৮. মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
অচেলকস্সপৱত্থুৱণ্ণনা
৩৮১. এৱং মে সুতং…পে… উৰুঞ্ঞাযং ৱিহৰতীতি মহাসীহনাদসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা. উৰুঞ্ঞাযন্তি উৰুঞ্ঞাতি তস্স ৰট্ঠস্সপি নগৰস্সপি এতদেৱ নামং, ভগৱা উৰুঞ্ঞানগৰং উপনিস্সায ৱিহৰতি. কণ্ণকত্থলে মিগদাযেতি তস্স নগৰস্স অৱিদূৰে কণ্ণকত্থলং নাম একো ৰমণীযো ভূমিভাগো অত্থি. সো মিগানং অভযত্থায দিন্নত্তা ‘‘মিগদাযো’’তি ৱুচ্চতি, তস্মিং কণ্ণকত্থলে মিগদাযে. অচেলোতি নগ্গপৰিব্বাজকো. কস্সপোতি তস্স নামং. তপস্সিন্তি তপনিস্সিতকং. লূখাজীৱিন্তি অচেলকমুত্তাচাৰাদিৱসেন লূখো আজীৱো অস্সাতি লূখাজীৱী, তং লূখাজীৱিং. উপক্কোসতীতি উপণ্ডেতি. উপৱদতীতি হীড়েতি ৱম্ভেতি. ধম্মস্স চ অনুধম্মং ব্যাকৰোন্তীতি ভোতা গোতমেন ৱুত্তকাৰণস্স অনুকাৰণং কথেন্তি. সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদোতি পৰেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণো হুত্ৱা তুম্হাকং ৱাদো ৱা অনুৱাদো ৱা ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং, কাৰণং কোচি অপ্পমত্তকোপি কিং ন আগচ্ছতি. ইদং ৱুত্তং হোতি, ‘‘কিং সব্বাকাৰেনপি তৱ ৱাদে গাৰয্হং কাৰণং নত্থী’’তি. অনব্ভক্খাতুকামাতি ন অভূতেন ৱত্তুকামা.
৩৮২. একচ্চং তপস্সিং লূখাজীৱিন্তিআদীসু ইধেকচ্চো অচেলকপব্বজ্জাদিতপনিস্সিতত্তা তপস্সী ‘‘লূখেন জীৱিতং কপ্পেস্সামী’’তি তিণগোমযাদিভক্খনাদীহি নানপ্পকাৰেহি অত্তানং কিলমেতি, অপ্পপুঞ্ঞতায চ সুখেন জীৱিতৱুত্তিমেৱ ন লভতি, সো তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি.
অপৰো তাদিসং তপনিস্সিতোপি পুঞ্ঞৱা হোতি, লভতি লাভসক্কাৰং. সো ‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তানং উচ্চে ঠানে সম্ভাৱেত্ৱা ‘‘ভিয্যোসোমত্তায লাভং উপ্পাদেস্সামী’’তি অনেসনৱসেন তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৱে সন্ধায পঠমনযো ৱুত্তো.
অপৰো তপনিস্সিতকো লূখাজীৱী অপ্পপুঞ্ঞো হোতি, ন লভতি সুখেন জীৱিতৱুত্তিং. সো ‘‘ময্হং পুব্বেপি অকতপুঞ্ঞতায সুখজীৱিকা নুপ্পজ্জতি, হন্দদানি পুঞ্ঞানি কৰোমী’’তি তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি.
অপৰো লূখাজীৱী পুঞ্ঞৱা হোতি, লভতি সুখেন জীৱিতৱুত্তিং. সো – ‘‘ময্হং পুব্বেপি কতপুঞ্ঞতায সুখজীৱিকা উপ্পজ্জতী’’তি চিন্তেত্ৱা অনেসনং পহায তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৱে সন্ধায দুতিযনযো ৱুত্তো.
একো পন তপস্সী অপ্পদুক্খৱিহাৰী হোতি বাহিৰকাচাৰযুত্তো তাপসো ৱা ছন্নপৰিব্বাজকো ৱা, অপ্পপুঞ্ঞতায চ মনাপে পচ্চযে ন লভতি. সো অনেসনৱসেন তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা অত্তানং সুখে ঠপেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি.
অপৰো পুঞ্ঞৱা হোতি, সো – ‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তি মানং উপ্পাদেত্ৱা অনেসনৱসেন লাভসক্কাৰং ৱা উপ্পাদেন্তো মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন – ‘‘সুখো ইমিস্সা পৰিব্বাজিকায দহৰায মুদুকায লোমসায সম্ফস্সো’’তিআদীনি চিন্তেত্ৱা কামেসু পাতব্যতং ৱা আপজ্জন্তো তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৱে সন্ধায ততিযনযো ৱুত্তো.
অপৰো পন অপ্পদুক্খৱিহাৰী অপ্পপুঞ্ঞো হোতি, সো – ‘‘অহং পুব্বেপি অকতপুঞ্ঞতায সুখেন জীৱিকং ন লভামী’’তি তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি.
অপৰো পুঞ্ঞৱা হোতি, সো – ‘‘পুব্বেপাহং কতপুঞ্ঞতায সুখং লভামি, ইদানি পুঞ্ঞানি কৰিস্সামী’’তি তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৱে সন্ধায চতুত্থনযো ৱুত্তো. ইদং তিত্থিযৱসেন আগতং, সাসনেপি পন লব্ভতি.
একচ্চো হি ধুতঙ্গসমাদানৱসেন লূখাজীৱী হোতি, অপ্পপুঞ্ঞতায ৱা সকলম্পি গামং ৱিচৰিত্ৱা উদৰপূৰং ন লভতি. সো – ‘‘পচ্চযে উপ্পাদেস্সামী’’তি ৱেজ্জকম্মাদিৱসেন ৱা অনেসনং কত্ৱা, অৰহত্তং ৱা পটিজানিত্ৱা, তীণি ৱা কুহনৱত্থূনি পটিসেৱিত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি.
অপৰো চ তাদিসোৱ পুঞ্ঞৱা হোতি. সো তায পুঞ্ঞসম্পত্তিযা মানং জনযিত্ৱা উপ্পন্নং লাভং থাৱৰং কত্তুকামো অনেসনৱসেন তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা নিৰযে উপ্পজ্জতি.
অপৰো সমাদিন্নধুতঙ্গো অপ্পপুঞ্ঞোৱ হোতি, ন লভতি সুখেন জীৱিতৱুত্তিং. সো – ‘‘পুব্বেপাহং অকতপুঞ্ঞতায কিঞ্চি ন লভামি, সচে ইদানি অনেসনং কৰিস্সং, আযতিম্পি দুল্লভসুখো ভৱিস্সামী’’তি তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পত্তুং অসক্কোন্তো সগ্গে নিব্বত্ততি.
অপৰো পুঞ্ঞৱা হোতি, সো – ‘‘পুব্বেপাহং কতপুঞ্ঞতায এতৰহি সুখিতো, ইদানিপি পুঞ্ঞং কৰিস্সামী’’তি অনেসনং পহায তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পত্তুং অসক্কোন্তো সগ্গে নিব্বত্ততি.
৩৮৩. আগতিঞ্চাতি – ‘‘অসুকট্ঠানতো নাম ইমে আগতা’’তি এৱং আগতিঞ্চ. গতিঞ্চাতি ইদানি গন্তব্বট্ঠানঞ্চ. চুতিঞ্চাতি ততো চৱনঞ্চ. উপপত্তিঞ্চাতি ততো চুতানং পুন উপপত্তিঞ্চ. কিং সব্বং তপং গৰহিস্সামীতি – ‘‘কেন কাৰণেন গৰহিস্সামি, গৰহিতব্বমেৱ হি মযং গৰহাম, পসংসিতব্বং পসংসাম, ন ভণ্ডিকং কৰোন্তো মহাৰজকো ৱিয ধোতঞ্চ অধোতঞ্চ একতো কৰোমা’’তি দস্সেতি. ইদানি তমত্থং পকাসেন্তো – ‘‘সন্তি কস্সপ একে সমণব্ৰাহ্মণা’’তিআদিমাহ.
৩৮৪. যং তে একচ্চন্তি পঞ্চৱিধং সীলং, তঞ্হি লোকে ন কোচি ‘‘ন সাধূ’’তি ৱদতি. পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চৱিধং ৱেৰং, তং ন কোচি ‘‘সাধূ’’তি ৱদতি. পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চদ্ৱাৰে অসংৱৰং, তে কিৰ – ‘‘চক্খু নাম ন নিৰুন্ধিতব্বং, চক্খুনা মনাপং ৰূপং দট্ঠব্ব’’ন্তি ৱদন্তি, এস নযো সোতাদীসু. পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চদ্ৱাৰে সংৱৰং.
এৱং পৰেসং ৱাদেন সহ অত্তনো ৱাদস্স সমানাসমানতং দস্সেত্ৱা ইদানি অত্তনো ৱাদেন সহ পৰেসং ৱাদস্স সমানাসমানতং দস্সেন্তো ‘‘যং ময’’ন্তিআদিমাহ. তত্ৰাপি পঞ্চসীলাদিৱসেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.
সমনুযুঞ্জাপনকথাৱণ্ণনা
৩৮৫. সমনুযুঞ্জন্তন্তি সমনুযুঞ্জন্তু, এত্থ চ লদ্ধিং পুচ্ছন্তো সমনুযুঞ্জতি নাম, কাৰণং পুচ্ছন্তো সমনুগাহতি নাম, উভযং পুচ্ছন্তো সমনুভাসতি নাম. সত্থাৰা ৱা সত্থাৰন্তি সত্থাৰা ৱা সদ্ধিং সত্থাৰং উপসংহৰিত্ৱা – ‘‘কিং তে সত্থা তে ধম্মে সব্বসো পহায ৱত্ততি, উদাহু সমণো গোতমো’’তি. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো.
ইদানি তমত্থং যোজেত্ৱা দস্সেন্তো – ‘‘যে ইমেসং ভৱত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অকুসলা অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলা চেৱ ‘‘অকুসলা’’তি চ সঙ্খাতা ঞাতা কোট্ঠাসং ৱা কত্ৱা ঠপিতাতি অত্থো. এস নযো সব্বপদেসু. অপি চেত্থ সাৱজ্জাতি সদোসা. ন অলমৰিযাতি নিদ্দোসট্ঠেন অৰিযা ভৱিতুং নালং অসমত্থা.
৩৮৬-৩৯২. যং ৱিঞ্ঞূ সমনুযুঞ্জন্তাতি যেন ৱিঞ্ঞূ অম্হে চ অঞ্ঞে চ পুচ্ছন্তা এৱং ৱদেয্যুং, তং ঠানং ৱিজ্জতি, অত্থি তং কাৰণন্তি অত্থো. যং ৱা পন ভোন্তো পৰে গণাচৰিযাতি পৰে পন ভোন্তো গণাচৰিযা যং ৱা তং ৱা অপ্পমত্তকং পহায ৱত্তন্তীতি অত্থো. অম্হেৱ তত্থ যেভুয্যেন পসংসেয্যুন্তি ইদং ভগৱা সত্থাৰা সত্থাৰং সমনুযুঞ্জনেপি আহ – সঙ্ঘেন সংঘং সমনুযুঞ্জনেপি. কস্মা? সঙ্ঘপসংসাযপি সত্থুযেৱ পসংসাসিদ্ধিতো. পসীদমানাপি হি বুদ্ধসম্পত্তিযা সঙ্ঘে, সঙ্ঘসম্পত্তিযা চ বুদ্ধে পসীদন্তি, তথা হি ভগৱতো সৰীৰসম্পত্তিং দিস্ৱা, ধম্মদেসনং ৱা সুত্ৱা ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘‘লাভা ৱত ভো সাৱকানং যে এৱৰূপস্স সত্থু সন্তিকাৱচৰা’’তি, এৱং বুদ্ধসম্পত্তিযা সঙ্ঘে পসীদন্তি. ভিক্খূনং পনাচাৰগোচৰং অভিক্কমপটিক্কমাদীনি চ দিস্ৱা ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘‘সন্তিকাৱচৰানং ৱত ভো সাৱকানং অযঞ্চ উপসমগুণো সত্থু কীৱ ৰূপো ভৱিস্সতী’’তি, এৱং সঙ্ঘসম্পত্তিযা বুদ্ধে পসীদন্তি. ইতি যা সত্থুপসংসা, সা সঙ্ঘস্স. যা সঙ্ঘস্স পসংসা, সা সত্থূতি সঙ্ঘপসংসাযপি সত্থুযেৱ পসংসাসিদ্ধিতো ভগৱা দ্ৱীসুপি নযেসু – ‘‘অম্হেৱ তত্থ যেভুয্যেন পসংসেয্যু’’ন্তি আহ. সমণো গোতমো ইমে ধম্মে অনৱসেসং পহায ৱত্ততি, যং ৱা পন ভোন্তো পৰে গণাচৰিযাতিআদীসুপি পনেত্থ অযমধিপ্পাযো – সম্পত্তসমাদানসেতুঘাতৱসেন হি তিস্সো ৱিৰতিযো. তাসু সম্পত্তসমাদান ৱিৰতিমত্তমেৱ অঞ্ঞেসং হোতি, সেতুঘাতৱিৰতি পন সব্বেন সব্বং নত্থি. পঞ্চসু পন তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সৰণপ্পহানেসু অট্ঠসমাপত্তিৱসেন চেৱ ৱিপস্সনামত্তৱসেন চ তদঙ্গৱিক্খম্ভনপ্পহানমত্তমেৱ অঞ্ঞেসং হোতি. ইতৰানি তীণি পহানানি সব্বেন সব্বং নত্থি. তথা সীলসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, সতিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি পঞ্চ সংৱৰা, তেসু পঞ্চসীলমত্তমেৱ অধিৱাসনখন্তিমত্তমেৱ চ অঞ্ঞেসং হোতি, সেসং সব্বেন সব্বং নত্থি.
পঞ্চ খো পনিমে উপোসথুদ্দেসা, তেসু পঞ্চসীলমত্তমেৱ অঞ্ঞেসং হোতি. পাতিমোক্খসংৱৰসীলং সব্বেন সব্বং নত্থি. ইতি অকুসলপ্পহানে চ কুসলসমাদানে চ, তীসু ৱিৰতীসু, পঞ্চসু পহানেসু, পঞ্চসু সংৱৰেসু, পঞ্চসু উদ্দেসেসু, – ‘‘অহমেৱ চ ময্হঞ্চ সাৱকসঙ্ঘো লোকে পঞ্ঞাযতি, মযা হি সদিসো সত্থা নাম, ময্হং সাৱকসঙ্ঘেন সদিসো সঙ্ঘো নাম নত্থী’’তি ভগৱা সীহনাদং নদতি.
অৰিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গৱণ্ণনা
৩৯৩. এৱং সীহনাদং নদিত্ৱা তস্স সীহনাদস্স অৱিপৰীতভাৱাৱবোধনত্থং – ‘‘অত্থি, কস্সপ, মগ্গো’’তিআদিমাহ. তত্থ মগ্গোতি লোকুত্তৰমগ্গো. পটিপদাতি পুব্বভাগপটিপদা. কালৱাদীতিআদীনি ব্ৰহ্মজালে ৱণ্ণিতানি. ইদানি তং দুৱিধং মগ্গঞ্চ পটিপদঞ্চ একতো কত্ৱা দস্সেন্তো – ‘‘অযমেৱ অৰিযো’’তিআদিমাহ. ইদং পন সুত্ৱা অচেলো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো ময্হংযেৱ মগ্গো চ পটিপদা চ অত্থি, অঞ্ঞেসং নত্থীতি মঞ্ঞতি, হন্দস্সাহং অম্হাকম্পি মগ্গং কথেমী’’তি. ততো অচেলকপটিপদং কথেসি. তেনাহ – ‘‘এৱং ৱুত্তে অচেলো কস্সপো ভগৱন্তং এতদৱোচ…পে… উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতী’’তি.
তপোপক্কমকথাৱণ্ণনা
৩৯৪. তত্থ তপোপক্কমাতি তপাৰম্ভা, তপকম্মানীতি অত্থো. সামঞ্ঞসঙ্খাতাতি সমণকম্মসঙ্খাতা. ব্ৰহ্মঞ্ঞসঙ্খাতাতি ব্ৰাহ্মণকম্মসঙ্খাতা. অচেলকোতি নিচ্চোলো, নগ্গোতি অত্থো. মুত্তাচাৰোতি ৱিসট্ঠাচাৰো, উচ্চাৰকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচাৰেন ৱিৰহিতো ঠিতকোৱ উচ্চাৰং কৰোতি, পস্সাৱং কৰোতি, খাদতি, ভুঞ্জতি চ. হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি ঠিতে জিৱ্হায হত্থং অপলিখতি, উচ্চাৰং ৱা কত্ৱা হত্থস্মিঞ্ঞেৱ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৱা হত্থেন অপলিখতি. ‘‘ভিক্খাগহণত্থং এহি, ভন্তে’’তি ৱুত্তো ন এতীতি ন এহিভদ্দন্তিকো. ‘‘তেন হি তিট্ঠ, ভন্তে’’তি ৱুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি নতিট্ঠভদ্দন্তিকো. তদুভযম্পি কিৰ সো – ‘‘এতস্স ৱচনং কতং ভৱিস্সতী’’তি ন কৰোতি. অভিহটন্তি পুৰেতৰং গহেত্ৱা আহটং ভিক্খং, উদ্দিস্সকতন্তি ‘‘ইমং তুম্হে উদ্দিস্স কত’’ন্তি এৱং আৰোচিতং ভিক্খং. ন নিমন্তনন্তি ‘‘অসুকং নাম কুলং ৱা ৱীথিং ৱা গামং ৱা পৱিসেয্যাথা’’তি এৱং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযতি, ন গণ্হতি. ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধৰিত্ৱা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হতি. ন কড়োপিমুখাতি কড়োপীতি উক্খলি ৱা পচ্ছি ৱা, ততোপি ন গণ্হতি. কস্মা? কুম্ভিকড়োপিযো মং নিস্সায কটচ্ছুনা পহাৰং লভন্তীতি. ন এড়কমন্তৰন্তি উম্মাৰং অন্তৰং কত্ৱা দিয্যমানং ন গণ্হতি. কস্মা? ‘‘অযং মং নিস্সায অন্তৰকৰণং লভতী’’তি. দণ্ডমুসলেসুপি এসেৱ নযো.
দ্ৱিন্নন্তি দ্ৱীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হতি. কস্মা? ‘‘একস্স কবড়ন্তৰাযো হোতী’’তি. ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন ‘‘গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দাৰকো কিলমতি. পাযন্তিযা দাৰকস্স খীৰন্তৰাযো হোতি, পুৰিসন্তৰগতায ৰতিঅন্তৰাযো হোতী’’তি ন গণ্হতি. সংকিত্তীসূতি সংকিত্তেত্ৱা কতভত্তেসু, দুব্ভিক্খসমযে কিৰ অচেলকসাৱকা অচেলকানং অত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৱা ভত্তং পচন্তি. উক্কট্ঠো অচেলকো ততোপি ন পটিগ্গণ্হতি. ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো – ‘‘পিণ্ডং লভিস্সামী’’তি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৱা আহটং ন গণ্হতি. কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তৰাযো হোতীতি. সণ্ডসণ্ডচাৰিনীতি সমূহসমূহচাৰিনী, সচে হি অচেলকং দিস্ৱা – ‘‘ইমস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি মনুস্সা ভত্তগেহং পৱিসন্তি, তেসু চ পৱিসন্তেসু কড়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৱা সণ্ডসণ্ডা চৰন্তি, ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হতি. কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচৰন্তৰাযো জাতোতি.
থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভাৰেহি কতং সোৱীৰকং. এত্থ চ সুৰাপানমেৱ সাৱজ্জং, অযং পন সব্বেসুপি সাৱজ্জসঞ্ঞী. একাগাৰিকোতি যো একস্মিংযেৱ গেহে ভিক্খং লভিত্ৱা নিৱত্ততি. একালোপিকোতি যো একেনেৱ আলোপেন যাপেতি. দ্ৱাগাৰিকাদীসুপি এসেৱ নযো. একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা. দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৱা ঠপেন্তি. একাহিকন্তি একদিৱসন্তৰিকং. অদ্ধমাসিকন্তি অদ্ধমাসন্তৰিকং. পৰিযাযভত্তভোজনন্তি ৱাৰভত্তভোজনং, একাহৱাৰেন দ্ৱীহৱাৰেন সত্তাহৱাৰেন অড্ঢমাসৱাৰেনাতি এৱং দিৱসৱাৰেন আগতভত্তভোজনং.
৩৯৫. সাকভক্খোতি অল্লসাকভক্খো. সামাকভক্খোতি সামাকতণ্ডুলভক্খো. নীৱাৰাদীসু নীৱাৰো নাম অৰঞ্ঞে সযংজাতা ৱীহিজাতি. দদ্দুলন্তি চম্মকাৰেহি চম্মং লিখিত্ৱা ছড্ডিতকসটং. হটং ৱুচ্চতি সিলেসোপি সেৱালোপি. কণন্তি কুণ্ডকং. আচামোতি ভত্তউক্খলিকায লগ্গো ঝামকওদনো, তং ছড্ডিতট্ঠানতোৱ গহেত্ৱা খাদতি, ‘‘ওদনকঞ্জিয’’ন্তিপি ৱদন্তি. পিঞ্ঞাকাদযো পাকটা এৱ. পৱত্তফলভোজীতি পতিতফলভোজী.
৩৯৬. সাণানীতি সাণৱাকচোড়ানি. মসাণানীতি মিস্সকচোড়ানি. ছৱদুস্সানীতি মতসৰীৰতো ছড্ডিতৱত্থানি, এৰকতিণাদীনি ৱা গন্থেত্ৱা কতনিৱাসনানি. পংসুকূলানীতি পথৱিযং ছড্ডিতনন্তকানি. তিৰীটানীতি ৰুক্খতচৱত্থানি. অজিনন্তি অজিনমিগচম্মং. অজিনক্খিপন্তি তদেৱ মজ্ঝে ফালিতকং. কুসচীৰন্তি কুসতিণানি গন্থেত্ৱা কতচীৰং. ৱাকচীৰফলকচীৰেসুপি এসেৱ নযো. কেসকম্বলন্তি মনুস্সকেসেহি কতকম্বলং. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘সেয্যথাপি ভিক্খৱে, যানি কানিচি তন্তাৱুতানি ৱত্থানি, কেসকম্বলো তেসং পটিকিট্ঠো অক্খাযতি. কেসকম্বলো, ভিক্খৱে, সীতে সীতো, উণ্হে উণ্হো অপ্পগ্ঘো চ দুব্বণ্ণো চ দুগ্গন্ধো দুক্খসম্ফস্সো’’তি.
ৱাড়কম্বলন্তি অস্সৱালেহি কতকম্বলং. উলূকপক্খিকন্তি উলূকপক্খানি গন্থেত্ৱা কতনিৱাসনং. উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকৱীৰিযং অনুযুত্তো, গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৱ হুত্ৱা উপ্পতিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা গচ্ছতি. কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৱা পকতিকণ্টকে ৱা ভূমিযং কোট্টেত্ৱা তত্থ চম্মং অত্থৰিত্ৱা ঠানচঙ্কমাদীনি কৰোতি. সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৱ সেয্যং কপ্পেতি. ফলকসেয্যন্তি ৰুক্খফলকে সেয্যং. থণ্ডিলসেয্যন্তি থণ্ডিলে উচ্চে ভূমিঠানে সেয্যং. একপস্সযিকোতি একপস্সেনেৱ সযতি. ৰজোজল্লধৰোতি সৰীৰং তেলেন মক্খিত্ৱা ৰজুট্ঠানট্ঠানে তিট্ঠতি, অথস্স সৰীৰে ৰজোজল্লং লগ্গতি, তং ধাৰেতি. যথাসন্থতিকোতি লদ্ধং আসনং অকোপেত্ৱা যদেৱ লভতি, তত্থেৱ নিসীদনসীলো. ৱেকটিকোতি ৱিকটখাদনসীলো. ৱিকটন্তি গূথং ৱুচ্চতি. অপানকোতি পটিক্খিত্তসীতুদকপানো. সাযং ততিযমস্সাতি সাযততিযকং. পাতো, মজ্ঝন্হিকে, সাযন্তি দিৱসস্স তিক্খত্তুং পাপং পৱাহেস্সামীতি উদকোৰোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৱিহৰতীতি.
তপোপক্কমনিৰত্থকতাৱণ্ণনা
৩৯৭. অথ ভগৱা সীলসম্পদাদীহি ৱিনা তেসং তপোপক্কমানং নিৰত্থকতং দস্সেন্তো – ‘‘অচেলকো চেপি কস্সপ হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ আৰকা ৱাতি দূৰেযেৱ. অৱেৰন্তি দোসৱেৰৱিৰহিতং. অব্যাপজ্জন্তি দোমনস্সব্যাপজ্জৰহিতং.
৩৯৮. দুক্কৰং, ভো গোতমাতি ইদং কস্সপো ‘‘মযং পুব্বে এত্তকমত্তং সামঞ্ঞঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞঞ্চাতি ৱিচৰাম, তুম্হে পন অঞ্ঞংযেৱ সামঞ্ঞঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞঞ্চ ৱদথা’’তি দীপেন্তো আহ. পকতি খো এসাতি পকতিকথা এসা. ইমায চ, কস্সপ, মত্তাযাতি ‘‘কস্সপ যদি ইমিনা পমাণেন এৱং পৰিত্তকেন পটিপত্তিক্কমেন সামঞ্ঞং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞং ৱা দুক্কৰং সুদুক্কৰং নাম অভৱিস্স, ততো নেতং অভৱিস্স কল্লং ৱচনায দুক্কৰং সামঞ্ঞ’’ন্তি অযমেত্থ পদসম্বন্ধেন সদ্ধিং অত্থো. এতেন নযেন সব্বত্থ পদসম্বন্ধো ৱেদিতব্বো.
৩৯৯. দুজ্জানোতি ইদম্পি সো ‘‘মযং পুব্বে এত্তকেন সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা হোতীতি ৱিচৰাম, তুম্হে পন অঞ্ঞথা ৱদথা’’তি ইদং সন্ধাযাহ. অথস্স ভগৱা তং পকতিৱাদং পটিক্খিপিত্ৱা সভাৱতোৱ দুজ্জানভাৱং আৱিকৰোন্তো পুনপি – ‘‘পকতি খো’’তিআদিমাহ. তত্ৰাপি ৱুত্তনযেনেৱ পদসম্বন্ধং কত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো.
সীলসমাধিপঞ্ঞাসম্পদাৱণ্ণনা
৪০০-৪০১. কতমা পন সা, ভো গোতমাতি কস্মা পুচ্ছতি. অযং কিৰ পণ্ডিতো ভগৱতো কথেন্তস্সেৱ কথং উগ্গহেসি, অথ অত্তনো পটিপত্তিযা নিৰত্থকতং ৱিদিত্ৱা সমণো গোতমো – ‘‘তস্স ‘চাযং সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা অভাৱিতা হোতি অসচ্ছিকতা, অথ খো সো আৰকাৱ সামঞ্ঞা’তিআদিমাহ. হন্দ দানি নং তা সম্পত্তিযো পুচ্ছামী’’তি সীলসম্পদাদিৱিজাননত্থং পুচ্ছতি. অথস্স ভগৱা বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৱা তন্তিধম্মং কথেন্তো তা সম্পত্তিযো দস্সেতুং – ‘‘ইধ কস্সপা’’তিআদিমাহ. ইমায চ কস্সপ সীলসম্পদাযাতি ইদং অৰহত্তফলমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. অৰহত্তফলপৰিযোসানঞ্হি ভগৱতো সাসনং. তস্মা অৰহত্তফলসম্পযুত্তাহি সীলচিত্তপঞ্ঞাসম্পদাহি অঞ্ঞা উত্তৰিতৰা ৱা পণীততৰা ৱা সীলাদিসম্পদা নত্থীতি আহ.
সীহনাদকথাৱণ্ণনা
৪০২. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ইদানি অনুত্তৰং মহাসীহনাদং নদন্তো – ‘‘সন্তি কস্সপ একে সমণব্ৰাহ্মণা’’তিআদিমাহ. তত্থ অৰিযন্তি নিৰুপক্কিলেসং পৰমৱিসুদ্ধং. পৰমন্তি উত্তমং, পঞ্চসীলানি হিআদিং কত্ৱা যাৱ পাতিমোক্খসংৱৰসীলা সীলমেৱ, লোকুত্তৰমগ্গফলসম্পযুত্তং পন পৰমসীলং নাম. নাহং তত্থাতি তত্থ সীলেপি পৰমসীলেপি অহং অত্তনো সমসমং মম সীলসমেন সীলেন মযা সমং পুগ্গলং ন পস্সামীতি অত্থো. অহমেৱ তত্থ ভিয্যোতি অহমেৱ তস্মিং সীলে উত্তমো. কতমস্মিং? যদিদং অধিসীলন্তি যং এতং উত্তমং সীলন্তি অত্থো. ইতি ইমং পঠমং সীহনাদং নদতি.
তপোজিগুচ্ছৱাদাতি যে তপোজিগুচ্ছং ৱদন্তি. তত্থ তপতীতি তপো, কিলেসসন্তাপকৱীৰিযস্সেতং নামং, তদেৱ তে কিলেসে জিগুচ্ছতীতি জিগুচ্ছা. অৰিযা পৰমাতি এত্থ নিদ্দোসত্তা অৰিযা, অট্ঠআৰম্ভৱত্থুৱসেনপি উপ্পন্না ৱিপস্সনাৱীৰিযসঙ্খাতা তপোজিগুচ্ছা তপোজিগুচ্ছাৱ, মগ্গফলসম্পযুত্তা পৰমা নাম. অধিজেগুচ্ছন্তি ইধ জিগুচ্ছভাৱো জেগুচ্ছং, উত্তমং জেগুচ্ছং অধিজেগুচ্ছং, তস্মা যদিদং অধিজেগুচ্ছং, তত্থ অহমেৱ ভিয্যোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পঞ্ঞাধিকাৰেপি কম্মস্সকতাপঞ্ঞা চ ৱিপস্সনাপঞ্ঞা চ পঞ্ঞা নাম, মগ্গফলসম্পযুত্তা পৰমা পঞ্ঞা নাম. অধিপঞ্ঞন্তি এত্থ লিঙ্গৱিপল্লাসো ৱেদিতব্বো, অযং পনেত্থত্থো – যাযং অধিপঞ্ঞা নাম অহমেৱ তত্থ ভিয্যোতি ৱিমুত্তাধিকাৰে তদঙ্গৱিক্খম্ভনৱিমুত্তিযো ৱিমুত্তি নাম, সমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সৰণৱিমুত্তিযো পন পৰমা ৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. ইধাপি চ যদিদং অধিৱিমুত্তীতি যা অযং অধিৱিমুত্তি, অহমেৱ তত্থ ভিয্যোতি অত্থো.
৪০৩. সুঞ্ঞাগাৰেতি সুঞ্ঞে ঘৰে, এককোৱ নিসীদিত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পৰিসাসু চাতি অট্ঠসু পৰিসাসু. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘চত্তাৰিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স ৱেসাৰজ্জানি. যেহি ৱেসাৰজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি (ম. নি. ১.১৫০) সুত্তং ৱিত্থাৰেতব্বং.
পঞ্হঞ্চ নং পুচ্ছন্তীতি পণ্ডিতা দেৱমনুস্সা নং পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা পুচ্ছন্তি. ব্যাকৰোতীতি তঙ্খণঞ্ঞেৱ ৱিস্সজ্জেসি. চিত্তং আৰাধেতীতি পঞ্হাৱিস্সজ্জনেন মহাজনস্স চিত্তং পৰিতোসেতিযেৱ. নো চ খো সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি চিত্তং আৰাধেত্ৱা কথেন্তস্সপিস্স ৱচনং পৰে সোতব্বং ন মঞ্ঞন্তীতি, এৱঞ্চ ৱদেয্যুন্তি অত্থো. সোতব্বঞ্চস্স মঞ্ঞন্তীতি দেৱাপি মনুস্সাপি মহন্তেনেৱ উস্সাহেন সোতব্বং মঞ্ঞন্তি. পসীদন্তীতি সুপসন্না কল্লচিত্তা মুদুচিত্তা হোন্তি. পসন্নাকাৰং কৰোন্তীতি ন মুদ্ধপ্পসন্নাৱ হোন্তি, পণীতানি চীৱৰাদীনি ৱেড়ুৱনৱিহাৰাদযো চ মহাৱিহাৰে পৰিচ্চজন্তা পসন্নাকাৰং কৰোন্তি. তথত্তাযাতি যং সো ধম্মং দেসেতি তথা ভাৱায, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিপূৰণত্থায পটিপজ্জন্তীতি অত্থো. তথত্তায চ পটিপজ্জন্তীতি তথভাৱায পটিপজ্জন্তি, তস্স হি ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা কেচি সৰণেসু কেচি পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠহন্তি, অপৰে নিক্খমিত্ৱা পব্বজন্তি. পটিপন্না চ আৰাধেন্তীতি তঞ্চ পন পটিপদং পটিপন্না পূৰেতুং সক্কোন্তি, সব্বাকাৰেন পন পূৰেন্তি, পটিপত্তিপূৰণেন তস্স ভোতো গোতমস্স চিত্তং আৰাধেন্তীতি ৱত্তব্বা.
ইমস্মিং পনোকাসে ঠত্ৱা সীহনাদা সমোধানেতব্বা. একচ্চং তপস্সিং নিৰযে নিব্বত্তং পস্সামীতি হি ভগৱতো একো সীহনাদো. অপৰং সগ্গে নিব্বত্তং পস্সামীতি একো. অকুসলধম্মপ্পহানে অহমেৱ সেট্ঠোতি একো. কুসলধম্মসমাদানেপি অহমেৱ সেট্ঠোতি একো. অকুসলধম্মপ্পহানে ময্হমেৱ সাৱকসঙ্ঘো সেট্ঠোতি একো. কুসলধম্মসমাদানেপি ময্হংযেৱ সাৱকসঙ্ঘো সেট্ঠোতি একো. সীলেন ময্হং সদিসো নত্থীতি একো. ৱীৰিযেন ময্হং সদিসো নত্থীতি একো. পঞ্ঞায…পে… ৱিমুত্তিযা…পে… সীহনাদং নদন্তো পৰিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা নদামীতি একো. ৱিসাৰদো হুত্ৱা নদামীতি একো. পঞ্হং মং পুচ্ছন্তীতি একো. পঞ্হং পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেমীতি একো. ৱিস্সজ্জনেন পৰস্স চিত্তং আৰাধেমীতি একো. সুত্ৱা সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি একো. সুত্ৱা মে পসীদন্তীতি একো. পসন্নাকাৰং কৰোন্তীতি একো. যং পটিপত্তিং দেসেমি, তথত্তায পটিপজ্জন্তীতি একো. পটিপন্না চ মং আৰাধেন্তীতি একো. ইতি পুৰিমানং দসন্নং একেকস্স – ‘‘পৰিসাসু চ নদতী’’তি আদযো দস দস পৰিৱাৰা. এৱং তে দস পুৰিমানং দসন্নং পৰিৱাৰৱসেন সতং পুৰিমা চ দসাতি দসাধিকং সীহনাদসতং হোতি. ইতো অঞ্ঞস্মিং পন সুত্তে এত্তকা সীহনাদা দুল্লভা, তেনিদং সুত্তং মহাসীহনাদন্তি ৱুচ্চতি. ইতি ভগৱা ‘‘সীহনাদং খো সমণো গোতমো নদতি, তঞ্চ খো সুঞ্ঞাগাৰে নদতী’’তি এৱং ৱাদানু ৱাদং পটিসেধেত্ৱা ইদানি পৰিসতি নদিতপুব্বং সীহনাদং দস্সেন্তো ‘‘একমিদাহ’’ন্তিআদিমাহ.
তিত্থিযপৰিৱাসকথাৱণ্ণনা
৪০৪. তত্থ তত্ৰ মং অঞ্ঞতৰো তপব্ৰহ্মচাৰীতি তত্ৰ ৰাজগহে গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৱিহৰন্তং মং অঞ্ঞতৰো তপব্ৰহ্মচাৰী নিগ্ৰোধো নাম পৰিব্বাজকো. অধিজেগুচ্ছেতি ৱীৰিযেন পাপজিগুচ্ছনাধিকাৰে পঞ্হং পুচ্ছি. ইদং যং তং ভগৱা গিজ্ঝকূটে মহাৱিহাৰে নিসিন্নো উদুম্বৰিকায দেৱিযা উয্যানে নিসিন্নস্স নিগ্ৰোধস্স চ পৰিব্বাজকস্স সন্ধানস্স চ উপাসকস্স দিব্বায সোতধাতুযা কথাসল্লাপং সুত্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা তেসং সন্তিকে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিত্ৱা নিগ্ৰোধেন অধিজেগুচ্ছে পুট্ঠপঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি, তং সন্ধায ৱুত্তং. পৰং ৱিয মত্তাযাতি পৰমায মত্তায, অতিমহন্তেনেৱ পমাণেনাতি অত্থো. কো হি, ভন্তেতি ঠপেত্ৱা অন্ধবালং দিট্ঠিগতিকং অঞ্ঞো পণ্ডিতজাতিকো ‘‘কো নাম ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা ন অত্তমনো অস্সা’’তি ৱদতি. লভেয্যাহন্তি ইদং সো – ‘‘চিৰং ৱত মে অনিয্যানিকপক্খে যোজেত্ৱা অত্তা কিলমিতো, ‘সুক্খনদীতীৰে ন্হাযিস্সামী’তি সম্পৰিৱত্তেন্তেন ৱিয থুসে কোট্টেন্তেন ৱিয ন কোচি অত্থো নিপ্ফাদিতো. হন্দাহং অত্তানং যোগে যোজেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা আহ. অথ ভগৱা যো অনেন খন্ধকে তিত্থিযপৰিৱাসো পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেৰভূমিযং ঠিতো – ‘‘অহং ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং, স্ৱাহং, ভন্তে, সংঘং চত্তাৰো মাসে পৰিৱাসং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৮৬) নযেন সমাদিযিত্ৱা পৰিৱসতি, তং সন্ধায – ‘‘যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তিআদিমাহ.
৪০৫. তত্থ পব্বজ্জন্তি ৱচনসিলিট্ঠতাৱসেনেৱ ৱুত্তং, অপৰিৱসিত্ৱাযেৱ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৱেসনাদীনি অট্ঠ ৱত্তানি পূৰেন্তেন পৰিৱসিতব্বং. আৰদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৱত্তপূৰণেন তুট্ঠচিত্তা, অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. ৱিত্থাৰতো পনেস তিত্থিযপৰিৱাসো সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথাযং পব্বজ্জখন্ধকৱণ্ণনায ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. অপি চ মেত্থাতি অপি চ মে এত্থ. পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৱিদিতং. ‘‘অযং পুগ্গলো পৰিৱাসাৰহো, অযং ন পৰিৱাসাৰহো’’তি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি. ততো কস্সপো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছৰিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৱং ঘংসিত্ৱা কোট্টেত্ৱা যুত্তমেৱ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি, ততো সুট্ঠুতৰং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো – ‘‘সচে ভন্তে’’তিআদিমাহ.
অথ খো ভগৱা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৱিদিত্ৱা – ‘‘ন কস্সপো পৰিৱাসং অৰহতী’’তি অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ভিক্খু কস্সপং ন্হাপেত্ৱা পব্বাজেত্ৱা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা তং পব্বাজেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং আগমাসি. ভগৱা তং গণমজ্ঝে নিসীদাপেত্ৱা উপসম্পাদেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি. অচিৰূপসম্পন্নোতি উপসম্পন্নো হুত্ৱা নচিৰমেৱ. ৱূপকট্ঠোতি ৱত্থুকামকিলেসকামেহি কাযেন চেৱ চিত্তেন চ ৱূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৱিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকসঙ্খাতেন ৱীৰিযাতাপেন আতাপী. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পেসিতচিত্তো ৱিস্সট্ঠঅত্তভাৱো. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি আচাৰকুলপুত্তা. সম্মদেৱাতি হেতুনাৱ কাৰণেনেৱ. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানভূতং অৰহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযং কত্ৱাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৱিহাসীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱিহাসি, এৱং ৱিহৰন্তো চ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসীতি.
এৱমস্স পচ্চৱেক্খণভূমিং দস্সেত্ৱা অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেতুং ‘‘অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা কস্সপো অৰহতং অহোসী’’তি ৱুত্তং. তত্থ অঞ্ঞতৰোতি একো. অৰহতন্তি অৰহন্তানং, ভগৱতো সাৱকানং অৰহন্তানং অব্ভন্তৰো অহোসীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. যং যং পন অন্তৰন্তৰা ন ৱুত্তং, তং তং তত্থ তত্থ ৱুত্তত্তা পাকটমেৱাতি.
ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.