্কসৱিচাৰে সোমনস্সে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ‘‘ইদং সোমনস্সং কিং নিস্সিত’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘ৱত্থুনিস্সিত’’ন্তি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৱুত্তনযেনেৱ অনুক্কমেন অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৱিতক্কঅৱিচাৰে সোমনস্সে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৱিট্ঠসোমনস্সেসুপি সৱিতক্কসৱিচাৰতো অৱিতক্কঅৱিচাৰং পণীততৰং. সৱিতক্কসৱিচাৰসোমনস্সৱিপস্সনাতোপি অৱিতক্কঅৱিচাৰৱিপস্সনা পণীততৰা. সৱিতক্কসৱিচাৰসোমনস্সফলসমাপত্তিতোপি অৱিতক্কঅৱিচাৰসোমনস্সফলসমাপত্তিযেৱ পণীততৰা. তেনাহ ভগৱা ‘‘যে অৱিতক্কে অৱিচাৰে, তে পণীততৰে’’তি.

৩৬১. এৱৰূপং দোমনস্সং ন সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং গেহসিতদোমনস্সং ন সেৱিতব্বং. গেহসিতদোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ গেহসিতানি দোমনস্সানি? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৱা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৱা অপটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতদোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৭). এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণং নানুভৱিং, নানুভৱিস্সামি, নানুভৱামীতি ৱিতক্কযতো উপ্পন্নং কামগুণনিস্সিতং দোমনস্সং.

এৱৰূপং দোমনস্সং সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং নেক্খম্মসিতদোমনস্সং সেৱিতব্বং. নেক্খম্মসিতদোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ নেক্খম্মসিতানি দোমনস্সানি? ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৱিপৰিণামধম্মাতি এৱমেতং যথাভূতং সম্পপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং, উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামি, যদৰিযা এতৰহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’তি. ইতি অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং, যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতদোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৭) এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনুত্তৰৱিমোক্খসঙ্খাতঅৰিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠপেত্ৱা তদধিগমায অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুমসক্কোন্তস্স ইমম্পি পক্খং, ইমম্পি মাসং, ইমম্পি সংৱচ্ছৰং ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খিন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নং দোমনস্সং. সেৱিতব্বন্তি ইদং নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমজ্ঝানাদিৱসেন চ উপ্পজ্জনকদোমনস্সং সেৱিতব্বং নাম.

তত্থ যং চে সৱিতক্কসৱিচাৰন্তি তস্মিম্পি দুৱিধে দোমনস্সে গেহসিতদোমনস্সমেৱ সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সং নাম. নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমদুতিযজ্ঝানৱসেন চ উপ্পন্নদোমনস্সং পন অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সন্তি ৱেদিতব্বং. নিপ্পৰিযাযেন পন অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সং নাম নত্থি. দোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্হি একংসেন অকুসলঞ্চেৱ সৱিতক্কসৱিচাৰঞ্চ, এতস্স পন ভিক্খুনো মঞ্ঞনৱসেন সৱিতক্কসৱিচাৰন্তি চ অৱিতক্কঅৱিচাৰন্তি চ ৱুত্তং.

তত্ৰাযং নযো – ইধ ভিক্খু দোমনস্সপচ্চযভূতে সৱিতক্কসৱিচাৰধম্মে অৱিতক্কঅৱিচাৰধম্মে চ দোমনস্সপচ্চযা এৱ উপ্পন্নে মগ্গফলধম্মে চ অঞ্ঞেসং পটিপত্তিদস্সনৱসেন দোমনস্সন্তি গহেত্ৱা ‘‘কদা নু খো মে সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সে ৱিপস্সনা পট্ঠপিতা ভৱিস্সতি, কদা অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সে’’তি চ ‘‘কদা নু খো মে সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সফলসমাপত্তি নিব্বত্তিতা ভৱিস্সতি, কদা অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সফলসমাপত্তী’’তি চিন্তেত্ৱা তেমাসিকং, ছমাসিকং, নৱমাসিকং ৱা পটিপদং গণ্হাতি. তেমাসিকং গহেত্ৱা পঠমমাসে একং যামং জগ্গতি, দ্ৱে যামে নিদ্দায ওকাসং কৰোতি, মজ্ঝিমে মাসে দ্ৱে যামে জগ্গতি, একং যামং নিদ্দায ওকাসং কৰোতি, পচ্ছিমমাসে চঙ্কমনিসজ্জাযেৱ যাপেতি. এৱং চে অৰহত্তং পাপুণাতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে পাপুণাতি, ৱিসেসেত্ৱা ছমাসিকং গণ্হাতি. তত্ৰাপি দ্ৱে দ্ৱে মাসে ৱুত্তনযেন পটিপজ্জিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো ৱিসেসেত্ৱা নৱমাসিকং গণ্হাতি. তত্ৰাপি তযো তযো মাসে তথেৱ পটিপজ্জিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ন লদ্ৱং ৱত মে সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেতু’’ন্তি আৱজ্জতো দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অস্সুধাৰা পৱত্তন্তি গামন্তপব্ভাৰৱাসীমহাসীৱত্থেৰস্স ৱিয.