৪. সোণদণ্ডসুত্তৱণ্ণনা

৩০০. এৱং মে সুতং…পে… অঙ্গেসূতি সোণদণ্ডসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা. অঙ্গেসূতি অঙ্গা নাম অঙ্গপাসাদিকতায এৱং লদ্ধৱোহাৰা জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰূড়্হিসদ্দেন অঙ্গাতি ৱুচ্চতি, তস্মিং অঙ্গেসু জনপদে. চাৰিকন্তি ইধাপি অতুৰিতচাৰিকা চেৱ নিবদ্ধচাৰিকা চ অধিপ্পেতা. তদা কিৰ ভগৱতো দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তস্স সোণদণ্ডো ব্ৰাহ্মণো ঞাণজালস্স অন্তো পঞ্ঞাযিত্থ. অথ ভগৱা অযং ব্ৰাহ্মণো ময্হং ঞাণজালে পঞ্ঞাযতি. ‘অত্থি নু খ্ৱস্সুপনিস্সযো’তি ৱীমংসন্তো অদ্দস. ‘মযি তত্থ গতে এতস্স অন্তেৱাসিনো দ্ৱাদসহাকাৰেহি ব্ৰাহ্মণস্স ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা মম সন্তিকে আগন্তুং ন দস্সন্তি. সো পন তেসং ৱাদং ভিন্দিত্ৱা একূনতিংস আকাৰেহি মম ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা মং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি. সো পঞ্হৱিস্সজ্জনপৰিযোসানে সৰণং গমিস্সতী’তি, দিস্ৱা পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱাৰো তং জনপদং পটিপন্নো. তেন ৱুত্তং – অঙ্গেসু চাৰিকং চৰমানো…পে… যেন চম্পা তদৱসৰীতি.

গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰেতি তস্স চম্পানগৰস্স অৱিদূৰে গগ্গৰায নাম ৰাজগ্গমহেসিযা খণিতত্তা গগ্গৰাতি লদ্ধৱোহাৰা পোক্খৰণী অত্থি. তস্সা তীৰে সমন্ততো নীলাদিপঞ্চৱণ্ণকুসুমপটিমণ্ডিতং মহন্তং চম্পকৱনং. তস্মিং ভগৱা কুসুমগন্ধসুগন্ধে চম্পকৱনে ৱিহৰতি. তং সন্ধায গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰেতি ৱুত্তং. মাগধেন সেনিযেন বিম্বিসাৰেনাতি এত্থ সো ৰাজা মগধানং ইস্সৰত্তা মাগধো. মহতিযা সেনায সমন্নাগতত্তা সেনিযো. বিম্বীতি সুৱণ্ণং. তস্মা সাৰসুৱণ্ণসদিসৱণ্ণতায বিম্বিসাৰোতি ৱুচ্চতি.

৩০১-৩০২. বহূ বহূ হুত্ৱা সংহতাতি সঙ্ঘা. একেকিস্সায দিসায সঙ্ঘো এতেসং অত্থীতি সঙ্ঘী. পুব্বে নগৰস্স অন্তো অগণা বহি নিক্খমিত্ৱা গণতং পত্তাতি গণীভূতা. খত্তং আমন্তেসীতি. খত্তা ৱুচ্চতি পুচ্ছিতপঞ্হে ব্যাকৰণসমত্থো মহামত্তো, তং আমন্তেসি আগমেন্তূতি মুহুত্তং পটিমানেন্তু, মা গচ্ছন্তূতি ৱুত্তং হোতি.

সোণদণ্ডগুণকথা

৩০৩. নানাৱেৰজ্জকানন্তি নানাৱিধেসু ৰজ্জেসু, অঞ্ঞেসু অঞ্ঞেসু কাসিকোসলাদীসু ৰজ্জেসু জাতা, তানি ৱা তেসং নিৱাসা, ততো ৱা আগতাতি নানাৱেৰজ্জকা, তেসং নানাৱেৰজ্জকানং. কেনচিদেৱ কৰণীযেনাতি তস্মিং কিৰ নগৰে দ্ৱীহি কৰণীযেহি ব্ৰাহ্মণা সন্নিপতন্তি – যঞ্ঞানুভৱনত্থং ৱা মন্তসজ্ঝাযনত্থং ৱা. তদা চ তস্মিং নগৰে যমঞ্ঞা নত্থি. সোণদণ্ডস্স পন সন্তিকে মন্তসজ্ঝাযনত্থং এতে সন্নিপতিতা. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘কেনচিদেৱ কৰণীযেনা’’তি. তে তস্স গমনং সুত্ৱা চিন্তেসুং – ‘‘অযং সোণদণ্ডো উগ্গতব্ৰাহ্মণো যেভুয্যেন চ অঞ্ঞে ব্ৰাহ্মণা সমণং গোতমং সৰণং গতা, অযমেৱ ন গতো. স্ৱাযং সচে তত্থ গমিস্সতি, অদ্ধা সমণস্স গোতমস্স আৱট্টনিযা মাযায আৱট্টিতো, তং সৰণং গমিস্সতি. ততো এতস্সাপি গেহদ্ৱাৰে ব্ৰাহ্মণানং সন্নিপাতো ন ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘হন্দস্স গমনন্তৰাযং কৰোমা’’তি সম্মন্তযিত্ৱা তত্থ অগমংসু. তং সন্ধায – অথ খো তে ব্ৰাহ্মণাতিআদি ৱুত্তং.

তত্থ ইমিনাপঙ্গেনাতি ইমিনাপি কাৰণেন. এৱং এতং কাৰণং ৱত্ৱা পুন – ‘‘অত্তনো ৱণ্ণে ভঞ্ঞমানে অতুস্সনকসত্তো নাম নত্থি. হন্দস্স ৱণ্ণং ভণনেন গমনং নিৱাৰেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা ভৱঞ্হি সোণদণ্ডো উভতো সুজাতোতিআদীনি কাৰণানি আহংসু.

উভতোতি দ্ৱীহি পক্খেহি. মাতিতো চ পিতিতো চাতি ভোতো মাতা ব্ৰাহ্মণী, মাতুমাতা ব্ৰাহ্মণী, তস্সাপি মাতা ব্ৰাহ্মণী; পিতা ব্ৰাহ্মণো, পিতুপিতা ব্ৰাহ্মণো, তস্সাপি পিতা ব্ৰাহ্মণোতি, এৱং ভৱং উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ. সংসুদ্ধগহণিকোতি সংসুদ্ধা তে মাতুগহণী কুচ্ছীতি অত্থো. সমৱেপাকিনিযা গহণিযাতি এত্থ পন কম্মজতেজোধাতু ‘‘গহণী’’তি ৱুচ্চতি.

যাৱ সত্তমা পিতামহযুগাতি এত্থ পিতুপিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৱুচ্চতি. অভিলাপমত্তমেৱ চেতং. অত্থতো পন পিতামহোযেৱ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা. এৱং যাৱ সত্তমো পুৰিসো, তাৱ সংসুদ্ধগহণিকো. অথ ৱা অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৱাদেনাতি দস্সেন্তি. অক্খিত্তোতি – ‘‘অপনেথ এতং, কিং ইমিনা’’তি এৱং অক্খিত্তো অনৱক্খিত্তো. অনুপকুট্ঠোতি ন উপকুট্ঠো, ন অক্কোসং ৱা নিন্দং ৱা লদ্ধপুব্বো. কেন কাৰণেনাতি? জাতিৱাদেন. ইতিপি – ‘‘হীনজাতিকো এসো’’তি এৱৰূপেন ৱচনেনাতি অত্থো.

অড্ঢোতি ইস্সৰো. মহদ্ধনোতি মহতা ধনেন সমন্নাগতো. ভৱতো হি গেহে পথৱিযং পংসুৱালিকা ৱিয বহুধনং, সমণো পন গোতমো অধনো ভিক্খায উদৰং পূৰেত্ৱা যাপেতীতি দস্সেন্তি. মহাভোগোতি পঞ্চকামগুণৱসেন মহাউপভোগো. এৱং যং যং গুণং ৱদন্তি, তস্স তস্স পটিপক্খৱসেন ভগৱতো অগুণংযেৱ দস্সেমাতি মঞ্ঞমানা ৱদন্তি.

অভিৰূপোতি অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি অভিৰূপো অধিকৰূপো. দস্সনীযোতি দিৱসম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিকৰণতো দস্সনযোগ্গো. দস্সনেনেৱ চিত্তপসাদজননতো পাসাদিকো. পোক্খৰতা ৱুচ্চতি সুন্দৰভাৱো, ৱণ্ণস্স পোক্খৰতা ৱণ্ণপোক্খৰতা, তায ৱণ্ণসম্পত্তিযা যুত্তোতি অত্থো. পোৰাণা পনাহু – ‘‘পোক্খৰন্তি সৰীৰং ৱদন্তি, ৱণ্ণং ৱণ্ণমেৱা’’তি. তেসং মতেন ৱণ্ণঞ্চ পোক্খৰঞ্চ ৱণ্ণপোক্খৰানি. তেসং ভাৱো ৱণ্ণপোক্খৰতা. ইতি পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি উত্তমেন পৰিসুদ্ধেন ৱণ্ণেন চেৱ সৰীৰসণ্ঠানসম্পত্তিযা চাতি অত্থো. ব্ৰহ্মৱণ্ণীতি সেট্ঠৱণ্ণী. পৰিসুদ্ধৱণ্ণেসুপি সেট্ঠেন সুৱণ্ণৱণ্ণেন সমন্নাগতোতি অত্থো. ব্ৰহ্মৱচ্ছসীতি মহাব্ৰহ্মুনো সৰীৰসদিসেনেৱ সৰীৰেন সমন্নাগতো. অখুদ্দাৱকাসো দস্সনাযাতি ‘‘ভোতো সৰীৰে দস্সনস্স ওকাসো ন খুদ্দকো মহা, সব্বানেৱ তে অঙ্গপচ্চঙ্গানি দস্সনীযানেৱ, তানি চাপি মহন্তানেৱা’’তি দীপেন্তি.

সীলমস্স অত্থীতি সীলৱা. ৱুদ্ধং ৱদ্ধিতং সীলমস্সাতি ৱুদ্ধসীলী. ৱুদ্ধসীলেনাতি ৱুদ্ধেন ৱদ্ধিতেন সীলেন. সমন্নাগতোতি যুত্তো. ইদং ৱুদ্ধসীলীপদস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বমেতং পঞ্চসীলমত্তমেৱ সন্ধায ৱদন্তি.

কল্যাণৱাচোতিআদীসু কল্যাণা সুন্দৰা পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা ৱাচা অস্সাতি কল্যাণৱাচো. কল্যাণং মধুৰং ৱাক্কৰণং অস্সাতি কল্যাণৱাক্কৰণো. ৱাক্কৰণন্তি উদাহৰণঘোসো. গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পুৰে ভৱাতি পোৰী. পুৰে ৱা ভৱত্তা পোৰী. পোৰিযা নাগৰিকিত্থিযা সুখুমালত্তনেন সদিসাতি পোৰী, তায পোৰিযা. ৱিস্সট্ঠাযাতি অপলিবুদ্ধায সন্দিট্ঠৱিলম্বিতাদিদোসৰহিতায. অনেলগলাযাতি এলগড়েনৱিৰহিতায. যস্স কস্সচি হি কথেন্তস্স এলা গড়ন্তি, লালা ৱা পগ্ঘৰন্তি, খেড়ফুসিতানি ৱা নিক্খমন্তি, তস্স ৱাচা এলগড়ং নাম হোতি, তব্বিপৰিতাযাতি অত্থো. অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযাতি আদিমজ্ঝপৰিযোসানং পাকটং কত্ৱা ভাসিতত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনসমত্থায.

জিণ্ণোতি জৰাজিণ্ণতায জিণ্ণো. ৱুদ্ধোতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৱুদ্ধিভাৱমৰিযাদপ্পত্তো. মহল্লকোতি জাতিমহল্লকতায সমন্নাগতো. চিৰকালপ্পসুতোতি ৱুত্তং হোতি. অদ্ধগতোতি অদ্ধানং গতো, দ্ৱে তযো ৰাজপৰিৱট্টে অতীতোতি অধিপ্পাযো. ৱযোঅনুপ্পত্তোতি পচ্ছিমৱযং সম্পত্তো, পচ্ছিমৱযো নাম ৱস্সসতস্স পচ্ছিমো ততিযভাগো.

অপি চ জিণ্ণোতি পোৰাণো, চিৰকালপ্পৱত্তকুলন্ৱযোতি ৱুত্তং হোতি. ৱুদ্ধোতি সীলাচাৰাদিগুণৱুদ্ধিযা যুত্তো. মহল্লকোতি ৱিভৱমহন্তায সমন্নাগতো. অদ্ধগতোতি মগ্গপ্পটিপন্নো ব্ৰাহ্মণানং ৱতচৰিযাদিমৰিযাদং অৱীতিক্কম্ম চৰণসীলো. ৱযোঅনুপ্পত্তোতি জাতিৱুদ্ধভাৱম্পি অন্তিমৱযং অনুপ্পত্তো.

বুদ্ধগুণকথা

৩০৪. এৱং ৱুত্তেতি এৱং তেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱুত্তে. সোণদণ্ডো – ‘‘ইমে ব্ৰাহ্মণা জাতিআদীহি মম ৱণ্ণং ৱদন্তি, ন খো পন মেতং যুত্তং অত্তনো ৱণ্ণে ৰজ্জিতুং. হন্দাহং এতেসং ৱাদং ভিন্দিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স মহন্তভাৱং ঞাপেত্ৱা এতেসং তত্থ গমনং কৰোমী’’তি চিন্তেত্ৱা তেন হি – ভো মমপি সুণাথাতিআদিমাহ. তত্থ যেপি উভতো সুজাতোতি আদযো অত্তনো গুণেহি সদিসা গুণা তেপি; ‘‘কো চাহং কে চ সমণস্স গোতমস্স জাতিসম্পত্তিআদযো গুণা’’তি অত্তনো গুণেহি উত্তৰিতৰেযেৱ মঞ্ঞমানো, ইতৰে পন একন্তেনেৱ ভগৱতো মহন্তভাৱদীপনত্থং পকাসেতি.

মযমেৱ অৰহামাতি এৱং নিযামেন্তোৱেত্থ ইদং দীপেতি – ‘‘যদি গুণমহন্ততায উপসঙ্কমিতব্বো নাম হোতি. যথা হি সিনেৰুং উপনিধায সাসপো, মহাসমুদ্দং উপনিধায গোপদকং, সত্তসু মহাসৰেসু উদকং উপনিধায উস্সাৱবিন্দু পৰিত্তো লামকো. এৱমেৱ সমণস্স গোতমস্স জাতিসম্পত্তিআদযোপি গুণে উপনিধায অম্হাকং গুণা পৰিত্তা লামকা; তস্মা মযমেৱ অৰহাম তং ভৱন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

মহন্তং ঞাতিসংঘং ওহাযাতি মাতিপক্খে অসীতিকুলসহস্সানি, পিতিপক্খে অসীতিকুলসহস্সানীতি এৱং সট্ঠিকুলসতসহস্সং ওহায পব্বজিতো.

ভূমিগতঞ্চ ৱেহাসট্ঠঞ্চাতি এত্থ ৰাজঙ্গণে চেৱ উয্যানে চ সুধামট্ঠপোক্খৰণিযো সত্তৰতনানং পূৰেত্ৱা ভূমিযং ঠপিতং ধনং ভূমিগতং নাম. পাসাদনিযূহাদযো পৰিপূৰেত্ৱা ঠপিতং ৱেহাসট্ঠং নাম. এতং তাৱ কুলপৰিযাযেন আগতং. তথাগতস্স পন জাতদিৱসেযেৱ সঙ্খো, এলো, উপ্পলো, পুণ্ডৰীকোতি চত্তাৰো নিধযো উগ্গতা. তেসু সঙ্খো গাৱুতিকো, এলো অড্ঢযোজনিকো, উপ্পলো তিগাৱুতিকো, পুণ্ডৰীকো যোজনিকো. তেসুপি গহিতং গহিতং পূৰতিযেৱ, ইতি ভগৱা পহূতং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ওহায পব্বজিতোতি ৱেদিতব্বো.

দহৰোৱ সমানোতি তৰুণোৱ সমানো. সুসুকাড়কেসোতি সুট্ঠু কাড়কেসো, অঞ্জনৱণ্ণসদিসকেসো হুত্ৱা ৱাতি অত্থো. ভদ্ৰেনাতি ভদ্দকেন. পঠমেন ৱযসাতি তিণ্ণং ৱযানং পঠমৱযেন. অকামকানন্তি অনিচ্ছমানানং. অনাদৰত্থে সামিৱচনং. অস্সূনি মুখে এতেসন্তি অস্সুমুখা, তেসং অস্সুমুখানং, অস্সূহি কিলিন্নমুখানন্তি অত্থো. ৰুদন্তানন্তি কন্দিত্ৱা ৰোদমানানং. অখুদ্দাৱকাসোতি এত্থ ভগৱতো অপৰিমাণোযেৱ দস্সনায ওকাসোতি ৱেদিতব্বো.

তত্ৰিদং ৱত্থু – ৰাজগহে কিৰ অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো সমণস্স গোতমস্স পমাণং গহেতুং ন সক্কোতীতি সুত্ৱা ভগৱতো পিণ্ডায পৱিসনকালে সট্ঠিহত্থং ৱেড়ুং গহেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰস্স বহি ঠত্ৱা সম্পত্তে ভগৱতি ৱেড়ুং গহেত্ৱা সমীপে অট্ঠাসি. ৱেড়ু ভগৱতো জাণুকমত্তং পাপুণি. পুন দিৱসে দ্ৱে ৱেড়ূ ঘটেত্ৱা সমীপে অট্ঠাসি. ভগৱাপি দ্ৱিন্নং ৱেড়ূনং উপৰি কটিমত্তমেৱ পঞ্ঞাযমানো – ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কিং কৰোসী’’তি আহ. তুম্হাকং পমাণং গণ্হামীতি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, সচেপি ত্ৱং সকলচক্কৱাড়গব্ভং পূৰেত্ৱা ঠিতে ৱেড়ূ ঘটেত্ৱা আগমিস্সসি, নেৱ মে পমাণং গহেতুং সক্খিস্সসি. ন হি মযা চত্তাৰি অসঙ্খ্যেযানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ তথা পাৰমিযো পূৰিতা, যথা মে পৰো পমাণং গণ্হেয্য, অতুলো, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো অপ্পমেয্যো’’তি ৱত্ৱা ধম্মপদে গাথমাহ –

‘‘তে তাদিসে পূজযতো, নিব্বুতে অকুতোভযে;

ন সক্কা পুঞ্ঞং সঙ্খাতুং, ইমেত্তমপি কেনচী’’তি. (ধ. প. ৩৬);

গাথাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতং পিৱিংসু.

অপৰম্পি ৱত্থু – ৰাহু কিৰ অসুৰিন্দো চত্তাৰি যোজনসহস্সানি অট্ঠ চ যোজনসতানি উচ্চো. বাহন্তৰমস্স দ্ৱাদসযোজনসতানি. বহলন্তৰেন ছ যোজনসতানি. হত্থতলপাদতলানং পুথুলতো তীণি যোজনসতানি. অঙ্গুলিপব্বানি পণ্ণাসযোজনানি. ভমুকন্তৰং পণ্ণাসযোজনং. মুখং দ্ৱিযোজনসতং তিযোজনসতগম্ভীৰং তিযোজনসতপৰিমণ্ডলং. গীৱা তিযোজনসতং. নলাটং তিযোজনসতং. সীসং নৱযোজনসতং. ‘‘সো অহং উচ্চোস্মি, সত্থাৰং ওনমিত্ৱা ওলোকেতুং ন সক্খিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা নাগচ্ছি. সো একদিৱসং ভগৱতো ৱণ্ণং সুত্ৱা – ‘‘যথাকথঞ্চ ওলোকেস্সামী’’তি আগতো.

অথ ভগৱা তস্সজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা – ‘‘চতূসু ইৰিযাপথেসু কতৰেন দস্সেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ঠিতকো নাম নীচোপি উচ্চো ৱিয পঞ্ঞাযতি. নিপন্নোৱস্স অত্তানং দস্সেস্সামী’’তি ‘‘আনন্দ, গন্ধকুটিপৰিৱেণে মঞ্চকং পঞ্ঞাপেহী’’তি ৱত্ৱা তত্থ সীহসেয্যং কপ্পেসি. ৰাহু আগন্ত্ৱা নিপন্নং ভগৱন্তং গীৱং উন্নামেত্ৱা নভমজ্ঝে পুণ্ণচন্দং ৱিয উল্লোকেসি. কিমিদং অসুৰিন্দাতি চ ৱুত্তে – ‘‘ভগৱা ওনমিত্ৱা ওলোকেতুং ন সক্খিস্সামী’’তি নাগচ্ছিন্তি. ন মযা, অসুৰিন্দ, অধোমুখেন পাৰমিযো পূৰিতা. উদ্ধগ্গমেৱ কত্ৱা দানং দিন্নন্তি. তং দিৱসং ৰাহু সৰণং অগমাসি. এৱং ভগৱা অখুদ্দাৱকাসো দস্সনায.

চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন সীলৱা, তং পন সীলং অৰিযং উত্তমং পৰিসুদ্ধং. তেনাহ – ‘‘অৰিযসীলী’’তি. তদেতং অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং. তেনাহ – ‘‘কুসলসীলী’’তি. কুসলসীলেনাতি ইদমস্স ৱেৱচনং.

বহূনং আচৰিযপাচৰিযোতি ভগৱতো একেকায ধম্মদেসনায চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অপৰিমাণাপি দেৱমনুস্সা মগ্গফলামতং পিৱন্তি, তস্মা বহূনং আচৰিযো. সাৱকৱেনেয্যানং পন পাচৰিযোতি.

খীণকামৰাগোতি এত্থ কামং ভগৱতো সব্বেপি কিলেসা খীণা. ব্ৰাহ্মণো পন তে ন জানাতি. অত্তনো জাননট্ঠানেযেৱ গুণং কথেতি. ৱিগতচাপল্লোতি – ‘‘পত্তমণ্ডনা চীৱৰমণ্ডনা সেনাসনমণ্ডনা ইমস্স ৱা পূতিকাযস্স…পে… কেলনা পটিকেলনা’’তি (ৱিভ. ৮৫৪) এৱং ৱুত্তচাপল্লা ৱিৰহিতো.

অপাপপুৰেক্খাৰোতি অপাপে নৱ লোকুত্তৰধম্মে পুৰতো কত্ৱা ৱিচৰতি. ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজাযাতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানমহাকস্সপাদিভেদায ব্ৰাহ্মণপজায, এতিস্সায চ পজায পুৰেক্খাৰো. অযঞ্হি পজা সমণং গোতমং পুৰক্খত্ৱা চৰতীতি অত্থো. অপি চ অপাপপুৰেক্খাৰোতি ন পাপং পুৰেক্খাৰো ন পাপং পুৰতো কত্ৱা চৰতি, ন পাপং ইচ্ছতীতি অত্থো. কস্স? ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজায. অত্তনা সদ্ধিং পটিৱিৰুদ্ধাযপি ব্ৰাহ্মণপজায অৱিৰুদ্ধো হিতসুখত্থিকো যেৱাতি ৱুত্তং হোতি.

তিৰোৰট্ঠাতি পৰৰট্ঠতো. তিৰোজনপদাতি পৰজনপদতো. পঞ্হং পুচ্ছিতুং আগচ্ছন্তীতি খত্তিযপণ্ডিতাদযো চেৱ দেৱব্ৰহ্মনাগগন্ধব্বাদযো চ – ‘‘পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা পুচ্ছিস্সামা’’তি আগচ্ছন্তি. তত্থ কেচি পুচ্ছায ৱা দোসং ৱিস্সজ্জনসম্পটিচ্ছনে ৱা অসমত্থতং সল্লক্খেত্ৱা অপুচ্ছিত্ৱাৱ তুণ্হী নিসীদন্তি. কেচি পুচ্ছন্তি. কেসঞ্চি ভগৱা পুচ্ছায উস্সাহং জনেত্ৱা ৱিস্সজ্জেতি. এৱং সব্বেসম্পি তেসং ৱিমতিযো তীৰং পত্ৱা মহাসমুদ্দস্স ঊমিযো ৱিয ভগৱন্তং পত্ৱা ভিজ্জন্তি.

এহি স্ৱাগতৱাদীতি দেৱমনুস্সপব্বজিতগহট্ঠেসু তং তং অত্তনো সন্তিকং আগতং – ‘‘এহি স্ৱাগত’’ন্তি এৱং ৱদতীতি অত্থো. সখিলোতি তত্থ কতমং সাখল্যং? ‘‘যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তসাখল্যেন সমন্নাগতো, মুদুৱচনোতি অত্থো. সম্মোদকোতি পটিসন্থাৰকুসলো, আগতাগতানং চতুন্নং পৰিসানং – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৱে, খমনীযং, কচ্চি যাপনীয’’ন্তিআদিনা নযেন সব্বং অদ্ধানদৰথং ৱূপসমেন্তো ৱিয পঠমতৰং সম্মোদনীযং কথং কত্তাতি অত্থো. অব্ভাকুটিকোতি যথা একচ্চে পৰিসং পত্ৱা থদ্ধমুখা সঙ্কুটিতমুখা হোন্তি, ন এদিসো, পৰিসদস্সনেন পনস্স বালাতপসম্ফস্সেন ৱিয পদুমং মুখপদুমং ৱিকসতি পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকং হোতি. উত্তানমুখোতি যথা একচ্চে নিকুজ্জিতমুখা ৱিয সম্পত্তায পৰিসায ন কিঞ্চি কথেন্তি, অতিদুল্লভকথা হোন্তি, ন এৱৰূপো. সমণো পন গোতমো সুলভকথো. ন তস্স সন্তিকং আগতাগতানং – ‘‘কস্মা মযং ইধাগতা’’তি ৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জতি ধম্মং পন সুত্ৱা অত্তমনাৱ হোন্তীতি দস্সেতি. পুব্বভাসীতি ভাসন্তো চ পঠমতৰং ভাসতি, তঞ্চ খো কালযুত্তং পমাণযুত্তং অত্থনিস্সিতমেৱ ভাসতি, ন নিৰত্থককথং.

ন তস্মিং গামে ৱাতি যত্থ কিৰ ভগৱা পটিৱসতি, তত্থ মহেসক্খা দেৱতা আৰক্খং গণ্হন্তি, তং নিস্সায মনুস্সানং উপদ্দৱো ন হোতি, পংসুপিসাচকাদযোযেৱ হি মনুস্সে ৱিহেঠেন্তি, তে তাসং আনুভাৱেন দূৰং অপক্কমন্তি. অপি চ ভগৱতো মেত্তাবলেনপি ন অমনুস্সা মনুস্সে ৱিহেঠেন্তি.

সঙ্ঘীতিআদীসু অনুসাসিতব্বো সযং ৱা উপ্পাদিতো সঙ্ঘো অস্স অত্থীতি সঙ্ঘী. তাদিসো চস্স গণো অত্থীতি গণী. পুৰিমপদস্সেৱ ৱা ৱেৱচনমেতং. আচাৰসিক্খাপনৱসেন গণস্স আচৰিযোতি গণাচৰিযো. পুথুতিত্থকৰানন্তি বহূনং তিত্থকৰানং. যথা ৱা তথা ৱাতি যেন ৱা তেন ৱা অচেলকাদিমত্তকেনাপি কাৰণেন. সমুদাগচ্ছতীতি সমন্ততো উপগচ্ছতি অভিৱড্ঢতি.

অতিথি নো তে হোন্তীতি তে অম্হাকং আগন্তুকা, নৱকা পাহুনকা হোন্তীতি অত্থো. পৰিযাপুণামীতি জানামি. অপৰিমাণৱণ্ণোতি তথাৰূপেনেৱ সব্বঞ্ঞুনাপি অপ্পমেয্যৱণ্ণো – ‘‘পগেৱ মাদিসেনা’’তি দস্সেতি. ৱুত্তম্পি চেত্তং –

‘‘বুদ্ধোপি বুদ্ধস্স ভণেয্য ৱণ্ণং,

কপ্পম্পি চে অঞ্ঞমভাসমানো;

খীযেথ কপ্পো চিৰদীঘমন্তৰে,

ৱণ্ণো ন খীযেথ তথাগতস্সা’’তি.

৩০৫. ইমং পন সত্থু গুণকথং সুত্ৱা তে ব্ৰাহ্মণা চিন্তযিংসু – যথা সোণদণ্ডো ব্ৰাহ্মণো সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণে ভণতি, অনোমগুণো সো ভৱং গোতমো; এৱং তস্স গুণে জানমানেন খো পন আচৰিযেন অতিচিৰং অধিৱাসিতং, হন্দ নং অনুৱত্তামাতি অনুৱত্তিংসু. তস্মা এৱং ৱুত্তে ‘‘তে ব্ৰাহ্মণা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অলমেৱাতি যুত্তমেৱ. অপি পুটোসেনাতি পুটোসং ৱুচ্চতি পাথেয্যং, তং গহেত্ৱাপি উপসঙ্কমিতুং যুত্তমেৱাতি অত্থো. পুটংসেনাতিপি পাঠো, তস্সত্থো, পুটো অংসে অস্সাতি পুটংসো, তেন পুটংসেন. অংসেন হি পাথেয্যপুটং ৱহন্তেনাপীতি ৱুত্তং হোতি.

সোণদণ্ডপৰিৱিতক্কৱণ্ণনা

৩০৬-৩০৮. তিৰোৱনসণ্ডগতস্সাতি অন্তোৱনসণ্ডে গতস্স, ৱিহাৰব্ভন্তৰং পৱিট্ঠস্সাতি অত্থো. অঞ্জলিং পণামেত্ৱাতি এতে উভতোপক্খিকা, তে এৱং চিন্তযিংসু – ‘‘সচে নো মিচ্ছাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি – ‘কস্মা তুম্হে সমণং গোতমং ৱন্দিত্থা’তি? তেসং – ‘কিং অঞ্জলিমত্তকৰণেনাপি ৱন্দনং নাম হোতী’তি ৱক্খাম. সচে নো সম্মাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি – ‘কস্মা তুম্হে ভগৱন্তং ন ৱন্দিত্থা’তি. ‘কিং সীসেন ভূমিযং পহৰন্তেনেৱ ৱন্দনং নাম হোতি, ননু অঞ্জলিকম্মম্পি ৱন্দনং এৱা’তি ৱক্খামা’’তি. নামগোত্তন্তি ‘‘ভো, গোতম, অহং অসুকস্স পুত্তো দত্তো নাম, মিত্তো নাম, ইধাগতো’’তি ৱদন্তা নামং সাৱেন্তি নাম. ‘‘ভো, গোতম, অহং ৱাসেট্ঠো নাম, কচ্চানো নাম, ইধাগতো’’তি ৱদন্তা গোত্তং সাৱেন্তি নাম. এতে কিৰ দলিদ্দা জিণ্ণা কুলপুত্তা ‘‘পৰিসমজ্ঝে নামগোত্তৱসেন পাকটা ভৱিস্সামা’’তি এৱমকংসু. যে পন তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, তে কেৰাটিকা চেৱ অন্ধবালা চ. তত্থ কেৰাটিকা – ‘‘একং দ্ৱে কথাসল্লাপেপি কৰোন্তো ৱিস্সাসিকো হোতি, অথ ৱিস্সাসে সতি একং দ্ৱে ভিক্খা অদাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ততো অত্তানং মোচেত্ৱা তুণ্হী নিসীদন্তি. অন্ধবালা অঞ্ঞাণতাযেৱ অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৱিয যত্থ কত্থচি তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি.

ব্ৰাহ্মণপঞ্ঞত্তিৱণ্ণনা

৩০৯-৩১০. চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কন্তি ভগৱা – ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো আগতকালতো পট্ঠায অধোমুখো থদ্ধগত্তো কিং চিন্তযমানো নিসিন্নো, কিং নু খো চিন্তেতী’’তি আৱজ্জন্তো অত্তনো চেতসা তস্স চিত্তং অঞ্ঞাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞাযা’’তি. ৱিহঞ্ঞতীতি ৱিঘাতং আপজ্জতি. অনুৱিলোকেত্ৱা পৰিসন্তি ভগৱতো সকসমযে পঞ্হপুচ্ছনেন উদকে মিযমানো উক্খিপিত্ৱা থলে ঠপিতো ৱিয সমপস্সদ্ধকাযচিত্তো হুত্ৱা পৰিসং সঙ্গণ্হনত্থং দিট্ঠিসঞ্জানেনেৱ ‘‘উপধাৰেন্তু মে ভোন্তো ৱচন’’ন্তি ৱদন্তো ৱিয অনুৱিলোকেত্ৱা পৰিসং ভগৱন্তং এতদৱোচ.

৩১১-৩১৩. সুজং পগ্গণ্হন্তানন্তি যঞ্ঞযজনত্থায সুজং গণ্হন্তেসু ব্ৰাহ্মণেসু পঠমো ৱা দুতিযো ৱাতি অত্থো. সুজায দিয্যমানং মহাযাগং পটিগ্গণ্হন্তানন্তি পোৰাণা. ইতি ব্ৰাহ্মণো সকসমযৱসেন সম্মদেৱ পঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি. ভগৱা পন ৱিসেসতো উত্তমব্ৰাহ্মণস্স দস্সনত্থং – ‘‘ইমেসং পনা’’তিআদিমাহ. এতদৱোচুন্তি সচে জাতিৱণ্ণমন্তসম্পন্নো ব্ৰাহ্মণো ন হোতি, অথ কো চৰহি লোকে ব্ৰাহ্মণো ভৱিস্সতি? নাসেতি নো অযং সোণদণ্ডো, হন্দস্স ৱাদং পটিক্খিপিস্সামাতি চিন্তেত্ৱা এতদৱোচুং. অপৱদতীতি পটিক্খিপতি. অনুপক্খন্দতীতি অনুপৱিসতি. ইদং – ‘‘সচে ত্ৱং পসাদৱসেন সমণং গোতমং সৰণং গন্তুকামো, গচ্ছ; মা ব্ৰাহ্মণস্স সমযং ভিন্দী’’তি অধিপ্পাযেন আহংসু.

৩১৪. এতদৱোচাতি ইমেসু ব্ৰাহ্মণেসু এৱং একপ্পহাৰেনেৱ ৱিৰৱন্তেসু ‘‘অযং কথা পৰিযোসানং ন গমিস্সতি, হন্দ নে নিস্সদ্দে কত্ৱা সোণদণ্ডেনেৱ সদ্ধিং কথেমী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘এতং সচে খো তুম্হাক’’ন্তিআদিকং ৱচনং অৱোচ.

৩১৫-৩১৬. সহধম্মেনাতি সকাৰণেন. সমসমোতি ঠপেত্ৱা একদেসসমত্তং সমভাৱেন সমো, সব্বাকাৰেন সমোতি অত্থো. অহমস্স মাতাপিতৰো জানামীতি ভগিনিযা পুত্তস্স মাতাপিতৰো কিং ন জানিস্সতি, কুলকোটিপৰিদীপনং সন্ধাযেৱ ৱদতি. মুসাৱাদম্পি ভণেয্যাতি অত্থভঞ্জনকং মুসাৱাদং কথেয্য. কিং ৱণ্ণো কৰিস্সতীতি অব্ভন্তৰে গুণে অসতি কিং কৰিস্সতি? কিমস্স ব্ৰাহ্মণভাৱং ৰক্খিতুং সক্খিস্সতীতি অত্থো. অথাপি সিযা পুন – ‘‘পকতিসীলে ঠিতস্স ব্ৰাহ্মণভাৱং সাধেন্তী’’তি এৱম্পি সীলমেৱ সাধেস্সতি, তস্মিং হিস্স অসতি ব্ৰাহ্মণভাৱো নাহোসীতি সম্মোহমত্তং ৱণ্ণাদযো. ইদং পন সুত্ৱা তে ব্ৰাহ্মণা – ‘‘সভাৱং আচৰিযো আহ, অকাৰণাৱ মযং উজ্ঝাযিম্হা’’তি তুণ্হী অহেসুং.

সীলপঞ্ঞাকথাৱণ্ণনা

৩১৭. ততো ভগৱা ‘কথিতো ব্ৰাহ্মণেন পঞ্হো, কিং পনেত্থ পতিট্ঠাতুং সক্খিস্সতি, ন সক্খিস্সতী’তি? তস্স ৱীমংসনত্থং – ‘‘ইমেসং পন ব্ৰাহ্মণা’’তিআদিমাহ. সীলপৰিধোতাতি সীলপৰিসুদ্ধা. যত্থ সীলং তত্থ পঞ্ঞাতি যস্মিং পুগ্গলে সীলং, তত্থেৱ পঞ্ঞা, কুতো দুস্সীলে পঞ্ঞা? পঞ্ঞাৰহিতে ৱা জড়ে এড়মূগে কুতো সীলন্তি? সীলপঞ্ঞাণন্তি সীলঞ্চ পঞ্ঞাণঞ্চ সীলপঞ্ঞাণং. পঞ্ঞাণন্তি পঞ্ঞাযেৱ. এৱমেতং ব্ৰাহ্মণাতি ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱচনং অনুজানন্তো আহ. তত্থ সীলপৰিধোতা পঞ্ঞাতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন ধোতা. কথং পন সীলেন পঞ্ঞং ধোৱতীতি? যস্স পুথুজ্জনস্স সীলং সট্ঠিঅসীতিৱস্সানি অখণ্ডং হোতি, সো মৰণকালেপি সব্বকিলেসে ঘাতেত্ৱা সীলেন পঞ্ঞং ধোৱিত্ৱা অৰহত্তং গণ্হাতি. কন্দৰসালপৰিৱেণে মহাসট্ঠিৱস্সত্থেৰো ৱিয. থেৰে কিৰ মৰণমঞ্চে নিপজ্জিত্ৱা বলৱৱেদনায নিত্থুনন্তে, তিস্সমহাৰাজা ‘‘থেৰং পস্সিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা পৰিৱেণদ্ৱাৰে ঠিতো তং সদ্দং সুত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কস্স সদ্দো অয’’ন্তি? থেৰস্স নিত্থুননসদ্দোতি. ‘‘পব্বজ্জায সট্ঠিৱস্সেন ৱেদনাপৰিগ্গহমত্তম্পি ন কতং, ন দানি নং ৱন্দিস্সামী’’তি নিৱত্তিত্ৱা মহাবোধিং ৱন্দিতুং গতো. ততো উপট্ঠাকদহৰো থেৰং আহ – ‘‘কিং নো, ভন্তে, লজ্জাপেথ, সদ্ধোপি ৰাজা ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা ন ৱন্দিস্সামী’’তি গতোতি. কস্মা আৱুসোতি? তুম্হাকং নিত্থুননসদ্দং সুত্ৱাতি. ‘‘তেন হি মে ওকাসং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা ৱেদনং ৱিক্খম্ভিত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা দহৰস্স সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘গচ্ছাৱুসো, ইদানি ৰাজানং অম্হে ৱন্দাপেহী’’তি. দহৰো গন্ত্ৱা – ‘‘ইদানি কিৰ থেৰং, ৱন্দথা’’তি আহ. ৰাজা সংসুমাৰপতিতেন থেৰং ৱন্দন্তো – ‘‘নাহং অয্যস্স অৰহত্তং ৱন্দামি, পুথুজ্জনভূমিযং পন ঠত্ৱা ৰক্খিতসীলমেৱ ৱন্দামী’’তি আহ, এৱং সীলেন পঞ্ঞং ধোৱতি নাম. যস্স পন অব্ভন্তৰে সীলসংৱৰো নত্থি, উগ্ঘাটিতঞ্ঞুতায পন চতুপ্পদিকগাথাপৰিযোসানে পঞ্ঞায সীলং ধোৱিত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণাতি. অযং পঞ্ঞায সীলং ধোৱতি নাম. সেয্যথাপি সন্ততিমহামত্তো.

৩১৮. কতমং পন তং ব্ৰাহ্মণাতি কস্মা আহ? ভগৱা কিৰ চিন্তেসি – ‘‘ব্ৰাহ্মণা ব্ৰাহ্মণসমযে পঞ্চসীলানি ‘সীল’ন্তি পঞ্ঞাপেন্তি, ৱেদত্তযউগ্গহণপঞ্ঞা পঞ্ঞাতি. উপৰিৱিসেসং ন জানন্তি. যংনূনাহং ব্ৰাহ্মণস্স উত্তৰিৱিসেসভূতং মগ্গসীলং, ফলসীলং, মগ্গপঞ্ঞং, ফলপঞ্ঞঞ্চ দস্সেত্ৱা অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেয্য’’ন্তি. অথ নং কথেতুকম্যতায পুচ্ছন্তো – ‘‘কতমং পন তং, ব্ৰাহ্মণ, সীলং কতমা সা পঞ্ঞা’’তি আহ. অথ ব্ৰাহ্মণো – ‘‘মযা সকসমযৱসেন পঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো. সমণো পন মং গোতমো পুন নিৱত্তিত্ৱা পুচ্ছতি, ইদানিস্সাহং চিত্তং পৰিতোসেত্ৱা ৱিস্সজ্জিতুং সক্কুণেয্যং ৱা ন ৱা? সচে ন সক্খিস্সং পঠমং উপ্পন্নাপি মে লজ্জা ভিজ্জিস্সতি. অসক্কোন্তস্স পন ন সক্কোমীতি ৱচনে দোসো নত্থী’’তি পুন নিৱত্তিত্ৱা ভগৱতোযেৱ ভাৰং কৰোন্তো ‘‘এত্তকপৰমাৱ ময’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ এত্তকপৰমাতি এত্তকং সীলপঞ্ঞাণন্তি ৱচনমেৱ পৰমং অম্হাকং, তে মযং এত্তকপৰমা, ইতো পৰং এতস্স ভাসিতস্স অত্থং ন জানামাতি অত্থো.

অথস্স ভগৱা সীলপঞ্ঞায মূলভূতস্স তথাগতস্স উপ্পাদতো পভুতি সীলপঞ্ঞাণং দস্সেতুং – ‘‘ইধ ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো সামঞ্ঞফলে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো, অযং পন ৱিসেসো, ইধ তিৱিধম্পি সীলং – ‘‘ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মি’’ন্তি এৱং সীলমিচ্চেৱ নিয্যাতিতং পঠমজ্ঝানাদীনি চত্তাৰি ঝানানি অত্থতো পঞ্ঞাসম্পদা. এৱং পঞ্ঞাৱসেন পন অনিয্যাতেত্ৱা ৱিপস্সনাপঞ্ঞায পদট্ঠানভাৱমত্তেন দস্সেত্ৱা ৱিপস্সনাপঞ্ঞাতো পট্ঠায পঞ্ঞা নিয্যাতিতাতি.

সোণদণ্ডউপাসকত্তপটিৱেদনাকথা

৩১৯-৩২২. স্ৱাতনাযাতি পদস্স অত্থো অজ্জতনাযাতি এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. তেন মং সা পৰিসা পৰিভৱেয্যাতি তেন তুম্হে দূৰতোৱ দিস্ৱা আসনা ৱুট্ঠিতকাৰণেন মং সা পৰিসা – ‘‘অযং সোণদণ্ডো পচ্ছিমৱযে ঠিতো মহল্লকো, গোতমো পন দহৰো যুৱা নত্তাপিস্স নপ্পহোতি, সো নাম অত্তনো নত্তুমত্তভাৱম্পি অপ্পত্তস্স আসনা ৱুট্ঠাতী’’তি পৰিভৱেয্য. আসনা মে তং ভৱং গোতমো পচ্চুট্ঠানন্তি মম অগাৰৱেন অৱুট্ঠানং নাম নত্থি, ভোগনাসনভযেন পন ন ৱুট্ঠহিস্সামি, তং তুম্হে হি চেৱ মযা চ ঞাতুং ৱট্টতি. তস্মা আসনা মে এতং ভৱং গোতমো পচ্চুট্ঠানং ধাৰেতূতি, ইমিনা কিৰ সদিসো কুহকো দুল্লভো, ভগৱতি পনস্স অগাৰৱং নাম নত্থি, তস্মা ভোগনাসনভযা কুহনৱসেন এৱং ৱদতি. পৰপদেসুপি এসেৱ নযো. ধম্মিযা কথাযাতিআদীসু তঙ্খণানুৰূপায ধম্মিযা কথায দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকং অত্থং সন্দস্সেত্ৱা কুসলে ধম্মে সমাদপেত্ৱা গণ্হাপেত্ৱা. তত্থ নং সমুত্তেজেত্ৱা সউস্সাহং কত্ৱা তায চ সউস্সাহতায অঞ্ঞেহি চ ৱিজ্জমানগুণেহি সম্পহংসেত্ৱা ধম্মৰতনৱস্সং ৱস্সিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. ব্ৰাহ্মণো পন অত্তনো কুহকতায এৱম্পি ভগৱতি ধম্মৱস্সং ৱস্সিতে ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি. কেৱলমস্স আযতিং নিব্বানত্থায ৱাসনাভাগিযায চ সব্বা পুৰিমপচ্ছিমকথা অহোসীতি.

ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং

সোণদণ্ডসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.