৩. অম্বট্ঠসুত্তৱণ্ণনা
অদ্ধানগমনৱণ্ণনা
২৫৪. এৱং মে সুতং…পে… কোসলেসূতি অম্বট্ঠসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা. কোসলেসূতি কোসলা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা. তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰূড়্হীসদ্দেন কোসলাতি ৱুচ্চতি, তস্মিং কোসলেসু জনপদে. পোৰাণা পনাহু – যস্মা পুব্বে মহাপনাদং ৰাজকুমাৰং নানানাটকাদীনি দিস্ৱা সিতমত্তম্পি অকৰোন্তং সুত্ৱা ৰাজা আহ – ‘‘যো মম পুত্তং হসাপেতি, সব্বালঙ্কাৰেন নং অলঙ্কৰোমী’’তি. ততো নঙ্গলানিপি ছড্ডেত্ৱা মহাজনকাযে সন্নিপতিতে মনুস্সা সাতিৰেকানি সত্তৱস্সানি নানাকীড়াযো দস্সেত্ৱাপি তং হসাপেতুং নাসক্খিংসু, ততো সক্কো দেৱৰাজা নাটকং পেসেসি, সো দিব্বনাটকং দস্সেত্ৱা হসাপেসি. অথ তে মনুস্সা অত্তনো অত্তনো ৱসনোকাসাভিমুখা পক্কমিংসু. তে পটিপথে মিত্তসুহজ্জাদযো দিস্ৱা পটিসন্থাৰং কৰোন্তা – ‘‘কচ্চি ভো কুসলং, কচ্চি ভো কুসল’’ন্তি আহংসু. তস্মা তং ‘‘কুসল’’ন্তি ৱচনং উপাদায সো পদেসো কোসলাতি ৱুচ্চতীতি.
চাৰিকং চৰমানোতি অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো. চাৰিকা চ নামেসা ভগৱতো দুৱিধা হোতি – তুৰিতচাৰিকা চ, অতুৰিতচাৰিকা চ. তত্থ দূৰেপি বোধনেয্যপুগ্গলং দিস্ৱা তস্স বোধনত্থায সহসা গমনং তুৰিতচাৰিকা নাম, সা মহাকস্সপস্স পচ্চুগ্গমনাদীসু দট্ঠব্বা. ভগৱা হি মহাকস্সপত্থেৰং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো মুহুত্তেন তিগাৱুতং মগ্গং অগমাসি. আড়ৱকস্সত্থায তিংসযোজনং, তথা অঙ্গুলিমালস্স. পক্কুসাতিস্স পন পঞ্চচত্তালীসযোজনং. মহাকপ্পিনস্স ৱীসযোজনসতং. ধনিযস্সত্থায সত্তযোজনসতানি অগমাসি. ধম্মসেনাপতিনো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ৱনৱাসীতিস্সসামণেৰস্স তিগাৱুতাধিকং ৱীসযোজনসতং.
একদিৱসং কিৰ থেৰো – ‘‘তিস্সসামণেৰস্স সন্তিকং, ভন্তে, গচ্ছামী’’তি আহ. ভগৱা – ‘‘অহম্পি গমিস্সামী’’তি ৱত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, ৱীসতিসহস্সানং ছড়ভিঞ্ঞানং আৰোচেহি, ভগৱা কিৰ ৱনৱাসিস্স তিস্সসামণেৰস্স সন্তিকং গমিস্সতী’’তি. ততো দুতিযদিৱসে ৱীসতিসহস্সখীণাসৱপৰিৱাৰো আকাসে উপ্পতিত্ৱা ৱীসতিযোজনসতমত্থকে তস্স গোচৰগামদ্ৱাৰে ওতৰিত্ৱা চীৱৰং পাৰুপি. তং কম্মন্তং গচ্ছমানা মনুস্সা দিস্ৱা – ‘‘সত্থা নো আগতো, মা কম্মন্তং অগমিত্থা’’তি ৱত্ৱা আসনানি পঞ্ঞপেত্ৱা যাগুং দত্ৱা পাতৰাসভত্তং কৰোন্তা – ‘‘কুহিং, ভন্তে, ভগৱা গচ্ছতী’’তি দহৰভিক্খূ পুচ্ছিংসু. উপাসকা ন ভগৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি, ইধেৱ তিস্সসামণেৰস্স দস্সনত্থাযাগতোতি. তে – ‘‘অম্হাকং কুলূপকস্স কিৰ থেৰস্স দস্সনত্থায সত্থা আগতো, নো ৱত নো থেৰো ওৰমত্তকো’’তি সোমনস্সজাতা অহেসুং.
অথ খো ভগৱতো ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে সামণেৰো গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা – ‘‘উপাসকা, মহাভিক্খুসঙ্ঘো’’তি পুচ্ছি. অথস্স তে ‘‘সত্থা, ভন্তে, আগতো’’তি আৰোচেসুং. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পিণ্ডপাতেন আপুচ্ছি. সত্থা তস্স পত্তং হত্থেন গহেত্ৱা – ‘‘অলং, তিস্স, নিট্ঠিতং ভত্তকিচ্চ’’ন্তি আহ. ততো উপজ্ঝাযং আপুচ্ছিত্ৱা অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চমকাসি. অথস্স ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে সত্থা মঙ্গলং ৱত্ৱা নিক্খমিত্ৱা গামদ্ৱাৰে ঠত্ৱা – ‘‘কতৰো তে, তিস্স, ৱসনট্ঠানং গতমগ্গো’’তি আহ. অযং ভগৱাতি. মগ্গং দেসযমানো পুৰতো যাহি তিস্সাতি. ভগৱা কিৰ সদেৱকস্স লোকস্স মগ্গদেসকোপি সমানো সকলে তিগাৱুতে মগ্গে ‘সামণেৰং দট্ঠুং লচ্ছামী’তি তং মগ্গদেসকং অকাসি.
সো অত্তনো ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ভগৱতো ৱত্তমকাসি. অথ নং ভগৱা – ‘‘কতৰো তে, তিস্স, চঙ্কমো’’তি পুচ্ছিত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা সামণেৰস্স নিসীদনপাসাণে নিসীদিত্ৱা – ‘‘তিস্স, ইমস্মিং ঠানে সুখং ৱসী’’তি পুচ্ছি. সো আহ – ‘‘আম, ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে ৱসন্তস্স সীহব্যগ্ঘহত্থিমিগমোৰাদীনং সদ্দং সুণতো অৰঞ্ঞসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তায সুখং ৱসামী’’তি. অথ নং ভগৱা – ‘‘তিস্স, ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহি, বুদ্ধদাযজ্জং তে দস্সামী’’তি ৱত্ৱা সন্নিপতিতে ভিক্খুসঙ্ঘে উপসম্পাদেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ অগমাসীতি. অযং তুৰিতচাৰিকা নাম. যং পন গামনিগমপটিপাটিযা দেৱসিকং যোজনদ্ৱিযোজনৱসেন পিণ্ডপাতচৰিযাদীহি লোকং অনুগ্গণ্হন্তস্স গমনং, অযং অতুৰিতচাৰিকা নাম.
ইমং পন চাৰিকং চৰন্তো ভগৱা মহামণ্ডলং, মজ্ঝিমমণ্ডলং, অন্তোমণ্ডলন্তি ইমেসং তিণ্ণং মণ্ডলানং অঞ্ঞতৰস্মিং চৰতি. তত্থ মহামণ্ডলং নৱযোজনসতিকং, মজ্ঝিমমণ্ডলং ছযোজনসতিকং, অন্তোমণ্ডলং তিযোজনসতিকং. যদা মহামণ্ডলে চাৰিকং চৰিতুকামো হোতি, মহাপৱাৰণায পৱাৰেত্ৱা পাটিপদদিৱসে মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো নিক্খমতি. সমন্তা যোজনসতং এককোলাহলং হোতি. পুৰিমং পুৰিমং আগতা নিমন্তেতুং লভন্তি. ইতৰেসু দ্ৱীসু মণ্ডলেসু সক্কাৰো মহামণ্ডলে ওসৰতি. তত্থ ভগৱা তেসু তেসু গামনিগমেসু একাহং দ্ৱীহং ৱসন্তো মহাজনং আমিসপ্পটিগ্গহেন অনুগ্গণ্হন্তো ধম্মদানেন চস্স ৱিৱট্টসন্নিস্সিতং কুসলং ৱড্ঢেন্তো নৱহি মাসেহি চাৰিকং পৰিযোসাপেতি. সচে পন অন্তোৱস্সে ভিক্খূনং সমথৱিপস্সনা তৰুণা হোন্তি, মহাপৱাৰণায অপৱাৰেত্ৱা পৱাৰণাসঙ্গহং দত্ৱা কত্তিকপুণ্ণমাযং পৱাৰেত্ৱা মিগসিৰস্স পঠমপাটিপদদিৱসে মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো নিক্খমিত্ৱা মজ্ঝিমমণ্ডলে ওসৰতি. অঞ্ঞেনপি কাৰণেন মজ্ঝিমমণ্ডলে চাৰিকং চৰিতুকামো চতুমাসং ৱসিত্ৱাৱ নিক্খমতি. ৱুত্তনযেনেৱ ইতৰেসু দ্ৱীসু মণ্ডলেসু সক্কাৰো মজ্ঝিমমণ্ডলে ওসৰতি. ভগৱা পুৰিমনযেনেৱ লোকং অনুগ্গণ্হন্তো অট্ঠহি মাসেহি চাৰিকং পৰিযোসাপেতি. সচে পন চতুমাসং ৱুত্থৱস্সস্সাপি ভগৱতো ৱেনেয্যসত্তা অপৰিপক্কিন্দ্ৰিযা হোন্তি, তেসং ইন্দ্ৰিযপৰিপাকং আগমযমানো অপৰম্পি একমাসং ৱা দ্ৱিতিচতুমাসং ৱা তত্থেৱ ৱসিত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো নিক্খমতি. ৱুত্তনযেনেৱ ইতৰেসু দ্ৱীসু মণ্ডলেসু সক্কাৰো অন্তোমণ্ডলে ওসৰতি. ভগৱা পুৰিমনযেনেৱ লোকং অনুগ্গণ্হন্তো সত্তহি ৱা ছহি ৱা পঞ্চহি ৱা চতূহি ৱা মাসেহি চাৰিকং পৰিযোসাপেতি. ইতি ইমেসু তীসু মণ্ডলেসু যত্থ কত্থচি চাৰিকং চৰন্তো ন চীৱৰাদিহেতু চৰতি. অথ খো যে দুগ্গতবালজিণ্ণব্যাধিতা, তে কদা তথাগতং আগন্ত্ৱা পস্সিস্সন্তি. মযি পন চাৰিকং চৰন্তে মহাজনো তথাগতস্স দস্সনং লভিস্সতি. তত্থ কেচি চিত্তানি পসাদেস্সন্তি, কেচি মালাদীহি পূজেস্সন্তি, কেচি কটচ্ছুভিক্খং দস্সন্তি, কেচি মিচ্ছাদস্সনং পহায সম্মাদিট্ঠিকা ভৱিস্সন্তি. তং নেসং ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযাতি. এৱং লোকানুকম্পকায চাৰিকং চৰতি.
অপি চ চতূহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো চাৰিকং চৰন্তি, জঙ্ঘৱিহাৰৱসেন সৰীৰফাসুকত্থায, অত্থুপ্পত্তিকালাভিকঙ্খনত্থায, ভিক্খূনং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনত্থায, তত্থ তত্থ পৰিপাকগতিন্দ্ৰিযে বোধনেয্যসত্তে বোধনত্থাযাতি. অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো চাৰিকং চৰন্তি বুদ্ধং সৰণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৱা, ধম্মং, সঙ্ঘং সৰণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৱা, মহতা ধম্মৱস্সেন চতস্সো পৰিসা সন্তপ্পেস্সামীতি ৱা. অপৰেহিপি পঞ্চহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো চাৰিকং চৰন্তি পাণাতিপাতা ৱিৰমিস্সন্তীতি ৱা, অদিন্নাদানা, কামেসুমিচ্ছাচাৰা, মুসাৱাদা, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা ৱিৰমিস্সন্তীতি ৱা. অপৰেহিপি অট্ঠহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো চাৰিকং চৰন্তি – পঠমং ঝানং পটিলভিস্সন্তীতি ৱা, দুতিযং ঝানং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলভিস্সন্তীতি ৱা. অপৰেহিপি অট্ঠহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো চাৰিকং চৰন্তি – সোতাপত্তিমগ্গং অধিগমিস্সন্তীতি ৱা, সোতাপত্তিফলং…পে… অৰহত্তফলং সচ্ছিকৰিস্সন্তীতি ৱাতি. অযং অতুৰিতচাৰিকা, ইধ চাৰিকাতি অধিপ্পেতা. সা পনেসা দুৱিধা হোতি – অনিবদ্ধচাৰিকা চ নিবদ্ধচাৰিকা চ. তত্থ যং গামনিগমনগৰপটিপাটিৱসেন চৰতি, অযং অনিবদ্ধচাৰিকা নাম. যং পনেকস্সেৱ বোধনেয্যসত্তস্সত্থায গচ্ছতি, অযং নিবদ্ধচাৰিকা নাম. এসা ইধ অধিপ্পেতা.
তদা কিৰ ভগৱতো পচ্ছিমযামকিচ্চপৰিযোসানে দসসহস্সিলোকধাতুযা ঞাণজালং পত্থৰিত্ৱা বোধনেয্যবন্ধৱে ওলোকেন্তস্স পোক্খৰসাতিব্ৰাহ্মণো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠো. অথ ভগৱা অযং ব্ৰাহ্মণো ময্হং ঞাণজালে পঞ্ঞাযতি, ‘‘অত্থি নু খ্ৱস্স উপনিস্সযো’’তি ৱীমংসন্তো সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা – ‘‘এসো মযি এতং জনপদং গতে লক্খণপৰিযেসনত্থং অম্বট্ঠং অন্তেৱাসিং পহিণিস্সতি, সো মযা সদ্ধিং ৱাদপটিৱাদং কত্ৱা নানপ্পকাৰং অসব্ভিৱাক্যং ৱক্খতি, তমহং দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনং কৰিস্সামি. সো আচৰিযস্স কথেস্সতি, অথস্সাচৰিযো তং কথং সুত্ৱা আগম্ম মম লক্খণানি পৰিযেসিস্সতি, তস্সাহং ধম্মং দেসেস্সামি. সো দেসনাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিস্সতি. দেসনা মহাজনস্স সফলা ভৱিস্সতী’’তি পঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰো তং জনপদং পটিপন্নো. তেন ৱুত্তং – ‘‘কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহী’’তি.
যেন ইচ্ছানঙ্গলন্তি যেন দিসাভাগেন ইচ্ছানঙ্গলং অৱসৰিতব্বং. যস্মিং ৱা পদেসে ইচ্ছানঙ্গলং. ইজ্ঝানঙ্গলন্তিপি পাঠো. তদৱসৰীতি তেন অৱসৰি, তং ৱা অৱসৰি. তেন দিসাভাগেন গতো, তং ৱা পদেসং গতোতি অত্থো. ইচ্ছানঙ্গলে ৱিহৰতি ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডেতি ইচ্ছানঙ্গলং উপনিস্সায ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডে সীলখন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা সমাধিকোন্তং উস্সাপেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসৰং পৰিৱত্তযমানো ধম্মৰাজা যথাভিৰুচিতেন ৱিহাৰেন ৱিহৰতি.
পোক্খৰসাতিৱত্থুৱণ্ণনা
২৫৫. তেন খো পন সমযেনাতি যেন সমযেন ভগৱা তত্থ ৱিহৰতি, তেন সমযেন, তস্মিং সমযেতি অযমত্থো. ব্ৰহ্মং অণতীতি ব্ৰাহ্মণো, মন্তে সজ্ঝাযতীতি অত্থো. ইদমেৱ হি জাতিব্ৰাহ্মণানং নিৰুত্তিৱচনং. অৰিযা পন বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণাতি ৱুচ্চন্তি. পোক্খৰসাতীতি ইদং তস্স নামং. কস্মা পোক্খৰসাতীতি ৱুচ্চতি. তস্স কিৰ কাযো সেতপোক্খৰসদিসো, দেৱনগৰে উস্সাপিতৰজততোৰণং ৱিয সোভতি. সীসং পনস্স কাড়ৱণ্ণং ইন্দনীলমণিমযং ৱিয. মস্সুপি চন্দমণ্ডলে কাড়মেঘৰাজি ৱিয খাযতি. অক্খীনি নীলুপ্পলসদিসানি. নাসা ৰজতপনাড়িকা ৱিয সুৱট্টিতা সুপৰিসুদ্ধা. হত্থপাদতলানি চেৱ মুখদ্ৱাৰঞ্চ কতলাখাৰসপৰিকম্মং ৱিয সোভতি, অতিৱিয সোভগ্গপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণস্স অত্তভাৱো. অৰাজকে ঠানে ৰাজানং কাতুং যুত্তমিমং ব্ৰাহ্মণং. এৱমেস সস্সিৰিকো. ইতি নং পোক্খৰসদিসত্তা পোক্খৰসাতীতি সঞ্জানন্তি.
অযং পন কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ দসবলস্স দানং দত্ৱা ধম্মদেসনং সুত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি. সো ততো মনুস্সলোকমাগচ্ছন্তো মাতুকুচ্ছিৱাসং জিগুচ্ছিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে মহাসৰে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তস্স চ সৰস্স অৱিদূৰে তাপসো পণ্ণসালায ৱসতি. সো তীৰে ঠিতো তং পদুমং দিস্ৱা – ‘‘ইদং পদুমং অৱসেসপদুমেহি মহন্ততৰং. পুপ্ফিতকালে নং গহেস্সামী’’তি চিন্তেসি. তং সত্তাহেনাপি ন পুপ্ফতি. তাপসো কস্মা নু খো ইদং সত্তাহেনাপি ন পুপ্ফতি. হন্দ নং গহেস্সামীতি ওতৰিত্ৱা গণ্হি. তং তেন নাড়তো ছিন্নমত্তংযেৱ পুপ্ফিতং. অথস্সব্ভন্তৰে সুৱণ্ণচুণ্ণপিঞ্জৰং ৱিয ৰজতবিম্বকং পদুমৰেণুপিঞ্জৰং সেতৱণ্ণং দাৰকং অদ্দস. সো মহাপুঞ্ঞো এস ভৱিস্সতি. হন্দ নং পটিজগ্গামীতি পণ্ণসালং নেত্ৱা পটিজগ্গিত্ৱা সত্তৱস্সকালতো পট্ঠায তযো ৱেদে উগ্গণ্হাপেসি. দাৰকো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰং গন্ত্ৱা পণ্ডিতো ব্যত্তো জম্বুদীপে অগ্গব্ৰাহ্মণো অহোসি. সো অপৰেন সমযেন ৰঞ্ঞো কোসলস্স সিপ্পং দস্সেসি. অথস্স সিপ্পে পসন্নো ৰাজা উক্কট্ঠং নাম মহানগৰং ব্ৰহ্মদেয্যং অদাসি. ইতি নং পোক্খৰে সযিতত্তা পোক্খৰসাতীতি সঞ্জানন্তি.
উক্কট্ঠং অজ্ঝাৱসতীতি উক্কট্ঠনামকে নগৰে ৱসতি. অভিভৱিত্ৱা ৱা আৱসতি. তস্স নগৰস্স সামিকো হুত্ৱা যায মৰিযাদায তত্থ ৱসিতব্বং, তায মৰিযাদায ৱসি. তস্স কিৰ নগৰস্স ৱত্থুং উক্কা ঠপেত্ৱা উক্কাসু জলমানাসু অগ্গহেসুং, তস্মা তং উক্কট্ঠন্তি ৱুচ্চতি. ওক্কট্ঠন্তিপি পাঠো, সোযেৱত্থো. উপসগ্গৱসেন পনেত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং ৱেদিতব্বং. তস্স অনুপযোগত্তা চ সেসপদেসু. তত্থ লক্খণং সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্বং.
সত্তুস্সদন্তি সত্তেহি উস্সদং, উস্সন্নং বহুজনং আকিণ্ণমনুস্সং. পোসাৱনিযহত্থিঅস্সমোৰমিগাদিঅনেকসত্তসমাকিণ্ণঞ্চাতি অত্থো. যস্মা পনেতং নগৰং বহি আৱিজ্ঝিত্ৱা জাতেন হত্থিঅস্সাদীনং ঘাসতিণেন চেৱ গেহচ্ছাদনতিণেন চ সম্পন্নং. তথা দাৰুকট্ঠেহি চেৱ গেহসম্ভাৰকট্ঠেহি চ. যস্মা চস্সব্ভন্তৰে ৱট্টচতুৰস্সাদিসণ্ঠানা বহূ পোক্খৰণিযো জলজকুসুমৱিচিত্তানি চ বহূনি অনেকানি তড়াকানি উদকস্স নিচ্চভৰিতানেৱ হোন্তি, তস্মা সতিণকট্ঠোদকন্তি ৱুত্তং. সহ ধঞ্ঞেনাতি সধঞ্ঞং পুব্বণ্ণাপৰণ্ণাদিভেদং বহুধঞ্ঞসন্নিচযন্তি অত্থো. এত্তাৱতা যস্মিং নগৰে ব্ৰাহ্মণো সেতচ্ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰাজলীলায ৱসতি, তস্স সমিদ্ধিসম্পত্তি দীপিতা হোতি.
ৰাজতো লদ্ধং ভোগ্গং ৰাজভোগ্গং. কেন দিন্নন্তি চে? ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং. ৰাজদাযন্তি ৰঞ্ঞো দাযভূতং, দাযজ্জন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মদেয্যন্তি সেট্ঠদেয্যং, ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰাজসঙ্খেপেন ভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. অথ ৱা ৰাজভোগ্গন্তি সব্বং ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তেন নদীতিত্থপব্বতাদীসু সুঙ্কং গণ্হন্তেন সেতচ্ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰঞ্ঞা হুত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং ৰাজদাযন্তি এত্থ তং নগৰং ৰঞ্ঞা দিন্নত্তা ৰাজদাযং দাযকৰাজদীপনত্থং পনস্স ‘‘ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্ন’’ন্তি ইদং ৱুত্তং. ব্ৰহ্মদেয্যন্তি সেট্ঠদেয্যং. যথা দিন্নং ন পুন গহেতব্বং হোতি, নিস্সট্ঠং পৰিচ্চত্তং. এৱং দিন্নন্তি অত্থো.
অস্সোসীতি সুণি উপলভি, সোতদ্ৱাৰসম্পত্তৱচননিগ্ঘোসানুসাৰেন অঞ্ঞাসি. খোতি অৱধাৰণত্থে পদপূৰণমত্তে ৱা নিপাতো. তত্থ অৱধাৰণত্থেন অস্সোসি এৱ, নাস্স কোচি সৱনন্তৰাযো অহোসীতি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. পদপূৰণেন পন পদব্যঞ্জনসিলিট্ঠতামত্তমেৱ.
ইদানি যমত্থং ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি অস্সোসি, তং পকাসেন্তো – ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো’’তিআদিমাহ. তত্থ সমিতপাপত্তা সমণোতি ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সমিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তিআদি (ম. নি. ১.৪৩৪). ভগৱা চ অনুত্তৰেন অৰিযমগ্গেন সমিতপাপো. তেনস্স যথাভূতগুণাধিগতমেতং নামং, যদিদং সমণোতি. খলূতি অনুস্সৱনত্থে নিপাতো. ভোতি ব্ৰাহ্মণজাতিসমুদাগতং আলপনমত্তং. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘ভোৱাদী নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো’’তি (ধ. প. ৫৫). গোতমোতি ভগৱন্তং গোত্তৱসেন পৰিকিত্তেতি. তস্মা সমণো খলু ভো গোতমোতি এত্থ সমণো কিৰ ভো গোতমগোত্তোতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
সক্যপুত্তোতি ইদং পন ভগৱতো উচ্চাকুলপৰিদীপনং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি সদ্ধাপব্বজিতভাৱপৰিদীপনং. কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেন অনভিভূতো অপৰিক্খীণংযেৱ তং কুলং পহায সদ্ধায পব্বজিতোতি ৱুত্তং হোতি. ততো পৰং ৱুত্তত্থমেৱ. তং খো পনাতিআদি সামঞ্ঞফলে ৱুত্তমেৱ. সাধু খো পনাতি সুন্দৰং খো পন. অত্থাৱহং সুখাৱহন্তি ৱুত্তং হোতি. তথাৰূপানং অৰহতন্তি যথাৰূপো সো ভৱং গোতমো, এৱৰূপানং যথাভূতগুণাধিগমেন লোকে অৰহন্তোতি লদ্ধসদ্ধানং অৰহতং. দস্সনং হোতীতি পসাদসোম্মানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা দস্সনমত্তম্পি সাধু হোতীতি, এৱং অজ্ঝাসযং কত্ৱা.
অম্বট্ঠমাণৱকথা
২৫৬. অজ্ঝাযকোতি ইদং – ‘‘ন দানিমে ঝাযন্তি, ন দানিমে ঝাযন্তীতি খো, ৱাসেট্ঠ, অজ্ঝাযকা অজ্ঝাযকা ত্ৱেৱ ততিযং অক্খৰং উপনিব্বত্ত’’ন্তি, এৱং পঠমকপ্পিককালে ঝানৱিৰহিতানং ব্ৰাহ্মণানং গৰহৱচনং. ইদানি পন তং অজ্ঝাযতীতি অজ্ঝাযকো. মন্তে পৰিৱত্তেতীতি ইমিনা অত্থেন পসংসাৱচনং কত্ৱা ৱোহৰন্তি. মন্তে ধাৰেতীতি মন্তধৰো.
তিণ্ণং ৱেদানন্তি ইৰুৱেদযজুৱেদসামৱেদানং. ওট্ঠপহতকৰণৱসেন পাৰং গতোতি পাৰগূ. সহ নিঘণ্ডুনা চ কেটুভেন চ সনিঘণ্ডুকেটুভানং. নিঘণ্ডূতি নিঘণ্ডুৰুক্খাদীনং ৱেৱচনপকাসকং সত্থং. কেটুভন্তি কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো কৱীনং উপকাৰাৱহং সত্থং. সহ অক্খৰপ্পভেদেন সাক্খৰপ্পভেদানং. অক্খৰপ্পভেদোতি সিক্খা চ নিৰুত্তি চ. ইতিহাসপঞ্চমানন্তি আথব্বণৱেদং চতুত্থং কত্ৱা ইতিহ আস, ইতিহ আসাতি ঈদিসৱচনপটিসংযুত্তো পুৰাণকথাসঙ্খাতো ইতিহাসো পঞ্চমো এতেসন্তি ইতিহাসপঞ্চমা, তেসং ইতিহাসপঞ্চমানং ৱেদানং.
পদং তদৱসেসঞ্চ ব্যাকৰণং অধীযতি ৱেদেতি চাতি পদকো ৱেয্যাকৰণো. লোকাযতং ৱুচ্চতি ৱিতণ্ডৱাদসত্থং. মহাপুৰিসলক্খণন্তি মহাপুৰিসানং বুদ্ধাদীনং লক্খণদীপকং দ্ৱাদসসহস্সগন্থপমাণং সত্থং. যত্থ সোড়সসহস্সগাথাপৰিমাণা বুদ্ধমন্তা নাম অহেসুং, যেসং ৱসেন ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতা বুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধা, ইমিনা দ্ৱে অগ্গসাৱকা, অসীতি মহাসাৱকা, বুদ্ধমাতা, বুদ্ধপিতা, অগ্গুপট্ঠাকো, অগ্গুপট্ঠাযিকা, ৰাজা চক্কৱত্তীতি অযং ৱিসেসো পঞ্ঞাযতি.
অনৱযোতি ইমেসু লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনূনো পৰিপূৰকাৰী, অৱযো ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. অৱযো নাম যো তানি অত্থতো চ গন্থতো চ সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতি. অনুঞ্ঞাতপটিঞ্ঞাতোতি অনুঞ্ঞাতো চেৱ পটিঞ্ঞাতো চ. আচৰিযেনস্স ‘‘যং অহং জানামি, তং ত্ৱং জানাসী’’তিআদিনা অনুঞ্ঞাতো. ‘‘আম আচৰিযা’’তি অত্তনা তস্স পটিৱচনদানপটিঞ্ঞায পটিঞ্ঞাতোতি অত্থো. কতৰস্মিং অধিকাৰে? সকে আচৰিযকে তেৱিজ্জকে পাৱচনে. এস কিৰ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘ইমস্মিং লোকে ‘অহং বুদ্ধো, অহং বুদ্ধো’তি উগ্গতস্স নামং গহেত্ৱা বহূ জনা ৱিচৰন্তি. তস্মা ন মে অনুস্সৱমত্তেনেৱ উপসঙ্কমিতুং যুত্তং. একচ্চঞ্হি উপসঙ্কমন্তস্স অপক্কমনম্পি গৰু হোতি, অনত্থোপি উপ্পজ্জতি. যংনূনাহং মম অন্তেৱাসিকং পেসেত্ৱা – ‘বুদ্ধো ৱা, নো ৱা’তি জানিত্ৱাৱ উপসঙ্কমেয্য’’ন্তি, তস্মা মাণৱং আমন্তেত্ৱা অযং তাতাতিআদিমাহ.
২৫৭. তং ভৱন্তন্তি তস্স ভোতো গোতমস্স. তথা সন্তং যেৱাতি তথা সতোযেৱ. ইধাপি হি ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থৱসেনেৱ উপযোগৱচনং.
২৫৮. যথা কথং পনাহং, ভো, তন্তি এত্থ কথং পনাহং ভো তং ভৱন্তং গোতমং জানিস্সামি, যথা সক্কা সো ঞাতুং, তথা মে আচিক্খাহীতি অত্থো. যথাতি ৱা নিপাতমত্তমেৱেতং. কথন্তি অযং আকাৰপুচ্ছা. কেনাকাৰেনাহং তং ভৱন্তং গোতমং জানিস্সামীতি অত্থো. এৱং ৱুত্তে কিৰ নং উপজ্ঝাযো ‘‘কিং ত্ৱং, তাত, পথৱিযং ঠিতো, পথৱিং ন পস্সামীতি ৱিয; চন্দিমসূৰিযানং ওভাসে ঠিতো, চন্দিমসূৰিযে ন পস্সামীতি ৱিয ৱদসী’’তিআদীনি ৱত্ৱা জাননাকাৰং দস্সেন্তো আগতানি খো, তাতাতিআদিমাহ.
তত্থ মন্তেসূতি ৱেদেসু. তথাগতো কিৰ উপ্পজ্জিস্সতীতি পটিকচ্চেৱ সুদ্ধাৱাসা দেৱা ৱেদেসু লক্খণানি পক্খিপিত্ৱা বুদ্ধমন্তা নামেতেতি ব্ৰাহ্মণৱেসেনেৱ ৱেদে ৱাচেন্তি. তদনুসাৰেন মহেসক্খা সত্তা তথাগতং জানিস্সন্তীতি. তেন পুব্বে ৱেদেসু মহাপুৰিসলক্খণানি আগচ্ছন্তি. পৰিনিব্বুতে পন তথাগতে অনুক্কমেন অন্তৰধাযন্তি. তেনেতৰহি নত্থীতি. মহাপুৰিসস্সাতি পণিধিসমাদানঞাণকৰুণাদিগুণমহতো পুৰিসস্স. দ্ৱেযেৱ গতিযোতি দ্ৱেযেৱ নিট্ঠা. কামঞ্চাযং গতিসদ্দো ‘‘পঞ্চ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, গতিযো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫৩) ভৱভেদে ৱত্ততি. ‘‘গতি মিগানং পৱন’’ন্তিআদীসু (পৰি. ৩৯৯) নিৱাসট্ঠানে. ‘‘এৱং অধিমত্তগতিমন্তো’’তিআদীসু পঞ্ঞাযং. ‘‘গতিগত’’ন্তিআদীসু ৱিসটভাৱে. ইধ পন নিট্ঠাযং ৱত্ততীতি ৱেদিতব্বো.
তত্থ কিঞ্চাপি যেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো ৰাজা চক্কৱত্তী হোতি, ন তেহেৱ বুদ্ধো হোতি; জাতিসামঞ্ঞতো পন তানিযেৱ তানীতি ৱুচ্চন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যেহি সমন্নাগতস্সা’’তি. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতীতি যদি অগাৰে ৱসতি. ৰাজা হোতি চক্কৱত্তীতি চতূহি অচ্ছৰিযধম্মেহি, সঙ্গহৱত্থূহি চ লোকং ৰঞ্জনতো ৰাজা, চক্কৰতনং ৱত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৱত্ততি, তেহি চ পৰং ৱত্তেতি, পৰহিতায চ ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৱত্তী. এত্থ চ ৰাজাতি সামঞ্ঞং. চক্কৱত্তীতি ৱিসেসং. ধম্মেন চৰতীতি ধম্মিকো. ঞাযেন সমেন ৱত্ততীতি অত্থো. ধম্মেন ৰজ্জং লভিত্ৱা ৰাজা জাতোতি ধম্মৰাজা. পৰহিতধম্মকৰণেন ৱা ধম্মিকো. অত্তহিতধম্মকৰণেন ধম্মৰাজা. চতুৰন্তায ইস্সৰোতি চাতুৰন্তো, চতুসমুদ্দঅন্তায, চতুব্বিধদীপৱিভূসিতায পথৱিযা ইস্সৰোতি অত্থো. অজ্ঝত্তং কোপাদিপচ্চত্থিকে বহিদ্ধা চ সব্বৰাজানো ৱিজেতীতি ৱিজিতাৱী. জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তোতি জনপদে ধুৱভাৱং থাৱৰভাৱং পত্তো, ন সক্কা কেনচি চালেতুং. জনপদো ৱা তম্হি থাৱৰিযপ্পত্তো অনুযুত্তো সকম্মনিৰতো অচলো অসম্পৱেধীতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো.
সেয্যথিদন্তি নিপাতো, তস্স চেতানি কতমানীতি অত্থো. চক্কৰতনন্তিআদীসু চক্কঞ্চ, তং ৰতিজননট্ঠেন ৰতনঞ্চাতি চক্কৰতনং. এস নযো সব্বত্থ. ইমেসু পন ৰতনেসু অযং চক্কৱত্তিৰাজা চক্কৰতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সৰতনেহি ৱিজিতে যথাসুখং অনুচৰতি, পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি, অৱসেসেহি উপভোগসুখমনুভৱতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিৰতনেহি পভুসত্তিযোগো সুপৰিপুণ্ণো হোতি, ইত্থিমণিৰতনেহি তিৱিধসত্তিযোগফলং. সো ইত্থিমণিৰতনেহি ভোগসুখমনুভৱতি, সেসেহি ইস্সৰিযসুখং. ৱিসেসতো চস্স পুৰিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি ৱেদিতব্বং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তে ৰতনসুত্তস্স উপদেসতো গহেতব্বো.
পৰোসহস্সন্তি অতিৰেকসহস্সং. সূৰাতি অভীৰুকজাতিকা. ৱীৰঙ্গৰূপাতি দেৱপুত্তসদিসকাযা. এৱং তাৱ একে ৱণ্ণযন্তি. অযং পনেত্থ সব্ভাৱো. ৱীৰাতি উত্তমসূৰা ৱুচ্চন্তি, ৱীৰানং অঙ্গং ৱীৰঙ্গং, ৱীৰকাৰণং ৱীৰিযন্তি ৱুত্তং হোতি. ৱীৰঙ্গৰূপং এতেসন্তি ৱীৰঙ্গৰূপা, ৱীৰিযমযসৰীৰা ৱিযাতি ৱুত্তং হোতি. পৰসেনপ্পমদ্দনাতি সচে পটিমুখং তিট্ঠেয্য পৰসেনা তং পৰিমদ্দিতুং সমত্থাতি অধিপ্পাযো. ধম্মেনাতি ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেন. অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদোতি এত্থ ৰাগদোসমোহমানদিট্ঠিঅৱিজ্জাদুচ্চৰিতছদনেহি সত্তহি পটিচ্ছন্নে কিলেসন্ধকাৰে লোকে তং ছদনং ৱিৱট্টেত্ৱা সমন্ততো সঞ্জাতালোকো হুত্ৱা ঠিতোতি ৱিৱট্টচ্ছদো. তত্থ পঠমেন পদেন পূজাৰহতা. দুতিযেন তস্সা হেতু, যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধোতি, ততিযেন বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৱিৱট্টচ্ছদতা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অথ ৱা ৱিৱট্টো চ ৱিচ্ছদো চাতি ৱিৱট্টচ্ছদো, ৱট্টৰহিতো ছদনৰহিতো চাতি ৱুত্তং হোতি. তেন অৰহং ৱট্টাভাৱেন, সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৱেনাতি এৱং পুৰিমপদদ্ৱযস্সেৱ হেতুদ্ৱযং ৱুত্তং হোতি, দুতিযেন ৱেসাৰজ্জেন চেত্থ পুৰিমসিদ্ধি, পঠমেন দুতিযসিদ্ধি, ততিযচতুত্থেহি ততিযসিদ্ধি হোতি. পুৰিমঞ্চ ধম্মচক্খুং, দুতিযং বুদ্ধচক্খুং, ততিযং সমন্তচক্খুং সাধেতীতি ৱেদিতব্বং. ত্ৱং মন্তানং পটিগ্গহেতাতি ইমিনা’স্স মন্তেসু সূৰভাৱং জনেতি.
২৫৯. সোপি তায আচৰিযকথায লক্খণেসু ৱিগতসম্মোহো একোভাসজাতে ৱিয বুদ্ধমন্তে সম্পস্সমানো এৱং ভোতি আহ. তস্সত্থো – ‘যথা, ভো, ত্ৱং ৱদসি, এৱং কৰিস্সামী’তি. ৱড়ৱাৰথমাৰুয্হাতি ৱড়ৱাযুত্তং ৰথং অভিৰূহিত্ৱা. ব্ৰাহ্মণো কিৰ যেন ৰথেন সযং ৱিচৰতি, তমেৱ ৰথং দত্ৱা মাণৱং পেসেসি. মাণৱাপি পোক্খৰসাতিস্সেৱ অন্তেৱাসিকা. সো কিৰ তেসং – ‘‘অম্বট্ঠেন সদ্ধিং গচ্ছথা’’তি সঞ্ঞং অদাসি.
যাৱতিকা যানস্স ভূমীতি যত্তকং সক্কা হোতি যানেন গন্তুং, অযং যানস্স ভূমি নাম. যানা পচ্চোৰোহিত্ৱাতি অযানভূমিং, দ্ৱাৰকোট্ঠকসমীপং গন্ত্ৱা যানতো পটিওৰোহিত্ৱা.
তেন খো পন সমযেনাতি যস্মিং সমযে অম্বট্ঠো আৰামং পাৱিসি. তস্মিং পন সমযে, ঠিতমজ্ঝন্হিকসমযে. কস্মা পন তস্মিং সমযে চঙ্কমন্তীতি? পণীতভোজনপচ্চযস্স থিনমিদ্ধস্স ৱিনোদনত্থং, দিৱাপধানিকা ৱা তে. তাদিসানঞ্হি পচ্ছাভত্তং চঙ্কমিত্ৱা ন্হাযিত্ৱা সৰীৰং উতুং গাহাপেত্ৱা নিসজ্জ সমণধম্মং কৰোন্তানং চিত্তং একগ্গং হোতি. যেন তে ভিক্খূতি সো কিৰ – ‘‘কুহিং সমণো গোতমো’’তি পৰিৱেণতো পৰিৱেণং অনাগন্ত্ৱা ‘‘পুচ্ছিত্ৱাৱ পৱিসিস্সামী’’তি ৱিলোকেন্তো অৰঞ্ঞহত্থী ৱিয মহাচঙ্কমে চঙ্কমমানে পংসুকূলিকে ভিক্খূ দিস্ৱা তেসং সন্তিকং অগমাসি. তং সন্ধায যেন তে ভিক্খূতিআদি ৱুত্তং. দস্সনাযাতি দট্ঠুং, পস্সিতুকামা হুত্ৱাতি অত্থো.
২৬০. অভিঞ্ঞাতকোলঞ্ঞোতি পাকটকুলজো. তদা কিৰ জম্বুদীপে অম্বট্ঠকুলং নাম পাকটকুলমহোসি. অভিঞ্ঞাতস্সাতি ৰূপজাতিমন্তকুলাপদেসেহি পাকটস্স. অগৰূতি অভাৰিকো. যো হি অম্বট্ঠং ঞাপেতুং ন সক্কুণেয্য, তস্স তেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো গৰু ভৱেয্য. ভগৱতো পন তাদিসানং মাণৱানং সতেনাপি সহস্সেনাপি পঞ্হং পুট্ঠস্স ৱিস্সজ্জনে দন্ধাযিতত্তং নত্থীতি মঞ্ঞমানা – ‘‘অগৰু খো পনা’’তি চিন্তযিংসু. ৱিহাৰোতি গন্ধকুটিং সন্ধায আহংসু.
অতৰমানোতি অতুৰিতো, সণিকং পদপ্পমাণট্ঠানে পদং নিক্খিপন্তো ৱত্তং কত্ৱা সুসম্মট্ঠং মুত্তাদলসিন্দুৱাৰসন্থৰসদিসং ৱালিকং অৱিনাসেন্তোতি অত্থো. আড়িন্দন্তি পমুখং. উক্কাসিত্ৱাতি উক্কাসিতসদ্দং কত্ৱা. অগ্গড়ন্তি দ্ৱাৰকৱাটং. আকোটেহীতি অগ্গনখেহি সণিকং কুঞ্চিকচ্ছিদ্দসমীপে আকোটেহীতি ৱুত্তং হোতি. দ্ৱাৰং কিৰ অতিউপৰি অমনুস্সা, অতিহেট্ঠা দীঘজাতিকা কোটেন্তি. তথা অনাকোটেত্ৱা মজ্ঝে ছিদ্দসমীপে কোটেতব্বন্তি ইদং দ্ৱাৰাকোটনৱত্তন্তি দীপেন্তা ৱদন্তি.
২৬১. ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰন্তি ন ভগৱা উট্ঠায দ্ৱাৰং ৱিৱৰি. ৱিৱৰিযতূতি পন হত্থং পসাৰেসি. ততো ‘‘ভগৱা তুম্হেহি অনেকাসু কপ্পকোটীসু দানং দদমানেহি ন সহত্থা দ্ৱাৰৱিৱৰণকম্মং কত’’ন্তি সযমেৱ দ্ৱাৰং ৱিৱটং. তং পন যস্মা ভগৱতো মনেন ৱিৱটং, তস্মা ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰন্তি ৱত্তুং ৱট্টতি.
ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসূতি যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৱা তেহি, এৱং তেপি ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদা অহেসুং. সীতোদকং ৱিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৱং অগমংসু. যায চ ‘‘কচ্চি, ভো গোতম, খমনীযং; কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো চ গোতমস্স সাৱকানঞ্চ অপ্পাবাধং, অপ্পাতঙ্কং, লহুট্ঠানং, বলং, ফাসুৱিহাৰো’’তিআদিকায কথায সম্মোদিংসু, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুৰতায সুচিৰম্পি কালং সাৰেতুং নিৰন্তৰং পৱত্তেতুং অৰহভাৱতো সৰিতব্বভাৱতো চ সাৰণীযং. সুয্যমানসুখতো সম্মোদনীযং, অনুস্সৰিযমানসুখতো চ সাৰণীযং. তথা ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপৰিসুদ্ধতায সাৰণীযং. এৱং অনেকেহি পৰিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা নিট্ঠপেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু.
অম্বট্ঠো পন মাণৱোতি সো কিৰ ভগৱতো ৰূপসম্পত্তিযং চিত্তপ্পসাদমত্তম্পি অকত্ৱা ‘‘দসবলং অপসাদেস্সামী’’তি উদৰে বদ্ধসাটকং মুঞ্চিত্ৱা কণ্ঠে ওলম্বেত্ৱা একেন হত্থেন দুস্সকণ্ণং গহেত্ৱা চঙ্কমং অভিৰূহিত্ৱা কালেন বাহুং, কালেন উদৰং, কালেন পিট্ঠিং দস্সেন্তো, কালেন হত্থৱিকাৰং, কালেন ভমুকৱিকাৰং কৰোন্তো, ‘‘কচ্চি তে ভো, গোতম, ধাতুসমতা, কচ্চি ভিক্খাহাৰেন ন কিলমথ, অকিলমথাকাৰোযেৱ পন তে পঞ্ঞাযতি; থূলানি হি তে অঙ্গপচ্চঙ্গানি, পাসাদিকত্থ গতগতট্ঠানে. ‘তে বহুজনা ৰাজপব্বজিতোতি চ বুদ্ধো’তি চ উপ্পন্নবহুমানা পণীতং ওজৱন্তমাহাৰং দেন্তি. পস্সথ, ভো, গেহং, চিত্তসালা ৱিয, দিব্বপাসাদো ৱিয. ইমং মঞ্চং পস্সথ, বিম্বোহনং পস্সথ, কিং এৱৰূপে ঠানে ৱসন্তস্স সমণধম্মং কাতুং দুক্কৰ’’ন্তি এৱৰূপং উপ্পণ্ডনকথং অনাচাৰভাৱসাৰণীযং কথেতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘অম্বট্ঠো পন মাণৱো চঙ্কমন্তোপি নিসিন্নেন ভগৱতা কিঞ্চি কিঞ্চি কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেতি, ঠিতোপি নিসিন্নেন ভগৱতা কিঞ্চি কিঞ্চি কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেতী’’তি.
২৬২. অথ খো ভগৱাতি অথ ভগৱা – ‘‘অযং মাণৱো হত্থং পসাৰেত্ৱা ভৱগ্গং গহেতুকামো ৱিয, পাদং পসাৰেত্ৱা অৱীচিং ৱিচৰিতুকামো ৱিয, মহাসমুদ্দং তৰিতুকামো ৱিয, সিনেৰুং আৰোহিতুকামো ৱিয চ অট্ঠানে ৱাযমতি, হন্দ, তেন সদ্ধিং মন্তেমী’’তি অম্বট্ঠং মাণৱং এতদৱোচ. আচৰিযপাচৰিযেহীতি আচৰিযেহি চ তেসং আচৰিযেহি চ.
পঠমইব্ভৱাদৱণ্ণনা
২৬৩. গচ্ছন্তো ৱাতি এত্থ কামং তীসু ইৰিযাপথেসু ব্ৰাহ্মণো আচৰিযব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং সল্লপিতুমৰহতি. অযং পন মাণৱো মানথদ্ধতায কথাসল্লাপং কৰোন্তো চত্তাৰোপি ইৰিযাপথে যোজেস্সামীতি ‘‘সযানো ৱা হি, ভো গোতম, সযানেনা’’তি আহ.
ততো কিৰ তং ভগৱা – ‘‘অম্বট্ঠ, গচ্ছন্তস্স ৱা গচ্ছন্তেন, ঠিতস্স ৱা ঠিতেন, নিসিন্নস্স ৱা নিসিন্নেনাচৰিযেন সদ্ধিং কথা নাম সব্বাচৰিযেসু লব্ভতি. ত্ৱং পন সযানো সযানেনাচৰিযেন সদ্ধিং কথেসি, কিং তে আচৰিযো গোৰূপং, উদাহু ত্ৱ’’ন্তি আহ. সো কুজ্ঝিত্ৱা – ‘‘যে চ খো তে, ভো গোতম, মুণ্ডকা’’তিআদিমাহ. তত্থ মুণ্ডে মুণ্ডাতি সমণে চ সমণাতি ৱত্তুং ৱট্টেয্য. অযং পন হীড়েন্তো মুণ্ডকা সমণকাতি আহ. ইব্ভাতি গহপতিকা. কণ্হাতি কণ্হা, কাড়কাতি অত্থো. বন্ধুপাদাপচ্চাতি এত্থ বন্ধূতি ব্ৰহ্মা অধিপ্পেতো. তঞ্হি ব্ৰাহ্মণা পিতামহোতি ৱোহৰন্তি. পাদানং অপচ্চা পাদাপচ্চা, ব্ৰহ্মুনো পিট্ঠিপাদতো জাতাতি অধিপ্পাযো. তস্স কিৰ অযং লদ্ধি – ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মুনো মুখতো নিক্খন্তা, খত্তিযা উৰতো, ৱেস্সা নাভিতো, সুদ্দা জাণুতো, সমণা পিট্ঠিপাদতোতি. এৱং কথেন্তো চ পনেস কিঞ্চাপি অনিযমেত্ৱা কথেতি. অথ খো ভগৱন্তমেৱ ৱদামীতি কথেতি.
অথ খো ভগৱা – ‘‘অযং অম্বট্ঠো আগতকালতো পট্ঠায মযা সদ্ধিং কথযমানো মানমেৱ নিস্সায কথেসি, আসীৱিসং গীৱাযং গণ্হন্তো ৱিয, অগ্গিক্খন্ধং আলিঙ্গন্তো ৱিয, মত্তৱাৰণং সোণ্ডায পৰামসন্তো ৱিয, অত্তনো পমাণং ন জানাতি. হন্দ নং জানাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অত্থিকৱতো খো পন তে, অম্বট্ঠা’’তিআদিমাহ. তত্থ আগন্ত্ৱা কত্তব্বকিচ্চসঙ্খাতো অত্থো, এতস্স অত্থীতি অত্থিকং, তস্স মাণৱস্স চিত্তং. অত্থিকমস্স অত্থীতি অত্থিকৱা, তস্স অত্থিকৱতো তৱ ইধাগমনং অহোসীতি অত্থো.
খো পনাতি নিপাতমত্তং. যাযেৱ খো পনত্থাযাতি যেনেৱ খো পনত্থেন. আগচ্ছেয্যাথাতি মম ৱা অঞ্ঞেসং ৱা সন্তিকং যদা কদাচি আগচ্ছেয্যাথ. তমেৱ অত্থন্তি ইদং পুৰিসলিঙ্গৱসেনেৱ ৱুত্তং. মনসি কৰেয্যাথাতি চিত্তে কৰেয্যাথ. ইদং ৱুত্তং হোতি – ত্ৱং আচৰিযেন অত্তনো কৰণীযেন পেসিতো, ন অম্হাকং পৰিভৱনত্থায, তস্মা তমেৱ কিচ্চং মনসি কৰোহীতি. এৱমস্স অঞ্ঞেসং সন্তিকং আগতানং ৱত্তং দস্সেত্ৱা মাননিগ্গণ্হনত্থং ‘‘অৱুসিতৱাযেৱ খো পনা’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো পস্সথ ভো অযং অম্বট্ঠো মাণৱো আচৰিযকুলে অৱুসিতৱা অসিক্খিতো অপ্পস্সুতোৱ সমানো. ৱুসিতমানীতি ‘‘অহং ৱুসিতৱা সিক্খিতো বহুস্সুতো’’তি অত্তানং মঞ্ঞতি. এতস্স হি এৱং ফৰুসৱচনসমুদাচাৰে কাৰণং কিমঞ্ঞত্ৰ অৱুসিতত্তাতি আচৰিযকুলে অসংৱুদ্ধা অসিক্খিতা অপ্পস্সুতাযেৱ হি এৱং ৱদন্তীতি.
২৬৪. কুপিতোতি কুদ্ধো. অনত্তমনোতি অসকমনো, কিং পন ভগৱা তস্স কুজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা এৱমাহ উদাহু অঞত্ৱাতি? ঞত্ৱা আহাতি. কস্মা ঞত্ৱা আহাতি? তস্স মাননিম্মদনত্থং. ভগৱা হি অঞ্ঞাসি – ‘‘অযং মযা এৱং ৱুত্তে কুজ্ঝিত্ৱা মম ঞাতকে অক্কোসিস্সতি. অথস্সাহং যথা নাম কুসলো ভিসক্কো দোসং উগ্গিলেত্ৱা নীহৰতি, এৱমেৱ গোত্তেন গোত্তং, কুলাপদেসেন কুলাপদেসং, উট্ঠাপেত্ৱা ভৱগ্গপ্পমাণেন ৱিয উট্ঠিতং মানদ্ধজং মূলে ছেত্ৱা নিপাতেস্সামী’’তি. খুংসেন্তোতি ঘট্টেন্তো. ৱম্ভেন্তোতি হীড়েন্তো. পাপিতো ভৱিস্সতীতি চণ্ডভাৱাদিদোসং পাপিতো ভৱিস্সতি.
চণ্ডাতি মাননিস্সিতকোধযুত্তা. ফৰুসাতি খৰা. লহুসাতি লহুকা. অপ্পকেনেৱ তুস্সন্তি ৱা দুস্সন্তি ৱা উদকপিট্ঠে অলাবুকটাহং ৱিয অপ্পকেনেৱ উপ্লৱন্তি. ভস্সাতি বহুভাণিনো. সক্যানং মুখে ৱিৱটে অঞ্ঞস্স ৱচনোকাসো নত্থীতি অধিপ্পাযেনেৱ ৱদতি. সমানাতি ইদং সন্তাতি পুৰিমপদস্স ৱেৱচনং. ন সক্কৰোন্তীতি ন ব্ৰাহ্মণানং সুন্দৰেনাকাৰেন কৰোন্তি. ন গৰুং কৰোন্তীতি ব্ৰাহ্মণেসু গাৰৱং ন কৰোন্তি. ন মানেন্তীতি ন মনেন পিযাযন্তি. ন পূজেন্তীতি মালাদীহি নেসং পূজং ন কৰোন্তি. ন অপচাযন্তীতি অভিৱাদনাদীহি নেসং অপচিতিকম্মং নীচৱুত্তিং ন দস্সেন্তি তযিদন্তি তং ইদং. যদিমে সক্যাতি যং ইমে সক্যা ন ব্ৰাহ্মণে সক্কৰোন্তি…পে… ন অপচাযন্তি, তং তেসং অসক্কাৰকৰণাদি সব্বং ন যুত্তং, নানুলোমন্তি অত্থো.
দুতিযইব্ভৱাদৱণ্ণনা
২৬৫. অপৰদ্ধুন্তি অপৰজ্ঝিংসু. একমিদাহন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং. একং অহন্তি অত্থো. সন্ধাগাৰন্তি ৰজ্জঅনুসাসনসালা. সক্যাতি অভিসিত্তৰাজানো. সক্যকুমাৰাতি অনভিসিত্তা. উচ্চেসূতি যথানুৰূপেসু পল্লঙ্কপীঠকৱেত্তাসনফলকচিত্তত্থৰণাদিভেদেসু. সঞ্জগ্ঘন্তাতি উপ্পণ্ডনৱসেন মহাহসিতং হসন্তা. সংকীড়ন্তাতি হসিতমত্ত কৰণঅঙ্গুলিসঙ্ঘট্টনপাণিপ্পহাৰদানাদীনি কৰোন্তা. মমঞ্ঞেৱ মঞ্ঞেতি এৱমহং মঞ্ঞামি, মমঞ্ঞেৱ অনুহসন্তি, ন অঞ্ঞন্তি.
কস্মা পন তে এৱমকংসূতি? তে কিৰ অম্বট্ঠস্স কুলৱংসং জানন্তি. অযঞ্চ তস্মিং সমযে যাৱ পাদন্তা ওলম্বেত্ৱা নিৱত্থসাটকস্স একেন হত্থেন দুস্সকণ্ণং গহেত্ৱা খন্ধট্ঠিকং নামেত্ৱা মানমদেন মত্তো ৱিয আগচ্ছতি. ততো – ‘‘পস্সথ ভো অম্হাকং দাসস্স কণ্হাযনগোত্তস্স অম্বট্ঠস্স আগমনকাৰণ’’ন্তি ৱদন্তা এৱমকংসু. সোপি অত্তনো কুলৱংসং জানাতি. তস্মা ‘‘মমঞ্ঞেৱ মঞ্ঞে’’তি তক্কযিত্থ.
আসনেনাতি ‘‘ইদমাসনং, এত্থ নিসীদাহী’’তি এৱং আসনেন নিমন্তনং নাম হোতি, তথা ন কোচি অকাসি.
ততিযইব্ভৱাদৱণ্ণনা
২৬৬. লটুকিকাতি খেত্তলেড্ডূনং অন্তৰেনিৱাসিনী খুদ্দকসকুণিকা. কুলাৱকেতি নিৱাসনট্ঠানে. কামলাপিনীতি যদিচ্ছকভাণিনী, যং যং ইচ্ছতি তং তং লপতি, ন তং কোচি হংসো ৱা কোঞ্চো ৱা মোৰো ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘কিং ত্ৱং লপসী’তি নিসেধেতি. অভিসজ্জিতুন্তি কোধৱসেন লগ্গিতুং.
এৱং ৱুত্তে মাণৱো – ‘‘অযং সমণো গোতমো অত্তনো ঞাতকে লটুকিকসদিসে কত্ৱা অম্হে হংসকোঞ্চমোৰসদিসে কৰোতি, নিম্মানো দানি জাতো’’তি মঞ্ঞমানো উত্তৰি চত্তাৰো ৱণ্ণে দস্সেতি.
দাসিপুত্তৱাদৱণ্ণনা
২৬৭. নিম্মাদেতীতি নিম্মদেতি নিম্মানে কৰোতি. যংনূনাহন্তি যদি পনাহং. ‘‘কণ্হাযনোহমস্মি, ভো গোতমা’’তি ইদং কিৰ ৱচনং অম্বট্ঠো তিক্খত্তুং মহাসদ্দেন অৱোচ. কস্মা অৱোচ? কিং অসুদ্ধভাৱং ন জানাতীতি? আম জানাতি. জানন্তোপি ভৱপটিচ্ছন্নমেতং কাৰণং, তং অনেন ন দিট্ঠং. অপস্সন্তো মহাসমণো কিং ৱক্খতীতি মঞ্ঞমানো মানথদ্ধতায অৱোচ. মাতাপেত্তিকন্তি মাতাপিতূনং সন্তকং. নামগোত্তন্তি পণ্ণত্তিৱসেন নামং, পৱেণীৱসেন গোত্তং. অনুস্সৰতোতি অনুস্সৰন্তস্স কুলকোটিং সোধেন্তস্স. অয্যপুত্তাতি সামিনো পুত্তা. দাসিপুত্তোতি ঘৰদাসিযাৱ পুত্তো. তস্মা যথা দাসেন সামিনো উপসঙ্কমিতব্বা, এৱং অনুপসঙ্কমন্তং তং দিস্ৱা সক্যা অনুজগ্ঘিংসূতি দস্সেতি.
ইতো পৰং তস্স দাসভাৱং সক্যানঞ্চ সামিভাৱং পকাসেত্ৱা অত্তনো চ অম্বট্ঠস্স চ কুলৱংসং আহৰন্তো সক্যা খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ দহন্তীতি ঠপেন্তি, ওক্কাকো নো পুব্বপুৰিসোতি, এৱং কৰোন্তীতি অত্থো. তস্স কিৰ ৰঞ্ঞো কথনকালে উক্কা ৱিয মুখতো পভা নিচ্ছৰতি, তস্মা তং ‘‘ওক্কাকো’’তি সঞ্জানিংসূতি. পব্বাজেসীতি নীহৰি.
ইদানি তে নামৱসেন দস্সেন্তো – ‘‘ওক্কামুখ’’ন্তিআদিমাহ. তত্ৰাযং অনুপুব্বী কথা – পঠমকপ্পিকানং কিৰ ৰঞ্ঞো মহাসম্মতস্স ৰোজো নাম পুত্তো অহোসি. ৰোজস্স ৱৰৰোজো, ৱৰৰোজস্স কল্যাণো, কল্যাণস্স ৱৰকল্যাণো, ৱৰকল্যাণস্স মন্ধাতা, মন্ধাতুস্স ৱৰমন্ধাতা, ৱৰমন্ধাতুস্স উপোসথো, উপোসথস্স ৱৰো, ৱৰস্স উপৱৰো, উপৱৰস্স মঘদেৱো, মঘদেৱস্স পৰম্পৰায চতুৰাসীতিখত্তিযসহস্সানি অহেসুং. তেসং পচ্ছতো তযো ওক্কাকৱংসা অহেসুং. তেসু ততিযওক্কাকস্স পঞ্চ মহেসিযো অহেসুং – হত্থা, চিত্তা, জন্তু, জালিনী, ৱিসাখাতি. একেকিস্সা পঞ্চপঞ্চইত্থিসতপৰিৱাৰা. সব্বজেট্ঠায চত্তাৰো পুত্তা – ওক্কামুখো, কৰকণ্ডু, হত্থিনিকো, সিনিসূৰোতি. পঞ্চ ধীতৰো – পিযা, সুপ্পিযা, আনন্দা, ৱিজিতা, ৱিজিতসেনাতি. ইতি সা নৱ পুত্তে ৱিজাযিত্ৱা কালমকাসি.
অথ ৰাজা অঞ্ঞং দহৰিং অভিৰূপং ৰাজধীতৰং আনেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. সা জন্তুং নাম পুত্তং ৱিজাযি. অথ নং পঞ্চমদিৱসে অলঙ্কৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসি. ৰাজা তুট্ঠো তস্সা ৱৰং অদাসি. সা ঞাতকেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা পুত্তস্স ৰজ্জং যাচি. ৰাজা – ‘‘নস্স, ৱসলি, মম পুত্তানং অন্তৰাযং ইচ্ছসী’’তি তজ্জেসি. সা পুনপ্পুনং ৰহো ৰাজানং পৰিতোসেত্ৱা – ‘‘মহাৰাজ, মুসাৱাদো নাম ন ৱট্টতী’’তিআদীনি ৱত্ৱা যাচতিযেৱ. অথ ৰাজা পুত্তে আমন্তেসি – ‘‘অহং তাতা, তুম্হাকং কনিট্ঠং জন্তুকুমাৰং দিস্ৱা তস্স মাতুযা সহসা ৱৰং অদাসিং, সা পুত্তস্স ৰজ্জং পৰিণামেতুং ইচ্ছতি. তুম্হে ঠপেত্ৱা মঙ্গলহত্থিং মঙ্গলঅস্সং মঙ্গলৰথঞ্চ যত্তকে ইচ্ছথ, তত্তকে হত্থিঅস্সৰথে গহেত্ৱা গচ্ছথ. মমচ্চযেন আগন্ত্ৱা ৰজ্জং কৰেয্যাথা’’তি, অট্ঠহি অমচ্চেহি সদ্ধিং উয্যোজেসি.
তে নানপ্পকাৰং ৰোদিত্ৱা কন্দিত্ৱা – ‘‘তাত, অম্হাকং দোসং খমথা’’তি ৰাজানঞ্চেৱ ৰাজোৰোধে চ খমাপেত্ৱা, ‘‘মযম্পি ভাতূহি সদ্ধিং গচ্ছামা’’তি ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা নগৰা নিক্খন্তা ভগিনিযো আদায চতুৰঙ্গিনিযা সেনায পৰিৱুতা নগৰা নিক্খমিংসু. ‘‘কুমাৰা পিতুঅচ্চযেন আগন্ত্ৱা ৰজ্জং কাৰেস্সন্তি, গচ্ছাম নে উপট্ঠহামা’’তি চিন্তেত্ৱা বহূ মনুস্সা অনুবন্ধিংসু. পঠমদিৱসে যোজনমত্তা সেনা অহোসি, দুতিযে দ্ৱিযোজনমত্তা, ততিযে তিযোজনমত্তা. কুমাৰা মন্তযিংসু – ‘‘মহা বলকাযো, সচে মযং কঞ্চি সামন্তৰাজানং মদ্দিত্ৱা জনপদং গণ্হেয্যাম, সোপি নো নপ্পসহেয্য. কিং পৰেসং পীড়ায কতায, মহা অযং জম্বুদীপো, অৰঞ্ঞে নগৰং মাপেস্সামা’’তি হিমৱন্তাভিমুখা গন্ত্ৱা নগৰৱত্থুং পৰিযেসিংসু.
তস্মিঞ্চ সমযে অম্হাকং বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা কপিলব্ৰাহ্মণো নাম হুত্ৱা নিক্খম্ম ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপস্সে পোক্খৰণিযা তীৰে সাকৱনসণ্ডে পণ্ণসালং মাপেত্ৱা ৱসতি. সো কিৰ ভুম্মজালং নাম ৱিজ্জং জানাতি, যায উদ্ধং অসীতিহত্থে আকাসে, হেট্ঠা চ ভূমিযম্পি গুণদোসং পস্সতি. এতস্মিং পদেসে তিণগুম্বলতা দক্খিণাৱট্টা পাচীনাভিমুখা জাযন্তি. সীহব্যগ্ঘাদযো মিগসূকৰে সপ্পবিড়াৰা চ মণ্ডূকমূসিকে অনুবন্ধমানা তং পদেসং পত্ৱা ন সক্কোন্তি তে অনুবন্ধিতুং. তেহি তে অঞ্ঞদত্থু সন্তজ্জিতা নিৱত্তন্তিযেৱ. সো – ‘‘অযং পথৱিযা অগ্গপদেসো’’তি ঞত্ৱা তত্থ অত্তনো পণ্ণসালং মাপেসি.
অথ তে কুমাৰে নগৰৱত্থুং পৰিযেসমানে অত্তনো ৱসনোকাসং আগতে দিস্ৱা পুচ্ছিত্ৱা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা তেসু অনুকম্পং জনেত্ৱা অৱোচ – ‘‘ইমস্মিং পণ্ণসালট্ঠানে মাপিতং নগৰং জম্বুদীপে অগ্গনগৰং ভৱিস্সতি. এত্থ জাতপুৰিসেসু একেকো পুৰিসসতম্পি পুৰিসসহস্সম্পি অভিভৱিতুং সক্খিস্সতি. এত্থ নগৰং মাপেথ, পণ্ণসালট্ঠানে ৰঞ্ঞো ঘৰং কৰোথ. ইমস্মিঞ্হি ওকাসে ঠত্ৱা চণ্ডালপুত্তোপি চক্কৱত্তিবলেন অতিসেয্যো’’তি. ননু, ভন্তে, অয্যস্স ৱসনোকাসোতি? ‘‘মম ৱসনোকাসো’’তি মা চিন্তযিত্থ. ময্হং একপস্সে পণ্ণসালং কত্ৱা নগৰং মাপেত্ৱা কপিলৱত্থুন্তি নামং কৰোথা’’তি. তে তথা কত্ৱা তত্থ নিৱাসং কপ্পেসুং.
অথামচ্চা – ‘‘ইমে দাৰকা ৱযপ্পত্তা, সচে নেসং পিতা সন্তিকে ভৱেয্য, সো আৱাহৱিৱাহং কৰেয্য. ইদানি পন অম্হাকং ভাৰো’’তি চিন্তেত্ৱা কুমাৰেহি সদ্ধিং মন্তযিংসু. কুমাৰা অম্হাকং সদিসা খত্তিযধীতৰো নাম ন পস্সাম, নাপি ভগিনীনং সদিসে খত্তিযকুমাৰকে, অসদিসসংযোগে চ নো উপ্পন্না পুত্তা মাতিতো ৱা পিতিতো ৱা অপৰিসুদ্ধা জাতিসম্ভেদং পাপুণিস্সন্তি. তস্মা মযং ভগিনীহিযেৱ সদ্ধিং সংৱাসং ৰোচেমাতি. তে জাতিসম্ভেদভযেন জেট্ঠকভগিনিং মাতুট্ঠানে ঠপেত্ৱা অৱসেসাহি সংৱাসং কপ্পেসুং.
তেসং পুত্তেহি চ ধীতাহি চ ৱড্ঢমানানং অপৰেন সমযেন জেট্ঠকভগিনিযা কুট্ঠৰোগো উদপাদি, কোৱিড়াৰপুপ্ফসদিসানি গত্তানি অহেসুং. ৰাজকুমাৰা ইমায সদ্ধিং একতো নিসজ্জট্ঠানভোজনাদীনি কৰোন্তানম্পি উপৰি অযং ৰোগো সঙ্কমতীতি চিন্তেত্ৱা একদিৱসং উয্যানকীড়ং গচ্ছন্তা ৱিয তং যানে আৰোপেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ভূমিযং পোক্খৰণিং খণাপেত্ৱা তত্থ খাদনীযভোজনীযেন সদ্ধিং তং পক্খিপিত্ৱা ঘৰসঙ্খেপেন উপৰি পদৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা পংসুং দত্ৱা পক্কমিংসু.
তেন চ সমযেন ৰামো নাম বাৰাণসিৰাজা কুট্ঠৰোগো নাটকিত্থীহি চ ওৰোধেহি চ জিগুচ্ছিযমানো তেন সংৱেগেন জেট্ঠপুত্তস্স ৰজ্জং দত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তত্থ পণ্ণসালং মাপেত্ৱা মূলফলানি পৰিভুঞ্জন্তো নচিৰস্সেৱ অৰোগো সুৱণ্ণৱণ্ণো হুত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তো মহন্তং সুসিৰৰুক্খং দিস্ৱা তস্সব্ভন্তৰে সোড়সহত্থপ্পমাণং ওকাসং সোধেত্ৱা দ্ৱাৰঞ্চ ৱাতপানঞ্চ যোজেত্ৱা নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা তত্থ ৱাসং কপ্পেসি. সো অঙ্গাৰকটাহে অগ্গিং কত্ৱা ৰত্তিং মিগসূকৰাদীনং সদ্দে সুণন্তো সযতি. সো – ‘‘অসুকস্মিং পদেসে সীহো সদ্দমকাসি, অসুকস্মিং ব্যগ্ঘো’’তি সল্লক্খেত্ৱা পভাতে তত্থ গন্ত্ৱা ৱিঘাসমংসং আদায পচিত্ৱা খাদতি.
অথেকদিৱসং তস্মিং পচ্চূসসমযে অগ্গিং জালেত্ৱা নিসিন্নে ৰাজধীতায সৰীৰগন্ধেন আগন্ত্ৱা ব্যগ্ঘো তস্মিং পদেসে পংসুং ৱিযূহন্তো পদৰে ৱিৱৰমকাসি, তেন চ ৱিৱৰেন সা ব্যগ্ঘং দিস্ৱা ভীতা ৱিস্সৰমকাসি. সো তং সদ্দং সুত্ৱা – ‘‘ইত্থিসদ্দো এসো’’তি চ সল্লক্খেত্ৱা পাতোৱ তত্থ গন্ত্ৱা – ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. মাতুগামো সামীতি. কিং জাতিকাসীতি? ওক্কাকমহাৰাজস্স ধীতা সামীতি. নিক্খমাতি? ন সক্কা সামীতি. কিং কাৰণাতি? ছৱিৰোগো মে অত্থীতি. সো সব্বং পৱত্তিং পুচ্ছিত্ৱা খত্তিযমানেন অনিক্খমন্তিং – ‘‘অহম্পি খত্তিযো’’তি অত্তনো খত্তিযভাৱং জানাপেত্ৱা নিস্সেণিং দত্ৱা উদ্ধৰিত্ৱা অত্তনো ৱসনোকাসং নেত্ৱা সযং পৰিভুত্তভেসজ্জানিযেৱ দত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰোগং সুৱণ্ণৱণ্ণং কত্ৱা তায সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেসি. সা পঠমসংৱাসেনেৱ গব্ভং গণ্হিত্ৱা দ্ৱে পুত্তে ৱিজাযি, পুনপি দ্ৱেতি, এৱং সোড়সক্খত্তুম্পি ৱিজাযি. এৱং দ্ৱত্তিংস ভাতৰো অহেসুং. তে অনুপুব্বেন ৱুড্ঢিপ্পত্তে পিতা সব্বসিপ্পানি সিক্খাপেসি.
অথেকদিৱসং একো ৰামৰঞ্ঞো নগৰৱাসী ৱনচৰকো পব্বতে ৰতনানি গৱেসন্তো ৰাজানং দিস্ৱা সঞ্জানিত্ৱা আহ – ‘‘জানামহং, দেৱ, তুম্হে’’তি. ততো নং ৰাজা সব্বং পৱত্তিং পুচ্ছি. তস্মিংযেৱ চ খণে তে দাৰকা আগমিংসু. সো তে দিস্ৱা – ‘‘কে ইমে’’তি আহ. ‘‘পুত্তা মে’’তি চ ৱুত্তে তেসং মাতিকৱংসং পুচ্ছিত্ৱা – ‘‘লদ্ধং দানি মে পাভত’’ন্তি নগৰং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. সো ‘পিতৰং আনযিস্সামী’তি চতুৰঙ্গিনিযা সেনায তত্থ গন্ত্ৱা পিতৰং ৱন্দিত্ৱা – ‘‘ৰজ্জং, দেৱ, সম্পটিচ্ছা’’তি যাচি. সো – ‘‘অলং, তাত, ন তত্থ গচ্ছামি, ইধেৱ মে ইমং ৰুক্খং অপনেত্ৱা নগৰং মাপেহী’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা তস্স নগৰস্স কোলৰুক্খং অপনেত্ৱা কতত্তা কোলনগৰন্তি চ ব্যগ্ঘপথে কতত্তা ব্যগ্ঘপথন্তি চাতি দ্ৱে নামানি আৰোপেত্ৱা পিতৰং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো নগৰং অগমাসি.
ততো ৱযপ্পত্তে কুমাৰে মাতা আহ – ‘‘তাতা, তুম্হাকং কপিলৱত্থুৱাসিনো সক্যা মাতুলা সন্তি. মাতুলধীতানং পন ৱো এৱৰূপং নাম কেসগ্গহণং হোতি, এৱৰূপং দুস্সগহণং. যদা তা ন্হানতিত্থং আগচ্ছন্তি, তদা গন্ত্ৱা যস্স যা ৰুচ্চতি, সো তং গণ্হতূ’’তি. তে তথেৱ গন্ত্ৱা তাসু ন্হত্ৱা সীসং সুক্খাপযমানাসু যং যং ইচ্ছিংসু, তং তং গহেত্ৱা নামং সাৱেত্ৱা অগমিংসু. সক্যৰাজানো সুত্ৱা ‘‘হোতু, ভণে, অম্হাকং ঞাতকা এৱ তে’’তি তুণ্হী অহেসুং. অযং সক্যকোলিযানং উপ্পত্তি. এৱং তেসং সক্যকোলিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং আৱাহৱিৱাহং কৰোন্তানং যাৱ বুদ্ধকালা অনুপচ্ছিন্নোৱ ৱংসো আগতো. তত্থ ভগৱা সক্যৱংসং দস্সেতুং – ‘‘তে ৰট্ঠস্মা পব্বাজিতা হিমৱন্তপস্সে পোক্খৰণিযা তীৰে’’তিআদিমাহ. তত্থ সম্মন্তীতি ৱসন্তি. সক্যা ৱত ভোতি ৰট্ঠস্মা পব্বাজিতা অৰঞ্ঞে ৱসন্তাপি জাতিসম্ভেদমকত্ৱা কুলৱংসং অনুৰক্খিতুং সক্যা, সমত্থা, পটিবলাতি অত্থো. তদগ্গেতি তং অগ্গং কত্ৱা, ততো পট্ঠাযাতি অত্থো. সো চ নেসং পুব্বপুৰিসোতি সো ওক্কাকো ৰাজা এতেসং পুব্বপুৰিসো. নত্থি এতেসং গহপতিৱংসেন সম্ভেদমত্তম্পীতি.
এৱং সক্যৱংসং পকাসেত্ৱা ইদানি অম্বট্ঠৱংসং পকাসেন্তো – ‘‘ৰঞ্ঞো খো পনা’’তিআদিমাহ. কণ্হং নাম জনেসীতি কাড়ৱণ্ণং অন্তোকুচ্ছিযংযেৱ সঞ্জাতদন্তং পৰূড়্হমস্সুদাঠিকং পুত্তং ৱিজাযি. পব্যাহাসীতি যক্খো জাতোতি ভযেন পলাযিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায ঠিতেসু ঘৰমানুসকেসু ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তো ধোৱথ মন্তিআদীনি ৱদন্তো উচ্চাসদ্দমকাসি.
২৬৮. তে মাণৱকা ভগৱন্তং এতদৱোচুন্তি অত্তনো উপাৰম্ভমোচনত্থায – ‘‘এতং মা ভৱ’’ন্তিআদিৱচনং অৱোচুং. তেসং কিৰ এতদহোসি – ‘‘অম্বট্ঠো অম্হাকং আচৰিযস্স জেট্ঠন্তেৱাসী, সচে মযং এৱৰূপে ঠানে একদ্ৱেৱচনমত্তম্পি ন ৱক্খাম, অযং নো আচৰিযস্স সন্তিকে অম্হে পৰিভিন্দিস্সতী’’তি উপাৰম্ভমোচনত্থং এৱং অৱোচুং. চিত্তেন পনস্স নিম্মদভাৱং আকঙ্খন্তি. অযং কিৰ মাননিস্সিতত্তা তেসম্পি অপ্পিযোৱ. কল্যাণৱাক্কৰণোতি মধুৰৱচনো. অস্মিং ৱচনেতি অত্তনা উগ্গহিতে ৱেদত্তযৱচনে. পটিমন্তেতুন্তি পুচ্ছিতং পঞ্হং পটিকথেতুং, ৱিস্সজ্জেতুন্তি অত্থো. এতস্মিং ৱা দাসিপুত্তৱচনে. পটিমন্তেতুন্তি উত্তৰং কথেতুং.
২৬৯. অথ খো ভগৱাতি অথ খো ভগৱা – ‘‘সচে ইমে মাণৱকা এত্থ নিসিন্না এৱং উচ্চাসদ্দং কৰিস্সন্তি, অযং কথা পৰিযোসানং ন গমিস্সতি. হন্দ, নে নিস্সদ্দে কত্ৱা অম্বট্ঠেনেৱ সদ্ধিং কথেমী’’তি তে মাণৱকে এতদৱোচ. তত্থ মন্তৱ্হোতি মন্তযথ. মযা সদ্ধিং পটিমন্তেতূতি মযা সহ কথেতু. এৱং ৱুত্তে মাণৱকা চিন্তযিংসু – ‘‘অম্বট্ঠো তাৱ দাসিপুত্তোসীতি ৱুত্তে পুন সীসং উক্খিপিতুং নাসক্খি. অযং খো জাতি নাম দুজ্জানা, সচে অঞ্ঞম্পি কিঞ্চি সমণো গোতমো ‘ত্ৱং দাসো’তি ৱক্খতি, কো তেন সদ্ধিং অড্ডং কৰিস্সতি. অম্বট্ঠো অত্তনা বদ্ধং পুটকং অত্তনাৱ মোচেতূ’’তি অত্তানং পৰিমোচেত্ৱা তস্সেৱ উপৰি খিপন্তা – ‘‘সুজাতো চ ভো গোতমা’’তিআদিমাহংসু.
২৭০. সহধম্মিকোতি সহেতুকো সকাৰণো. অকামা ব্যাকাতব্বোতি অত্তনা অনিচ্ছন্তেনপি ব্যাকৰিতব্বো, অৱস্সং ৱিস্সজ্জেতব্বোতি অত্থো. অঞ্ঞেন ৱা অঞ্ঞং পটিচৰিস্সসীতি অঞ্ঞেন ৱচনেন অঞ্ঞং ৱচনং পটিচৰিস্সসি অজ্ঝোত্থৰিস্সসি, পটিচ্ছাদেস্সসীতি অত্থো. যো হি ‘‘কিং গোত্তো ত্ৱ’’ন্তি এৱং পুট্ঠো – ‘‘অহং তযো ৱেদে জানামী’’তিআদীনি ৱদতি, অযং অঞ্ঞেন অঞ্ঞং পটিচৰতি নাম. পক্কমিস্সসি ৱাতি পুচ্ছিতং পঞ্হং জানন্তোৱ অকথেতুকামতায উট্ঠাযাসনা পক্কমিস্সসি ৱা.
তুণ্হী অহোসীতি সমণো গোতমো মং সামংযেৱ দাসিপুত্তভাৱং কথাপেতুকামো, সামং কথিতে চ দাসো নাম জাতোযেৱ হোতি. অযং পন দ্ৱতিক্খত্তুং চোদেত্ৱা তুণ্হী ভৱিস্সতি, ততো অহং পৰিৱত্তিত্ৱা পক্কমিস্সামীতি চিন্তেত্ৱা তুণ্হী অহোসি.
২৭১. ৱজিৰং পাণিম্হি অস্সাতি ৱজিৰপাণি. যক্খোতি ন যো ৱা সো ৱা যক্খো, সক্কো দেৱৰাজাতি ৱেদিতব্বো. আদিত্তন্তি অগ্গিৱণ্ণং. সম্পজ্জলিতন্তি সুট্ঠু পজ্জলিতং. সজোতিভূতন্তি সমন্ততো জোতিভূতং, একগ্গিজালভূতন্তি অত্থো. ঠিতো হোতীতি মহন্তং সীসং, কন্দলমকুড়সদিসা দাঠা ভযানকানি অক্খিনাসাদীনি এৱং ৱিৰূপৰূপং মাপেত্ৱা ঠিতো.
কস্মা পনেস আগতোতি? দিট্ঠিৱিস্সজ্জাপনত্থং. অপি চ – ‘‘অহঞ্চেৱ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পৰে চ মে ন আজানেয্যু’’ন্তি এৱং ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কভাৱং আপন্নে ভগৱতি সক্কো মহাব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং আগন্ত্ৱা – ‘‘ভগৱা ধম্মং দেসেথ, তুম্হাকং আণায অৱত্তমানে মযং ৱত্তাপেস্সাম, তুম্হাকং ধম্মচক্কং হোতু, অম্হাকং আণাচক্ক’’ন্তি পটিঞ্ঞং অকাসি. তস্মা – ‘‘অজ্জ অম্বট্ঠং তাসেত্ৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জাপেস্সামী’’তি আগতো.
ভগৱা চেৱ পস্সতি অম্বট্ঠো চাতি যদি হি তং অঞ্ঞেপি পস্সেয্যুং, তং কাৰণং অগৰু অস্স, ‘‘অযং সমণো গোতমো অম্বট্ঠং অত্তনো ৱাদে অনোতৰন্তং ঞত্ৱা যক্খং আৱাহেত্ৱা দস্সেসি, ততো অম্বট্ঠো ভযেন কথেসী’’তি ৱদেয্যুং. তস্মা ভগৱা চেৱ পস্সতি অম্বট্ঠো চ. তস্স তং দিস্ৱাৱ সকলসৰীৰতো সেদা মুচ্চিংসু. অন্তোকুচ্ছি ৱিপৰিৱত্তমানা মহাৰৱং ৱিৰৱি. সো ‘‘অঞ্ঞেপি নু খো পস্সন্তী’’তি ওলোকেন্তো কস্সচি লোমহংসমত্তম্পি নাদ্দস. ততো – ‘‘ইদং ভযং মমেৱ উপ্পন্নং, সচাহং যক্খোতি ৱক্খামি, ‘কিং তৱমেৱ অক্খীনি অত্থি, ত্ৱমেৱ যক্খং পস্সসি, পঠমং যক্খং অদিস্ৱা সমণেন গোতমেন ৱাদসঙ্ঘট্টে পক্খিত্তোৱ যক্খং পস্সসী’তি ৱদেয্যু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ন দানি মে ইধ অঞ্ঞং পটিসৰণং অত্থি, অঞ্ঞত্ৰ সমণা গোতমা’’তি মঞ্ঞমানো অথ খো অম্বট্ঠো মাণৱো…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ.
২৭২. তাণং গৱেসীতি তাণং গৱেসমানো. লেণং গৱেসীতি লেণং গৱেসমানো. সৰণং গৱেসীতি সৰণং গৱেসমানো. এত্থ চ তাযতি ৰক্খতীতি তাণং. নিলীযন্তি এত্থাতি লেণং. সৰতীতি সৰণং, ভযং হিংসতি, ৱিদ্ধংসেতীতি অত্থো. উপনিসীদিত্ৱাতি উপগম্ম হেট্ঠাসনে নিসীদিত্ৱা. ব্ৰৱিতূতি ৱদতু.
অম্বট্ঠৱংসকথা
২৭৩-২৭৪. দক্খিণজনপদন্তি দক্খিণাপথোতি পাকটং. গঙ্গায দক্খিণতো পাকটজনপদং. তদা কিৰ দক্খিণাপথে বহূ ব্ৰাহ্মণতাপসা হোন্তি, সো তত্থ গন্ত্ৱা একং তাপসং ৱত্তপটিপত্তিযা আৰাধেসি. সো তস্স উপকাৰং দিস্ৱা আহ – ‘‘অম্ভো, পুৰিস, মন্তং তে দেমি, যং ইচ্ছসি, তং মন্তং গণ্হাহী’’তি. সো আহ – ‘‘ন মে আচৰিয, অঞ্ঞেন মন্তেন, কিচ্চং অত্থি, যস্সানুভাৱেন আৱুধং ন পৰিৱত্ততি, তং মে মন্তং দেহী’’তি. সো – ‘‘ভদ্ৰং, ভো’’তি তস্স ধনুঅগমনীযং অম্বট্ঠং নাম ৱিজ্জং অদাসি, সো তং ৱিজ্জং গহেত্ৱা তত্থেৱ ৱীমংসিত্ৱা – ‘‘ইদানি মে মনোৰথং পূৰেস্সামী’’তি ইসিৱেসং গহেত্ৱা ওক্কাকস্স সন্তিকং গতো. তেন ৱুত্তং – ‘‘দক্খিণজনপদং গন্ত্ৱা ব্ৰহ্মমন্তে অধীযিত্ৱা ৰাজানং ওক্কাকং উপসঙ্কমিত্ৱা’’তি.
এত্থ ব্ৰহ্মমন্তেতি আনুভাৱসম্পন্নতায সেট্ঠমন্তে. কো নেৱং’ৰে অযং ময্হং দাসিপুত্তোতি কো নু এৱং অৰে অযং মম দাসিপুত্তো. সো তং খুৰপ্পন্তি সো ৰাজা তং মাৰেতুকামতায সন্নহিতং সৰং তস্স মন্তানুভাৱেন নেৱ খিপিতুং ন অপনেতুং সক্খি, তাৱদেৱ সকলসৰীৰে সঞ্জাতসেদো ভযেন ৱেধমানো অট্ঠাসি.
অমচ্চাতি মহামচ্চা. পাৰিসজ্জাতি ইতৰে পৰিসাৱচৰা. এতদৱোচুন্তি – ‘‘দণ্ডকীৰঞ্ঞো কিসৱচ্ছতাপসে অপৰদ্ধস্স আৱুধৱুট্ঠিযা সকলৰট্ঠং ৱিনট্ঠং. নাড়িকেৰো পঞ্চসু তাপসসতেসু অজ্জুনো চ অঙ্গীৰসে অপৰদ্ধো পথৱিং ভিন্দিত্ৱা নিৰযং পৱিট্ঠো’’তি চিন্তযন্তা ভযেন এতং সোত্থি, ভদ্দন্তেতিআদিৱচনং অৱোচুং.
সোত্থি ভৱিস্সতি ৰঞ্ঞোতি ইদং ৱচনং কণ্হো চিৰং তুণ্হী হুত্ৱা ততো অনেকপ্পকাৰং যাচীযমানো – ‘‘তুম্হাকং ৰঞ্ঞা মাদিসস্স ইসিনো খুৰপ্পং সন্নয্হন্তেন ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তিআদীনি চ ৱত্ৱা পচ্ছা অভাসি. উন্দ্ৰিযিস্সতীতি ভিজ্জিস্সতি, থুসমুট্ঠি ৱিয ৱিপ্পকিৰিযিস্সতীতি. ইদং সো ‘‘জনং তাসেস্সামী’’তি মুসা ভণতি. সৰসন্থম্ভনমত্তেযেৱ হিস্স ৱিজ্জায আনুভাৱো, ন অঞ্ঞত্ৰ. ইতো পৰেসুপি ৱচনেসু এসেৱ নযো.
পল্লোমোতি পন্নলোমো. লোমহংসনমত্তম্পিস্স ন ভৱিস্সতি. ইদং কিৰ সো ‘‘সচে মে ৰাজা তং দাৰিকং দস্সতী’’তি পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা অৱচ. কুমাৰে খুৰপ্পং পতিট্ঠপেসীতি তেন ‘‘সৰো ওতৰতূ’’তি মন্তে পৰিৱত্তি, তে কুমাৰস্স নাভিযং পতিট্ঠপেসি. ধীতৰং অদাসীতি সীসং ধোৱিত্ৱা অদাসং ভুজিস্সং কত্ৱা ধীতৰং অদাসি, উড়াৰে চ তং ঠানে ঠপেসি. মা খো তুম্হে মাণৱকাতি ইদং পন ভগৱা – ‘‘একেন পক্খেন অম্বট্ঠো সক্যানং ঞাতি হোতী’’তি পকাসেন্তো তস্স সমস্সাসনত্থং আহ. ততো অম্বট্ঠো ঘটসতেন অভিসিত্তো ৱিয পস্সদ্ধদৰথো হুত্ৱা সমস্সাসেত্ৱা সমণো গোতমো মং ‘‘তোসেস্সামী’’তি একেন পক্খেন ঞাতিং কৰোতি, খত্তিযো কিৰাহমস্মী’’তি চিন্তেসি.
খত্তিযসেট্ঠভাৱৱণ্ণনা
২৭৫. অথ খো ভগৱা – ‘‘অযং অম্বট্ঠো খত্তিযোস্মী’’তি সঞ্ঞং কৰোতি, অত্তনো অখত্তিযভাৱং ন জানাতি, হন্দ নং জানাপেস্সামীতি খত্তিযৱংসং দস্সেতুং উত্তৰিদেসনং ৱড্ঢেন্তো – ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি অম্বট্ঠা’’তিআদিমাহ. তত্থ ইধাতি ইমস্মিং লোকে. ব্ৰাহ্মণেসূতি ব্ৰাহ্মণানং অন্তৰে. আসনং ৱা উদকং ৱাতি অগ্গাসনং ৱা অগ্গোদকং ৱা. সদ্ধেতি মতকে উদ্দিস্স কতভত্তে. থালিপাকেতি মঙ্গলাদিভত্তে. যঞ্ঞেতি যঞ্ঞভত্তে. পাহুনেতি পাহুনকানং কতভত্তে পণ্ণাকাৰভত্তে ৱা. অপি নুস্সাতি অপি নু অস্স খত্তিযপুত্তস্স. আৱটং ৱা অস্স অনাৱটং ৱাতি, ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞাসু নিৱাৰণং ভৱেয্য ৱা নো ৱা, ব্ৰাহ্মণদাৰিকং লভেয্য ৱা ন ৱা লভেয্যাতি অত্থো. অনুপপন্নোতি খত্তিযভাৱং অপত্তো, অপৰিসুদ্ধোতি অত্থো.
২৭৬. ইত্থিযা ৱা ইত্থিং কৰিত্ৱাতি ইত্থিযা ৱা ইত্থিং পৰিযেসিত্ৱা. কিস্মিঞ্চিদেৱ পকৰণেতি কিস্মিঞ্চিদেৱ দোসে ব্ৰাহ্মণানং অযুত্তে অকত্তব্বকৰণে. ভস্সপুটেনাতি ভস্মপুটেন, সীসে ছাৰিকং ওকিৰিত্ৱাতি অত্থো.
২৭৭. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসাৰিনোতি যে জনেতস্মিং গোত্তং পটিসৰন্তি – ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি, তেসু লোকে গোত্তপটিসাৰীসু খত্তিযো সেট্ঠো. অনুমতা মযাতি মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা দেসিতা মযা অনুঞ্ঞাতা.
পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৱিজ্জাচৰণকথাৱণ্ণনা
২৭৮. ইমায পন গাথায ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নোতি ইদং পদং সুত্ৱা অম্বট্ঠো চিন্তেসি – ‘‘ৱিজ্জা নাম তযো ৱেদা, চৰণং পঞ্চ সীলানি, তযিদং অম্হাকংযেৱ অত্থি, ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো চে সেট্ঠো, মযমেৱ সেট্ঠা’’তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা ৱিজ্জাচৰণং পুচ্ছন্তো – ‘‘কতমং পন তং, ভো গোতম, চৰণং, কতমা চ পন সা ৱিজ্জা’’তি আহ. অথস্স ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণসমযে সিদ্ধং জাতিৱাদাদিপটিসংযুত্তং ৱিজ্জাচৰণং পটিক্খিপিত্ৱা অনুত্তৰং ৱিজ্জাচৰণং দস্সেতুকামো – ‘‘ন খো অম্বট্ঠা’’তিআদিমাহ. তত্থ জাতিৱাদোতি জাতিং আৰব্ভ ৱাদো, ব্ৰাহ্মণস্সেৱিদং ৱট্টতি, ন সুদ্দস্সাতিআদি ৱচনন্তি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. জাতিৱাদৱিনিবদ্ধাতি জাতিৱাদে ৱিনিবদ্ধা. এস নযো সব্বত্থ.
ততো অম্বট্ঠো – ‘‘যত্থ দানি মযং লগ্গিস্সামাতি চিন্তযিম্হ, ততো নো সমণো গোতমো মহাৱাতে থুসং ধুনন্তো ৱিয দূৰমেৱ অৱক্খিপি. যত্থ পন মযং ন লগ্গাম, তত্থ নো নিযোজেসি. অযং নো ৱিজ্জাচৰণসম্পদা ঞাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা পুন ৱিজ্জাচৰণসম্পদং পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা সমুদাগমতো পভুতি ৱিজ্জাচৰণং দস্সেতুং – ‘‘ইধ অম্বট্ঠ তথাগতো’’তিআদিমাহ.
২৭৯. এত্থ চ ভগৱা চৰণপৰিযাপন্নম্পি তিৱিধং সীলং ৱিভজন্তো ‘‘ইদমস্স হোতি চৰণস্মি’’ন্তি অনিয্যাতেত্ৱা ‘‘ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মি’’ন্তি সীলৱসেনেৱ নিয্যাতেসি. কস্মা? তস্সপি হি কিঞ্চি কিঞ্চি সীলং অত্থি, তস্মা চৰণৱসেন নিয্যাতিযমানে ‘‘মযম্পি চৰণসম্পন্না’’তি তত্থ তত্থেৱ লগ্গেয্য. যং পন তেন সুপিনেপি ন দিট্ঠপুব্বং, তস্সেৱ ৱসেন নিয্যাতেন্তো পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদম্পিস্স হোতি চৰণস্মিং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ইদম্পিস্স হোতি চৰণস্মিন্তিআদিমাহ. এত্তাৱতা অট্ঠপি সমাপত্তিযো চৰণন্তি নিয্যাতিতা হোন্তি, ৱিপস্সনা ঞাণতো পন পট্ঠায অট্ঠৱিধাপি পঞ্ঞা ৱিজ্জাতি নিয্যাতিতা.
চতুঅপাযমুখকথাৱণ্ণনা
২৮০. অপাযমুখানীতি ৱিনাসমুখানি. অনভিসম্ভুণমানোতি অসম্পাপুণন্তো, অৱিসহমানো ৱা. খাৰিৱিধমাদাযাতি এত্থ খাৰীতি অৰণী কমণ্ডলু সুজাদযো তাপসপৰিক্খাৰা. ৱিধোতি কাজো. তস্মা খাৰিভৰিতং কাজমাদাযাতি অত্থো. যে পন খাৰিৱিৱিধন্তি পঠন্তি, তে ‘‘খাৰীতি কাজস্স নামং, ৱিৱিধন্তি বহুকমণ্ডলুআদিপৰিক্খাৰ’’ন্তি ৱণ্ণযন্তি. পৱত্তফলভোজনোতি পতিতফলভোজনো. পৰিচাৰকোতি কপ্পিযকৰণপত্তপটিগ্গহণপাদধোৱনাদিৱত্তকৰণৱসেন পৰিচাৰকো. কামঞ্চ গুণাধিকোপি খীণাসৱসামণেৰো পুথুজ্জনভিক্খুনো ৱুত্তনযেন পৰিচাৰকো হোতি, অযং পন ন তাদিসো গুণৱসেনপি ৱেয্যাৱচ্চকৰণৱসেনপি লামকোযেৱ.
কস্মা পন তাপসপব্বজ্জা সাসনস্স ৱিনাসমুখন্তি ৱুত্তাতি? যস্মা গচ্ছন্তং গচ্ছন্তং সাসনং তাপসপব্বজ্জাৱসেন ওসক্কিস্সতি. ইমস্মিঞ্হি সাসনে পব্বজিত্ৱা তিস্সো সিক্খা পূৰেতুং অসক্কোন্তং লজ্জিনো সিক্খাকামা – ‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি জিগুচ্ছিত্ৱা পৰিৱজ্জেন্তি. সো ‘‘দুক্কৰং খুৰধাৰূপমং সাসনে পটিপত্তিপূৰণং দুক্খং, তাপসপব্বজ্জা পন সুকৰা চেৱ বহুজনসম্মতা চা’’তি ৱিব্ভমিত্ৱা তাপসো হোতি. অঞ্ঞে তং দিস্ৱা – ‘‘কিং তযা কত’’ন্তি পুচ্ছন্তি. সো – ‘‘ভাৰিযং তুম্হাকং সাসনে কম্মং, ইধ পন সছন্দচাৰিনো ময’’ন্তি ৱদতি. সোপি, যদি এৱং অহম্পি এত্থেৱ পব্বজামীতি তস্স অনুসিক্খন্তো তাপসো হোতি. এৱমঞ্ঞেপি অঞ্ঞেপীতি কমেন তাপসাৱ বহুকা হোন্তি. তেসং উপ্পন্নকালে সাসনং ওসক্কিতং নাম ভৱিস্সতি. লোকে এৱৰূপো বুদ্ধো নাম উপ্পজ্জি, তস্স ঈদিসং নাম সাসনং অহোসীতি সুতমত্তমেৱ ভৱিস্সতি. ইদং সন্ধায ভগৱা তাপসপব্বজ্জং সাসনস্স ৱিনাসমুখন্তি আহ.
কুদালপিটকন্তি কন্দমূলফলগ্গহণত্থং কুদালঞ্চেৱ পিটকঞ্চ. গামসামন্তং ৱাতি ৱিজ্জাচৰণসম্পদাদীনি অনভিসম্ভুণন্তো, কসিকম্মাদীহি চ জীৱিতং নিপ্ফাদেতুং দুক্খন্তি মঞ্ঞমানো বহুজনকুহাপনত্থং গামসামন্তে ৱা নিগমসামন্তে ৱা অগ্গিসালং কত্ৱা সপ্পিতেলদধিমধুফাণিততিলতণ্ডুলাদীহি চেৱ নানাদাৰূহি চ হোমকৰণৱসেন অগ্গিং পৰিচৰন্তো অচ্ছতি.
চতুদ্ৱাৰং অগাৰং কৰিত্ৱাতি চতুমুখং পানাগাৰং কত্ৱা তস্স দ্ৱাৰে মণ্ডপং কত্ৱা তত্থ পানীযং উপট্ঠপেত্ৱা আগতাগতে পানীযেন আপুচ্ছতি. যম্পিস্স অদ্ধিকা কিলন্তা পানীযং পিৱিত্ৱা পৰিতুট্ঠা ভত্তপুটং ৱা তণ্ডুলাদীনি ৱা দেন্তি, তং সব্বং গহেত্ৱা অম্বিলযাগুআদীনি কত্ৱা বহুতৰং আমিসগহণত্থং কেসঞ্চি অন্নং দেতি, কেসঞ্চি ভত্তপচনভাজনাদীনি. তেহিপি দিন্নং আমিসং ৱা পুব্বণ্ণাদীনি ৱা গণ্হতি, তানি ৱড্ঢিযা পযোজেতি. এৱং ৱড্ঢমানৱিভৱো গোমহিংসদাসীদাসপৰিগ্গহং কৰোতি, মহন্তং কুটুম্বং সণ্ঠপেতি. ইমং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘চতুদ্ৱাৰং অগাৰং কৰিত্ৱা অচ্ছতী’’তি. ‘‘তমহং যথাসত্তি যথাবলং পটিপূজেস্সামী’’তি ইদং পনস্স পটিপত্তিমুখং. ইমিনা হি মুখেন সো এৱং পটিপজ্জতীতি. এত্তাৱতা চ ভগৱতা সব্বাপি তাপসপব্বজ্জা নিদ্দিট্ঠা হোন্তি.
কথং? অট্ঠৱিধা হি তাপসা – সপুত্তভৰিযা, উঞ্ছাচৰিযা, অনগ্গিপক্কিকা, অসামপাকা, অস্মমুট্ঠিকা, দন্তৱক্কলিকা, পৱত্তফলভোজনা, পণ্ডুপলাসিকাতি. তত্থ যে কেণিযজটিলো ৱিয কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা ৱসন্তি, তে সপুত্তভৰিযা নাম.
যে পন ‘‘সপুত্তদাৰভাৱো নাম পব্বজিতস্স অযুত্তো’’তি লাযনমদ্দনট্ঠানেসু ৱীহিমুগ্গমাসতিলাদীনি সঙ্কড্ঢিত্ৱা পচিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি, তে উঞ্ছাচৰিযা নাম.
যে ‘‘খলেন খলং ৱিচৰিত্ৱা ৱীহিং আহৰিত্ৱা কোট্টেত্ৱা পৰিভুঞ্জনং নাম অযুত্ত’’ন্তি গামনিগমেসু তণ্ডুলভিক্খং গহেত্ৱা পচিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি, তে অনগ্গিপক্কিকা নাম.
যে পন ‘‘কিং পব্বজিতস্স সামপাকেনা’’তি গামং পৱিসিত্ৱা পক্কভিক্খমেৱ গণ্হন্তি, তে অসামপাকা নাম.
যে ‘‘দিৱসে দিৱসে ভিক্খাপৰিযেট্ঠি নাম দুক্খা পব্বজিতস্সা’’তি মুট্ঠিপাসাণেন অম্বাটকাদীনং ৰুক্খানং তচং কোট্টেত্ৱা খাদন্তি, তে অস্মমুট্ঠিকা নাম.
যে পন ‘‘পাসাণেন তচং কোট্টেত্ৱা ৱিচৰণং নাম দুক্খ’’ন্তি দন্তেহেৱ উব্বাটেত্ৱা খাদন্তি, তে দন্তৱক্কলিকা নাম.
যে ‘‘দন্তেহি উব্বাটেত্ৱা খাদনং নাম দুক্খং পব্বজিতস্সা’’তি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহৰিত্ৱা পতিতানি ফলানি পৰিভুঞ্জন্তি, তে পৱত্তফলভোজনা নাম.
যে পন ‘‘লেড্ডুদণ্ডাদীহি পাতেত্ৱা পৰিভোগো নাম অসাৰুপ্পো পব্বজিতস্সা’’তি সযং পতিতানেৱ পুপ্ফফলপণ্ডুপলাসাদীনি খাদন্তা যাপেন্তি, তে পণ্ডুপলাসিকা নাম.
তে তিৱিধা – উক্কট্ঠমজ্ঝিমমুদুকৱসেন. তত্থ যে নিসিন্নট্ঠানতো অনুট্ঠায হত্থেন পাপুণনট্ঠানেৱ পতিতং গহেত্ৱা খাদন্তি, তে উক্কট্ঠা. যে একৰুক্খতো অঞ্ঞং ৰুক্খং ন গচ্ছন্তি, তে মজ্ঝিমা. যে তং তং ৰুক্খমূলং গন্ত্ৱা পৰিযেসিত্ৱা খাদন্তি, তে মুদুকা.
ইমা পন অট্ঠপি তাপসপব্বজ্জা ইমাহি চতূহিযেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তি. কথং? এতাসু হি সপুত্তভৰিযা চ উঞ্ছাচৰিযা চ অগাৰং ভজন্তি. অনগ্গিপক্কিকা চ অসামপাকা চ অগ্যাগাৰং ভজন্তি. অস্মমুট্ঠিকা চ দন্তৱক্কলিকা চ কন্দমূলফলভোজনং ভজন্তি. পৱত্তফলভোজনা চ পণ্ডুপলাসিকা চ পৱত্তফলভোজনং ভজন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘এত্তাৱতা চ ভগৱতা সব্বাপি তাপসপব্বজ্জা নিদ্দিট্ঠা হোন্তী’’তি.
২৮১-২৮২. ইদানি ভগৱা সাচৰিযকস্স অম্বট্ঠস্স ৱিজ্জাচৰণসম্পদায অপাযমুখম্পি অপ্পত্তভাৱং দস্সেতুং তং কিং মঞ্ঞসি অম্বট্ঠাতিআদিমাহ. তং উত্তানত্থমেৱ. অত্তনা আপাযিকোপি অপৰিপূৰমানোতি অত্তনা ৱিজ্জাচৰণসম্পদায আপাযিকেনাপি অপৰিপূৰমানেন.
পুব্বকইসিভাৱানুযোগৱণ্ণনা
২৮৩. দত্তিকন্তি দিন্নকং. সম্মুখীভাৱম্পি ন দদাতীতি কস্মা ন দদাতি? সো কিৰ সম্মুখা আৱট্টনিং নাম ৱিজ্জং জানাতি. যদা ৰাজা মহাৰহেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতো হোতি, তদা ৰঞ্ঞো সমীপে ঠত্ৱা তস্স অলঙ্কাৰস্স নামং গণ্হতি. তস্স ৰাজা নামে গহিতে ন দেমীতি ৱত্তুং ন সক্কোতি. দত্ৱা পুন ছণদিৱসে অলঙ্কাৰং আহৰথাতি ৱত্ৱা, নত্থি, দেৱ, তুম্হেহি ব্ৰাহ্মণস্স দিন্নোতি ৱুত্তো, ‘‘কস্মা মে দিন্নো’’তি পুচ্ছি. তে অমচ্চা ‘সো ব্ৰাহ্মণো সম্মুখা আৱট্টনিমাযং জানাতি. তায তুম্হে আৱট্টেত্ৱা গহেত্ৱা গচ্ছতী’তি আহংসু. অপৰে ৰঞ্ঞা সহ তস্স অতিসহাযভাৱং অসহন্তা আহংসু – ‘‘দেৱ, এতস্স ব্ৰাহ্মণস্স সৰীৰে সঙ্খফলিতকুট্ঠং নাম অত্থি. তুম্হে এতং দিস্ৱাৱ আলিঙ্গথ পৰামসথ, ইদঞ্চ কুট্ঠং নাম কাযসংসগ্গৱসেন অনুগচ্ছতি, মা এৱং কৰোথা’’তি. ততো পট্ঠায তস্স ৰাজা সম্মুখীভাৱং ন দেতি.
যস্মা পন সো ব্ৰাহ্মণো পণ্ডিতো খত্তৱিজ্জায কুসলো, তেন সহ মন্তেত্ৱা কতকম্মং নাম ন ৱিৰুজ্ঝতি, তস্মা সাণিপাকাৰস্স অন্তো ঠত্ৱা বহি ঠিতেন তেন সদ্ধিং মন্তেতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তিৰো দুস্সন্তেন মন্তেতী’’তি. তত্থ তিৰোদুস্সন্তেনাতি তিৰোদুস্সেন. অযমেৱ ৱা পাঠো. ধম্মিকন্তি অনৱজ্জং. পযাতন্তি অভিহৰিত্ৱা দিন্নং. কথং তস্স ৰাজাতি যস্স ৰঞ্ঞো ব্ৰাহ্মণো ঈদিসং ভিক্খং পটিগ্গণ্হেয্য, কথং তস্স ব্ৰাহ্মণস্স সো ৰাজা সম্মুখীভাৱম্পি ন দদেয্য. অযং পন অদিন্নকং মাযায গণ্হতি, তেনস্স সম্মুখীভাৱং ৰাজা ন দেতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ‘‘ইদং পন কাৰণং ঠপেত্ৱা ৰাজানঞ্চেৱ ব্ৰাহ্মণঞ্চ ন অঞ্ঞো কোচি জানাতি. তদেতং এৱং ৰহস্সম্পি পটিচ্ছন্নম্পি অদ্ধা সব্বঞ্ঞূ সমণো গোতমোতি নিট্ঠং গমিস্সতী’’তি ভগৱা পকাসেসি.
২৮৪. ইদানি অযঞ্চ অম্বট্ঠো, আচৰিযো চস্স মন্তে নিস্সায অতিমানিনো. তেন তেসং মন্তনিস্সিতমাননিম্মদনত্থং উত্তৰি দেসনং ৱড্ঢেন্তো তং কিং মঞ্ঞসি, অম্বট্ঠ, ইধ ৰাজাতিআদিমাহ. তত্থ ৰথূপত্থৰেতি ৰথম্হি ৰঞ্ঞো ঠানত্থং অত্থৰিত্ৱা সজ্জিতপদেসে. উগ্গেহি ৱাতি উগ্গতুগ্গতেহি ৱা অমচ্চেহি. ৰাজঞ্ঞেহীতি অনভিসিত্তকুমাৰেহি. কিঞ্চিদেৱ মন্তনন্তি অসুকস্মিং দেসে তড়াকং ৱা মাতিকং ৱা কাতুং ৱট্টতি, অসুকস্মিং গামং ৱা নিগমং ৱা নগৰং ৱা নিৱেসেতুন্তি এৱৰূপং পাকটমন্তনং. তদেৱ মন্তনন্তি যং ৰঞ্ঞা মন্তিতং তদেৱ. তাদিসেহিযেৱ সীসুক্খেপভমুক্খেপাদীহি আকাৰেহি মন্তেয্য. ৰাজভণিতন্তি যথা ৰঞ্ঞা ভণিতং, তস্সত্থস্স সাধনসমত্থং. সোপি তস্সত্থস্স সাধনসমত্থমেৱ ভণিতং ভণতীতি অত্থো.
২৮৫. পৱত্তাৰোতি পৱত্তযিতাৰো. যেসন্তি যেসং সন্তকং. মন্তপদন্তি ৱেদসঙ্খাতং মন্তমেৱ. গীতন্তি অট্ঠকাদীহি দসহি পোৰাণকব্ৰাহ্মণেহি সৰসম্পত্তিৱসেন সজ্ঝাযিতং. পৱুত্তন্তি অঞ্ঞেসং ৱুত্তং, ৱাচিতন্তি অত্থো. সমিহিতন্তি সমুপব্যূড়্হং ৰাসিকতং, পিণ্ডং কত্ৱা ঠপিতন্তি অত্থো. তদনুগাযন্তীতি এতৰহি ব্ৰাহ্মণা তং তেহি পুব্বে গীতং অনুগাযন্তি অনুসজ্ঝাযন্তি. তদনুভাসন্তীতি তং অনুভাসন্তি, ইদং পুৰিমস্সেৱ ৱেৱচনং. ভাসিতমনুভাসন্তীতি তেহি ভাসিতং সজ্ঝাযিতং অনুসজ্ঝাযন্তি. ৱাচিতমনুৱাচেন্তীতি তেহি অঞ্ঞেসং ৱাচিতং অনুৱাচেন্তি.
সেয্যথিদন্তি তে কতমেহি অত্থো. অট্ঠকোতিআদীনি তেসং নামানি. তে কিৰ দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেত্ৱা পৰূপঘাতং অকত্ৱা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স ভগৱতো পাৱচনেন সহ সংসন্দিত্ৱা মন্তে গন্থিংসু. অপৰাপৰে পন ব্ৰাহ্মণা পাণাতিপাতাদীনি পক্খিপিত্ৱা তযো ৱেদে ভিন্দিত্ৱা বুদ্ধৱচনেন সদ্ধিং ৱিৰুদ্ধে অকংসু. নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি যেন ত্ৱং ইসি ভৱেয্যাসি, এতং কাৰণং ন ৱিজ্জতি. ইধ ভগৱা যস্মা – ‘‘এস পুচ্ছিযমানোপি, অত্তনো অৱত্থৰণভাৱং ঞত্ৱা পটিৱচনং ন দস্সতী’’তি জানাতি, তস্মা পটিঞ্ঞং অগহেত্ৱাৱ তং ইসিভাৱং পটিক্খিপি.
২৮৬. ইদানি যস্মা তে পোৰাণা দস ব্ৰাহ্মণা নিৰামগন্ধা অনিত্থিগন্ধা ৰজোজল্লধৰা ব্ৰহ্মচাৰিনো অৰঞ্ঞাযতনে পব্বতপাদেসু ৱনমূলফলাহাৰা ৱসিংসু. যদা কত্থচি গন্তুকামা হোন্তি, ইদ্ধিযা আকাসেনেৱ গচ্ছন্তি, নত্থি তেসং যানেন কিচ্চং. সব্বদিসাসু চ নেসং মেত্তাদিব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনাৱ আৰক্খা হোতি, নত্থি তেসং পাকাৰপুৰিসগুত্তীহি অত্থো. ইমিনা চ অম্বট্ঠেন সুতপুব্বা তেসং পটিপত্তি; তস্মা ইমস্স সাচৰিযকস্স তেসং পটিপত্তিতো আৰকভাৱং দস্সেতুং – ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অম্বট্ঠা’’তিআদিমাহ.
তত্থ ৱিচিতকাড়কন্তি ৱিচিনিত্ৱা অপনীতকাড়কং. ৱেঠকনতপস্সাহীতি দুস্সপট্টদুস্সৱেণি আদীহি ৱেঠকেহি নমিতফাসুকাহি. কুত্তৱালেহীতি সোভাকৰণত্থং কপ্পেতুং, যুত্তট্ঠানেসু কপ্পিতৱালেহি. এত্থ চ ৱড়ৱানংযেৱ ৱালা কপ্পিতা, ন ৰথানং, ৱড়ৱপযুত্তত্তা পন ৰথাপি ‘‘কুত্তৱালা’’তি ৱুত্তা. উক্কিণ্ণপৰিখাসূতি খতপৰিখাসু. ওক্খিত্তপলিঘাসূতি ঠপিতপলিঘাসু. নগৰূপকাৰিকাসূতি এত্থ উপকাৰিকাতি পৰেসং আৰোহনিৱাৰণত্থং সমন্তা নগৰং পাকাৰস্স অধোভাগে কতসুধাকম্মং ৱুচ্চতি. ইধ পন তাহি উপকাৰিকাহি যুত্তানি নগৰানেৱ ‘‘নগৰূপকাৰিকাযো’’তি অধিপ্পেতানি. ৰক্খাপেন্তীতি তাদিসেসু নগৰেসু ৱসন্তাপি অত্তানং ৰক্খাপেন্তি. কঙ্খাতি ‘‘সব্বঞ্ঞূ, ন সব্বঞ্ঞূ’’তি এৱং সংসযো. ৱিমতীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং, ৱিৰূপা মতি, ৱিনিচ্ছিনিতুং অসমত্থাতি অত্থো. ইদং ভগৱা ‘‘অম্বট্ঠস্স ইমিনা অত্তভাৱেন মগ্গপাতুভাৱো নত্থি, কেৱলং দিৱসো ৱীতিৱত্ততি, অযং খো পন লক্খণপৰিযেসনত্থং আগতো, তম্পি কিচ্চং নস্সৰতি. হন্দস্স সতিজননত্থং নযং দেমী’’তি আহ.
দ্ৱেলক্খণদস্সনৱণ্ণনা
২৮৭. এৱং ৱত্ৱা পন যস্মা বুদ্ধানং নিসিন্নানং ৱা নিপন্নানং ৱা কোচি লক্খণং পৰিযেসিতুং ন সক্কোতি, ঠিতানং পন চঙ্কমন্তানং ৱা সক্কোতি. আচিণ্ণঞ্চেতং বুদ্ধানং লক্খণপৰিযেসনত্থং আগতভাৱং ঞত্ৱা উট্ঠাযাসনা চঙ্কমাধিট্ঠানং নাম, তেন ভগৱা উট্ঠাযাসনা বহি নিক্খন্তো. তস্মা অথ খো ভগৱাতিআদি ৱুত্তং.
সমন্নেসীতি গৱেসি, একং দ্ৱেতি ৱা গণযন্তো সমানযি. যেভুয্যেনাতি পাযেন, বহুকানি অদ্দস, অপ্পানি ন অদ্দসাতি অত্থো. ততো যানি ন অদ্দস তেসং দীপনত্থং ৱুত্তং – ‘‘ঠপেত্ৱা দ্ৱে’’তি. কঙ্খতীতি ‘‘অহো ৱত পস্সেয্য’’ন্তি পত্থনং উপ্পাদেতি. ৱিচিকিচ্ছতীতি ততো ততো তানি ৱিচিনন্তো কিচ্ছতি ন সক্কোতি দট্ঠুং. নাধিমুচ্চতীতি তায ৱিচিকিচ্ছায সন্নিট্ঠানং ন গচ্ছতি. ন সম্পসীদতীতি ততো – ‘‘পৰিপুণ্ণলক্খণো অয’’ন্তি ভগৱতি পসাদং নাপজ্জতি. কঙ্খায ৱা দুব্বলা ৱিমতি ৱুত্তা, ৱিচিকিচ্ছায মজ্ঝিমা, অনধিমুচ্চনতায বলৱতী, অসম্পসাদেন তেহি তীহি ধম্মেহি চিত্তস্স কালুসিযভাৱো. কোসোহিতেতি ৱত্থিকোসেন পটিচ্ছন্নে. ৱত্থগুয্হেতি অঙ্গজাতে ভগৱতো হি ৱৰৱাৰণস্সেৱ কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং সুৱণ্ণৱণ্ণং পদুমগব্ভসমানং. তং সো ৱত্থপটিচ্ছন্নত্তা অপস্সন্তো, অন্তোমুখগতায চ জিৱ্হায পহূতভাৱং অসল্লক্খেন্তো তেসু দ্ৱীসু লক্খণেসু কঙ্খী অহোসি ৱিচিকিচ্ছী.
২৮৮. তথাৰূপন্তি তং ৰূপং. কিমেত্থ অঞ্ঞেন ৱত্তব্বং? ৱুত্তমেতং নাগসেনত্থেৰেনেৱ মিলিন্দৰঞ্ঞা পুট্ঠেন – ‘‘দুক্কৰং, ভন্তে, নাগসেন, ভগৱতা কতন্তি. কিং মহাৰাজাতি? মহাজনেন হিৰিকৰণোকাসং ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণস্স চ অন্তেৱাসি উত্তৰস্স চ, বাৱৰিস্স অন্তেৱাসীনং সোড়সব্ৰাহ্মণানঞ্চ, সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স চ অন্তেৱাসীনং তিসতমাণৱানঞ্চ দস্সেসি, ভন্তেতি. ন, মহাৰাজ, ভগৱা গুয্হং দস্সেসি. ছাযং ভগৱা দস্সেসি. ইদ্ধিযা অভিসঙ্খৰিত্ৱা নিৱাসননিৱত্থং কাযবন্ধনবদ্ধং চীৱৰপাৰুতং ছাযাৰূপকমত্তং দস্সেসি মহাৰাজাতি. ছাযং দিট্ঠে সতি দিট্ঠংযেৱ ননু, ভন্তেতি? তিট্ঠতেতং, মহাৰাজ, হদযৰূপং দিস্ৱা বুজ্ঝনকসত্তো ভৱেয্য, হদযমংসং নীহৰিত্ৱা দস্সেয্য সম্মাসম্বুদ্ধোতি. কল্লোসি, ভন্তে, নাগসেনা’’তি.
নিন্নামেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. অনুমসীতি কথিনসূচিং ৱিয কত্ৱা অনুমজ্জি, তথাকৰণেন চেত্থ মুদুভাৱো, কণ্ণসোতানুমসনেন দীঘভাৱো, নাসিকসোতানুমসনেন তনুভাৱো, নলাটচ্ছাদনেন পুথুলভাৱো পকাসিতোতি ৱেদিতব্বো.
২৮৯. পটিমানেন্তোতি আগমেন্তো, আগমনমস্স পত্থেন্তো উদিক্খন্তোতি অত্থো.
২৯০. কথাসল্লাপোতি কথা চ সল্লাপো চ, কথনং পটিকথনন্তি অত্থো.
২৯১. অহো ৱতাতি গৰহৱচনমেতং. ৰেতি ইদং হীড়নৱসেন আমন্তনং. পণ্ডিতকাতি তমেৱ জিগুচ্ছন্তো আহ. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. এৱৰূপেন কিৰ ভো পুৰিসো অত্থচৰকেনাতি ইদং যাদিসো ত্ৱং, এদিসে অত্থচৰকে হিতকাৰকে সতি পুৰিসো নিৰযংযেৱ গচ্ছেয্য, ন অঞ্ঞত্ৰাতি ইমমত্থং সন্ধায ৱদতি. আসজ্জ আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৱা ঘট্টেত্ৱা. অম্হেপি এৱং উপনেয্য উপনেয্যাতি ব্ৰাহ্মণো খো পন অম্বট্ঠ পোক্খৰসাতীতিআদীনি ৱত্ৱা এৱং উপনেত্ৱা উপনেত্ৱা পটিচ্ছন্নং কাৰণং আৱিকৰিত্ৱা সুট্ঠু দাসাদিভাৱং আৰোপেত্ৱা অৱচ, তযা অম্হে অক্কোসাপিতাতি অধিপ্পাযো. পদসাযেৱ পৱত্তেসীতি পাদেন পহৰিত্ৱা ভূমিযং পাতেসি. যঞ্চ সো পুব্বে আচৰিযেন সদ্ধিং ৰথং আৰুহিত্ৱা সাৰথি হুত্ৱা অগমাসি, তম্পিস্স ঠানং অচ্ছিন্দিত্ৱা ৰথস্স পুৰতো পদসা যেৱস্স গমনং অকাসি.
পোক্খৰসাতিবুদ্ধূপসঙ্কমনৱণ্ণনা
২৯২-২৯৬. অতিৱিকালোতি সুট্ঠু ৱিকালো, সম্মোদনীযকথাযপি কালো নত্থি. আগমা নু খ্ৱিধ ভোতি আগমা নু খো ইধ ভো. অধিৱাসেতূতি সম্পটিচ্ছতু. অজ্জতনাযাতি যং মে তুম্হেসু কাৰং কৰোতো অজ্জ ভৱিস্সতি পুঞ্ঞঞ্চ পীতিপামোজ্জঞ্চ তদত্থায. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেনাতি ভগৱা কাযঙ্গং ৱা ৱাচঙ্গং ৱা অচোপেত্ৱা অব্ভন্তৰেযেৱ খন্তিং ধাৰেন্তো তুণ্হীভাৱেন অধিৱাসেসি. ব্ৰাহ্মণস্স অনুগ্গহণত্থং মনসাৱ সম্পটিচ্ছীতি ৱুত্তং হোতি.
২৯৭. পণীতেনাতি উত্তমেন. সহত্থাতি সহত্থেন. সন্তপ্পেসীতি সুট্ঠু তপ্পেসি পৰিপুণ্ণং সুহিতং যাৱদত্থং অকাসি. সম্পৱাৰেসীতি সুট্ঠু পৱাৰেসি, অলং অলন্তি হত্থসঞ্ঞায পটিক্খিপাপেসি. ভুত্তাৱিন্তি ভুত্তৱন্তং. ওনীতপত্তপাণিন্তি পত্ততো ওনীতপাণিং, অপনীতহত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. ওনিত্তপত্তপাণিন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – ওনিত্তং নানাভূতং ৱিনাভূতং পত্তং পাণিতো অস্সাতি ওনিত্তপত্তপাণি, তং ওনিত্তপত্তপাণিং. হত্থে চ পত্তঞ্চ ধোৱিত্ৱা একমন্তে পত্তং নিক্খিপিত্ৱা নিসিন্নন্তি অত্থো. একমন্তং নিসীদীতি ভগৱন্তং এৱং ভূতং ঞত্ৱা একস্মিং ওকাসে নিসীদীতি অত্থো.
২৯৮. অনুপুব্বিং কথন্তি অনুপটিপাটিকথং. আনুপুব্বিকথা নাম দানানন্তৰং সীলং, সীলানন্তৰং সগ্গো, সগ্গানন্তৰং মগ্গোতি এতেসং অত্থানং দীপনকথা. তেনেৱ – ‘‘সেয্যথিদং দানকথ’’ন্তিআদিমাহ. ওকাৰন্তি অৱকাৰং লামকভাৱং. সামুক্কংসিকাতি সামং উক্কংসিকা, অত্তনাযেৱ উদ্ধৰিত্ৱা গহিতা, সযম্ভূঞাণেন দিট্ঠা, অসাধাৰণা অঞ্ঞেসন্তি অত্থো. কা পন সাতি? অৰিযসচ্চদেসনা. তেনেৱাহ – ‘‘দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গ’’ন্তি. ধম্মচক্খুন্তি এত্থ সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. তস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনত্থং – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি আহ. তঞ্হি নিৰোধং আৰম্মণং কত্ৱা কিচ্চৱসেন এৱং সব্বসঙ্খতং পটিৱিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি.
পোক্খৰসাতিউপাসকত্তপটিৱেদনাৱণ্ণনা
২৯৯. দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. এস নযো সেসপদেসুপি. তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছা অনেনাতি তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো. ৱিগতা কথংকথা অস্সাতি ৱিগতকথংকথো. ৱেসাৰজ্জপ্পত্তোতি ৱিসাৰদভাৱং পত্তো. কত্থ? সত্থুসাসনে. নাস্স পৰো পচ্চযো, ন পৰস্স সদ্ধায এত্থ ৱত্ততীতি অপৰপ্পচ্চযো. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ পাকটমেৱাতি.
ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
অম্বট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.