৮. সক্কপঞ্হসুত্তৱণ্ণনা
নিদানৱণ্ণনা
৩৪৪. এৱং মে সুতন্তি সক্কপঞ্হসুত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা – অম্বসণ্ডা নাম ব্ৰাহ্মণগামোতি সো কিৰ গামো অম্বসণ্ডানং অৱিদূৰে নিৱিট্ঠো, তস্মা ‘‘অম্বসণ্ডা’’ ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. ৱেদিযকে পব্বতেতি সো কিৰ পব্বতো পব্বতপাদে জাতেন মণিৱেদিকাসদিসেন নীলৱনসণ্ডেন সমন্তা পৰিক্খিত্তো, তস্মা ‘ৱেদিযকপব্বতো’ ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গতো. ইন্দসালগুহাযন্তি পুব্বেপি সা দ্ৱিন্নং পব্বতানং অন্তৰে গুহা, ইন্দসালৰুক্খো চস্সা দ্ৱাৰে, তস্মা ‘ইন্দসালগুহা’তি সঙ্খ্যং গতা. অথ নং কুট্টেহি পৰিক্খিপিত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানানি যোজেত্ৱা সুপৰিনিট্ঠিতসুধাকম্মমালাকম্মলতাকম্মৱিচিত্তং লেণং কত্ৱা ভগৱতো অদংসু. পুৰিমৱোহাৰৱসেন পন ‘‘ইন্দসালগুহা’’ ত্ৱেৱ নং সঞ্জানন্তি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘ইন্দসালগুহায’ন্তি.
উস্সুক্কং উদপাদীতি ধম্মিকো উস্সাহো উপ্পজ্জি. ননু চ এস অভিণ্হদস্সাৱী ভগৱতো, ন সো দেৱতাসন্নিপাতো নাম অত্থি, যত্থাযং ন আগতপুব্বো, সক্কেন সদিসো অপ্পমাদৱিহাৰী দেৱপুত্তো নাম নত্থি. অথ কস্মা বুদ্ধদস্সনং অনাগতপুব্বস্স ৱিয অস্স উস্সাহো উদপাদীতি? মৰণভযেন সন্তজ্জিতত্তা. তস্মিং কিৰস্স সমযে আযু পৰিক্খীণো, সো পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৱা ‘‘পৰিক্খীণো দানি মে আযূ’’তি অঞ্ঞাসি. যেসঞ্চ দেৱপুত্তানং মৰণনিমিত্তানি আৱি ভৱন্তি, তেসু যে পৰিত্তকেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তা, তে ‘‘কুহিং নু খো ইদানি নিব্বত্তিস্সামা’’তি ভযং সন্তাসং আপজ্জন্তি. যে কতভীৰুত্তানা বহুং পুঞ্ঞং কত্ৱা নিব্বত্তা, তে অত্তনা দিন্নদানং ৰক্খিতসীলং ভাৱিতভাৱনঞ্চ আগম্ম ‘‘উপৰিদেৱলোকে সম্পত্তিং অনুভৱিস্সামা’’তি ন ভাযন্তি.
সক্কো পন দেৱৰাজা পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৱা দসযোজনসহস্সং দেৱনগৰং, যোজনসহস্সুব্বেধং ৱেজযন্তং, তিযোজনসতিকং সুধম্মদেৱসভং, যোজনসতুব্বেধং পাৰিচ্ছত্তকং, সট্ঠিযোজনিকং পণ্ডুকম্বলসিলং, অড্ঢতিযা নাটককোটিযো দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱপৰিসং, নন্দনৱনং, চিত্তলতাৱনং, মিস্সকৱনং, ফাৰুসকৱনন্তি এতং সব্বসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ‘‘নস্সতি ৱত ভো মে অযং সম্পত্তী’’তি ভযাভিভূতো অহোসি.
ততো ‘‘অত্থি নু খো কোচি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা লোকপিতামহো মহাব্ৰহ্মা ৱা, যো মে হদযনিস্সিতং সোকসল্লং সমুদ্ধৰিত্ৱা ইমং সম্পত্তিং থাৱৰং কৰেয্যা’’তি ওলোকেন্তো কঞ্চি অদিস্ৱা পুন অদ্দস ‘‘মাদিসানং সতসহস্সানম্পি উপ্পন্নং সোকসল্লং সম্মাসম্বুদ্ধো উদ্ধৰিতুং পটিবলো’’তি. অথেৱং পৰিৱিতক্কেন্তস্স তেন খো পন সমযেন সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স উস্সুক্কং উদপাদি ভগৱন্তং দস্সনায.
কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতীতি কতৰস্মিং জনপদে কতৰং নগৰং উপনিস্সায কস্স পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তো কস্স অমতং ধম্মং দেসযমানো ৱিহৰতীতি. অদ্দসা খোতি অদ্দক্খি পটিৱিজ্ঝি. মাৰিসাতি পিযৱচনমেতং, দেৱতানং পাটিযেক্কো ৱোহাৰো. নিদ্দুক্খাতিপি ৱুত্তং হোতি. কস্মা পনেস দেৱে আমন্তেসি? সহাযত্থায. পুব্বে কিৰেস ভগৱতি সড়লঘৰে ৱিহৰন্তে এককোৱ দস্সনায অগমাসি. সত্থা ‘‘অপৰিপক্কং তাৱস্স ঞাণং, কতিপাহং পন অতিক্কমিত্ৱা মযি ইন্দসালগুহাযং ৱিহৰন্তে পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৱা মৰণভযভীতো দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতাহি সদ্ধিং উপসঙ্কমিত্ৱা চুদ্দস পঞ্হে পুচ্ছিত্ৱা উপেক্খাপঞ্হৱিস্সজ্জনাৱসানে অসীতিযা দেৱতাসহস্সেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ওকাসং নাকাসি. সো ‘‘মম পুব্বেপি এককস্স গতত্তা সত্থাৰা ওকাসো ন কতো, অদ্ধা মে নত্থি মগ্গফলস্স উপনিস্সযো, একস্স পন উপনিস্সযে সতি চক্কৱাড়পৰিযন্তাযপি পৰিসায ভগৱা ধম্মং দেসেতিযেৱ. অৱস্সং খো পন দ্ৱীসু দেৱলোকেসু কস্সচি দেৱস্স উপনিস্সযো ভৱিস্সতি, তং সন্ধায সত্থা ধম্মং দেসেস্সতি. তং সুত্ৱা অহম্পি অত্তনো দোমনস্সং ৱূপসমেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সহাযত্থায আমন্তেসি.
এৱং ভদ্দং তৱাতি খো দেৱা তাৱতিংসাতি এৱং হোতু মহাৰাজ, গচ্ছাম ভগৱন্তং দস্সনায, দুল্লভো বুদ্ধুপ্পাদো, ভদ্দং তৱ, যো ত্ৱং ‘‘পব্বতকীড়ং নদীকীড়ং গচ্ছামা’’তি অৱত্ৱা অম্হে এৱৰূপেসু ঠানেসু নিযোজেসীতি. পচ্চস্সোসুন্তি তস্স ৱচনং সিৰসা সম্পটিচ্ছিংসু.
৩৪৫. পঞ্চসিখং গন্ধব্বদেৱপুত্তং আমন্তেসীতি দেৱে তাৱ আমন্তেতু, ইমং কস্মা ৱিসুং আমন্তেসি? ওকাসকৰণত্থং. এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতা গহেত্ৱা ধুৰেন পহৰন্তস্স ৱিয সত্থাৰং উপসঙ্কমিতুং ন যুত্তং, অযং পন পঞ্চসিখো দসবলস্স উপট্ঠাকো ৱল্লভো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে গন্ত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা ধম্মং সুণাতি, ইমং পুৰতো পেসেত্ৱা ওকাসং কাৰেত্ৱা ইমিনা কতোকাসে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি ওকাসকৰণত্থং আমন্তেসি.
এৱং ভদ্দং তৱাতি সো ‘‘এৱং মহাৰাজ, হোতু, ভদ্দং তৱ, যো ত্ৱং মং ‘এহি, মাৰিস, উয্যানকীড়াদীনি ৱা নটসমজ্জাদীনি ৱা দস্সনায গচ্ছামা’তি অৱত্ৱা ‘বুদ্ধং পস্সিস্সাম, ধম্মং সোস্সামা’তি ৱদসী’’তি দড়্হতৰং উপত্থম্ভেন্তো দেৱানমিন্দস্স ৱচনং পটিস্সুত্ৱা অনুচৰিযং সহচৰণং একতো গমনং উপাগমি.
তত্থ বেলুৱপণ্ডুন্তি বেলুৱপক্কং ৱিয পণ্ডুৱণ্ণং. তস্স কিৰ সোৱণ্ণমযং পোক্খৰং, ইন্দনীলমযো দণ্ডো, ৰজতমযা তন্তিযো, পৱাড়মযা ৱেঠকা, ৱীণাপত্তকং গাৱুতং, তন্তিবন্ধনট্ঠানং গাৱুতং, উপৰি দণ্ডকো গাৱুতন্তি তিগাৱুতপ্পমাণা ৱীণা. ইতি সো তং ৱীণং আদায সমপঞ্ঞাসমুচ্ছনা মুচ্ছেত্ৱা অগ্গনখেহি পহৰিত্ৱা মধুৰং গীতস্সৰং নিচ্ছাৰেত্ৱা সেসদেৱে সক্কস্স গমনকালং জানাপেন্তো একমন্তং অট্ঠাসি. এৱং তস্স গীতৱাদিতসঞ্ঞায সন্নিপতিতে দেৱগণে অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো…পে… ৱেদিযকে পব্বতে পচ্চুট্ঠাসি.
৩৪৬. অতিৰিৱ ওভাসজাতোতি অঞ্ঞেসু দিৱসেসু একস্সেৱ দেৱস্স ৱা মাৰস্স ৱা ব্ৰহ্মুনো ৱা ওভাসেন ওভাসজাতো হোতি, তংদিৱসং পন দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতানং ওভাসেন অতিৰিৱ ওভাসজাতো একপজ্জোতো সহস্সচন্দসূৰিযউগ্গতকালসদিসো অহোসি. পৰিতো গামেসু মনুস্সাতি সমন্তা গামেসু মনুস্সা. পকতিসাযমাসকালেযেৱ কিৰ গামমজ্ঝে দাৰকেসু কীড়ন্তেসু তত্থ সক্কো অগমাসি, তস্মা মনুস্সা পস্সিত্ৱা এৱমাহংসু. ননু চ মজ্ঝিমযামে দেৱতা ভগৱন্তং উপসঙ্কমন্তি, অযং কস্মা পঠমযামস্সাপি পুৰিমভাগেযেৱ আগতোতি? মৰণভযেনেৱ তজ্জিতত্তা. কিংসু নামাতি কিংসু নাম ভো এতং, কো নু খো অজ্জ মহেসক্খো দেৱো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা ভগৱন্তং পঞ্হং পুচ্ছিতুং ধম্মং সোতুং উপসঙ্কমন্তো, কথংসু নাম ভো ভগৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জেস্সতি ধম্মং দেসেস্সতি, লাভা অম্হাকং, যেসং নো এৱং দেৱতানং কঙ্খাৱিনোদকো সত্থা অৱিদূৰে ৱিহাৰে ৱসতি, যে লভাম থালকভিক্খম্পি কটচ্ছুভিক্খম্পি দাতুন্তি সংৱিগ্গা লোমহট্ঠজাতা উদ্ধগ্গলোমা হুত্ৱা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং সিৰস্মিং পতিট্ঠপেত্ৱা নমস্সমানা অট্ঠংসু.
৩৪৭. দুৰুপসঙ্কমাতি দুপযিৰুপাসিযা. অহং সৰাগো সদোসো সমোহো, সত্থা ৱীতৰাগো ৱীতদোসো ৱীতমোহো, তস্মা দুপযিৰুপাসিযা তথাগতা মাদিসেন. ঝাযীতি লক্খণূপনিজ্ঝানেন চ আৰম্মণূপনিজ্ঝানেন চ ঝাযী. তস্মিঞ্ঞেৱ ঝানে ৰতাতি ঝানৰতা. তদন্তৰং পটিসল্লীনাতি তদন্তৰং পটিসল্লীনা সম্পতি পটিসল্লীনা ৱা. তস্মা ন কেৱলং ঝাযী ঝানৰতাতি দুৰুপসঙ্কমা, ইদানিমেৱ পটিসল্লীনাতিপি দুৰুপসঙ্কমা. পসাদেয্যাসীতি আৰাধেয্যাসি, ওকাসং মে কাৰেত্ৱা দদেয্যাসীতি ৱদতি. বেলুৱপণ্ডুৱীণং আদাযাতি ননু পুব্বেৱ আদিন্নাতি? আম, আদিন্না. মগ্গগমনৱসেন পন অংসকূটে লগ্গিতা, ইদানি নং ৱামহত্থে ঠপেত্ৱা ৱাদনসজ্জং কত্ৱা আদিযি. তেন ৱুত্তং ‘‘আদাযা’’তি.
পঞ্চসিখগীতগাথাৱণ্ণনা
৩৪৮. অস্সাৱেসীতি সাৱেসি. বুদ্ধূপসঞ্হিতাতি বুদ্ধং আৰব্ভ বুদ্ধং নিস্সযং কত্ৱা পৱত্তাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
ৱন্দে তে পিতৰং ভদ্দে, তিম্বৰুং সূৰিযৱচ্ছসেতি এত্থ সূৰিযৱচ্ছসাতি সূৰিযসমানসৰীৰা. তস্সা কিৰ দেৱধীতায পাদন্ততো ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা কেসন্তং আৰোহতি, তস্মা বালসূৰিযমণ্ডলসদিসা খাযতি, ইতি নং ‘‘সূৰিযৱচ্ছসা’’তি সঞ্জানন্তি. তং সন্ধাযাহ – ‘‘ভদ্দে, সূৰিযৱচ্ছসে, তৱ পিতৰং তিম্বৰুং গন্ধব্বদেৱৰাজানং ৱন্দামী’’তি. যেন জাতাসি কল্যাণীতি যেন কাৰণভূতেন যং তিম্বৰুং দেৱৰাজানং নিস্সায ত্ৱং জাতা, কল্যাণী সব্বঙ্গসোভনা. আনন্দজননী মমাতি ময্হং পীতিসোমনস্সৱড্ঢনী.
ৱাতোৱ সেদতং কন্তোতি যথা সঞ্জাতসেদানং সেদহৰণত্থং ৱাতো ইট্ঠো হোতি কন্তো মনাপো, এৱন্তি অত্থো. পানীযংৱ পিপাসতোতি পাতুমিচ্ছন্তস্স পিপাসতো পিপাসাভিভূতস্স. অঙ্গীৰসীতি অঙ্গে ৰস্মিযো অস্সাতি অঙ্গীৰসী, তমেৱ আৰব্ভ আলপন্তো ৱদতি. ধম্মো অৰহতামিৱাতি অৰহন্তানং নৱলোকুত্তৰধম্মো ৱিয.
জিঘচ্ছতোতি ভুঞ্জিতুকামস্স খুদাভিভূতস্স. জলন্তমিৱ ৱাৰিনাতি যথা কোচি জলন্তং জাতৱেদং উদককুম্ভেন নিব্বাপেয্য, এৱং তৱ কাৰণা উপ্পন্নং মম কামৰাগপৰিড়াহং নিব্বাপেহীতি ৱদতি.
যুত্তং কিঞ্জক্খৰেণুনাতি পদুমকেসৰৰেণুনা যুত্তং. নাগো ঘম্মাভিতত্তো ৱাতি ঘম্মাভিতত্তহত্থী ৱিয. ওগাহে তে থনূদৰন্তি যথা সো নাগো পোক্খৰণিং ওগাহিত্ৱা পিৱিত্ৱা অগ্গসোণ্ডমত্তং পঞ্ঞাযমানং কত্ৱা নিমুগ্গো সুখং সাতং ৱিন্দতি, এৱং কদা নু খো তে থনূদৰং থনৱেমজ্ঝং উদৰঞ্চ ওতৰিত্ৱা অহং সুখং সাতং পটিলভিস্সামীতি ৱদতি.
‘‘অচ্চঙ্কুসোৱ নাগোৱ, জিতং মে তুত্ততোমৰং;
কাৰণং নপ্পজানামি, সম্মত্তো লক্খণূৰুযা’’তি. –
এত্থ তুত্তং ৱুচ্চতি কণ্ণমূলে ৱিজ্ঝনঅযদণ্ডকো. তোমৰন্তি পাদাদীসু ৱিজ্ঝনদণ্ডতোমৰং. অঙ্কুসোতি মত্থকে ৱিজ্ঝনকুটিলকণ্টকো. যো চ নাগো পভিন্নমত্তো অচ্চঙ্কুসো হোতি, অঙ্কুসং অতীতো; অঙ্কুসেন ৱিজ্ঝিযমানোপি ৱসং ন গচ্ছতি, সো ‘‘জিতং মযা তুত্ততোমৰং, যো অহং অঙ্কুসস্সপি ৱসং ন গচ্ছামী’’তি মদদপ্পেন কিঞ্চি কাৰণং ন বুজ্ঝতি. যথা সো অচ্চঙ্কুসো নাগো ‘‘জিতং মে তুত্ততোমৰ’’ন্তি কিঞ্চি কাৰণং নপ্পজানাতি, এৱং অহম্পি লক্খণসম্পন্নঊৰুতায লক্খণূৰুযা সম্মত্তো মত্তো পমত্তো উম্মত্তো ৱিয কিঞ্চি কাৰণং নপ্পজানামীতি ৱদতি. অথ ৱা অচ্চঙ্কুসোৱ নাগো অহম্পি সম্মত্তো লক্খণূৰুযা কিঞ্চি ততো ৱিৰাগকাৰণং নপ্পজানামি. কস্মা? যস্মা তেন নাগেন ৱিয জিতং মে তুত্ততোমৰং, ন কস্সচি ৱদতো ৱচনং আদিযামি.
তযি গেধিতচিত্তোস্মীতি ভদ্দে লক্খণূৰু তযি বদ্ধচিত্তোস্মি. গেধিতচিত্তোতি ৱা গেধং অজ্ঝুপেতচিত্তো. চিত্তং ৱিপৰিণামিতন্তি পকতিং জহিত্ৱা ঠিতং. পটিগন্তুং ন সক্কোমীতি নিৱত্তিতুং ন সক্কোমি. ৱঙ্কঘস্তোৱ অম্বুজোতি বড়িসং গিলিত্ৱা ঠিতমচ্ছো ৱিয. ‘‘ঘসো’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো.
ৱামূৰূতি ৱামাকাৰেন সণ্ঠিতঊৰু, কদলিক্খন্ধসদিসঊৰূতি ৱা অত্থো. সজাতি আলিঙ্গ. মন্দলোচনেতি ইত্থিযো ন তিখিণং নিজ্ঝাযন্তি মন্দং আলোচেন্তি ওলোকেন্তি, তস্মা ‘‘মন্দলোচনা’’তি ৱুচ্চন্তি. পলিস্সজাতি সব্বতোভাগেন আলিঙ্গ. এতং মে অভিপত্থিতন্তি এতং মযা অভিণ্হং পত্থিতং.
অপ্পকো ৱত মে সন্তোতি পকতিযাৱ মন্দো সমানো. ৱেল্লিতকেসিযাতি কেসা মুঞ্চিত্ৱা পিট্ঠিযং ৱিস্সট্ঠকালে সপ্পো ৱিয ৱেল্লন্তা গচ্ছন্তা অস্সাতি ৱেল্লিতকেসী, তস্সা ৱেল্লিতকেসিযা. অনেকভাৱো সমুপ্পাদীতি অনেকৱিধো জাতো. অনেকভাগোতি ৱা পাঠো. অৰহন্তেৱ দক্খিণাতি অৰহন্তম্হি দিন্নদানং ৱিয নানপ্পকাৰতো পভিন্নো.
যং মে অত্থি কতং পুঞ্ঞন্তি যং মযা কতং পুঞ্ঞমত্থি. অৰহন্তেসু তাদিসূতি তাদিলক্খণপ্পত্তেসু অৰহন্তেসু. তযা সদ্ধিং ৱিপচ্চতন্তি সব্বং তযা সদ্ধিমেৱ ৱিপাকং দেতু.
একোদীতি একীভাৱং গতো. নিপকো সতোতি নেপক্কং ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায সমন্নাগতোতি নিপকো. সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো. অমতং মুনি জিগীসানোতি যথা সো বুদ্ধমুনি অমতং নিব্বানং জিগীসতি পৰিযেসতি, এৱং তং অহং সূৰিযৱচ্ছসে জিগীসামি পৰিযেসামি. যথা ৱা সো অমতং জিগীসানো এসন্তো গৱেসন্তো ৱিচৰতি, এৱাহং তং এসন্তো গৱেসন্তো ৱিচৰামীতিপি অত্থো.
যথাপি মুনি নন্দেয্য, পত্ৱা সম্বোধিমুত্তমন্তি যথা বুদ্ধমুনি বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পত্ৱা নন্দেয্য তোসেয্য. এৱং নন্দেয্যন্তি এৱমেৱ অহম্পি তযা মিস্সীভাৱং গতো নন্দেয্যং, পীতিসোমনস্সজাতো ভৱেয্যন্তি ৱদতি.
তাহং ভদ্দে ৱৰেয্যাহেতি অহেতি আমন্তনং, অহে ভদ্দে সূৰিযৱচ্ছসে, সক্কেন দেৱানমিন্দেন ‘‘কিং দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱৰজ্জং গণ্হসি, সুৰিযৱচ্ছস’’ন্তি, এৱং ৱৰে দিন্নে দেৱৰজ্জং পহায ‘‘সূৰিযৱচ্ছসং গণ্হামী’’তি এৱং তং অহং ৱৰেয্যং ইচ্ছেয্যং গণ্হেয্যন্তি অত্থো.
সালংৱ ন চিৰং ফুল্লন্তি তৱ পিতু নগৰদ্ৱাৰে নচিৰং পুপ্ফিতো সালো অত্থি. সো অতিৱিয মনোহৰো. তং নচিৰং ফুল্লসালং ৱিয. পিতৰং তে সুমেধসেতি অতিসস্সিৰীকং তৱ পিতৰং ৱন্দমানো নমস্সামি নমো কৰোমি. যস্সাসেতাদিসী পজাতি যস্স আসি এতাদিসী ধীতা.
৩৪৯. সংসন্দতীতি কস্মা গীতসদ্দস্স চেৱ ৱীণাসদ্দস্স চ ৱণ্ণং কথেসি? কিং তত্থ ভগৱতো সাৰাগো অত্থীতি? নত্থি. ছড়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো ভগৱা এতাদিসেসু ঠানেসু, কেৱলং ইট্ঠানিট্ঠং জানাতি, ন তত্থ ৰজ্জতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘সংৱিজ্জতি খো, আৱুসো, ভগৱতো চক্খু, পস্সতি ভগৱা চক্খুনা ৰূপং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা. সংৱিজ্জতি খো, আৱুসো, ভগৱতো সোত’’ন্তিআদি (সং. নি. ৪.২৩২). সচে পন ৱণ্ণং ন কথেয্য, পঞ্চসিখো ‘‘ওকাসো মে কতো’’তি ন জানেয্য. অথ সক্কো ‘‘ভগৱতা পঞ্চসিখস্স ওকাসো ন কতো’’তি দেৱতা গহেত্ৱা ততোৱ পটিনিৱত্তেয্য, ততো মহাজানিযো ভৱেয্য. ৱণ্ণে পন কথিতে ‘‘কতো ভগৱতা পঞ্চসিখস্স ওকাসো’’তি দেৱতাহি সদ্ধিং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনাৱসানে অসীতিযা দেৱতাসহস্সেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিস্সতীতি ঞত্ৱা ৱণ্ণং কথেসি.
তত্থ কদা সংযূড়্হাতি কদা গন্থিতা পিণ্ডিতা. তেন খো পনাহং, ভন্তে, সমযেনাতি তেন সমযেন তস্মিং তুম্হাকং সম্বোধিপ্পত্তিতো পট্ঠায অট্ঠমে সত্তাহে. ভদ্দা নাম সূৰিযৱচ্ছসাতি নামতো ভদ্দা সৰীৰসম্পত্তিযা সূৰিযৱচ্ছসা. ভগিনীতি ৱোহাৰৱচনমেতং, দেৱধীতাতি অত্থো. পৰকামিনীতি পৰং কামেতি অভিকঙ্খতি.
উপনচ্চন্তিযাতি নচ্চমানায. সা কিৰ একস্মিং সমযে চাতুমহাৰাজিকদেৱেহি সদ্ধিং সক্কস্স দেৱৰাজস্স নচ্চং দস্সনত্থায গতা, তস্মিঞ্চ খণে সক্কো তথাগতস্স অট্ঠ যথাভুচ্চে গুণে পযিৰুদাহাসি. এৱং তস্মিং দিৱসে গন্ত্ৱা নচ্চন্তী অস্সোসি.
সক্কূপসঙ্কমৱণ্ণনা
৩৫০. পটিসম্মোদতীতি ‘‘সংসন্দতি খো তে’’তিআদীনি ৱদন্তো ভগৱা সম্মোদতি, পঞ্চসিখো পটিসম্মোদতি. গাথা চ ভাসন্তো পঞ্চসিখো সম্মোদতি, ভগৱা পটিসম্মোদতি. আমন্তেসীতি জানাপেসি. তস্স কিৰেৱং অহোসি ‘‘অযং পঞ্চসিখো মযা মম কম্মেন পেসিতো অত্তনো কম্মং কৰোতি. এৱৰূপস্স সত্থু সন্তিকে ঠত্ৱা কামগুণূপসঞ্হিতং অননুচ্ছৱিকং কথেসি, নটা নাম নিল্লজ্জা হোন্তি, কথেন্তো ৱিপ্পকাৰম্পি দস্সেয্য, হন্দ নং মম কম্মং জানাপেমী’’তি চিন্তেত্ৱা আমন্তেসি.
৩৫১. এৱঞ্চ পন তথাগতাতি ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি ঠপিতৱচনং. অভিৱদন্তীতি অভিৱাদনসম্পটিচ্ছনেন ৱড্ঢিতৱচনেন ৱদন্তি. অভিৱদিতোতি ৱড্ঢিতৱচনেন ৱুত্তো.
উৰুন্দা সমপাদীতি মহন্তা ৱিৱটা অহোসি, অন্ধকাৰো গুহাযং অন্তৰধাযি. আলোকো উদপাদীতি যো পকতিযা গুহাযং অন্ধকাৰো, সো অন্তৰহিতো, আলোকো জাতো. সব্বমেতং ধম্মসঙ্গাহকানং ৱচনং.
৩৫২. চিৰপটিকাহং, ভন্তেতি চিৰতো অহং, চিৰতো পট্ঠাযাহং দস্সনকামোতি অত্থো. কেহিচি কেহিচি কিচ্চকৰণীযেহীতি দেৱানং ধীতা চ পুত্তা চ অঙ্কে নিব্বত্তন্তি, পাদপৰিচাৰিকা ইত্থিযো সযনে নিব্বত্তন্তি, তাসং মণ্ডনপসাধনকাৰিকা দেৱতা সযনং পৰিৱাৰেত্ৱা নিব্বত্তন্তি, ৱেয্যাৱচ্চকৰা অন্তোৱিমানে নিব্বত্তন্তি, এতেসং অত্থায অড্ডকৰণং নাম নত্থি. যে পন সীমন্তৰে নিব্বত্তন্তি, তে ‘‘তৱ সন্তকা, মম সন্তকা’’তি নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তা অড্ডং কৰোন্তি, সক্কং দেৱৰাজানং পুচ্ছন্তি. সো ‘‘যস্স ৱিমানং আসন্নতৰং, তস্স সন্তকা’’তি ৱদতি. সচে দ্ৱেপি সমট্ঠানে হোন্তি, ‘‘যস্স ৱিমানং ওলোকেন্তী ঠিতা, তস্স সন্তকা’’তি ৱদতি. সচে একম্পি ন ওলোকেতি, তং উভিন্নং কলহুপচ্ছেদনত্থং অত্তনো সন্তকং কৰোতি. কীড়াদীনিপি কিচ্চানি কৰণীযানেৱ. এৱৰূপানি তানি কৰণীযানি সন্ধায ‘‘কেহিচি কেহিচি কিচ্চকৰণীযেহী’’তি আহ.
সলড়াগাৰকেতি সলড়মযগন্ধকুটিযং. অঞ্ঞতৰেন সমাধিনাতি তদা কিৰ ভগৱা সক্কস্সেৱ অপৰিপাকগতং ঞাণং ৱিদিত্ৱা ওকাসং অকাৰেতুকামো ফলসমাপত্তিৱিহাৰেন নিসীদি. তং এস অজানন্তো ‘‘অঞ্ঞতৰেন সমাধিনা’’তি আহ. ভূজতি চ নামাতি ভূজতীতি তস্সা নামং. পৰিচাৰিকাতি পাদপৰিচাৰিকা দেৱধীতা. সা কিৰ দ্ৱে ফলানি পত্তা, তেনস্সা দেৱলোকে অভিৰতিযেৱ নত্থি. নিচ্চং ভগৱতো উপট্ঠানং আগন্ত্ৱা অঞ্জলিং সিৰসি ঠপেত্ৱা ভগৱন্তং নমস্সমানা তিট্ঠতি. নেমিসদ্দেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠিতোতি ‘‘সমাপন্নো সদ্দং সুণাতী’’তি নো ৱত ৰে ৱত্তব্বে, ননু ভগৱা সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স ‘‘অপিচাহং আযস্মতো চক্কনেমিসদ্দেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠিতো’’তি ভণতীতি. তিট্ঠতু নেমিসদ্দো, সমাপন্নো নাম অন্তোসমাপত্তিযং কণ্ণমূলে ধমমানস্স সঙ্খযুগড়স্সাপি অসনিসন্নিপাতস্সাপি সদ্দং ন সুণাতি. ভগৱা পন ‘‘এত্তকং কালং সক্কস্স ওকাসং ন কৰিস্সামী’’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কালৱসেন ফলসমাপত্তিং সমাপন্নো. সক্কো ‘‘ন দানি মে সত্থা ওকাসং কৰোতী’’তি গন্ধকুটিং পদক্খিণং কত্ৱা ৰথং নিৱত্তেত্ৱা দেৱলোকাভিমুখং পেসেসি. গন্ধকুটিপৰিৱেণং ৰথসদ্দেন সমোহিতং পঞ্চঙ্গিকতূৰিযং ৱিয অহোসি. ভগৱতো যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স ৰথসদ্দেনেৱ পঠমাৱজ্জনং উপ্পজ্জি, তস্মা এৱমাহ.
গোপকৱত্থুৱণ্ণনা
৩৫৩. সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনীতি পঞ্চসু সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনী. ইত্থিত্তং ৱিৰাজেত্ৱাতি ইত্থিত্তং নাম অলং, ন হি ইত্থিত্তে ঠত্ৱা চক্কৱত্তিসিৰিং, ন সক্কমাৰব্ৰহ্মসিৰিযো পচ্চনুভৱিতুং, ন পচ্চেকবোধিং, ন সম্মাসম্বোধিং গন্তুং সক্কাতি এৱং ইত্থিত্তং ৱিৰাজেতি নাম. মহন্তমিদং পুৰিসত্তং নাম সেট্ঠং উত্তমং, এত্থ ঠত্ৱা সক্কা এতা সম্পত্তিযো পাপুণিতুন্তি এৱং পন পুৰিসত্তং ভাৱেতি নাম. সাপি এৱমকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ইত্থিত্তং ৱিৰাজেত্ৱা পুৰিসত্তং ভাৱেত্ৱা’’তি. হীনং গন্ধব্বকাযন্তি হীনং লামকং গন্ধব্বনিকাযং. কস্মা পন তে পৰিসুদ্ধসীলা তত্থ উপ্পন্নাতি? পুব্বনিকন্তিযা. পুব্বেপি কিৰ নেসং এতদেৱ ৱসিতট্ঠানং, তস্মা নিকন্তিৱসেন তত্থ উপ্পন্না. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানসালং. পাৰিচৰিযন্তি পৰিচৰণভাৱং. গীতৱাদিতেহি অম্হে পৰিচৰিস্সামাতি আগচ্ছন্তি.
পটিচোদেসীতি সাৰেসি. সো কিৰ তে দিস্ৱা ‘‘ইমে দেৱপুত্তা অতিৱিয ৱিৰোচেন্তি অতিৱণ্ণৱন্তো, কিং নু খো কম্মং কত্ৱা আগতা’’তি আৱজ্জন্তো ‘‘ভিক্খূ অহেসু’’ন্তি অদ্দস. ততো ‘‘ভিক্খূ হোন্তু, সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘পৰিপূৰকাৰিনো’’তি অদ্দস. ‘‘পৰিপূৰকাৰিনো হোন্তু, অঞ্ঞো গুণো অত্থি নত্থী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ঝানলাভিনো’’তি অদ্দস. ‘‘ঝানলাভিনো হোন্তু, কুহিং ৱাসিকা’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ময্হংৱ কুলূপকা’’তি অদ্দস. পৰিসুদ্ধসীলা নাম ছসু দেৱলোকেসু যত্থিচ্ছন্তি, তত্থ নিব্বত্তন্তি. ইমে পন উপৰিদেৱলোকে চ ন নিব্বত্তা. ঝানলাভিনো নাম ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি, ইমে চ ব্ৰহ্মলোকে ন নিব্বত্তা. অহং পন এতেসং ওৱাদে ঠত্ৱা দেৱলোকসামিকস্স সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পল্লঙ্কে পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তো, ইমে হীনে গন্ধব্বকাযে নিব্বত্তা. অট্ঠিৱেধপুগ্গলা নামেতে ৱট্টেত্ৱা ৱট্টেত্ৱা গাড়্হং ৱিজ্ঝিতব্বাতি চিন্তেত্ৱা কুতোমুখা নামাতিআদীহি ৱচনেহি পটিচোদেসি.
তত্থ কুতোমুখাতি ভগৱতি অভিমুখে ধম্মং দেসেন্তে তুম্হে কুতোমুখা কিং অঞ্ঞা ৱিহিতা ইতো চিতো চ ওলোকযমানা উদাহু নিদ্দাযমানা? দুদ্দিট্ঠৰূপন্তি দুদ্দিট্ঠসভাৱং দট্ঠুং অযুত্তং. সহধম্মিকেতি একস্স সত্থু সাসনে সমাচিণ্ণধম্মে কতপুঞ্ঞে. তেসং ভন্তেতি তেসং গোপকেন দেৱপুত্তেন এৱং ৱত্ৱা পুন ‘‘অহো তুম্হে নিল্লজ্জা অহিৰিকা’’তিআদীহি ৱচনেহি পটিচোদিতানং দ্ৱে দেৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সতিং পটিলভিংসু.
কাযং ব্ৰহ্মপুৰোহিতন্তি তে কিৰ চিন্তযিংসু – ‘‘নটেহি নাম নচ্চন্তেহি গাযন্তেহি ৱাদেন্তেহি আগন্ত্ৱা দাযো নাম লভিতব্বো অস্স, অযং পন অম্হাকং দিট্ঠকালতো পট্ঠায পক্খিত্তলোণং উদ্ধনং ৱিয তটতটাযতেৱ, কিং নু খো ইদ’’ন্তি আৱজ্জন্তা অত্তনো সমণভাৱং পৰিসুদ্ধসীলতং ঝানলাভিতং তস্সেৱ কুলূপকভাৱঞ্চ দিস্ৱা ‘‘পৰিসুদ্ধসীলা নাম ছসু দেৱলোকেসু যথাৰুচিতে ঠানে নিব্বত্তন্তি, ঝানলাভিনো ব্ৰহ্মলোকে. মযং উপৰিদেৱলোকেপি ব্ৰহ্মলোকেপি নিব্বত্তিতুং নাসক্খিম্হ. অম্হাকং ওৱাদে ঠত্ৱা অযং ইত্থিকা উপৰি নিব্বত্তা, মযং ভিক্খূ সমানা ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা হীনে গন্ধব্বকাযে নিব্বত্তা. তেন নো অযং এৱং নিগ্গণ্হাতী’’তি ঞত্ৱা তস্স কথং সুণন্তাযেৱ তেসু দ্ৱে জনা পঠমজ্ঝানসতিং পটিলভিত্ৱা ঝানং পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তা অনাগামিফলেযেৱ পতিট্ঠহিংসু. অথ নেসং সো পৰিত্তো কামাৱচৰত্তভাৱো ধাৰেতুং নাসক্খি. তস্মা তাৱদেৱ চৱিত্ৱা ব্ৰহ্মপুৰোহিতেসু নিব্বত্তা. সো চ নেসং কাযো তত্থ ঠিতানংযেৱ নিব্বত্তো. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেসং, ভন্তে, গোপকেন দেৱপুত্তেন পটিচোদিতানং দ্ৱে দেৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সতিং পটিলভিংসু কাযং ব্ৰহ্মপুৰোহিত’’ন্তি.
তত্থ দিট্ঠেৱ ধম্মেতি তস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে ঝানসতিং পটিলভিংসু. তত্থেৱ ঠত্ৱা চুতা পন কাযং ব্ৰহ্মপুৰোহিতং ব্ৰহ্মপুৰোহিতসৰীৰং পটিলভিংসূতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. একো পন দেৱোতি একো দেৱপুত্তো নিকন্তিং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তো কামে অজ্ঝৱসি, তত্থেৱ আৱাসিকো অহোসি.
৩৫৪. সঙ্ঘঞ্চুপট্ঠাসিন্তি সঙ্ঘঞ্চ উপট্ঠাসিং.
সুধম্মতাযাতি ধম্মস্স সুন্দৰভাৱেন. তিদিৱূপপন্নোতি তিদিৱে তিদসপুৰে উপপন্নো. গন্ধব্বকাযূপগতে ৱসীনেতি গন্ধব্বকাযং আৱাসিকো হুত্ৱা উপগতে. যে চ মযং পুব্বে মনুস্সভূতাতি যে পুব্বে মনুস্সভূতা মযং অন্নেন পানেন উপট্ঠহিম্হাতি ইমিনা সদ্ধিং যোজেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো.
পাদূপসঙ্গয্হাতি পাদে উপসঙ্গয্হ পাদধোৱনপাদমক্খনানুপ্পদানেন পূজেত্ৱা চেৱ ৱন্দিত্ৱা চ. সকে নিৱেসনেতি অত্তনো ঘৰে. ইমস্সাপি পদস্স উপট্ঠহিম্হাতি ইমিনাৱ সম্বন্ধো.
পচ্চত্তং ৱেদিতব্বোতি অত্তনাৱ ৱেদিতব্বো. অৰিযান সুভাসিতানীতি তুম্হেহি ৱুচ্চমানানি বুদ্ধানং ভগৱন্তানং সুভাসিতানি.
তুম্হে পন সেট্ঠমুপাসমানাতি উত্তমং বুদ্ধং ভগৱন্তং উপাসমানা অনুত্তৰে বুদ্ধসাসনে ৱা. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সেট্ঠচৰিযং. ভৱতূপপত্তীতি ভৱন্তানং উপপত্তি.
অগাৰে ৱসতো ময্হন্তি ঘৰমজ্ঝে ৱসন্তস্স ময্হং.
স্ৱজ্জাতি সো অজ্জ. গোতমসাৱকেনাতি ইধ গোপকো গোতমসাৱকোতি ৱুত্তো. সমেচ্চাতি সমাগন্ত্ৱা.
হন্দ ৱিযাযাম ব্যাযামাতি হন্দ উয্যমাম ব্যাযমাম. মা নো মযং পৰপেস্সা অহুম্হাতি নোতি নিপাতমত্তং, মা মযং পৰস্স পেসনকাৰকাৱ অহুম্হাতি অত্থো. গোতমসাসনানীতি ইধ পকতিযা পটিৱিদ্ধং পঠমজ্ঝানমেৱ গোতমসাসনানীতি ৱুত্তং, তং অনুস্সৰং অনুস্সৰিত্ৱাতি অত্থো.
চিত্তানি ৱিৰাজযিত্ৱাতি পঞ্চকামগুণিকচিত্তানি ৱিৰাজযিত্ৱা. কামেসু আদীনৱন্তি ৱিক্খম্ভনৱসেন পঠমজ্ঝানেন কামেসু আদীনৱং অদ্দসংসু, সমুচ্ছেদৱসেন ততিযমগ্গেন. কামসংযোজনবন্ধনানীতি কামসঞ্ঞোজনানি চ কামবন্ধনানি চ. পাপিমযোগানীতি পাপিমতো মাৰস্স যোগভূতানি, বন্ধনভূতানীতি অত্থো. দুৰচ্চযানীতি দুৰতিক্কমানি. সইন্দা দেৱা সপজাপতিকাতি ইন্দং জেট্ঠকং কত্ৱা উপৱিট্ঠা সইন্দা পজাপতিং দেৱৰাজানং জেট্ঠকং কত্ৱা উপৱিট্ঠা সপজাপতিকা. সভাযুপৱিট্ঠাতি সভাযং উপৱিট্ঠা, নিসিন্নাতি অত্থো.
ৱীৰাতি সূৰা. ৱিৰাগাতি ৱীতৰাগা. ৱিৰজং কৰোন্তাতি ৱিৰজং অনাগামিমগ্গং কৰোন্তা উপ্পাদেন্তা. নাগোৱ সন্নানি গুণানীতি কামসঞ্ঞোজনবন্ধনানি ছেত্ৱা দেৱে তাৱতিংসে অতিক্কমিংসু. সংৱেগজাতস্সাতি জাতসংৱেগস্স সক্কস্স.
কামাভিভূতি দুৱিধানম্পি কামানং অভিভূ. সতিযা ৱিহীনাতি ঝানসতিৱিৰহিতা.
তিণ্ণং তেসন্তি তেসু তীসু জনেসু. আৱসিনেত্থ একোতি তত্থ হীনে কাযে একোযেৱ আৱাসিকো জাতো. সম্বোধিপথানুসাৰিনোতি অনাগামিমগ্গানুসাৰিনো. দেৱেপি হীড়েন্তীতি দ্ৱে দেৱলোকে হীড়েন্তা অধোকৰোন্তা উপচাৰপ্পনাসমাধীহি সমাহিতত্তা অত্তনো পাদপংসুং দেৱতানং মত্থকে ওকিৰন্তা আকাসে উপ্পতিত্ৱা গতাতি.
এতাদিসী ধম্মপ্পকাসনেত্থাতি এত্থ সাসনে এৱৰূপা ধম্মপ্পকাসনা, যায সাৱকা এতেহি গুণেহি সমন্নাগতা হোন্তি. ন তত্থ কিং কঙ্খতি কোচি সাৱকোতি কিং তত্থ তেসু সাৱকেসু কোচি একসাৱকোপি বুদ্ধাদীসু ৱা চাতুদ্দিসভাৱে ৱা ন কঙ্খতি ‘‘সব্বদিসাসু অসজ্জমানো অগয্হমানো ৱিহৰতী’’তি. ইদানি ভগৱতো ৱণ্ণং ভণন্তো ‘‘নিতিণ্ণওঘং ৱিচিকিচ্ছছিন্নং, বুদ্ধং নমস্সাম জিনং জনিন্দ’’ন্তি আহ. তত্থ ৱিচিকিচ্ছছিন্নন্তি ছিন্নৱিচিকিচ্ছং. জনিন্দন্তি সব্বলোকুত্তমং.
যং তে ধম্মন্তি যং তৱ ধম্মং. অজ্ঝগংসু তেতি তে দেৱপুত্তা অধিগতা. কাযং ব্ৰহ্মপুৰোহিতন্তি অম্হাকং পস্সন্তানংযেৱ ব্ৰহ্মপুৰোহিতসৰীৰং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং তৱ ধম্মং জানিত্ৱা তেসং তিণ্ণং জনানং তে দ্ৱে ৱিসেসগূ অম্হাকং পস্সন্তানংযেৱ কাযং ব্ৰহ্মপুৰোহিতং অধিগন্ত্ৱা মগ্গফলৱিসেসং অজ্ঝগংসু, মযম্পি তস্স ধম্মস্স পত্তিযা আগতম্হাসি মাৰিসাতি. আগতম্হসেতি সম্পত্তম্হ. কতাৱকাসা ভগৱতা, পঞ্হং পুচ্ছেমু মাৰিসাতি সচে নো ভগৱা ওকাসং কৰোতি, অথ ভগৱতা কতাৱকাসা হুত্ৱা পঞ্হং, মাৰিস, পুচ্ছেয্যামাতি অত্থো.
মঘমাণৱৱত্থু
৩৫৫. দীঘৰত্তং ৱিসুদ্ধো খো অযং যক্খোতি চিৰকালতো পভুতি ৱিসুদ্ধো. কীৱ চিৰকালতো? অনুপ্পন্নে বুদ্ধে মগধৰট্ঠে মচলগামকে মঘমাণৱকালতো পট্ঠায. তদা কিৰেস একদিৱসং কালস্সেৱ ৱুট্ঠায গামমজ্ঝে মনুস্সানং গামকম্মকৰণট্ঠানং গন্ত্ৱা অত্তনো ঠিতট্ঠানং পাদন্তেনেৱ পংসুকচৱৰং অপনেত্ৱা ৰমণীযমকাসি, অঞ্ঞো আগন্ত্ৱা তত্থ অট্ঠাসি. সো তাৱতকেনেৱ সতিং পটিলভিত্ৱা মজ্ঝে গামস্স খলমণ্ডলমত্তং ঠানং সোধেত্ৱা ৱালুকং ওকিৰিত্ৱা দাৰূনি আহৰিত্ৱা সীতকালে অগ্গিং কৰোতি, দহৰা চ মহল্লকা চ আগন্ত্ৱা তত্থ নিসীদন্তি.
অথস্স একদিৱসং এতদহোসি – ‘‘মযং নগৰং গন্ত্ৱা ৰাজৰাজমহামত্তাদযো পস্সাম, ইমেসুপি চন্দিমসূৰিযেসু ‘চন্দো নাম দেৱপুত্তো, সূৰিযো নাম দেৱপুত্তো’তি ৱদন্তি. কিং নু খো কত্ৱা এতে এতা সম্পত্তিযো অধিগতা’’তি? ততো ‘‘নাঞ্ঞং কিঞ্চি, পুঞ্ঞকম্মমেৱ কত্ৱা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘মযাপি এৱংৱিধসম্পত্তিদাযকং পুঞ্ঞকম্মমেৱ কত্তব্ব’’ন্তি চিন্তেসি.
সো কালস্সেৱ ৱুট্ঠায যাগুং পিৱিত্ৱা ৱাসিফৰসুকুদালমুসলহত্থো চতুমহাপথং গন্ত্ৱা মুসলেন পাসাণে উচ্চালেত্ৱা পৱট্টেতি, যানানং অক্খপটিঘাতৰুক্খে হৰতি, ৱিসমং সমং কৰোতি, চতুমহাপথে সালং কৰোতি, পোক্খৰণিং খণতি, সেতুং বন্ধতি, এৱং দিৱসং কম্মং কত্ৱা অত্থঙ্গতে সূৰিযে ঘৰং এতি. তং অঞ্ঞো পুচ্ছি – ‘‘ভো, মঘ, ত্ৱং পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা সাযং অৰঞ্ঞতো এসি, কিং কম্মং কৰোসী’’তি? পুঞ্ঞকম্মং কৰোমি. সগ্গগামিমগ্গং সোধেমীতি. কিমিদং, ভো, পুঞ্ঞং নামাতি? ত্ৱং ন জানাসীতি? আম, ন জানামীতি. নগৰং গতকালে দিট্ঠপুব্বা তে ৰাজৰাজমহামত্তাদযোতি? আম, দিট্ঠপুব্বাতি. পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা তেহি তং ঠানং লদ্ধং, অহম্পি এৱংৱিধসম্পত্তিদাযকং কম্মং কৰোমি. ‘‘চন্দো নাম দেৱপুত্তো, সূৰিযো নাম দেৱপুত্তো’’তি সুতপুব্বং তযাতি? আম সুতপুব্বন্তি. এতস্স সগ্গস্স গমনমগ্গং অহং সোধেমীতি. ইদং পন পুঞ্ঞকম্মং কিং তৱেৱ ৱট্টতি, অঞ্ঞস্স ন ৱট্টতীতি? ন কস্সচেতং ৱাৰিতন্তি. যদি এৱং স্ৱে অৰঞ্ঞং গমনকালে ময্হম্পি সদ্দং দেহীতি. পুনদিৱসে তং গহেত্ৱা গতো, এৱং তস্মিং গামে তেত্তিংস মনুস্সা তৰুণৱযা সব্বে তস্সেৱ অনুৱত্তকা অহেসুং. তে একচ্ছন্দা হুত্ৱা পুঞ্ঞকম্মানি কৰোন্তা ৱিচৰন্তি. যং দিসং গচ্ছন্তি, মগ্গং সমং কৰোন্তা একদিৱসেনেৱ কৰোন্তি, পোক্খৰণিং খণন্তা, সালং কৰোন্তা, সেতুং বন্ধন্তা একদিৱসেনেৱ নিট্ঠাপেন্তি.
অথ নেসং গামভোজকো চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে এতেসু সুৰং পিৱন্তেসু পাণঘাতাদীনি কৰোন্তেসু চ কহাপণাদিৱসেন চেৱ দণ্ডবলিৱসেন চ ধনং লভামি. ইদানি এতেসং পুঞ্ঞকৰণকালতো পট্ঠায এত্তকো আযো নত্থি, হন্দ নে ৰাজকুলে পৰিভিন্দামী’’তি ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা চোৰে, মহাৰাজ, পস্সামীতি. কুহিং, তাতাতি? ময্হং গামেতি. কিং চোৰা নাম, তাতাতি? ৰাজাপৰাধিকা দেৱাতি. কিং জাতিকাতি? গহপতিজাতিকা দেৱাতি. গহপতিকা কিং কৰিস্সন্তি, তযা জানমানেন কস্মা ময্হং ন কথিতন্তি? ভযেন, মহাৰাজ, ন কথেমি, ইদানি মা ময্হং দোসং কৰেয্যাথাতি. অথ ৰাজা ‘‘অযং ময্হং মহাৰৱং ৰৱতী’’তি সদ্দহিত্ৱা ‘‘তেন হি গচ্ছ, ত্ৱমেৱ নে আনেহী’’তি বলং দত্ৱা পেসেসি. সো গন্ত্ৱা দিৱসং অৰঞ্ঞে কম্মং কত্ৱা সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা গামমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ‘‘স্ৱে কিং কম্মং কৰিস্সাম, কিং মগ্গং সমং কৰোম, পোক্খৰণিং খণাম, সেতুং বন্ধামা’’তি মন্তযমানেযেৱ তে পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘মা ফন্দিত্থ, ৰঞ্ঞো আণা’’তি বন্ধিত্ৱা পাযাসি. অথ খো নেসং ইত্থিযো ‘‘সামিকা কিৰ ৱো ‘ৰাজাপৰাধিকা চোৰা’তি বন্ধিত্ৱা নিয্যন্তী’’তি সুত্ৱা ‘‘অতিচিৰেন কূটা এতে ‘পুঞ্ঞকম্মং কৰোমা’তি দিৱসে দিৱসে অৰঞ্ঞেৱ অচ্ছন্তি, সব্বকম্মন্তা পৰিহীনা, গেহে ন কিঞ্চি ৱড্ঢতি, সুট্ঠু বদ্ধা সুট্ঠু গহিতা’’তি ৱদিংসু.
গামভোজকোপি তে নেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসি. ৰাজা অনুপপৰিক্খিত্ৱাযেৱ ‘‘হত্থিনা মদ্দাপেথা’’তি আহ. তেসু নীযমানেসু মঘো ইতৰে আহ – ‘‘ভো, সক্খিস্সথ মম ৱচনং কাতু’’ন্তি? তৱ ৱচনং কৰোন্তাযেৱম্হ ইমং ভযং পত্তা, এৱং সন্তেপি তৱ ৱচনং কৰোম, ভণ ভো, কিং কৰোমাতি? এত্থ ভো ৱট্টে চৰন্তানং নাম নিবদ্ধং এতং, কিং পন তুম্হে চোৰাতি? ন চোৰম্হাতি. ইমস্স লোকস্স সচ্চকিৰিযা নাম অৱস্সযো, তস্মা সব্বেপি ‘‘যদি অম্হে চোৰা, হত্থী মদ্দতু, অথ ন চোৰা, মা মদ্দতূ’’তি সচ্চকিৰিযং কৰোথাতি. তে তথা অকংসু. হত্থী উপগন্তুম্পি ন সক্কোতি, ৱিৰৱন্তো পলাযতি, হত্থিং তুত্ততোমৰঙ্কুসেহি কোট্টেন্তাপি উপনেতুং ন সক্কোন্তি. ‘‘হত্থিং উপনেতুং ন সক্কোমা’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. তেন হি উপৰি কটেন পটিচ্ছাদেত্ৱা মদ্দাপেথাতি. উপৰি কটে দিন্নে দিগুণৰৱং ৱিৰৱন্তো পলাযতি.
ৰাজা সুত্ৱা পেসুঞ্ঞকাৰকং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘তাত, হত্থী মদ্দিতুং ন ইচ্ছতী’’তি? আম, দেৱ, জেট্ঠকমাণৱো মন্তং জানাতি, মন্তস্সেৱ অযমানুভাৱোতি. ৰাজা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মন্তো কিৰ তে অত্থী’’তি পুচ্ছি? নত্থি, দেৱ, ময্হং মন্তো, সচ্চকিৰিযং পন মযং কৰিম্হ – ‘‘যদি অম্হে ৰঞ্ঞো চোৰা, মদ্দতু, অথ ন চোৰা, মা মদ্দতূ’’তি, সচ্চকিৰিযায নো এস আনুভাৱোতি. কিং পন, তাত, তুম্হে কম্মং কৰোথাতি? অম্হে, দেৱ, মগ্গং সমং কৰোম, চতুমহাপথে সালং কৰোম, পোক্খৰণিং খণাম, সেতুং বন্ধাম, এৱৰূপানি পুঞ্ঞকম্মানি কৰোন্তা ৱিচৰিম্হাতি.
অযং তুম্হে কিমত্থং পিসুণেসীতি? অম্হাকং পমত্তকালে ইদঞ্চিদঞ্চ লভতি, অপ্পমত্তকালে তং নত্থি, এতেন কাৰণেনাতি. তাত, অযং হত্থী নাম তিৰচ্ছানো, সোপি তুম্হাকং গুণে জানাতি. অহং মনুস্সো হুত্ৱাপি ন জানামি, তুম্হাকং ৱসনগামং তুম্হাকংযেৱ পুন অহৰণীযং কত্ৱা দেমি, অযম্পি হত্থী তুম্হাকংযেৱ হোতু, পেসুঞ্ঞকাৰকোপি তুম্হাকংযেৱ দাসো হোতু. ইতো পট্ঠায ময্হম্পি পুঞ্ঞকম্মং কৰোথাতি ধনং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তে ধনং গহেত্ৱা ৱাৰেন ৱাৰেন হত্থিং আৰুয্হ গচ্ছন্তা মন্তযন্তি ‘‘ভো পুঞ্ঞকম্মং নাম অনাগতভৱত্থায কৰিযতি, অম্হাকং পন অন্তোউদকে পুপ্ফিতং নীলুপ্পলং ৱিয ইমস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকং দেতি. ইদানি অতিৰেকং পুঞ্ঞং কৰিস্সামা’’তি, কিং কৰোমাতি? চতুমহাপথে থাৱৰং কত্ৱা মহাজনস্স ৱিস্সমনসালং কৰোম, ইত্থীহি পন সদ্ধিং অপত্তিকং কত্ৱা কৰিস্সাম, অম্হেসু হি ‘‘চোৰা’’তি গহেত্ৱা নীযমানেসু ইত্থীনং একাপি চিন্তামত্তকম্পি অকত্ৱা ‘‘সুবদ্ধা সুগহিতা’’তি উট্ঠহিংসু, তস্মা তাসং পত্তিং ন দস্সামাতি. তে অত্তনো গেহানি গন্ত্ৱা হত্থিনো তেত্তিংসপিণ্ডং দেন্তি, তেত্তিংস তিণমুট্ঠিযো আহৰন্তি, তং সব্বং হত্থিস্স কুচ্ছিপূৰং জাতং. তে অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৰুক্খে ছিন্দন্তি, ছিন্নং ছিন্নং হত্থী কড্ঢিত্ৱা সকটপথে ঠপেসি. তে ৰুক্খে তচ্ছেত্ৱা সালায কম্মং আৰভিংসু.
মঘস্স গেহে সুজাতা, সুধম্মা, চিত্তা, নন্দাতি চতস্সো ভৰিযাযো অহেসুং. সুধম্মা ৱড্ঢকিং পুচ্ছতি – ‘‘তাত, ইমে সহাযা কালস্সেৱ গন্ত্ৱা সাযং এন্তি, কিং কম্মং কৰোন্তী’’তি? ‘‘সালং কৰোন্তি, অম্মা’’তি. ‘‘তাত, ময্হম্পি সালায পত্তিং কত্ৱা দেহী’’তি. ‘‘ইত্থীহি অপত্তিকং কৰোমা’’তি এতে ৱদন্তীতি. সা ৱড্ঢকিস্স অট্ঠ কহাপণে দত্ৱা ‘‘তাত, যেন কেনচি উপাযেন ময্হং পত্তিকং কৰোহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু অম্মা’’তি ৱত্ৱা পুৰেতৰং ৱাসিফৰসুং গহেত্ৱা গামমজ্ঝে ঠত্ৱা ‘‘কিং ভো অজ্জ ইমস্মিম্পি কালে ন নিক্খমথা’’তি উচ্চাসদ্দং কত্ৱা ‘‘সব্বে মগ্গং আৰুড়্হা’’তি ঞত্ৱা ‘‘গচ্ছথ তাৱ তুম্হে, ময্হং পপঞ্চো অত্থী’’তি তে পুৰতো কত্ৱা অঞ্ঞং মগ্গং আৰুয্হ কণ্ণিকূপগং ৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা তচ্ছেত্ৱা মট্ঠং কত্ৱা আহৰিত্ৱা সুধম্মায গেহে ঠপেসি – ‘‘মযা দেহীতি ৱুত্তদিৱসে নীহৰিত্ৱা দদেয্যাসী’’তি.
অথ নিট্ঠিতে দব্বসম্ভাৰকম্মে ভূমিকম্মতো পট্ঠায চযবন্ধনথম্ভুস্সাপন সঙ্ঘাটযোজন কণ্ণিকমঞ্চবন্ধনেসু কতেসু সো ৱড্ঢকী কণ্ণিকমঞ্চে নিসীদিত্ৱা চতূহি দিসাহি গোপানসিযো উক্খিপিত্ৱা ‘‘ভো একং পমুট্ঠং অত্থী’’তি আহ. কিং ভো পমুট্ঠং, সব্বমেৱ ত্ৱং পমুস্সসীতি. ইমা ভো গোপানসিযো কত্থ পতিট্ঠহিস্সন্তীতি? কণ্ণিকা নাম লদ্ধুং ৱট্টতীতি. কুহিং ভো ইদানি সক্কা লদ্ধুন্তি? কুলানং গেহে সক্কা লদ্ধুন্তি. আহিণ্ডন্তা পুচ্ছথাতি. তে অন্তোগামং পৱিসিত্ৱা পুচ্ছিত্ৱা সুধম্মায ঘৰদ্ৱাৰে ‘‘ইমস্মিং ঘৰে কণ্ণিকা অত্থী’’তি আহংসু. সা ‘‘অত্থী’’তি আহ. হন্দ মূলং গণ্হাহীতি. মূলং ন গণ্হামি, সচে মম পত্তিং কৰোথ, দস্সামীতি. এথ ভো মাতুগামস্স পত্তিং ন কৰোম, অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা ৰুক্খং ছিন্দিস্সামাতি নিক্খমিংসু.
ততো ৱড্ঢকী ‘‘কিং ন লদ্ধা, তাত, কণ্ণিকা’’তি পুচ্ছি. তে তমত্থং আৰোচযিংসু. ৱড্ঢকী কণ্ণিকমঞ্চে নিসিন্নোৱ আকাসং উল্লোকেত্ৱা ‘‘ভো অজ্জ নক্খত্তং সুন্দৰং, ইদং অঞ্ঞং সংৱচ্ছৰং অতিক্কমিত্ৱা সক্কা লদ্ধুং, তুম্হেহি চ দুক্খেন আভতা দব্বসম্ভাৰা, তে সকলসংৱচ্ছৰেন ইমস্মিঞ্ঞেৱ ঠানে পূতিকা ভৱিস্সন্তি. দেৱলোকে নিব্বত্তকালে তস্সাপি একস্মিং কোণে সালা হোতু, আহৰথ ন’’ন্তি আহ. সাপি যাৱ তে ন পুন আগচ্ছন্তি, তাৱ কণ্ণিকায হেট্ঠিমতলে ‘‘অযং সালা সুধম্মা নামা’’তি অক্খৰানি ছিন্দাপেত্ৱা অহতেন ৱত্থেন ৱেঠেত্ৱা ঠপেসি. কম্মিকা আগন্ত্ৱা – ‘‘আহৰ, ৰে কণ্ণিকং, যং হোতু তং হোতু. তুয্হম্পি পত্তিং কৰিস্সামা’’তি আহংসু. সা নীহৰিত্ৱা ‘‘তাতা, যাৱ অট্ঠ ৱা সোড়স ৱা গোপানসিযো ন আৰোহন্তি, তাৱ ইমং ৱত্থং মা নিব্বেঠযিত্থা’’তি ৱত্ৱা অদাসি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা গহেত্ৱা গোপানসিযো আৰোপেত্ৱাৱ ৱত্থং নিব্বেঠেসুং.
একো মহাগামিকমনুস্সো উদ্ধং উল্লোকেন্তো অক্খৰানি দিস্ৱা ‘‘কিং, ভো, ইদ’’ন্তি অক্খৰঞ্ঞুং মনুস্সং পক্কোসাপেত্ৱা দস্সেসি. সো ‘‘সুধম্মা নাম অযং সালা’’তি আহ. ‘‘হৰথ, ভো, মযং আদিতো পট্ঠায সালং কত্ৱা নামমত্তম্পি ন লভাম, এসা ৰতনমত্তেন কণ্ণিকৰুক্খেন সালং অত্তনো নামেন কাৰেতী’’তি ৱিৰৱন্তি. ৱড্ঢকী তেসং ৱিৰৱন্তানংযেৱ গোপানসিযো পৱেসেত্ৱা আণিং দত্ৱা সালাকম্মং নিট্ঠাপেসি.
সালং তিধা ৱিভজিংসু, একস্মিং কোট্ঠাসে ইস্সৰানং ৱসনট্ঠানং অকংসু, একস্মিং দুগ্গতানং, একস্মিং গিলানানং. তেত্তিংস জনা তেত্তিংস ফলকানি পঞ্ঞপেত্ৱা হত্থিস্স সঞ্ঞং অদংসু – ‘‘আগন্তুকো আগন্ত্ৱা যস্স অত্থতে ফলকে নিসীদতি, তং গহেত্ৱা ফলকসামিকস্সেৱ গেহে পতিট্ঠপেহি. তস্স পাদপৰিকম্মপিট্ঠিপৰিকম্মখাদনীযভোজনীযসযনানি সব্বানি ফলকসামিকস্সেৱ ভাৰো ভৱিস্সতী’’তি. হত্থী আগতাগতং গহেত্ৱা ফলকসামিকস্স গেহং নেতি, সো তস্স তং দিৱসং কত্তব্বং কৰোতি.
মঘমাণৱো সালতো অৱিদূৰে ঠানে কোৱিড়াৰৰুক্খং ৰোপাপেসি, মূলে চস্স পাসাণফলকং অত্থৰি. নন্দা নামস্স ভৰিযা অৱিদূৰে পোক্খৰণিং খণাপেসি, চিত্তা মালাৱচ্ছে ৰোপাপেসি, সব্বজেট্ঠিকা পন আদাসং গহেত্ৱা অত্তভাৱং মণ্ডযমানাৱ ৱিচৰতি. মঘো তং আহ – ‘‘ভদ্দে, সুধম্মা, সালায পত্তিকা জাতা, নন্দা পোক্খৰণিং খণাপেসি, চিত্তা মালাৱচ্ছে ৰোপাপেসি. তৱ পন পুঞ্ঞকম্মং নাম নত্থি, একং পুঞ্ঞং কৰোহি, ভদ্দে’’তি সা ‘‘ত্ৱং কস্স কাৰণা কৰোসি, ননু তযা কতং ময্হমেৱা’’তি ৱত্ৱা অত্তভাৱমণ্ডনমেৱ অনুযুঞ্জতি.
মঘো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চৱিত্ৱা তাৱতিংসভৱনে সক্কো হুত্ৱা নিব্বত্তি, তেপি তেত্তিংস গামিকমনুস্সা কালঙ্কত্ৱা তেত্তিংস দেৱপুত্তা হুত্ৱা তস্সেৱ সন্তিকে নিব্বত্তা. সক্কস্স ৱেজযন্তো নাম পাসাদো সত্ত যোজনসতানি উগ্গচ্ছি, ধজো তীণি যোজনসতানি উগ্গচ্ছি, কোৱিড়াৰৰুক্খস্স নিস্সন্দেন সমন্তা তিযোজনসতপৰিমণ্ডলো পঞ্চদসযোজনপৰিণাহক্খন্ধো পাৰিচ্ছত্তকো নিব্বত্তি, পাসাণফলকস্স নিস্সন্দেন পাৰিচ্ছত্তকমূলে সট্ঠিযোজনিকা পণ্ডুকম্বলসিলা নিব্বত্তি. সুধম্মায কণ্ণিকৰুক্খস্স নিস্সন্দেন তিযোজনসতিকা সুধম্মা দেৱসভা নিব্বত্তি. নন্দায পোক্খৰণিযা নিস্সন্দেন পঞ্ঞাসযোজনা নন্দা নাম পোক্খৰণী নিব্বত্তি. চিত্তায মালাৱচ্ছৱত্থুনিস্সন্দেন সট্ঠিযোজনিকং চিত্তলতাৱনং নাম উয্যানং নিব্বত্তি.
সক্কো দেৱৰাজা সুধম্মায দেৱসভায যোজনিকে সুৱণ্ণপল্লঙ্কে নিসিন্নো তিযোজনিকে সেতচ্ছত্তে ধাৰিযমানে তেহি দেৱপুত্তেহি তাহি দেৱকঞ্ঞাহি অড্ঢতিযাহি নাটককোটীহি দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতাহি চ পৰিৱাৰিতো মহাসম্পত্তিং ওলোকেন্তো তা তিস্সো ইত্থিযো দিস্ৱা ‘‘ইমা তাৱ পঞ্ঞাযন্তি, সুজাতা কুহি’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘অযং মম ৱচনং অকত্ৱা গিৰিকন্দৰায বকসকুণিকা হুত্ৱা নিব্বত্তা’’তি দিস্ৱা দেৱলোকতো ওতৰিত্ৱা তস্সা সন্তিকং গতো. সা দিস্ৱাৱ সঞ্জানিত্ৱা অধোমুখা জাতা. ‘‘বালে, ইদানি কিং সীসং ন উক্খিপসি? ত্ৱং মম ৱচনং অকত্ৱা অত্তভাৱমেৱ মণ্ডযমানা ৱীতিনামেসি. সুধম্মায চ নন্দায চ চিত্তায চ মহাসম্পত্তি নিব্বত্তা, এহি অম্হাকং সম্পত্তিং পস্সা’’তি দেৱলোকং নেত্ৱা নন্দায পোক্খৰণিযা পক্খিপিত্ৱা পল্লঙ্কে নিসীদি.
নাটকিত্থিযো ‘‘কুহিং গতত্থ, মহাৰাজা’’তি পুচ্ছিংসু. সো অনাৰোচেতুকামোপি তাহি নিপ্পীড়িযমানো ‘‘সুজাতায সন্তিক’’ন্তি আহ. কুহিং নিব্বত্তা, মহাৰাজাতি? কন্দৰপাদেতি. ইদানি কুহিন্তি? নন্দাপোক্খৰণিযং মে ৱিস্সট্ঠাতি. এথ, ভো, অম্হাকং অয্যং পস্সামাতি সব্বা তত্থ অগমংসু. সা পুব্বে সব্বজেট্ঠিকা হুত্ৱা তা অৱমঞ্ঞিত্থ. ইদানি তাপি তং দিস্ৱা – ‘‘পস্সথ, ভো অম্হাকং অয্যায মুখং কক্কটকৱিজ্ঝনসূলসদিস’’ন্তিআদীনি ৱদন্তিযো কেড়িং অকংসু. সা অতিৱিয অট্টিযমানা সক্কং দেৱৰাজানং আহ – ‘‘মহাৰাজ, ইমানি সুৱণ্ণৰজতমণিৱিমানানি ৱা নন্দাপোক্খৰণী ৱা ময্হং কিং কৰিস্সতি, জাতিভূমিযেৱ মহাৰাজ সত্তানং সুখা, মং তত্থেৱ কন্দৰপাদে ৱিস্সজ্জেহী’’তি. সক্কো তং তত্থ ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘মম ৱচনং কৰিস্সসী’’তি আহ. কৰিস্সামি, মহাৰাজাতি. পঞ্চ সীলানি গহেত্ৱা অখণ্ডানি কত্ৱা ৰক্খ, কতিপাহেন তং এতাসং জেট্ঠিকং কৰিস্সামীতি. সা তথা অকাসি.
সক্কো কতিপাহস্স অচ্চযেন ‘‘সক্কা নু খো সীলং ৰক্খিতু’’ন্তি গন্ত্ৱা মচ্ছৰূপেন উত্তানকো হুত্ৱা তস্সা পুৰতো উদকপিট্ঠে ওসৰতি, সা ‘‘মতমচ্ছকো ভৱিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা সীসে অগ্গহেসি. মচ্ছো নঙ্গুট্ঠং চালেসি. সা ‘‘জীৱতি মঞ্ঞে’’তি উদকে ৱিস্সজ্জেসি. সক্কো আকাসে ঠত্ৱা ‘‘সাধু, সাধু, ৰক্খসি সিক্খাপদং, এৱং তং ৰক্খমানং কতিপাহেনেৱ নাটকানং জেট্ঠিকং কৰিস্সামী’’তি আহ. তস্সাপি পঞ্চ ৱস্সসতানি আযু অহোসি. একদিৱসম্পি উদৰপূৰং নালত্থং, সুক্খিত্ৱা পৰিসুক্খিত্ৱা মিলাযমানাপি সীলং অখণ্ডেত্ৱা কালঙ্কত্ৱা বাৰাণসিযং কুম্ভকাৰগেহে নিব্বত্তি.
সক্কো ‘‘কুহিং নিব্বত্তা’’তি ওলোকেন্তো দিস্ৱা ‘‘ততো ইধ আনেতুং ন সক্কা, জীৱিতৱুত্তিমস্সা দস্সামী’’তি সুৱণ্ণএড়ালুকানং যানকং পূৰেত্ৱা মজ্ঝে গামস্স মহল্লকৱেসেন নিসীদিত্ৱা ‘‘এড়ালুকানি গণ্হথা’’তি উক্কুট্ঠিমকাসি. সমন্তা গামৱাসিকা আগন্ত্ৱা ‘‘দেহি, তাতা’’তি আহংসু. অহং সীলৰক্খকানং দেমি, তুম্হে সীলং ৰক্খথাতি. তাত মযং সীলং নাম কীদিসন্তিপি ন জানাম, মূলেন দেহীতি. ‘‘সীলৰক্খকানংযেৱ দম্মী’’তি আহ. ‘‘এথ, ৰে কোসি অযং এড়ালুকমহল্লকো’’তি সব্বে নিৱত্তিংসু.
সা দাৰিকা পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, তুম্হে এড়ালুকত্থায গতা তুচ্ছহত্থাৱ আগতা’’তি. কোসি, অম্ম, এড়ালুকমহল্লকো ‘‘অহং সীলৰক্খকানং দম্মী’’তি ৱদতি, নূনিমস্স দাৰিকা সীলং খাদিত্ৱা ৱত্তন্তি, মযং সীলমেৱ ন জানামাতি. সা ‘‘ময্হং আনীতং ভৱিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা ‘‘এড়ালুকং, তাত, দেহী’’তি আহ. ‘‘ত্ৱং সীলানি ৰক্খসি অম্মা’’তি? ‘‘আম, তাত ৰক্খামী’’তি. ইদং মযা তুয্হমেৱ আভতন্তি গেহদ্ৱাৰে যানেন সদ্ধিং ঠপেত্ৱা পক্কামি. সাপি যাৱজীৱং সীলং ৰক্খিত্ৱা চৱিত্ৱা ৱেপচিত্তিঅসুৰস্স ধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সীলনিস্সন্দেন পাসাদিকা অহোসি. সো ‘‘ধীতুৱিৱাহমঙ্গলং কৰিস্সামী’’তি অসুৰে সন্নিপাতেসি.
সক্কো ‘‘কুহিং নিব্বত্তা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘অসুৰভৱনে নিব্বত্তা, অজ্জস্সা ৱিৱাহমঙ্গলং কৰিস্সন্তী’’তি দিস্ৱা ‘‘ইদানি যংকিঞ্চি কত্ৱা আনেতব্বা মযা’’তি অসুৰৱণ্ণং নিম্মিনিত্ৱা গন্ত্ৱা অসুৰানং অন্তৰে অট্ঠাসি. ‘‘তৱ সামিকং ৱদেহী’’তি তস্সা হত্থে পিতা পুপ্ফদামং অদাসি ‘‘যং ইচ্ছসি, তস্সূপৰি খিপাহী’’তি. সা ওলোকেন্তী সক্কং দিস্ৱা পুব্বসন্নিৱাসেন সঞ্জাতসিনেহা ‘‘অযং মে সামিকো’’তি তস্সূপৰি দামং খিপি. সো তং বাহায গহেত্ৱা আকাসে উপ্পতি, তস্মিং খণে অসুৰা সঞ্জানিংসু. তে ‘‘গণ্হথ, গণ্হথ, জৰসক্কং, ৱেৰিকো অম্হাকং, ন মযং এতস্স দাৰিকং দস্সামা’’তি অনুবন্ধিংসু. ৱেপচিত্তি পুচ্ছি ‘‘কেনাহটা’’তি? ‘‘জৰসক্কেন মহাৰাজা’’তি. ‘‘অৱসেসেসু অযমেৱ সেট্ঠো, অপেথা’’তি আহ. সক্কো নং নেত্ৱা অড্ঢতিযকোটিনাটকানং জেট্ঠিকট্ঠানে ঠপেসি. সা সক্কং ৱৰং যাচি – ‘‘মহাৰাজ, ময্হং ইমস্মিং দেৱলোকে মাতা ৱা পিতা ৱা ভাতা ৱা ভগিনী ৱা নত্থি, যত্থ যত্থ গচ্ছসি, তত্থ তত্থ মং গহেত্ৱাৱ গচ্ছ মহাৰাজা’’তি. সক্কো ‘‘সাধূ’’তি পটিঞ্ঞং অদাসি.
এৱং মচলগামকে মঘমাণৱকালতো পট্ঠায ৱিসুদ্ধভাৱমস্স সম্পস্সন্তো ভগৱা ‘‘দীঘৰত্তং ৱিসুদ্ধো খো অযং যক্খো’’তি আহ. অত্থসঞ্হিতন্তি অত্থনিস্সিতং কাৰণনিস্সিতং.
পঞ্হৱেয্যাকৰণৱণ্ণনা
৩৫৭. কিং সংযোজনাতি কিং বন্ধনা, কেন বন্ধনেন বদ্ধা হুত্ৱা. পুথুকাযাতি বহুজনা. অৱেৰাতি অপ্পটিঘা. অদণ্ডাতি আৱুধদণ্ডধনদণ্ডৱিনিমুত্তা. অসপত্তাতি অপচ্চত্থিকা. অব্যাপজ্জাতি ৱিগতদোমনস্সা. ৱিহৰেমু অৱেৰিনোতি অহো ৱত কেনচি সদ্ধিং অৱেৰিনো ৱিহৰেয্যাম, কত্থচি কোপং ন উপ্পাদেত্ৱা অচ্ছৰায গহিতকং জঙ্ঘসহস্সেন সদ্ধিং পৰিভুঞ্জেয্যামাতি দানং দত্ৱা পূজং কত্ৱা চ পত্থযন্তি. ইতি চ নেসং হোতীতি এৱঞ্চ নেসং অযং পত্থনা হোতি. অথ চ পনাতি এৱং পত্থনায সতিপি.
ইস্সামচ্ছৰিযসংযোজনাতি পৰসম্পত্তিখীযনলক্খণা ইস্সা, অত্তসম্পত্তিযা পৰেহি সাধাৰণভাৱস্স অসহনলক্খণং মচ্ছৰিযং, ইস্সা চ মচ্ছৰিযঞ্চ সংযোজনং এতেসন্তি ইস্সামচ্ছৰিযসংযোজনা. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পন ইস্সামচ্ছৰিযানি অভিধম্মে ৱুত্তানেৱ.
আৱাসমচ্ছৰিযেন পনেত্থ যক্খো ৱা পেতো ৱা হুত্ৱা তস্সেৱ আৱাসস্স সঙ্কাৰং সীসেন উক্খিপিত্ৱা ৱিচৰতি. কুলমচ্ছৰিযেন তস্মিং কুলে অঞ্ঞেসং দানাদীনি কৰোন্তে দিস্ৱা ‘‘ভিন্নং ৱতিদং কুলং মমা’’তি চিন্তযতো লোহিতম্পি মুখতো উগ্গচ্ছতি, কুচ্ছিৱিৰেচনম্পি হোতি, অন্তানিপি খণ্ডাখণ্ডানি হুত্ৱা নিক্খমন্তি. লাভমচ্ছৰিযেন সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা সন্তকে লাভে মচ্ছৰাযিত্ৱা পুগ্গলিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিত্ৱা যক্খো ৱা পেতো ৱা মহাঅজগৰো ৱা হুত্ৱা নিব্বত্ততি. সৰীৰৱণ্ণগুণৱণ্ণমচ্ছৰিযেন পন পৰিযত্তিধম্মমচ্ছৰিযেন চ অত্তনোৱ ৱণ্ণং ৱণ্ণেতি, ন পৰেসং ৱণ্ণং, ‘‘কিং ৱণ্ণো এসো’’তি তং তং দোসং ৱদন্তো পৰিযত্তিঞ্চ কস্সচি কিঞ্চি অদেন্তো দুব্বণ্ণো চেৱ এড়মূগো চ হোতি.
অপিচ আৱাসমচ্ছৰিযেন লোহগেহে পচ্চতি. কুলমচ্ছৰিযেন অপ্পলাভো হোতি. লাভমচ্ছৰিযেন গূথনিৰযে নিব্বত্ততি. ৱণ্ণমচ্ছৰিযেন ভৱে নিব্বত্তস্স ৱণ্ণো নাম ন হোতি. ধম্মমচ্ছৰিযেন কুক্কুড়নিৰযে নিব্বত্ততি. ইদং পন ইস্সামচ্ছৰিযসংযোজনং সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযতি. যাৱ তং নপ্পহীযতি, তাৱ দেৱমনুস্সা অৱেৰতাদীনি পত্থযন্তাপি ৱেৰাদীহি ন পৰিমুচ্চন্তিযেৱ.
তিণ্ণা মেত্থ কঙ্খাতি এতস্মিং পঞ্হে মযা তুম্হাকং ৱচনং সুত্ৱা কঙ্খা তিণ্ণাতি ৱদতি, ন মগ্গৱসেন তিণ্ণকঙ্খতং দীপেতি. ৱিগতা কথংকথাতি ইদং কথং, ইদং কথন্তি অযম্পি কথংকথা ৱিগতা.
৩৫৮. নিদানাদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. পিযাপ্পিযনিদানন্তি পিযসত্তসঙ্খাৰনিদানং মচ্ছৰিযং, অপ্পিযসত্তসঙ্খাৰনিদানা ইস্সা. উভযং ৱা উভযনিদানং. পব্বজিতস্স হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো, গহট্ঠস্স পুত্তাদযো হত্থিঅস্সাদযো ৱা সত্তা পিযা হোন্তি কেড়াযিতা মমাযিতা, মুহুত্তম্পি তে অপস্সন্তো অধিৱাসেতুং ন সক্কোতি. সো অঞ্ঞং তাদিসং পিযসত্তং লভন্তং দিস্ৱা ইস্সং কৰোতি. ‘‘ইমিনা অম্হাকং কিঞ্চি কম্মং অত্থি, মুহুত্তং তাৱ নং দেথা’’তি তমেৱ অঞ্ঞেহি যাচিতো ‘‘ন সক্কা দাতুং, কিলমিস্সতি ৱা উক্কণ্ঠিস্সতি ৱা’’তিআদীনি ৱত্ৱা মচ্ছৰিযং কৰোতি. এৱং তাৱ উভযম্পি পিযসত্তনিদানং হোতি. ভিক্খুস্স পন পত্তচীৱৰপৰিক্খাৰজাতং, গহট্ঠস্স ৱা অলঙ্কাৰাদিউপকৰণং পিযং হোতি মনাপং, সো অঞ্ঞস্স তাদিসং উপ্পজ্জমানং দিস্ৱা ‘‘অহো ৱতস্স এৱৰূপং ন ভৱেয্যা’’তি ইস্সং কৰোতি, যাচিতো ৱাপি ‘‘মযম্পেতং মমাযন্তা ন পৰিভুঞ্জাম, ন সক্কা দাতু’’ন্তি মচ্ছৰিযং কৰোতি. এৱং উভযম্পি পিযসঙ্খাৰনিদানং হোতি. অপ্পিযে পন তে ৱুত্তপ্পকাৰে সত্তে চ সঙ্খাৰে চ লভিত্ৱা সচেপিস্স তে অমনাপা হোন্তি, তথাপি কিলেসানং ৱিপৰীতৱুত্তিতায ‘‘ঠপেত্ৱা মং কো অঞ্ঞো এৱৰূপস্স লাভী’’তি ইস্সং ৱা কৰোতি, যাচিতো তাৱকালিকম্পি অদদমানো মচ্ছৰিযং ৱা কৰোতি. এৱং উভযম্পি অপ্পিযসত্তসঙ্খাৰনিদানং হোতি.
ছন্দনিদানন্তি এত্থ পৰিযেসনছন্দো, পটিলাভছন্দো, পৰিভোগছন্দো, সন্নিধিছন্দো, ৱিস্সজ্জনছন্দোতি পঞ্চৱিধো ছন্দো.
কতমো পৰিযেসনছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ৰূপং পৰিযেসতি, সদ্দং. গন্ধং. ৰসং. ফোট্ঠব্বং পৰিযেসতি, ধনং পৰিযেসতি. অযং পৰিযেসনছন্দো.
কতমো পটিলাভছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ৰূপং পটিলভতি, সদ্দং. গন্ধং. ৰসং. ফোট্ঠব্বং পটিলভতি, ধনং পটিলভতি. অযং পটিলাভছন্দো.
কতমো পৰিভোগছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ৰূপং পৰিভুঞ্জতি, সদ্দং. গন্ধং. ৰসং. ফোট্ঠব্বং পৰিভুঞ্জতি, ধনং পৰিভুঞ্জতি. অযং পৰিভোগছন্দো.
কতমো সন্নিধিছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ধনসন্নিচযং কৰোতি ‘‘আপদাসু ভৱিস্সতী’’তি. অযং সন্নিধিছন্দো.
কতমো ৱিস্সজ্জনছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ধনং ৱিস্সজ্জেতি, হত্থাৰোহানং, অস্সাৰোহানং, ৰথিকানং, ধনুগ্গহানং – ‘‘ইমে মং ৰক্খিস্সন্তি গোপিস্সন্তি মমাযিস্সন্তি সম্পৰিৱাৰযিস্সন্তী’’তি. অযং ৱিস্সজ্জনছন্দো. ইমে পঞ্চ ছন্দা. ইধ তণ্হামত্তমেৱ, তং সন্ধায ইদং ৱুত্তং.
ৱিতক্কনিদানোতি এত্থ ‘‘লাভং পটিচ্চ ৱিনিচ্ছযো’’তি (দী. নি. ২.১১০) এৱং ৱুত্তো ৱিনিচ্ছযৱিতক্কো ৱিতক্কো নাম. ৱিনিচ্ছযোতি দ্ৱে ৱিনিচ্ছযা তণ্হাৱিনিচ্ছযো চ, দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো চ. অট্ঠসতং তণ্হাৱিচৰিতং তণ্হাৱিনিচ্ছযো নাম. দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো নামাতি এৱং ৱুত্ততণ্হাৱিনিচ্ছযৱসেন হি ইট্ঠানিট্ঠপিযাপ্পিযৱৱত্থানং ন হোতি. তদেৱ হি একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি, একচ্চস্স অনিট্ঠং পচ্চন্তৰাজমজ্ঝিমদেসৰাজূনং গণ্ডুপ্পাদমিগমংসাদীসু ৱিয. তস্মিং পন তণ্হাৱিনিচ্ছযৱিনিচ্ছিতে পটিলদ্ধৱত্থুস্মিং ‘‘এত্তকং ৰূপস্স ভৱিস্সতি, এত্তকং সদ্দস্স, এত্তকং গন্ধস্স, এত্তকং ৰসস্স, এত্তকং ফোট্ঠব্বস্স ভৱিস্সতি, এত্তকং ময্হং ভৱিস্সতি, এত্তকং পৰস্স ভৱিস্সতি, এত্তকং নিদহিস্সামি, এত্তকং পৰস্স দস্সামী’’তি ৱৱত্থানং ৱিতক্কৱিনিচ্ছযেন হোতি. তেনাহ ‘‘ছন্দো খো, দেৱানমিন্দ, ৱিতক্কনিদানো’’তি.
পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিদানোতি তযো পপঞ্চা তণ্হাপপঞ্চো, মানপপঞ্চো, দিট্ঠিপপঞ্চোতি. তত্থ অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতং তণ্হাপপঞ্চো নাম. নৱৱিধো মানো মানপপঞ্চো নাম. দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিপপঞ্চো নাম. তেসু ইধ তণ্হাপপঞ্চো অধিপ্পেতো. কেনট্ঠেন পপঞ্চো? মত্তপমত্তাকাৰপাপনট্ঠেন পপঞ্চো. তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞা পপঞ্চসঞ্ঞা. সঙ্খা ৱুচ্চতি কোট্ঠাসো ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তিআদীসু ৱিয. ইতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিদানোতি পপঞ্চসঞ্ঞাকোট্ঠাসনিদানো ৱিতক্কোতি অত্থো.
পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিৰোধসাৰুপ্পগামিনিন্তি এতিস্সা পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খায খযা নিৰোধো ৱূপসমো, তস্স সাৰুপ্পঞ্চেৱ তত্থ গামিনিং চাতি সহ ৱিপস্সনায মগ্গং পুচ্ছতি.
ৱেদনাকম্মট্ঠানৱণ্ণনা
৩৫৯. অথস্স ভগৱা সোমনস্সংপাহন্তি তিস্সো ৱেদনা আৰভি. কিং পন ভগৱতা পুচ্ছিতং কথিতং, অপুচ্ছিতং, সানুসন্ধিকং, অননুসন্ধিকন্তি? পুচ্ছিতমেৱ কথিতং, নো অপুচ্ছিতং, সানুসন্ধিকমেৱ, নো অননুসন্ধিকং. দেৱতানঞ্হি ৰূপতো অৰূপং পাকটতৰং, অৰূপেপি ৱেদনা পাকটতৰা. কস্মা? দেৱতানঞ্হি কৰজকাযং সুখুমং, কম্মজং বলৱং, কৰজকাযস্স সুখুমত্তা, কম্মজস্স বলৱত্তা একাহাৰম্পি অতিক্কমিত্ৱা ন তিট্ঠন্তি, উণ্হপাসাণে ঠপিতসপ্পিপিণ্ডি ৱিয ৱিলীযন্তীতি সব্বং ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তস্মা ভগৱা সক্কস্স তিস্সো ৱেদনা আৰভি. দুৱিধঞ্হি কম্মট্ঠানং – ৰূপকম্মট্ঠানং, অৰূপকম্মট্ঠানঞ্চ. ৰূপপৰিগ্গহো, অৰূপপৰিগ্গহোতিপি এতদেৱ ৱুচ্চতি. তত্থ ভগৱা যস্স ৰূপং পাকটং, তস্স সঙ্খেপমনসিকাৰৱসেন ৱা ৱিত্থাৰমনসিকাৰৱসেন ৱা চতুধাতুৱৱত্থানং ৱিত্থাৰেন্তো ৰূপকম্মট্ঠানং কথেতি. যস্স অৰূপং পাকটং, তস্স অৰূপকম্মট্ঠানং কথেতি. কথেন্তো চ তস্স ৱত্থুভূতং ৰূপকম্মট্ঠানং দস্সেত্ৱাৱ কথেতি, দেৱানং পন অৰূপকম্মট্ঠানং পাকটন্তি অৰূপকম্মট্ঠানৱসেন ৱেদনা আৰভি.
তিৱিধো হি অৰূপকম্মট্ঠানে অভিনিৱেসো – ফস্সৱসেন, ৱেদনাৱসেন, চিত্তৱসেনাতি. কথং? একচ্চস্স হি সঙ্খিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা পৰিগ্গহিতে ৰূপকম্মট্ঠানে তস্মিং আৰম্মণে চিত্তচেতসিকানং পঠমাভিনিপাতো তং আৰম্মণং ফুসন্তো উপ্পজ্জমানো ফস্সো পাকটো হোতি. একচ্চস্স তং আৰম্মণং অনুভৱন্তী উপ্পজ্জমানা ৱেদনা পাকটা হোতি. একচ্চস্স তং আৰম্মণং পৰিগ্গহেত্ৱা তং ৱিজানন্তং উপ্পজ্জমানং ৱিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি.
তত্থ যস্স ফস্সো পাকটো হোতি, সোপি ন কেৱলং ফস্সোৱ উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং তদেৱ আৰম্মণং অনুভৱমানা ৱেদনাপি উপ্পজ্জতি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি, ৱিজানমানং ৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৱ পৰিগ্গণ্হাতি. যস্স ৱেদনা পাকটা হোতি, সোপি ন কেৱলং ৱেদনাৱ উপ্পজ্জতি, তায সদ্ধিং তদেৱ আৰম্মণং ফুসমানো ফস্সোপি উপ্পজ্জতি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি, ৱিজানমানং ৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৱ পৰিগ্গণ্হাতি. যস্স ৱিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি, সোপি ন কেৱলং ৱিঞ্ঞাণমেৱ উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং তদেৱাৰম্মণং ফুসমানো ফস্সোপি উপ্পজ্জতি, অনুভৱমানা ৱেদনাপি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৱ পৰিগ্গণ্হাতি.
সো ‘‘ইমে ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা কিং নিস্সিতা’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ৱত্থুনিস্সিতা’’তি পজানাতি. ৱত্থু নাম কৰজকাযো, যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’’ন্তি. সো অত্থতো ভূতানি চেৱ উপাদাৰূপানি চ. এৱমেত্থ ৱত্থু ৰূপং, ফস্সপঞ্চমকা নামন্তি নামৰূপমত্তমেৱ পস্সতি. ৰূপঞ্চেত্থ ৰূপক্খন্ধো, নামং চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধাতি পঞ্চক্খন্ধমত্তং হোতি. নামৰূপৱিনিমুত্তা হি পঞ্চক্খন্ধা, পঞ্চক্খন্ধৱিনিমুত্তং ৱা নামৰূপং নত্থি. সো ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা কিং হেতুকা’’তি উপপৰিক্খন্তো ‘‘অৱিজ্জাদিহেতুকা’’তি পস্সতি. ততো ‘‘পচ্চযো চেৱ পচ্চযুপ্পন্নঞ্চ ইদং, অঞ্ঞো সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা নত্থি, সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জমত্তমেৱা’’তি সপ্পচ্চযনামৰূপৱসেন তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা ৱিপস্সনাপটিপাটিযা ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি সম্মসন্তো ৱিচৰতি, সো অজ্জ অজ্জাতি পটিৱেধং আকঙ্খমানো তথাৰূপে দিৱসে উতুসপ্পাযং, পুগ্গলসপ্পাযং, ভোজনসপ্পাযং, ধম্মসৱনসপ্পাযং ৱা লভিত্ৱা একপল্লঙ্কেন নিসিন্নোৱ ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. এৱমিমেসম্পি তিণ্ণং জনানং যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ইধ পন ভগৱা অৰূপকম্মট্ঠানং কথেন্তো ৱেদনাসীসেন কথেসি. ফস্সৱসেন হি ৱিঞ্ঞাণৱসেন ৱা কথিযমানং এতস্স ন পাকটং হোতি, অন্ধকাৰং ৱিয খাযতি. ৱেদনাৱসেন পন পাকটং হোতি. কস্মা? ৱেদনানং উপ্পত্তিযা পাকটতায. সুখদুক্খৱেদনানঞ্হি উপ্পত্তি পাকটা. যদা সুখং উপ্পজ্জতি, তদা সকলং সৰীৰং খোভেন্তং মদ্দন্তং ফৰমানং অভিসন্দযমানং সতধোতসপ্পিং খাদাপযন্তং ৱিয, সতপাকতেলং মক্খযমানং ৱিয, ঘটসহস্সেন পৰিড়াহং নিব্বাপযমানং ৱিয, ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি ৱাচং নিচ্ছাৰযমানমেৱ উপ্পজ্জতি. যদা দুক্খং উপ্পজ্জতি, তদা সকলসৰীৰং খোভেন্তং মদ্দন্তং ফৰমানং অভিসন্দযমানং তত্তফালং পৱেসেন্তং ৱিয, ৱিলীনতম্বলোহেন আসিঞ্চন্তং ৱিয, সুক্খতিণৱনপ্পতিম্হি অৰঞ্ঞে দাৰুউক্কাকলাপং খিপমানং ৱিয ‘‘অহো দুক্খং, অহো দুক্খ’’ন্তি ৱিপ্পলাপযমানমেৱ উপ্পজ্জতি. ইতি সুখদুক্খৱেদনানং উপ্পত্তি পাকটা হোতি.
অদুক্খমসুখা পন দুদ্দীপনা অন্ধকাৰেন ৱিয অভিভূতা. সা সুখদুক্খানং অপগমে সাতাসাতপটিক্খেপৱসেন মজ্ঝত্তাকাৰভূতা অদুক্খমসুখা ৱেদনাতি নযতো গণ্হন্তস্স পাকটা হোতি. যথা কিং? যথা অন্তৰা পিট্ঠিপাসাণং আৰুহিত্ৱা পলাতস্স মিগস্স অনুপদং গচ্ছন্তো মিগলুদ্দকো পিট্ঠিপাসাণস্স ওৰভাগেপি পৰভাগেপি পদং দিস্ৱা মজ্ঝে অপস্সন্তোপি ‘‘ইতো আৰুড়্হো, ইতো ওৰুড়্হো, মজ্ঝে পিট্ঠিপাসাণে ইমিনা পদেসেন গতো ভৱিস্সতী’’তি নযতো জানাতি. এৱং আৰুড়্হট্ঠানে পদং ৱিয হি সুখৱেদনায উপ্পত্তি পাকটা হোতি, ওৰুড়্হট্ঠানে পদং ৱিয দুক্খৱেদনায উপ্পত্তি পাকটা হোতি, ইতো আৰুয্হ, ইতো ওৰুয্হ, মজ্ঝে এৱং গতোতি নযতো গহণং ৱিয সুখদুক্খানং অপগমে সাতাসাতপটিক্খেপৱসেন মজ্ঝত্তাকাৰভূতা অদুক্খমসুখা ৱেদনাতি নযতো গণ্হন্তস্স পাকটা হোতি. এৱং ভগৱা পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন নিৱত্তেত্ৱা দস্সেসি.
ন কেৱলঞ্চ ইধেৱ এৱং দস্সেসি, মহাসতিপট্ঠানে, মজ্ঝিমনিকাযম্হি সতিপট্ঠানে, চূড়তণ্হাসঙ্খযে, মহাতণ্হাসঙ্খযে, চূড়ৱেদল্লসুত্তে, মহাৱেদল্লসুত্তে, ৰট্ঠপালসুত্তে, মাগণ্ডিযসুত্তে, ধাতুৱিভঙ্গে, আনেঞ্জসপ্পাযে, সকলে ৱেদনাসংযুত্তেতি এৱং অনেকেসু সুত্তন্তেসু পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন নিৱত্তেত্ৱা দস্সেসি. যথা চ তেসু তেসু, এৱং ইমস্মিম্পি সক্কপঞ্হে পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন নিৱত্তেত্ৱা দস্সেসি. ৰূপকম্মট্ঠানং পনেত্থ ৱেদনায আৰম্মণমত্তকংযেৱ সঙ্খিত্তং, তস্মা পাড়িযং নাৰুড়্হং ভৱিস্সতি.
৩৬০. অৰূপকম্মট্ঠানে যং তস্স পাকটং ৱেদনাৱসেন অভিনিৱেসমুখং, তমেৱ দস্সেতুং সোমনস্সংপাহং, দেৱানমিন্দাতিআদিমাহ. তত্থ দুৱিধেনাতি দ্ৱিৱিধেন, দ্ৱীহি কোট্ঠাসেহীতি অত্থো. এৱৰূপং সোমনস্সং ন সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং গেহসিতসোমনস্সং ন সেৱিতব্বং. গেহসিতসোমনস্সং নাম ‘‘তত্থ কতমানি ছ গেহসিতানি সোমনস্সানি? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৱা পটিলাভতো সমনুপস্সতো, পুব্বে ৱা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং, যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ৱুত্তকামগুণনিস্সিতং সোমনস্সং (ম. নি. ৩.৩০৬).
এৱৰূপং সোমনস্সং সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং নেক্খম্মসিতং সোমনস্সং সেৱিতব্বং. নেক্খম্মসিতং সোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি? ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৱিপৰিণামধম্মাতি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং, যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৮) এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৱিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নং সোমনস্সং. সেৱিতব্বন্তি ইদং নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমজ্ঝানাদিৱসেন চ উপ্পজ্জনকসোমনস্সং সেৱিতব্বং নাম.
তত্থ যং চে সৱিতক্কং সৱিচাৰন্তি তস্মিম্পি নেক্খম্মসিতে সোমনস্সে যং নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমজ্ঝানৱসেন চ উপ্পন্নং সৱিতক্কং সৱিচাৰং সোমনস্সন্তি জানেয্য. যং চে অৱিতক্কং অৱিচাৰন্তি যং পন দুতিযততিযজ্ঝানৱসেন উপ্পন্নং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সোমনস্সন্তি জানেয্য. যে অৱিতক্কে অৱিচাৰে, তে পণীততৰেতি এতেসুপি দ্ৱীসু যং অৱিতক্কং অৱিচাৰং, তং পণীততৰন্তি অত্থো.
ইমিনা কিং কথিতং হোতি? দ্ৱিন্নং অৰহত্তং কথিতং. কথং? একো কিৰ ভিক্খু সৱিতক্কসৱিচাৰে সোমনস্সে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ‘‘ইদং সোমনস্সং কিং নিস্সিত’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘ৱত্থুনিস্সিত’’ন্তি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৱুত্তনযেনেৱ অনুক্কমেন অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৱিতক্কঅৱিচাৰে সোমনস্সে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৱিট্ঠসোমনস্সেসুপি সৱিতক্কসৱিচাৰতো অৱিতক্কঅৱিচাৰং পণীততৰং. সৱিতক্কসৱিচাৰসোমনস্সৱিপস্সনাতোপি অৱিতক্কঅৱিচাৰৱিপস্সনা পণীততৰা. সৱিতক্কসৱিচাৰসোমনস্সফলসমাপত্তিতোপি অৱিতক্কঅৱিচাৰসোমনস্সফলসমাপত্তিযেৱ পণীততৰা. তেনাহ ভগৱা ‘‘যে অৱিতক্কে অৱিচাৰে, তে পণীততৰে’’তি.
৩৬১. এৱৰূপং দোমনস্সং ন সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং গেহসিতদোমনস্সং ন সেৱিতব্বং. গেহসিতদোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ গেহসিতানি দোমনস্সানি? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৱা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৱা অপটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতদোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৭). এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণং নানুভৱিং, নানুভৱিস্সামি, নানুভৱামীতি ৱিতক্কযতো উপ্পন্নং কামগুণনিস্সিতং দোমনস্সং.
এৱৰূপং দোমনস্সং সেৱিতব্বন্তি এৱৰূপং নেক্খম্মসিতদোমনস্সং সেৱিতব্বং. নেক্খম্মসিতদোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ নেক্খম্মসিতানি দোমনস্সানি? ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৱিপৰিণামধম্মাতি এৱমেতং যথাভূতং সম্পপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং, উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামি, যদৰিযা এতৰহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’তি. ইতি অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং, যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতদোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৭) এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনুত্তৰৱিমোক্খসঙ্খাতঅৰিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠপেত্ৱা তদধিগমায অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুমসক্কোন্তস্স ইমম্পি পক্খং, ইমম্পি মাসং, ইমম্পি সংৱচ্ছৰং ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খিন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নং দোমনস্সং. সেৱিতব্বন্তি ইদং নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমজ্ঝানাদিৱসেন চ উপ্পজ্জনকদোমনস্সং সেৱিতব্বং নাম.
তত্থ যং চে সৱিতক্কসৱিচাৰন্তি তস্মিম্পি দুৱিধে দোমনস্সে গেহসিতদোমনস্সমেৱ সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সং নাম. নেক্খম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন, অনুস্সতিৱসেন, পঠমদুতিযজ্ঝানৱসেন চ উপ্পন্নদোমনস্সং পন অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সন্তি ৱেদিতব্বং. নিপ্পৰিযাযেন পন অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সং নাম নত্থি. দোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্হি একংসেন অকুসলঞ্চেৱ সৱিতক্কসৱিচাৰঞ্চ, এতস্স পন ভিক্খুনো মঞ্ঞনৱসেন সৱিতক্কসৱিচাৰন্তি চ অৱিতক্কঅৱিচাৰন্তি চ ৱুত্তং.
তত্ৰাযং নযো – ইধ ভিক্খু দোমনস্সপচ্চযভূতে সৱিতক্কসৱিচাৰধম্মে অৱিতক্কঅৱিচাৰধম্মে চ দোমনস্সপচ্চযা এৱ উপ্পন্নে মগ্গফলধম্মে চ অঞ্ঞেসং পটিপত্তিদস্সনৱসেন দোমনস্সন্তি গহেত্ৱা ‘‘কদা নু খো মে সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সে ৱিপস্সনা পট্ঠপিতা ভৱিস্সতি, কদা অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সে’’তি চ ‘‘কদা নু খো মে সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সফলসমাপত্তি নিব্বত্তিতা ভৱিস্সতি, কদা অৱিতক্কঅৱিচাৰদোমনস্সফলসমাপত্তী’’তি চিন্তেত্ৱা তেমাসিকং, ছমাসিকং, নৱমাসিকং ৱা পটিপদং গণ্হাতি. তেমাসিকং গহেত্ৱা পঠমমাসে একং যামং জগ্গতি, দ্ৱে যামে নিদ্দায ওকাসং কৰোতি, মজ্ঝিমে মাসে দ্ৱে যামে জগ্গতি, একং যামং নিদ্দায ওকাসং কৰোতি, পচ্ছিমমাসে চঙ্কমনিসজ্জাযেৱ যাপেতি. এৱং চে অৰহত্তং পাপুণাতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে পাপুণাতি, ৱিসেসেত্ৱা ছমাসিকং গণ্হাতি. তত্ৰাপি দ্ৱে দ্ৱে মাসে ৱুত্তনযেন পটিপজ্জিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো ৱিসেসেত্ৱা নৱমাসিকং গণ্হাতি. তত্ৰাপি তযো তযো মাসে তথেৱ পটিপজ্জিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ন লদ্ৱং ৱত মে সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেতু’’ন্তি আৱজ্জতো দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অস্সুধাৰা পৱত্তন্তি গামন্তপব্ভাৰৱাসীমহাসীৱত্থেৰস্স ৱিয.
মহাসীৱত্থেৰৱত্থু
থেৰো কিৰ অট্ঠাৰস মহাগণে ৱাচেসি. তস্সোৱাদে ঠত্ৱা তিংসসহস্সা ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু. অথেকো ভিক্খু ‘‘ময্হং তাৱ অব্ভন্তৰে গুণা অপ্পমাণা, কীদিসা নু খো মে আচৰিযস্স গুণা’’তি আৱজ্জন্তো পুথুজ্জনভাৱং পস্সিত্ৱা ‘‘অম্হাকং আচৰিযো অঞ্ঞেসং অৱস্সযো হোতি, অত্তনো ভৱিতুং ন সক্কোতি, ওৱাদমস্স দস্সামী’’তি আকাসেন গন্ত্ৱা ৱিহাৰসমীপে ওতৰিত্ৱা দিৱাট্ঠানে নিসিন্নং আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱত্তং দস্সেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.
থেৰো – ‘‘কিং কাৰণা আগতোসি পিণ্ডপাতিকা’’তি আহ. একং অনুমোদনং গণ্হিস্সামীতি আগতোস্মি, ভন্তেতি. ওকাসো ন ভৱিস্সতি, আৱুসোতি? ৱিতক্কমাড়কে ঠিতকালে পুচ্ছিস্সামি, ভন্তেতি. তস্মিং ঠানে অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. ভিক্খাচাৰমগ্গে, ভন্তেতি. তত্ৰাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. দুপট্টনিৱাসনট্ঠানে, সঙ্ঘাটিপাৰুপনট্ঠানে, পত্তনীহৰণট্ঠানে, গামে চৰিত্ৱা আসনসালাযং যাগুপীতকালে, ভন্তেতি. তত্থ অট্ঠকথাথেৰা অত্তনো কঙ্খং ৱিনোদেন্তি, আৱুসোতি. অন্তোগামতো নিক্খন্তকালে পুচ্ছিস্সামি, ভন্তেতি. তত্ৰাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তি, আৱুসোতি. অন্তৰামগ্গে, ভন্তে, ভোজনসালাযং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে, ভন্তে, দিৱাট্ঠানে, পাদধোৱনকালে, মুখধোৱনকালে, ভন্তেতি? তদা অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. ততো পট্ঠায যাৱ অৰুণা অপৰে পুচ্ছন্তি, আৱুসোতি. দন্তকট্ঠং গহেত্ৱা মুখধোৱনত্থং গমনকালে, ভন্তেতি? তদা অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. মুখং ধোৱিত্ৱা আগমনকালে, ভন্তেতি? তত্ৰাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. সেনাসনং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নকালে, ভন্তেতি? তত্ৰাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. ভন্তে, ননু মুখং ধোৱিত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা তযো চত্তাৰো পল্লঙ্কে উসুমং গাহাপেত্ৱা যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোন্তানং ওকাসকালেন ভৱিতব্বং সিযা, মৰণখণম্পি ন লভিস্সথ, ভন্তে, ফলকসদিসত্থ ভন্তে পৰস্স অৱস্সযো হোথ, অত্তনো ভৱিতুং ন সক্কোথ, ন মে তুম্হাকং অনুমোদনায অত্থোতি আকাসে উপ্পতিত্ৱা অগমাসি.
থেৰো – ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো পৰিযত্তিযা কম্মং নত্থি, ময্হং পন অঙ্কুসকো ভৱিস্সামীতি আগতো’’তি ঞত্ৱা ‘‘ইদানি ওকাসো ন ভৱিস্সতি, পচ্চূসকালে গমিস্সামী’’তি পত্তচীৱৰং সমীপে কত্ৱা সব্বং দিৱসভাগং পঠমযামমজ্ঝিমযামঞ্চ ধম্মং ৱাচেত্ৱা পচ্ছিমযামে একস্মিং থেৰে উদ্দেসং গহেত্ৱা নিক্খন্তে পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা তেনেৱ সদ্ধিং নিক্খন্তো. নিসিন্নঅন্তেৱাসিকা আচৰিযো কেনচি পপঞ্চেন নিক্খন্তোতি মঞ্ঞিংসু. নিক্খন্তো থেৰো কোচি দেৱ সমানাচৰিযভিক্খূতি সঞ্ঞং অকাসি.
থেৰো কিৰ ‘‘মাদিসস্স অৰহত্তং নাম কিং, দ্ৱীহতীহেনেৱ পাপুণিত্ৱা পচ্চাগমিস্সামী’’তি অন্তেৱাসিকানং অনাৰোচেত্ৱাৱ আসাড়্হীমাসস্স জুণ্হপক্খতেৰসিযা নিক্খন্তো গামন্তপব্ভাৰং গন্ত্ৱা চঙ্কমং আৰুয্হ কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো তং দিৱসং অৰহত্তং গহেতুং নাসক্খি. উপোসথদিৱসে সম্পত্তে ‘‘দ্ৱীহতীহেন অৰহত্তং গণ্হিস্সামীতি আগতো, গহেতুং পন নাসক্খিং. তযো মাসে পন তীণি দিৱসানি ৱিয যাৱ মহাপৱাৰণা তাৱ জানিস্সামী’’তি ৱস্সং উপগন্ত্ৱাপি গহেতুং নাসক্খি. পৱাৰণাদিৱসে চিন্তেসি – ‘‘অহং দ্ৱীহতীহেন অৰহত্তং গণ্হিস্সামীতি আগতো, তেমাসেনাপি নাসক্খিং, সব্ৰহ্মচাৰিনো পন ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেন্তী’’তি. তস্সেৱং চিন্তযতো অস্সুধাৰা পৱত্তন্তি. ততো ‘‘ন মঞ্চে ময্হং চতূহি ইৰিযাপথেহি মগ্গফলং উপ্পজ্জিস্সতি, অৰহত্তং অপ্পত্ৱা নেৱ মঞ্চে পিট্ঠিং পসাৰেস্সামি, ন পাদে ধোৱিস্সামী’’তি মঞ্চং উস্সাপেত্ৱা ঠপেসি. পুন অন্তোৱস্সং পত্তং, অৰহত্তং গহেতুং নাসক্খিযেৱ. একূনতিংসপৱাৰণাসু অস্সুধাৰা পৱত্তন্তি. গামদাৰকা থেৰস্স পাদেসু ফালিতট্ঠানানি কণ্টকেহি সিব্বন্তি, দৱং কৰোন্তাপি ‘‘অয্যস্স মহাসীৱত্থেৰস্স ৱিয পাদা হোন্তূ’’তি দৱং কৰোন্তি.
থেৰো তিংসসংৱচ্ছৰে মহাপৱাৰণাদিৱসে আলম্বণফলকং নিস্সায ঠিতো ‘‘ইদানি মে তিংস ৱস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তস্স, নাসক্খিং অৰহত্তং পাপুণিতুং, অদ্ধা মে ইমস্মিং অত্তভাৱে মগ্গো ৱা ফলং ৱা নত্থি, ন মে লদ্ধং সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেতু’’ন্তি চিন্তেসি. তস্সেৱং চিন্তযতোৱ দোমনস্সং উপ্পজ্জি, অস্সুধাৰা পৱত্তন্তি. অথ অৱিদূৰট্ঠানে একা দেৱধীতা ৰোদমানা অট্ঠাসি. ‘‘কো এত্থ ৰোদসী’’তি? ‘‘অহং, ভন্তে, দেৱধীতা’’তি. ‘‘কস্মা ৰোদসী’’তি? ‘‘ৰোদমানেন মগ্গফলং নিব্বত্তিতং, তেন অহম্পি একং দ্ৱে মগ্গফলানি নিব্বত্তেস্সামীতি ৰোদামি, ভন্তে’’তি.
ততো থেৰো – ‘‘ভো মহাসীৱত্থেৰ, দেৱতাপি তযা সদ্ধিং কেড়িং কৰোন্তি, অনুচ্ছৱিকং নু খো তে এত’’ন্তি ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং অগ্গহেসি. সো ‘‘ইদানি নিপজ্জিস্সামী’’তি সেনাসনং পটিজগ্গিত্ৱা মঞ্চকং পঞ্ঞপেত্ৱা উদকট্ঠানে উদকং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ‘‘পাদে ধোৱিস্সামী’’তি সোপানফলকে নিসীদি.
অন্তেৱাসিকাপিস্স ‘‘অম্হাকং আচৰিযস্স সমণধম্মং কাতুং গচ্ছন্তস্স তিংস ৱস্সানি, সক্খি নু খো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং, নাসক্খী’’তি আৱজ্জযমানা ‘‘অৰহত্তং পত্ৱা পাদধোৱনত্থং নিসিন্নো’’তি দিস্ৱা ‘‘অম্হাকং আচৰিযো অম্হাদিসেসু অন্তেৱাসিকেসু তিট্ঠন্তেসু ‘অত্তনাৱ পাদে ধোৱিস্সতী’তি অট্ঠানমেতং, অহং ধোৱিস্সামি অহং ধোৱিস্সামী’’তি তিংসসহস্সানিপি আকাসেন গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পাদে ধোৱিস্সাম, ভন্তে’’তি আহংসু. আৱুসো, ইদানি তিংস ৱস্সানি হোন্তি মম পাদানং অধোতানং, তিট্ঠথ, তুম্হে, অহমেৱ ধোৱিস্সামীতি.
সক্কোপি আৱজ্জন্তো – ‘‘ময্হং অয্যো মহাসীৱত্থেৰো অৰহত্তং পত্তো তিংসসহস্সানং অন্তেৱাসিকানং ‘পাদে ধোৱিস্সামা’তি আগতানং পাদে ধোৱিতুং ন দেতি. মাদিসে পন উপট্ঠাকে তিট্ঠন্তে ‘ময্হং অয্যো সযং পাদে ধোৱিস্সতী’তি অট্ঠানমেতং, অহং ধোৱিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা সুজাতায দেৱিযা সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্তিকে পাতুৰহোসি. সো সুজং অসুৰকঞ্ঞং পুৰতো কত্ৱা ‘‘অপেথ, ভন্তে, মাতুগামো’’তি ওকাসং কাৰেত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পুৰতো উক্কুটিকো নিসীদিত্ৱা ‘‘পাদে ধোৱিস্সামি, ভন্তে’’তি আহ. কোসিয, ইদানি মে তিংস ৱস্সানি পাদানং অধোতানং, দেৱতানঞ্চ পকতিযাপি মনুস্সসৰীৰগন্ধো নাম জেগুচ্ছো, যোজনসতে ঠিতানম্পি কণ্ঠে আসত্তকুণপং ৱিয হোতি, অহমেৱ ধোৱিস্সামীতি. ভন্তে, অযং গন্ধো নাম ন পঞ্ঞাযতি, তুম্হাকং পন সীলগন্ধো ছ দেৱলোকে অতিক্কমিত্ৱা উপৰি ভৱগ্গং পত্ৱা ঠিতো. সীলগন্ধতো অঞ্ঞো উত্তৰিতৰো গন্ধো নাম নত্থি, ভন্তে, তুম্হাকং সীলগন্ধেনম্হি আগতোতি ৱামহত্থেন গোপ্ফকসন্ধিযং গহেত্ৱা দক্খিণহত্থেন পাদতলং পৰিমজ্জি. দহৰকুমাৰস্সেৱ পাদা অহেসুং. সক্কো পাদে ধোৱিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা দেৱলোকমেৱ গতো.
এৱং ‘‘ন লভামি সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেতু’’ন্তি আৱজ্জন্তস্স উপ্পন্নং দোমনস্সং নিস্সায ভিক্খুনো মঞ্ঞনৱসেন ৱিপস্সনায আৰম্মণম্পি ৱিপস্সনাপি মগ্গোপি ফলম্পি সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সন্তি চ অৱিতক্কাৱিচাৰদোমনস্সন্তি চ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
তত্থ একো ভিক্খু সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ইদং দোমনস্সং কিং নিস্সিতন্তি উপধাৰেন্তো ৱত্থুনিস্সিতন্তি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৱুত্তনযেনেৱ অনুক্কমেন অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৱিতক্কাৱিচাৰে দোমনস্সে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৱিট্ঠদোমনস্সেসুপি সৱিতক্কসৱিচাৰতো অৱিতক্কঅৱিচাৰং পণীততৰং. সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সৱিপস্সনাতোপি অৱিতক্কাৱিচাৰদোমনস্সৱিপস্সনা পণীততৰা. সৱিতক্কসৱিচাৰদোমনস্সফলসমাপত্তিতোপি অৱিতক্কাৱিচাৰদোমনস্সফলসমাপত্তিযেৱ পণীততৰা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যে অৱিতক্কঅৱিচাৰে তে পণীততৰে’’তি.
৩৬২. এৱৰূপা উপেক্খা ন সেৱিতব্বাতি এৱৰূপা গেহসিতউপেক্খা ন সেৱিতব্বা. গেহসিতউপেক্খা নাম ‘‘তত্থ কতমা ছ গেহসিতউপেক্খা. চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূড়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৱিপাকজিনস্স অনাদীনৱদস্সাৱিনো অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স, যা এৱৰূপা উপেক্খা, ৰূপং সা নাতিৱত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৱুচ্চতী’’তি এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে গুড়পিণ্ডিকে নিলীনমক্খিকা ৱিয ৰূপাদীনি অনতিৱত্তমানা তত্থেৱ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৱা উপ্পন্না কামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ন সেৱিতব্বা.
এৱৰূপা উপেক্খা সেৱিতব্বাতি এৱৰূপা নেক্খম্মসিতা উপেক্খা সেৱিতব্বা. নেক্খম্মসিতা উপেক্খা নাম – ‘‘তত্থ কতমা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খা? ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং ‘পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা, যা এৱৰূপা উপেক্খা, ৰূপং সা অতিৱত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৱুচ্চতী’’তি (ম. নি. ৩.৩০৮). এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠানিট্ঠআৰম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অৰজ্জন্তস্স, অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স, অসমপেক্খনেন অসম্মুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৱিপস্সনা ঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা. অপিচ ৱেদনাসভাগা তত্ৰ মজ্ঝত্তুপেক্খাপি এত্থ উপেক্খাৱ. তস্মা সেৱিতব্বাতি অযং নেক্খম্মৱসেন ৱিপস্সনাৱসেন অনুস্সতিট্ঠানৱসেন পঠমদুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানৱসেন চ উপ্পজ্জনকউপেক্খা সেৱিতব্বা নাম.
এত্থ যং চে সৱিতক্কং সৱিচাৰন্তি তাযপি নেক্খম্মসিতউপেক্খায যং নেক্খম্মৱসেন ৱিপস্সনাৱসেন অনুস্সতিট্ঠানৱসেন পঠমজ্ঝানৱসেন চ উপ্পন্নং সৱিতক্কসৱিচাৰং উপেক্খন্তি জানেয্য. যং চে অৱিতক্কং অৱিচাৰন্তি যং পন দুতিযজ্ঝানাদিৱসেন উপ্পন্নং অৱিতক্কাৱিচাৰং উপেক্খন্তি জানেয্য. যে অৱিতক্কে অৱিচাৰে তে পণীততৰেতি এতাসু দ্ৱীসু যা অৱিতক্কঅৱিচাৰা, সা পণীততৰাতি অত্থো. ইমিনা কিং কথিতং হোতি? দ্ৱিন্নং অৰহত্তং কথিতং. একো হি ভিক্খু সৱিতক্কসৱিচাৰউপেক্খায ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অযং উপেক্খা কিং নিস্সিতাতি উপধাৰেন্তো ৱত্থুনিস্সিতাতি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৱুত্তনযেনেৱ অনুক্কমেন অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৱিতক্কাৱিচাৰায উপেক্খায ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৱিট্ঠউপেক্খাসুপি সৱিতক্কসৱিচাৰতো অৱিতক্কাৱিচাৰা পণীততৰা. সৱিতক্কসৱিচাৰউপেক্খাৱিপস্সনাতোপি অৱিতক্কাৱিচাৰউপেক্খাৱিপস্সনাপণীততৰা. সৱিতক্কসৱিচাৰউপেক্খাফলসমাপত্তিতোপি অৱিতক্কাৱিচাৰুপেক্খাফলসমাপত্তিযেৱ পণীততৰা. তেনাহ ভগৱা ‘‘যে অৱিতক্কে অৱিচাৰে তে পণীততৰে’’তি.
৩৬৩. এৱং পটিপন্নো খো, দেৱানমিন্দ, ভিক্খু পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিৰোধসাৰুপ্পগামিনিং পটিপদং পটিপন্নো হোতীতি ভগৱা অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসি. সক্কো পন সোতাপত্তিফলং পত্তো. বুদ্ধানঞ্হি অজ্ঝাসযো হীনো ন হোতি, উক্কট্ঠোৱ হোতি. একস্সপি বহূনম্পি ধম্মং দেসেন্তা অৰহত্তেনেৱ কূটং গণ্হন্তি. সত্তা পন অত্তনো অনুৰূপে উপনিস্সযে ঠিতা কেচি সোতাপন্না হোন্তি, কেচি সকদাগামী, কেচি অনাগামী, কেচি অৰহন্তো. ৰাজা ৱিয হি ভগৱা, ৰাজকুমাৰা ৱিয ৱেনেয্যা. যথা হি ৰাজা ভোজনকালে অত্তনো পমাণেন পিণ্ডং উদ্ধৰিত্ৱা ৰাজকুমাৰানং উপনেতি, তে ততো অত্তনো মুখপ্পমাণেনেৱ কবড়ং কৰোন্তি, এৱং ভগৱা অত্তজ্ঝাসযানুৰূপায দেসনায অৰহত্তেনেৱ কূটং গণ্হাতি. ৱেনেয্যা অত্তনো উপনিস্সযপ্পমাণেন ততো সোতাপত্তিফলমত্তং ৱা সকদাগামিঅনাগামিঅৰহত্তফলমেৱ ৱা গণ্হন্তি. সক্কো পন সোতাপন্নো জাতো. সোতাপন্নো চ হুত্ৱা ভগৱতো পুৰতোযেৱ চৱিত্ৱা তৰুণসক্কো হুত্ৱা নিব্বত্তি, দেৱতানঞ্হি চৱমানানং অত্তভাৱস্স গতাগতট্ঠানং নাম ন পঞ্ঞাযতি, দীপসিখাগমনং ৱিয হোতি. তস্মা সেসদেৱতা ন জানিংসু. সক্কো পন সযং চুতত্তা ভগৱা চ অপ্পটিহতঞাণত্তা দ্ৱেৱ জনা জানিংসু. অথ সক্কো চিন্তেসি ‘‘ময্হঞ্হি ভগৱতা তীসু ঠানেসু নিব্বত্তিতফলমেৱ কথিতং, অযঞ্চ পন মগ্গো ৱা ফলং ৱা সকুণিকায ৱিয উপ্পতিত্ৱা গহেতুং ন সক্কা, আগমনীযপুব্বভাগপটিপদায অস্স ভৱিতব্বং. হন্দাহং উপৰি খীণাসৱস্স পুব্বভাগপটিপদং পুচ্ছামী’’তি.
পাতিমোক্খসংৱৰৱণ্ণনা
৩৬৪. ততো তং পুচ্ছন্তো কথং পটিপন্নো পন, মাৰিসাতিআদিমাহ. তত্থ পাতিমোক্খসংৱৰাযাতি উত্তমজেট্ঠকসীলসংৱৰায. কাযসমাচাৰম্পীতিআদি সেৱিতব্বকাযসমাচাৰাদিৱসেন পাতিমোক্খসংৱৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. সীলকথা চ নামেসা কম্মপথৱসেন ৱা পণ্ণত্তিৱসেন ৱা কথেতব্বা হোতি.
তত্থ কম্মপথৱসেন কথেন্তেন অসেৱিতব্বকাযসমাচাৰো তাৱ পাণাতিপাতঅদিন্নাদানমিচ্ছাচাৰেহি কথেতব্বো. পণ্ণত্তিৱসেন কথেন্তেন কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৱীতিক্কমৱসেন কথেতব্বো. সেৱিতব্বকাযসমাচাৰো পাণাতিপাতাদিৱেৰমণীহি চেৱ কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদঅৱীতিক্কমেন চ কথেতব্বো. অসেৱিতব্বৱচীসমাচাৰো মুসাৱাদাদিৱচীদুচ্চৰিতেন চেৱ ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৱীতিক্কমেন চ কথেতব্বো. সেৱিতব্বৱচীসমাচাৰো মুসাৱাদাদিৱেৰমণীহি চেৱ ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদঅৱীতিক্কমেন চ কথেতব্বো.
পৰিযেসনা পন কাযৱাচাহি পৰিযেসনাযেৱ. সা কাযৱচীসমাচাৰগহণেন গহিতাপি সমানা যস্মা আজীৱট্ঠমকসীলং নাম এতস্মিঞ্ঞেৱ দ্ৱাৰদ্ৱযে উপ্পজ্জতি, ন আকাসে, তস্মা আজীৱট্ঠমকসীলদস্সনত্থং ৱিসুং ৱুত্তা. তত্থ নসেৱিতব্বপৰিযেসনা অনৰিযপৰিযেসনায কথেতব্বা. সেৱিতব্বপৰিযেসনা অৰিযপৰিযেসনায. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিযেসনা অনৰিযা চ পৰিযেসনা, অৰিযা চ পৰিযেসনা. কতমা চ, ভিক্খৱে, অনৰিযা পৰিযেসনা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৱ পৰিযেসতি, অত্তনা জৰাধম্মো, ব্যাধিধম্মো, মৰণধম্মো, সোকধম্মো, সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৱ পৰিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জাতিধম্মং ৱদেথ? পুত্তভৰিযং, ভিক্খৱে, জাতিধম্মং, দাসিদাসং জাতিধম্মং অজেড়কং জাতিধম্মং, কুক্কুটসূকৰং জাতিধম্মং, হত্থিগৱাস্সৱড়ৱং জাতিধম্মং, জাতৰূপৰজতং জাতিধম্মং. জাতিধম্মা হেতে, ভিক্খৱে, উপধযো, এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৱ পৰিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জৰাধম্মং ৱদেথ? পুত্তভৰিযং, ভিক্খৱে, জৰাধম্মং…পে… জৰাধম্মংযেৱ পৰিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ব্যাধিধম্মং ৱদেথ? পুত্তভৰিযং, ভিক্খৱে, ব্যাধিধম্মং, দাসিদাসং ব্যাধিধম্মং, অজেড়কং, কুক্কুটসূকৰং, হত্থিগৱাস্সৱড়ৱং ব্যাধিধম্মং. ব্যাধিধম্মা হেতে, ভিক্খৱে, উপধযো, এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মংযেৱ পৰিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, মৰণধম্মং ৱদেথ? পুত্তভৰিযং, ভিক্খৱে, মৰণধম্মং…পে… মৰণধম্মংযেৱ পৰিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সোকধম্মং ৱদেথ? পুত্তভৰিযং…পে… সোকধম্মংযেৱ পৰিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সংকিলেসধম্মং ৱদেথ…পে… জাতৰূপৰজতং সংকিলেসধম্মং. সংকিলেসধম্মা, হেতে, ভিক্খৱে, উপধযো, এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৱ পৰিযেসতি. অযং, ভিক্খৱে, অনৰিযা পৰিযেসনাতি (ম. নি. ১.২৭৪).
অপিচ কুহনাদিৱসেন পঞ্চৱিধা, অগোচৰৱসেন ছব্বিধা ৱেজ্জকম্মাদিৱসেন একৱীসতিৱিধা, এৱং পৱত্তা সব্বাপি অনেসনা অনৰিযপৰিযেসনাযেৱাতি ৱেদিতব্বা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অৰিযা পৰিযেসনা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মে আদীনৱং ৱিদিত্ৱা অজাতং অনুত্তৰং যোগক্খেমং নিব্বানং পৰিযেসতি, অত্তনা জৰাধম্মো, ব্যাধি, মৰণ, সোক, সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মে আদীনৱং ৱিদিত্ৱা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তৰং যোগক্খেমং নিব্বানং পৰিযেসতি. অযং অৰিযা পৰিযেসনাতি (ম. নি. ১.২৭৫).
অপিচ পঞ্চ কুহনাদীনি ছ অগোচৰে একৱীসতিৱিধঞ্চ অনেসনং ৱজ্জেত্ৱা ভিক্খাচৰিযায ধম্মেন সমেন পৰিযেসনাপি অৰিযপৰিযেসনাযেৱাতি ৱেদিতব্বা.
এত্থ চ যো যো ‘‘ন সেৱিতব্বো’’তি ৱুত্তো, সো সো পুব্বভাগে পাণাতিপাতাদীনং সম্ভাৰপৰিযেসনাপযোগকৰণগমনকালতো পট্ঠায ন সেৱিতব্বোৱ. ইতৰো আদিতো পট্ঠায সেৱিতব্বো, অসক্কোন্তেন চিত্তম্পি উপ্পাদেতব্বং. অপিচ সঙ্ঘভেদাদীনং অত্থায পৰক্কমন্তানং দেৱদত্তাদীনং ৱিয কাযসমাচাৰো ন সেৱিতব্বো, দিৱসস্স দ্ৱত্তিক্খত্তুং তিণ্ণং ৰতনানং উপট্ঠানগমনাদিৱসেন পৱত্তো ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেৰাদীনং ৱিয কাযসমাচাৰো সেৱিতব্বো. ধনুগ্গহপেসনাদিৱসেন ৱাচং ভিন্দন্তানং দেৱদত্তাদীনং ৱিয ৱচীসমাচাৰো ন সেৱিতব্বো, তিণ্ণং ৰতনানং গুণকিত্তনাদিৱসেন পৱত্তো ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেৰাদীনং ৱিয ৱচীসমাচাৰো সেৱিতব্বো. অনৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসন্তানং দেৱদত্তাদীনং ৱিয পৰিযেসনা ন সেৱিতব্বা, অৰিযপৰিযেসনমেৱ পৰিযেসন্তানং ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেৰাদীনং ৱিয পৰিযেসনা সেৱিতব্বা.
এৱং পটিপন্নো খোতি এৱং অসেৱিতব্বং কাযৱচীসমাচাৰং পৰিযেসনঞ্চ পহায সেৱিতব্বানং পাৰিপূৰিযা পটিপন্নো, দেৱানমিন্দ, ভিক্খু পাতিমোক্খসংৱৰায উত্তমজেট্ঠকসীলসংৱৰত্থায পটিপন্নো নাম হোতীতি ভগৱা খীণাসৱস্স আগমনীযপুব্বভাগপটিপদং কথেসি.
ইন্দ্ৰিযসংৱৰৱণ্ণনা
৩৬৫. দুতিযপুচ্ছাযং ইন্দ্ৰিযসংৱৰাযাতি ইন্দ্ৰিযানং পিধানায, গুত্তদ্ৱাৰতায সংৱুতদ্ৱাৰতাযাতি অত্থো. ৱিস্সজ্জনে পনস্স চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপম্পীতিআদি সেৱিতব্বৰূপাদিৱসেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থ এৱং ৱুত্তেতি হেট্ঠা সোমনস্সাদিপঞ্হাৱিস্সজ্জনানং সুতত্তা ইমিনাপি এৱৰূপেন ভৱিতব্বন্তি সঞ্জাতপটিভানো ভগৱতা এৱং ৱুত্তে সক্কো দেৱানমিন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ, এতং ইমস্স খো অহং, ভন্তেতি আদিকং ৱচনং অৱোচ. ভগৱাপিস্স ওকাসং দত্ৱা তুণ্হী অহোসি. কথেতুকামোপি হি যো অত্থং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অত্থং সম্পাদেতুং সক্কোন্তো ৱা ন কথেতুকামো হোতি, ন তস্স ভগৱা ওকাসং কৰোতি. অযং পন যস্মা কথেতুকামো চেৱ, সক্কোতি চ অত্থং সম্পাদেতুং তেনস্স ভগৱা ওকাসমকাসি.
তত্থ এৱৰূপং ন সেৱিতব্বন্তি আদীসু অযং সঙ্খেপো – যং ৰূপং পস্সতো ৰাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, তং ন সেৱিতব্বং ন দট্ঠব্বং ন ওলোকেতব্বন্তি অত্থো. যং পন পস্সতো অসুভসঞ্ঞা ৱা সণ্ঠাতি, পসাদো ৱা উপ্পজ্জতি, অনিচ্চসঞ্ঞাপটিলাভো ৱা হোতি, তং সেৱিতব্বং.
যং চিত্তক্খৰং চিত্তব্যঞ্জনম্পি সদ্দং সুণতো ৰাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, এৱৰূপো সদ্দো ন সেৱিতব্বো. যং পন অত্থনিস্সিতং ধম্মনিস্সিতং কুম্ভদাসিগীতম্পি সুণন্তস্স পসাদো ৱা উপ্পজ্জতি, নিব্বিদা ৱা সণ্ঠাতি, এৱৰূপো সদ্দো সেৱিতব্বো.
যং গন্ধং ঘাযতো ৰাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, এৱৰূপো গন্ধো ন সেৱিতব্বো. যং পন গন্ধং ঘাযতো অসুভসঞ্ঞাদিপটিলাভো হোতি, এৱৰূপো গন্ধো সেৱিতব্বো.
যং ৰসং সাযতো ৰাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, এৱৰূপো ৰসো ন সেৱিতব্বো. যং পন ৰসং সাযতো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা চেৱ উপ্পজ্জতি, সাযিতপচ্চযা চ কাযবলং নিস্সায অৰিযভূমিং ওক্কমিতুং সক্কোতি, মহাসীৱত্থেৰভাগিনেয্যসীৱসামণেৰস্স ৱিয পৰিভুঞ্জন্তস্সেৱ কিলেসক্খযো ৱা হোতি, এৱৰূপো ৰসো সেৱিতব্বো.