৫. কূটদন্তসুত্তৱণ্ণনা

৩২৩. এৱং মে সুতং…পে… মগধেসূতি কূটদন্তসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা. মগধেসূতি মগধা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰূড়্হীসদ্দেন মগধাতি ৱুচ্চতি, তস্মিং মগধেসু জনপদে. ইতো পৰং পুৰিমসুত্তদ্ৱযে ৱুত্তনযমেৱ. অম্বলট্ঠিকা ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তসদিসাৱ. কূটদন্তোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং. উপক্খটোতি সজ্জিতো. ৱচ্ছতৰসতানীতি ৱচ্ছসতানি. উৰব্ভাতি তৰুণমেণ্ডকা ৱুচ্চন্তি. এতে তাৱ পাড়িযং আগতাযেৱ. পাড়িযং পন অনাগতানম্পি অনেকেসং মিগপক্খীনং সত্তসত্তসতানি সম্পিণ্ডিতানেৱাতি ৱেদিতব্বানি. সব্বসত্তসতিকযাগং কিৰেস যজিতুকামো হোতি. থূণূপনীতানীতি বন্ধিত্ৱা ঠপনত্থায যূপসঙ্খাতং থূণং উপনীতানি.

৩২৮. তিৱিধন্তি এত্থ ৱিধা ৱুচ্চতি ঠপনা, তিট্ঠপনন্তি অত্থো. সোড়সপৰিক্খাৰন্তি সোড়সপৰিৱাৰং.

৩৩০-৩৩৬. পটিৱসন্তীতি যঞ্ঞানুভৱনত্থায পটিৱসন্তি. ভূতপুব্বন্তি ইদং ভগৱা পথৱীগতং নিধিং উদ্ধৰিত্ৱা পুৰতো ৰাসিং কৰোন্তো ৱিয ভৱপটিচ্ছন্নং পুব্বচৰিতং দস্সেন্তো আহ. মহাৱিজিতোতি সো কিৰ সাগৰপৰিযন্তং মহন্তং পথৱীমণ্ডলং ৱিজিনি, ইতি মহন্তং ৱিজিতমস্সাতি মহাৱিজিতো ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং অগমাসি. অড্ঢোতিআদীসু যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৱিভৱেন অড্ঢো হোতি, অযং পন ন কেৱলং অড্ঢোযেৱ, মহদ্ধনো মহতা অপৰিমাণসঙ্খ্যেন ধনেন সমন্নাগতো. পঞ্চকামগুণৱসেন মহন্তা উড়াৰা ভোগা অস্সাতি মহাভোগো. পিণ্ডপিণ্ডৱসেন চেৱ সুৱণ্ণমাসকৰজতমাসকাদিৱসেন চ জাতৰূপৰজতস্স পহূততায পহূতজাতৰূপৰজতো, অনেককোটিসঙ্খ্যেন জাতৰূপৰজতেন সমন্নাগতোতি অত্থো. ৱিত্তীতি তুট্ঠি, ৱিত্তিযা উপকৰণং ৱিত্তূপকৰণং তুট্ঠিকাৰণন্তি অত্থো. পহূতং নানাৱিধালঙ্কাৰসুৱণ্ণৰজতভাজনাদিভেদং ৱিত্তূপকৰণমস্সাতি পহূতৱিত্তূপকৰণো. সত্তৰতনসঙ্খাতস্স নিদহিত্ৱা ঠপিতধনস্স সব্বপুব্বণ্ণাপৰণ্ণসঙ্গহিতস্স ধঞ্ঞস্স চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞো. অথৱা ইদমস্স দেৱসিকং পৰিব্বযদানগ্গহণাদিৱসেন পৰিৱত্তনধনধঞ্ঞৱসেন ৱুত্তং.

পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰোতি কোসো ৱুচ্চতি ভণ্ডাগাৰং, নিদহিত্ৱা ঠপিতেন ধনেন পৰিপুণ্ণকোসো, ধঞ্ঞেন পৰিপুণ্ণকোট্ঠাগাৰো চাতি অত্থো. অথৱা চতুব্বিধো কোসো – হত্থী, অস্সা, ৰথা, পত্তীতি. কোট্ঠাগাৰং তিৱিধং – ধনকোট্ঠাগাৰং, ৱত্থকোট্ঠাগাৰং, ধঞ্ঞকোট্ঠাগাৰন্তি, তং সব্বম্পি পৰিপুণ্ণমস্সাতি পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো. উদপাদীতি উপ্পজ্জি. অযং কিৰ ৰাজা একদিৱসং ৰতনাৱলোকনচাৰিকং নাম নিক্খন্তো. সো ভণ্ডাগাৰিকং পুচ্ছি – ‘‘তাত, ইদং এৱং বহুধনং কেন সঙ্ঘৰিত’’ন্তি? তুম্হাকং পিতুপিতামহাদীহি যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টাতি. ইদং পন ধনং সঙ্ঘৰিত্ৱা তে কুহিং গতাতি? সব্বেৱ তে, দেৱ, মৰণৱসং পত্তাতি. অত্তনো ধনং অগহেত্ৱাৱ গতা, তাতাতি? দেৱ, কিং ৱদেথ, ধনং নামেতং পহায গমনীযমেৱ, নো আদায গমনীযন্তি. অথ ৰাজা নিৱত্তিত্ৱা সিৰীগব্ভে নিসিন্নো – ‘অধিগতা খো মে’তিআদীনি চিন্তেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদী’’তি.

৩৩৭. ব্ৰাহ্মণং আমন্তেত্ৱাতি কস্মা আমন্তেসি? অযং কিৰেৱং চিন্তেসি – ‘‘দানং দেন্তেন নাম একেন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৱা দাতুং ৱট্টতি, অনামন্তেত্ৱা কতকম্মঞ্হি পচ্ছানুতাপং কৰোতী’’তি. তস্মা আমন্তেসি. অথ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অযং ৰাজা মহাদানং দাতুকামো, জনপদে চস্স বহূ চোৰা, তে অৱূপসমেত্ৱা দানং দেন্তস্স খীৰদধিতণ্ডুলাদিকে দানসম্ভাৰে আহৰন্তানং নিপ্পুৰিসানি গেহানি চোৰা ৱিলুম্পিস্সন্তি জনপদো চোৰভযেনেৱ কোলাহলো ভৱিস্সতি, ততো ৰঞ্ঞো দানং ন চিৰং পৱত্তিস্সতি, চিত্তম্পিস্স একগ্গং ন ভৱিস্সতি, হন্দ, নং এতমত্থং সঞ্ঞাপেমী’’তি ততো তমত্থং সঞ্ঞাপেন্তো ‘‘ভোতো, খো ৰঞ্ঞো’’তিআদিমাহ.

৩৩৮. তত্থ সকণ্টকোতি চোৰকণ্টকেহি সকণ্টকো. পন্থদুহনাতি পন্থদুহা, পন্থঘাতকাতি অত্থো. অকিচ্চকাৰী অস্সাতি অকত্তব্বকাৰী অধম্মকাৰী ভৱেয্য. দস্সুখীলন্তি চোৰখীলং. ৱধেন ৱাতি মাৰণেন ৱা কোট্টনেন ৱা. বন্ধনেনাতি অদ্দুবন্ধনাদিনা. জানিযাতি হানিযা; ‘‘সতং গণ্হথ, সহস্সং গণ্হথা’’তি এৱং পৱত্তিতদণ্ডেনাতি অত্থো. গৰহাযাতি পঞ্চসিখমুণ্ডকৰণং, গোমযসিঞ্চনং, গীৱায কুদণ্ডকবন্ধনন্তি এৱমাদীনি কত্ৱা গৰহপাপনেন. পব্বাজনাযাতি ৰট্ঠতো নীহৰণেন. সমূহনিস্সামীতি সম্মা হেতুনা নযেন কাৰণেন ঊহনিস্সামি. হতাৱসেসকাতি মতাৱসেসকা. উস্সহন্তীতি উস্সাহং কৰোন্তি. অনুপ্পদেতূতি দিন্নে অপ্পহোন্তে পুন অঞ্ঞম্পি বীজঞ্চ ভত্তঞ্চ কসিউপকৰণভণ্ডঞ্চ সব্বং দেতূতি অত্থো. পাভতং অনুপ্পদেতূতি সক্খিং অকত্ৱা পণ্ণে অনাৰোপেত্ৱা মূলচ্ছেজ্জৱসেন ভণ্ডমূলং দেতূতি অত্থো. ভণ্ডমূলস্স হি পাভতন্তি নামং. যথাহ –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);

ভত্তৱেতনন্তি দেৱসিকং ভত্তঞ্চেৱ মাসিকাদিপৰিব্বযঞ্চ তস্স তস্স কুসলকম্মসূৰভাৱানুৰূপেন ঠানন্তৰগামনিগমাদিদানেন সদ্ধিং দেতূতি অত্থো. সকম্মপসুতাতি কসিৱাণিজ্জাদীসু সকেসু কম্মেসু উয্যুত্তা ব্যাৱটা. ৰাসিকোতি ধনধঞ্ঞানং ৰাসিকো. খেমট্ঠিতাতি খেমেন ঠিতা অভযা. অকণ্টকাতি চোৰকণ্টকৰহিতা. মুদা মোদমানাতি মোদা মোদমানা. অযমেৱ ৱা পাঠো, অঞ্ঞমঞ্ঞং পমুদিতচিত্তাতি অধিপ্পাযো. অপাৰুতঘৰাতি চোৰানং অভাৱেন দ্ৱাৰানি অসংৱৰিত্ৱা ৱিৱটদ্ৱাৰাতি অত্থো. এতদৱোচাতি জনপদস্স সব্বাকাৰেন ইদ্ধফীতভাৱং ঞত্ৱা এতং অৱোচ.

চতুপৰিক্খাৰৱণ্ণনা

৩৩৯. তেন হি ভৱং ৰাজাতি ব্ৰাহ্মণো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অযং ৰাজা মহাদানং দাতুং অতিৱিয উস্সাহজাতো. সচে পন অত্তনো অনুযন্তা খত্তিযাদযো অনামন্তেত্ৱা দস্সতি. নাস্স তে অত্তমনা ভৱিস্সন্তি; যথা দানং তে অত্তমনা হোন্তি, তথা কৰিস্সামী’’তি. তস্মা ‘‘তেন হি ভৱ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ নেগমাতি নিগমৱাসিনো. জানপদাতি জনপদৱাসিনো. আমন্তযতন্তি আমন্তেতু জানাপেতু. যং মম অস্সাতি যং তুম্হাকং অনুজাননং মম ভৱেয্য. অমচ্চাতি পিযসহাযকা. পাৰিসজ্জাতি সেসা আণত্তিকাৰকা. যজতং ভৱং ৰাজাতি যজতু ভৱং, তে কিৰ – অযং ৰাজা ‘‘অহং ইস্সৰো’’তি পসয্হ দানং অদত্ৱা অম্হে আমন্তেসি, অহোনেন সুট্ঠু কত’’ন্তি অত্তমনা এৱমাহংসু. অনামন্তিতে পনস্স যঞ্ঞট্ঠানং দস্সনাযপি ন গচ্ছেয্যুং. যঞ্ঞকালো মহাৰাজাতি দেয্যধম্মস্মিঞ্হি অসতি মহল্লককালে চ এৱৰূপং দানং দাতুং ন সক্কা, ত্ৱং পন মহাধনো চেৱ তৰুণো চ, এতেন তে যঞ্ঞকালোতি দস্সেন্তা ৱদন্তি. অনুমতিপক্খাতি অনুমতিযা পক্খা, অনুমতিদাযকাতি অত্থো. পৰিক্খাৰা ভৱন্তীতি পৰিৱাৰা ভৱন্তি. ‘‘ৰথো সীলপৰিক্খাৰো, ঝানক্খো চক্কৱীৰিযো’’তি (সং. নি. ৫.৪) এত্থ পন অলঙ্কাৰো পৰিক্খাৰোতি ৱুত্তো.

অট্ঠপৰিক্খাৰৱণ্ণনা

৩৪০. অট্ঠহঙ্গেহীতি উভতো সুজাতাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি. যসসাতি আণাঠপনসমত্থতায. সদ্ধোতি দানস্স ফলং অত্থীতি সদ্দহতি. দাযকোতি দানসূৰো. ন সদ্ধামত্তকেনেৱ তিট্ঠতি, পৰিচ্চজিতুম্পি সক্কোতীতি অত্থো. দানপতীতি যং দানং দেতি, তস্স পতি হুত্ৱা দেতি, ন দাসো, ন সহাযো. যো হি অত্তনা মধুৰং ভুঞ্জতি, পৰেসং অমধুৰং দেতি, সো দানসঙ্খাতস্স দেয্যধম্মস্স দাসো হুত্ৱা দেতি. যো যং অত্তনা ভুঞ্জতি, তদেৱ দেতি, সো সহাযো হুত্ৱা দেতি. যো পন অত্তনা যেন কেনচি যাপেতি, পৰেসং মধুৰং দেতি, সো পতি জেট্ঠকো সামী হুত্ৱা দেতি, অযং তাদিসোতি অত্থো. সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকৱণিব্বকযাচকানন্তি এত্থ সমিতপাপা সমণা, বাহিতপাপা ব্ৰাহ্মণা. কপণাতি দুগ্গতা দলিদ্দমনুস্সা. অদ্ধিকাতি পথাৱিনো. ৱণিব্বকাতি যে – ‘‘ইট্ঠং দিন্নং, কন্তং, মনাপং, কালেন অনৱজ্জং দিন্নং, দদং চিত্তং পসাদেয্য, গচ্ছতু ভৱং ব্ৰহ্মলোক’’ন্তিআদিনা নযেন দানস্স ৱণ্ণং থোমযমানা ৱিচৰন্তি. যাচকাতি যে – ‘‘পসতমত্তং দেথ, সৰাৱমত্তং দেথা’’তিআদীনি ৱত্ৱা যাচমানা ৱিচৰন্তি. ওপানভূতোতি উদপানভূতো. সব্বেসং সাধাৰণপৰিভোগো, চতুমহাপথে খতপোক্খৰণী ৱিয হুত্ৱাতি অত্থো. সুতজাতস্সাতি এত্থ সুতমেৱ সুতজাতং. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুন্তি এত্থ – ‘‘অতীতে পুঞ্ঞস্স কতত্তাযেৱ মে অযং সম্পত্তী’’তি, এৱং চিন্তেন্তো অতীতমত্থং চিন্তেতুং পটিবলো নাম হোতি. ‘‘ইদানি পুঞ্ঞং কত্ৱাৱ অনাগতে সক্কা সম্পত্তিং পাপুণিতু’’ন্তি চিন্তেন্তো অনাগতমত্থং চিন্তেতুং পটিবলো নাম হোতি. ‘‘ইদং পুঞ্ঞকম্মং নাম সপ্পুৰিসানং আচিণ্ণং, ময্হঞ্চ ভোগাপি সংৱিজ্জন্তি, দাযকচিত্তম্পি অত্থি; হন্দাহং পুঞ্ঞানি কৰোমী’’তি চিন্তেন্তো পচ্চুপ্পন্নমত্থং চিন্তেতুং পটিবলো নাম হোতীতি ৱেদিতব্বো. ইতি ইমানীতি এৱং যথা ৱুত্তানি এতানি. এতেহি কিৰ অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স দানং সব্বদিসাহি মহাজনো উপসঙ্কমতি. ‘‘অযং দুজ্জাতো কিত্তকং কালং দস্সতি, ইদানি ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা উপচ্ছিন্দিস্সতী’’তি এৱমাদীনি চিন্তেত্ৱা ন কোচি উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞতি. তস্মা এতানি অট্ঠঙ্গানি পৰিক্খাৰা ভৱন্তীতি ৱুত্তানি.

চতুপৰিক্খাৰাদিৱণ্ণনা

৩৪১. সুজং পগ্গণ্হন্তানন্তি মহাযাগপটিগ্গণ্হনট্ঠানে দানকটচ্ছুং পগ্গণ্হন্তানং. ইমেহি চতূহীতি এতেহি সুজাতাদীহি. এতেসু হি অসতি – ‘‘এৱং দুজ্জাতস্স সংৱিধানেন পৱত্তদানং কিত্তকং কালং পৱত্তিস্সতী’’তিআদীনি ৱত্ৱা উপসঙ্কমিতাৰো ন হোন্তি. গৰহিতব্বাভাৱতো পন উপসঙ্কমন্তিযেৱ. তস্মা ইমানিপি পৰিক্খাৰা ভৱন্তীতি ৱুত্তানি.

৩৪২. তিস্সো ৱিধা দেসেসীতি তীণি ঠপনানি দেসেসি. সো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘দানং দদমানা নাম তিণ্ণং ঠানানং অঞ্ঞতৰস্মিং চলন্তি হন্দাহং ইমং ৰাজানং তেসু ঠানেসু পঠমতৰঞ্ঞেৱ নিচ্চলং কৰোমী’’তি. তেনস্স তিস্সো ৱিধা দেসেসীতি. সো ভোতো ৰঞ্ঞোতি ইদং কৰণত্থে সামিৱচনং. ভোতা ৰঞ্ঞাতি ৱা পাঠো. ৱিপ্পটিসাৰো ন কৰণীযোতি ‘‘ভোগানং ৱিগমহেতুকো পচ্ছানুতাপো ন কত্তব্বো, পুব্বচেতনা পন অচলা পতিট্ঠপেতব্বা, এৱঞ্হি দানং মহপ্ফলং হোতী’’তি দস্সেতি. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু ঠানেসু এসেৱ নযো. মুঞ্চচেতনাপি হি পচ্ছাসমনুস্সৰণচেতনা চ নিচ্চলাৱ কাতব্বা. তথা অকৰোন্তস্স দানং ন মহপ্ফলং হোতি, নাপি উড়াৰেসু ভোগেসু চিত্তং নমতি, মহাৰোৰুৱং উপপন্নস্স সেট্ঠিগহপতিনো ৱিয.

৩৪৩. দসহাকাৰেহীতি দসহি কাৰণেহি. তস্স কিৰ এৱং অহোসি – সচাযং ৰাজা দুস্সীলে দিস্ৱা – ‘‘নস্সতি ৱত মে দানং, যস্স মে এৱৰূপা দুস্সীলা ভুঞ্জন্তী’’তি সীলৱন্তেসুপি ৱিপ্পটিসাৰং উপ্পাদেস্সতি, দানং ন মহপ্ফলং ভৱিস্সতি. ৱিপ্পটিসাৰো চ নাম দাযকানং পটিগ্গাহকতোৱ উপ্পজ্জতি, হন্দস্স পঠমমেৱ তং ৱিপ্পটিসাৰং ৱিনোদেমীতি. তস্মা দসহাকাৰেহি উপচ্ছিজ্জিতুং যুত্তং পটিগ্গাহকেসুপি ৱিপ্পটিসাৰং ৱিনোদেসীতি. তেসঞ্ঞেৱ তেনাতি তেসঞ্ঞেৱ তেন পাপেন অনিট্ঠো ৱিপাকো ভৱিস্সতি, ন অঞ্ঞেসন্তি দস্সেতি. যজতং ভৱন্তি দেতু ভৱং. সজ্জতন্তি ৱিস্সজ্জতু. অন্তৰন্তি অব্ভন্তৰং.

৩৪৪. সোড়সহি আকাৰেহি চিত্তং সন্দস্সেসীতি ইধ ব্ৰাহ্মণো ৰঞ্ঞো মহাদানানুমোদনং নাম আৰদ্ধো. তত্থ সন্দস্সেসীতি – ‘ইদং দানং দাতা এৱৰূপং সম্পত্তিং লভতী’তি দস্সেত্ৱা দস্সেত্ৱা কথেসি. সমাদপেসীতি তদত্থং সমাদপেত্ৱা কথেসি. সমুত্তেজেসীতি ৱিপ্পটিসাৰৱিনোদনেনস্স চিত্তং ৱোদাপেসি. সম্পহংসেসীতি ‘সুন্দৰং তে কতং, মহাৰাজ, দানং দদমানেনা’তি থুতিং কত্ৱা কথেসি. ৱত্তা ধম্মতো নত্থীতি ধম্মেন সমেন কাৰণেন ৱত্তা নত্থি.

৩৪৫. ন ৰুক্খা ছিজ্জিংসু যূপত্থায ন দব্ভা লূযিংসু বৰিহিসত্থাযাতি যে যূপনামকে মহাথম্ভে উস্সাপেত্ৱা – ‘‘অসুকৰাজা অসুকামচ্চো অসুকব্ৰাহ্মণো এৱৰূপং নাম মহাযাগং যজতী’’তি নামং লিখিত্ৱা ঠপেন্তি. যানি চ দব্ভতিণানি লাযিত্ৱা ৱনমালাসঙ্খেপেন যঞ্ঞসালং পৰিক্খিপন্তি, ভূমিযং ৱা পত্থৰন্তি, তেপি ন ৰুক্খা ছিজ্জিংসু, ন দব্ভা লূযিংসু. কিং পন গাৱো ৱা অজাদযো ৱা হঞ্ঞিস্সন্তীতি দস্সেতি. দাসাতি অন্তোগেহদাসাদযো. পেস্সাতি যে পুব্বমেৱ ধনং গহেত্ৱা কম্মং কৰোন্তি. কম্মকৰাতি যে ভত্তৱেতনং গহেত্ৱা কৰোন্তি. দণ্ডতজ্জিতা নাম দণ্ডযট্ঠিমুগ্গৰাদীনি গহেত্ৱা – ‘‘কম্মং কৰোথ কৰোথা’’তি এৱং তজ্জিতা. ভযতজ্জিতা নাম – সচে কম্মং কৰোসি, কুসলং. নো চে কৰোসি, ছিন্দিস্সাম ৱা বন্ধিস্সাম ৱা মাৰেস্সাম ৱাতি এৱং ভযেন তজ্জিতা. এতে পন ন দণ্ডতজ্জিতা, ন ভযতজ্জিতা, ন অস্সুমুখা ৰোদমানা পৰিকম্মানি অকংসু. অথ খো পিযসমুদাচাৰেনেৱ সমুদাচৰিযমানা অকংসু. ন হি তত্থ দাসং ৱা দাসাতি, পেস্সং ৱা পেস্সাতি, কম্মকৰং ৱা কম্মকৰাতি আলপন্তি. যথানামৱসেনেৱ পন পিযসমুদাচাৰেন আলপিত্ৱা ইত্থিপুৰিসবলৱন্তদুব্বলানং অনুৰূপমেৱ কম্মং দস্সেত্ৱা – ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোথা’’তি ৱদন্তি. তেপি অত্তনো ৰুচিৱসেনেৱ কৰোন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যে ইচ্ছিংসু, তে অকংসু; যে ন ইচ্ছিংসু, ন তে অকংসু. যং ইচ্ছিংসু, তং অকংসু; যং ন ইচ্ছিংসু, ন তং অকংসূ’’তি. সপ্পিতেলনৱনীতদধিমধুফাণিতেন চেৱ সো যঞ্ঞো নিট্ঠানমগমাসীতি ৰাজা কিৰ বহিনগৰস্স চতূসু দ্ৱাৰেসু অন্তোনগৰস্স চ মজ্ঝেতি পঞ্চসু ঠানেসু মহাদানসালাযো কাৰাপেত্ৱা একেকিস্সায সালায সতসহস্সং সতসহস্সং কত্ৱা দিৱসে দিৱসে পঞ্চসতসহস্সানি ৱিস্সজ্জেত্ৱা সূৰিযুগ্গমনতো পট্ঠায তস্স তস্স কালস্স অনুৰূপেহি সহত্থেন সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা পণীতেহি সপ্পিতেলাদিসম্মিস্সেহেৱ যাগুখজ্জকভত্তব্যঞ্জনপানকাদীহি মহাজনং সন্তপ্পেসি. ভাজনানি পূৰেত্ৱা গণ্হিতুকামানং তথেৱ দাপেসি. সাযণ্হসমযে পন ৱত্থগন্ধমালাদীহি সম্পূজেসি. সপ্পিআদীনং পন মহাচাটিযো পূৰাপেত্ৱা – ‘‘যো যং পৰিভুঞ্জিতুকামো, সো তং পৰিভুঞ্জতূ’’তি অনেকসতেসু ঠানেসু ঠপাপেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সপ্পিতেলনৱনীতদধিমধুফাণিতেন চেৱ সো যঞ্ঞো নিট্ঠানমগমাসী’’তি.

৩৪৬. পহূতং সাপতেয্যং আদাযাতি বহুং ধনং গহেত্ৱা. তে কিৰ চিন্তেসুং – ‘‘অযং ৰাজা সপ্পিতেলাদীনি জনপদতো অনাহৰাপেত্ৱা অত্তনো সন্তকমেৱ নীহৰিত্ৱা মহাদানং দেতি. অম্হেহি পন ‘ৰাজা ন কিঞ্চি আহৰাপেতী’তি ন যুত্তং তুণ্হী ভৱিতুং. ন হি ৰঞ্ঞো ঘৰে ধনং অক্খযধম্মমেৱ, অম্হেসু চ অদেন্তেসু কো অঞ্ঞো ৰঞ্ঞো দস্সতি, হন্দস্স ধনং উপসংহৰামা’’তি তে গামভাগেন চ নিগমভাগেন চ নগৰভাগেন চ সাপতেয্যং সংহৰিত্ৱা সকটানি পূৰেত্ৱা ৰঞ্ঞো উপহৰিংসু. তং সন্ধায – ‘‘পহূতং সাপতেয্য’’ন্তিআদিমাহ.

৩৪৭. পুৰত্থিমেন যঞ্ঞৱাটস্সাতি পুৰত্থিমতো নগৰদ্ৱাৰে দানসালায পুৰত্থিমভাগে. যথা পুৰত্থিমদিসতো আগচ্ছন্তা খত্তিযানং দানসালায যাগুং পিৱিত্ৱা ৰঞ্ঞো দানসালায ভুঞ্জিত্ৱা নগৰং পৱিসন্তি. এৱৰূপে ঠানে পট্ঠপেসুং. দক্খিণেন যঞ্ঞৱাটস্সাতি দক্খিণতো নগৰদ্ৱাৰে দানসালায ৱুত্তনযেনেৱ দক্খিণভাগে পট্ঠপেসুং. পচ্ছিমুত্তৰেসুপি এসেৱ নযো.

৩৪৮. অহো যঞ্ঞো, অহো যঞ্ঞসম্পদাতি ব্ৰাহ্মণা সপ্পিআদীহি নিট্ঠানগমনং সুত্ৱা – ‘‘যং লোকে মধুৰং, তদেৱ সমণো গোতমো কথেতি, হন্দস্স যঞ্ঞং পসংসামা’’তি তুট্ঠচিত্তা পসংসমানা এৱমাহংসু. তুণ্হীভূতোৱ নিসিন্নো হোতীতি উপৰি ৱত্তব্বমত্থং চিন্তযমানো নিস্সদ্দোৱ নিসিন্নো হোতি. অভিজানাতি পন ভৱং গোতমোতি ইদং ব্ৰাহ্মণো পৰিহাৰেন পুচ্ছন্তো আহ. ইতৰথা হি – ‘‘কিং পন ত্ৱং, ভো গোতম, তদা ৰাজা অহোসি, উদাহু পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো’’তি এৱং উজুকমেৱ পুচ্ছযমানো অগাৰৱো ৱিয হোতি.

নিচ্চদানঅনুকুলযঞ্ঞৱণ্ণনা

৩৪৯. অত্থি পন, ভো গোতমাতি – ইদং ব্ৰাহ্মণো ‘‘সকলজম্বুদীপৱাসীনং উট্ঠায সমুট্ঠায দানং নাম দাতুং গৰুকং সকলজনপদো চ অত্তনো কম্মানি অকৰোন্তো নস্সিস্সতি, অত্থি নু খো অম্হাকম্পি ইমম্হা যঞ্ঞা অঞ্ঞো যঞ্ঞো অপ্পসমাৰম্ভতৰো চেৱ মহপ্ফলতৰো চা’’তি এতমত্থং পুচ্ছন্তো আহ. নিচ্চদানানীতি ধুৱদানানি নিচ্চভত্তানি. অনুকুলযঞ্ঞানীতি – ‘‘অম্হাকং পিতুপিতামহাদীহি পৱত্তিতানী’’তি কত্ৱা পচ্ছা দুগ্গতপুৰিসেহিপি ৱংসপৰম্পৰায পৱত্তেতব্বানি যাগানি, এৱৰূপানি কিৰ সীলৱন্তে উদ্দিস্স নিবদ্ধদানানি তস্মিং কুলে দলিদ্দাপি ন উপচ্ছিন্দন্তি.

তত্ৰিদং ৱত্থু – অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ ঘৰে পঞ্চ নিচ্চভত্তসতানি দীযিংসু. দন্তমযসলাকানি পঞ্চসতানি অহেসুং. অথ তং কুলং অনুক্কমেন দালিদ্দিযেন অভিভূতং, একা তস্মিং কুলে দাৰিকা একসলাকতো উদ্ধং দাতুং নাসক্খি. সাপি পচ্ছা সেতৱাহনৰজ্জং গন্ত্ৱা খলং সোধেত্ৱা লদ্ধধঞ্ঞেন তং সলাকং অদাসি. একো থেৰো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং আনেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. সা ততো পট্ঠায পুন পঞ্চপি সলাকভত্তসতানি পৱত্তেসি.

দণ্ডপ্পহাৰাতি – ‘‘পটিপাটিযা তিট্ঠথ তিট্ঠথা’’তি উজুং গন্ত্ৱা গণ্হথ গণ্হথাতি চ আদীনি ৱত্ৱা দীযমানা দণ্ডপ্পহাৰাপি গলগ্গাহাপি দিস্সন্তি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, হেতু…পে… মহানিসংসতৰঞ্চাতি. এত্থ যস্মা মহাযঞ্ঞে ৱিয ইমস্মিং সলাকভত্তে ন বহূহি ৱেয্যাৱচ্চকৰেহি ৱা উপকৰণেহি ৱা অত্থো অত্থি, তস্মা এতং অপ্পট্ঠতৰং. যস্মা চেত্থ ন বহূনং কম্মচ্ছেদৱসেন পীড়াসঙ্খাতো সমাৰম্ভো অত্থি, তস্মা অপ্পসমাৰম্ভতৰং. যস্মা চেতং সঙ্ঘস্স যিট্ঠং পৰিচ্চত্তং, তস্মা যঞ্ঞন্তি ৱুত্তং, যস্মা পন ছড়ঙ্গসমন্নাগতায দক্খিণায মহাসমুদ্দে উদকস্সেৱ ন সুকৰং পুঞ্ঞাভিসন্দস্স পমাণং কাতুং, ইদঞ্চ তথাৱিধং. তস্মা তং মহপ্ফলতৰঞ্চ মহানিসংসতৰঞ্চাতি ৱেদিতব্বং. ইদং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ইদম্পি নিচ্চভত্তং উট্ঠায সমুট্ঠায দদতো দিৱসে দিৱসে একস্স কম্মং নস্সতি. নৱনৱো উস্সাহো চ জনেতব্বো হোতি, অত্থি নু খো ইতোপি অঞ্ঞো যঞ্ঞো অপ্পট্ঠতৰো চ অপ্পসমাৰম্ভতৰো চাতি. তস্মা ‘‘অত্থি পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা সলাকভত্তে কিচ্চপৰিযোসানং নত্থি, একেন উট্ঠায সমুট্ঠায অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৱা সংৱিধাতব্বমেৱ. ৱিহাৰদানে পন কিচ্চপৰিযোসানং অত্থি. পণ্ণসালং ৱা হি কাৰেতুং কোটিধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা মহাৱিহাৰং ৱা, একৱাৰং ধনপৰিচ্চাগং কত্ৱা কাৰিতং সত্তট্ঠৱস্সানিপি ৱস্সসতম্পি ৱস্সসহস্সম্পি গচ্ছতিযেৱ. কেৱলং জিণ্ণপতিতট্ঠানে পটিসঙ্খৰণমত্তমেৱ কাতব্বং হোতি. তস্মা ইদং ৱিহাৰদানং সলাকভত্ততো অপ্পট্ঠতৰং অপ্পসমাৰম্ভতৰঞ্চ হোতি. যস্মা পনেত্থ সুত্তন্তপৰিযাযেন যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতাযাতি আদযো নৱানিসংসা ৱুত্তা, খন্ধকপৰিযাযেন.

‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;

সিৰিংসপে চ মকসে চ, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.

ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;

লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.

ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;

তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো;

ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে.

তস্মা অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ;

দদেয উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.

তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. (চূড়ৱ. ২৯৫);

সত্তৰসানিসংসা ৱুত্তা. তস্মা এতং সলাকভত্ততো মহপ্ফলতৰঞ্চ মহানিসংসতৰঞ্চাতি ৱেদিতব্বং. সঙ্ঘস্স পন পৰিচ্চত্তত্তাৱ যঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি. ইদম্পি সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘ধনপৰিচ্চাগং কত্ৱা ৱিহাৰদানং নাম দুক্কৰং, অত্তনো সন্তকা হি কাকণিকাপি পৰস্স দুপ্পৰিচ্চজা, হন্দাহং ইতোপি অপ্পট্ঠতৰঞ্চ অপ্পসমাৰম্ভতৰঞ্চ যঞ্ঞং পুচ্ছামী’’তি. ততো তং পুচ্ছন্তো – ‘‘অত্থি পন ভো’’তিআদিমাহ.

৩৫০-৩৫১. তত্থ যস্মা সকিং পৰিচ্চত্তেপি ৱিহাৰে পুনপ্পুনং ছাদনখণ্ডফুল্লপ্পটিসঙ্খৰণাদিৱসেন কিচ্চং অত্থিযেৱ, সৰণং পন একভিক্খুস্স ৱা সন্তিকে সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা সকিং গহিতং গহিতমেৱ হোতি, নত্থি তস্স পুনপ্পুনং কত্তব্বতা, তস্মা তং ৱিহাৰদানতো অপ্পট্ঠতৰঞ্চ অপ্পসমাৰম্ভতৰঞ্চ হোতি. যস্মা চ সৰণগমনং নাম তিণ্ণং ৰতনানং জীৱিতপৰিচ্চাগমযং পুঞ্ঞকম্মং সগ্গসম্পত্তিং দেতি, তস্মা মহপ্ফলতৰঞ্চ মহানিসংসতৰঞ্চাতি ৱেদিতব্বং. তিণ্ণং পন ৰতনানং জীৱিতপৰিচ্চাগৱসেন যঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি.

৩৫২. ইদং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অত্তনো জীৱিতং নাম পৰস্স পৰিচ্চজিতুং দুক্কৰং, অত্থি নু খো ইতোপি অপ্পট্ঠতৰো যঞ্ঞো’’তি ততো তং পুচ্ছন্তো পুন ‘‘অত্থি পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ. তত্থ পাণাতিপাতা ৱেৰমণীতিআদীসু ৱেৰমণী নাম ৱিৰতি. সা তিৱিধা হোতি – সম্পত্তৱিৰতি, সমাদানৱিৰতি সেতুঘাতৱিৰতীতি. তত্থ যো সিক্খাপদানি অগহেত্ৱাপি কেৱলং অত্তনো জাতিগোত্তকুলাপদেসাদীনি অনুস্সৰিত্ৱা – ‘‘ন মে ইদং পতিৰূপ’’ন্তি পাণাতিপাতাদীনি ন কৰোতি, সম্পত্তৱত্থুং পৰিহৰতি. ততো আৰকা ৱিৰমতি. তস্স সা ৱিৰতি সম্পত্তৱিৰতীতি ৱেদিতব্বা.

‘‘অজ্জতগ্গে জীৱিতহেতুপি পাণং ন হনামী’’তি ৱা ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰমামী’’তি ৱা ‘‘ৱেৰমণিং সমাদিযামী’’তি ৱা এৱং সিক্খাপদানি গণ্হন্তস্স পন ৱিৰতি সমাদানৱিৰতীতি ৱেদিতব্বা.

অৰিযসাৱকানং পন মগ্গসম্পযুত্তা ৱিৰতি সেতুঘাতৱিৰতি নাম. তত্থ পুৰিমা দ্ৱে ৱিৰতিযো যং ৱোৰোপনাদিৱসেন ৱীতিক্কমিতব্বং জীৱিতিন্দ্ৰিযাদিৱত্থু, তং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তন্তি. পচ্ছিমা নিব্বানাৰম্মণাৱ. এত্থ চ যো পঞ্চ সিক্খাপদানি একতো গণ্হতি, তস্স একস্মিং ভিন্নে সব্বানি ভিন্নানি হোন্তি. যো একেকং গণ্হতি, সো যং ৱীতিক্কমতি, তদেৱ ভিজ্জতি. সেতুঘাতৱিৰতিযা পন ভেদো নাম নত্থি, ভৱন্তৰেপি হি অৰিযসাৱকো জীৱিতহেতুপি নেৱ পাণং হনতি ন সুৰং পিৱতি. সচেপিস্স সুৰঞ্চ খীৰঞ্চ মিস্সেত্ৱা মুখে পক্খিপন্তি, খীৰমেৱ পৱিসতি, ন সুৰা. যথা কিং? কোঞ্চসকুণানং খীৰমিস্সকে উদকে খীৰমেৱ পৱিসতি? ন উদকং. ইদং যোনিসিদ্ধন্তি চে, ইদং ধম্মতাসিদ্ধন্তি চ ৱেদিতব্বং. যস্মা পন সৰণগমনে দিট্ঠিউজুককৰণং নাম ভাৰিযং. সিক্খাপদসমাদানে পন ৱিৰতিমত্তকমেৱ. তস্মা এতং যথা ৱা তথা ৱা গণ্হন্তস্সাপি সাধুকং গণ্হন্তস্সাপি অপ্পট্ঠতৰঞ্চ অপ্পসমাৰম্ভতৰঞ্চ. পঞ্চসীলসদিসস্স পন দানস্স অভাৱতো এত্থ মহপ্ফলতা মহানিসংসতা চ ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, দানানি মহাদানানি অগ্গঞ্ঞানি ৰত্তঞ্ঞানি ৱংসঞ্ঞানি পোৰাণানি অসংকিণ্ণানি অসংকিণ্ণপুব্বানি ন সঙ্কিযন্তি ন সঙ্কিযিস্সন্তি অপ্পটিকুট্ঠানি সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি. পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অপৰিমাণানং সত্তানং অভযং দেতি, অৱেৰং দেতি অব্যাপজ্ঝং দেতি. অপৰিমাণানং সত্তানং অভযং দত্ৱা অৱেৰং দত্ৱা অব্যাপজ্ঝং দত্ৱা অপৰিমাণস্স অভযস্স অৱেৰস্স অব্যাপজ্ঝস্স ভাগী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং দানং মহাদানং…পে… ৱিঞ্ঞূহীতি.

পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অদিন্নাদানং পহায…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায…পে… মুসাৱাদং পহায…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায…পে… ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ দানানি মহাদানানি অগ্গঞ্ঞানি…পে… ৱিঞ্ঞূহী’’তি (অ. নি. ৮.৩৯).

ইদঞ্চ পন সীলপঞ্চকং – ‘‘অত্তসিনেহঞ্চ জীৱিতসিনেহঞ্চ পৰিচ্চজিত্ৱা ৰক্খিস্সামী’’তি সমাদিন্নতায যঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি. তত্থ কিঞ্চাপি পঞ্চসীলতো সৰণগমনমেৱ জেট্ঠকং, ইদং পন সৰণগমনেযেৱ পতিট্ঠায ৰক্খিতসীলৱসেন মহপ্ফলন্তি ৱুত্তং.

৩৫৩. ইদম্পি সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘পঞ্চসীলং নাম ৰক্খিতুং গৰুকং, অত্থি নু খো অঞ্ঞং কিঞ্চি ঈদিসমেৱ হুত্ৱা ইতো অপ্পট্ঠতৰঞ্চ মহপ্ফলতৰঞ্চা’’তি. ততো তং পুচ্ছন্তো পুনপি – ‘‘অত্থি পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ. অথস্স ভগৱা তিৱিধসীলপাৰিপূৰিযং ঠিতস্স পঠমজ্ঝানাদীনং যঞ্ঞানং অপ্পট্ঠতৰঞ্চ মহপ্ফলতৰঞ্চ দস্সেতুকামো বুদ্ধুপ্পাদতো পট্ঠায দেসনং আৰভন্তো ‘‘ইধ ব্ৰাহ্মণা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা হেট্ঠা ৱুত্তেহি গুণেহি সমন্নাগতো পঠমং ঝানং, পঠমজ্ঝানাদীসু ঠিতো দুতিযজ্ঝানাদীনি নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা তানি অপ্পট্ঠানি অপ্পসমাৰম্ভানি. যস্মা পনেত্থ পঠমজ্ঝানং একং কপ্পং ব্ৰহ্মলোকে আযুং দেতি. দুতিযং অট্ঠকপ্পে. ততিযং চতুসট্ঠিকপ্পে. চতুত্থং পঞ্চকপ্পসতানি. তদেৱ আকাসানঞ্চাযতনাদিসমাপত্তিৱসেন ভাৱিতং ৱীসতি, চত্তালীসং, সট্ঠি, চতুৰাসীতি চ কপ্পসহস্সানি আযুং দেতি; তস্মা মহপ্ফলতৰঞ্চ মহানিসংসতৰঞ্চ. নীৱৰণাদীনং পন পচ্চনীকানং ধম্মানং পৰিচ্চত্তত্তা তং যঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং.

ৱিপস্সনাঞাণম্পি যস্মা চতুত্থজ্ঝানপৰিযোসানেসু গুণেসু পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা অপ্পট্ঠং অপ্পসমাৰম্ভং; ৱিপস্সনাসুখসদিসস্স পন সুখস্স অভাৱা মহপ্ফলং. পচ্চনীককিলেসপৰিচ্চাগতো যঞ্ঞোতি. মনোমযিদ্ধিপি যস্মা ৱিপস্সনাঞাণে পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা অপ্পট্ঠা অপ্পসমাৰম্ভা; অত্তনো সদিসৰূপনিম্মানসমত্থতায মহপ্ফলা. অত্তনো পচ্চনীককিলেসপৰিচ্চাগতো যঞ্ঞো. ইদ্ধিৱিধঞাণাদীনিপি যস্মা মনোমযঞাণাদীসু পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা অপ্পট্ঠানি অপ্পসমাৰম্ভানি, অত্তনো অত্তনো পচ্চনীককিলেসপ্পহানতো যঞ্ঞো. ইদ্ধিৱিধং পনেত্থ নানাৱিধৱিকুব্বনদস্সনসমত্থতায. দিব্বসোতং দেৱমনুস্সানং সদ্দসৱনসমত্থতায; চেতোপৰিযঞাণং পৰেসং সোড়সৱিধচিত্তজাননসমত্থতায; পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানসমনুস্সৰণসমত্থতায; দিব্বচক্খু ইচ্ছিতিচ্ছিতৰূপদস্সনসমত্থতায; আসৱক্খযঞাণং অতিপণীতলোকুত্তৰমগ্গসুখনিপ্ফাদনসমত্থতায মহপ্ফলন্তি ৱেদিতব্বং. যস্মা পন অৰহত্ততো ৱিসিট্ঠতৰো অঞ্ঞো যঞ্ঞো নাম নত্থি, তস্মা অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসনং সমাপেন্তো – ‘‘অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণা’’তিআদিমাহ.

কূটদন্তউপাসকত্তপটিৱেদনাৱণ্ণনা

৩৫৪-৩৫৮. এৱং ৱুত্তেতি এৱং ভগৱতা ৱুত্তে দেসনায পসীদিত্ৱা সৰণং গন্তুকামো কূটদন্তো ব্ৰাহ্মণো – ‘এতং অভিক্কন্তং ভো, গোতমা’তিআদিকং ৱচনং অৱোচ. উপৱাযতূতি উপগন্ত্ৱা সৰীৰদৰথং নিব্বাপেন্তো তনুসীতলো ৱাতো ৱাযতূতি. ইদঞ্চ পন ৱত্ৱা ব্ৰাহ্মণো পুৰিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, তাত, যঞ্ঞৱাটং পৱিসিত্ৱা সব্বে তে পাণযো বন্ধনা মোচেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা তথা কত্ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘মুত্তা ভো, তে পাণযো’’তি আৰোচেসি. যাৱ ব্ৰাহ্মণো তং পৱত্তিং ন সুণি, ন তাৱ ভগৱা ধম্মং দেসেসি. কস্মা? ‘‘ব্ৰাহ্মণস্স চিত্তে আকুলভাৱো অত্থী’’তি. সুত্ৱা পনস্স ‘‘বহূ ৱত মে পাণা মোচিতা’’তি চিত্তচাৰো ৱিপ্পসীদতি. ভগৱা তস্স ৱিপ্পসন্নমনতং ঞত্ৱা ধম্মদেসনং আৰভি. তং সন্ধায – ‘‘অথ খো ভগৱা’’তিআদি ৱুত্তং. পুন ‘কল্লচিত্ত’ন্তিআদি আনুপুব্বিকথানুভাৱেন ৱিক্খম্ভিতনীৱৰণতং সন্ধায ৱুত্তং. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি.

ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং

কূটদন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.