৮. সম্মপ্পধানৱিভঙ্গো
১. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা
৩৯০. ইদানি তদনন্তৰে সম্মপ্পধানৱিভঙ্গে চত্তাৰোতি গণনপৰিচ্ছেদো. তেন ন ততো হেট্ঠা ন উদ্ধন্তি সম্মপ্পধানপৰিচ্ছেদং দীপেতি. সম্মপ্পধানাতি কাৰণপ্পধানা উপাযপ্পধানা যোনিসোপধানা. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে পটিপন্নকো ভিক্খু. অনুপ্পন্নানন্তি অনিব্বত্তানং. পাপকানন্তি লামকানং. অকুসলানং ধম্মানন্তি অকোসল্লসম্ভূতানং ধম্মানং. অনুপ্পাদাযাতি ন উপ্পাদনত্থায. ছন্দং জনেতীতি কত্তুকম্যতাসঙ্খাতং কুসলচ্ছন্দং জনেতি উপ্পাদেতি. ৱাযমতীতি পযোগং পৰক্কমং কৰোতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি কাযিকচেতসিকং ৱীৰিযং কৰোতি. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি তেনেৱ সহজাতৱীৰিযেন চিত্তং উক্খিপতি. পদহতীতি পধানৱীৰিযং কৰোতি. পটিপাটিযা পনেতানি চত্তাৰিপি পদানি আসেৱনাভাৱনাবহুলীকম্মসাতচ্চকিৰিযাহি যোজেতব্বানি.
উপ্পন্নানং পাপকানন্তি অনুপ্পন্নন্তি অৱত্তব্বতং আপন্নানং পাপধম্মানং. পহানাযাতি পজহনত্থায. অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানন্তি অনিব্বত্তানং কোসল্লসম্ভূতানং ধম্মানং. উপ্পাদাযাতি উপ্পাদনত্থায. উপ্পন্নানন্তি নিব্বত্তানং. ঠিতিযাতি ঠিতত্থায. অসম্মোসাযাতি অনস্সনত্থং. ভিয্যোভাৱাযাতি পুনপ্পুনং ভাৱায. ৱেপুল্লাযাতি ৱিপুলভাৱায. ভাৱনাযাতি ৱড্ঢিযা. পাৰিপূৰিযাতি পৰিপূৰণত্থায. অযং তাৱ চতুন্নং সম্মপ্পধানানং উদ্দেসৱাৰৱসেন একপদিকো অত্থুদ্ধাৰো.
৩৯১. ইদানি পটিপাটিযা তানি পদানি ভাজেত্ৱা দস্সেতুং কথঞ্চ ভিক্খু অনুপ্পন্নানন্তিআদিনা নযেন নিদ্দেসৱাৰো আৰদ্ধো. তত্থ যং হেট্ঠা ধম্মসঙ্গহে আগতসদিসং, তং তস্স ৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যং পন তস্মিং অনাগতং, তত্থ ছন্দনিদ্দেসে তাৱ যো ছন্দোতি যো ছন্দনিযৱসেন ছন্দো. ছন্দিকতাতি ছন্দিকভাৱো, ছন্দকৰণাকাৰো ৱা. কত্তুকম্যতাতি কত্তুকামতা. কুসলোতি ছেকো. ধম্মচ্ছন্দোতি সভাৱচ্ছন্দো. অযঞ্হি ছন্দো নাম তণ্হাছন্দো, দিট্ঠিছন্দো, ৱীৰিযছন্দো, ধম্মচ্ছন্দোতি বহুৱিধো নানপ্পকাৰকো. তেসু ধম্মচ্ছন্দোতি ইমস্মিং ঠানে কত্তুকম্যতাকুসলধম্মচ্ছন্দো অধিপ্পেতো.
ইমং ছন্দং জনেতীতি ছন্দং কুৰুমানোৱ ছন্দং জনেতি নাম. সঞ্জনেতীতি উপসগ্গেন পদং ৱড্ঢিতং. উট্ঠপেতীতি ছন্দং কুৰুমানোৱ তং উট্ঠপেতি নাম. সমুট্ঠপেতীতি উপসগ্গেন পদং ৱড্ঢিতং. নিব্বত্তেতীতি ছন্দং কুৰুমানোৱ তং নিব্বত্তেতি নাম. অভিনিব্বত্তেতীতি উপসগ্গেন পদং ৱড্ঢিতং. অপিচ ছন্দং কৰোন্তোৱ ছন্দং জনেতি নাম. তমেৱ সততং কৰোন্তো সঞ্জনেতি নাম. কেনচিদেৱ অন্তৰাযেন পতিতং পুন উক্খিপন্তো উট্ঠপেতি নাম. পবন্ধট্ঠিতিং পাপেন্তো সমুট্ঠপেতি নাম. তং পাকটং কৰোন্তো নিব্বত্তেতি নাম. অনোসক্কনতায অলীনৱুত্তিতায অনোলীনৱুত্তিতায অভিমুখভাৱেন নিব্বত্তেন্তো অভিনিব্বত্তেতি নাম.
৩৯৪. ৱীৰিযনিদ্দেসে ৱীৰিযং কৰোন্তোৱ ৱীৰিযং আৰভতি নাম. দুতিযপদং উপসগ্গেন ৱড্ঢিতং. ৱীৰিযং কৰোন্তোযেৱ চ আসেৱতি ভাৱেতি নাম. পুনপ্পুনং কৰোন্তো ৱহুলীকৰোতি. আদিতোৱ কৰোন্তো আৰভতি. পুনপ্পুনং কৰোন্তো সমাৰভতি. ভাৱনাৱসেন ভজন্তো আসেৱতি. ৱড্ঢেন্তো ভাৱেতি. সব্বকিচ্চেসু তদেৱ বহুলীকৰোন্তো বহুলীকৰোতীতি ৱেদিতব্বো.
৩৯৫. চিত্তপগ্গহনিদ্দেসে ৱীৰিযপগ্গহেন যোজেন্তো চিত্তং পগ্গণ্হাতি, উক্খিপতীতি অত্থো. পুনপ্পুনং পগ্গণ্হন্তো সম্পগ্গণ্হাতি. এৱং সম্পগ্গহিতং যথা ন পততি তথা নং ৱীৰিযুপত্থম্ভেন উপত্থম্ভেন্তো উপত্থম্ভেতি. উপত্থম্ভিতম্পি থিৰভাৱত্থায পুনপ্পুনং উপত্থম্ভেন্তো পচ্চুপত্থম্ভেতি নাম.
৪০৬. ঠিতিযাতিপদস্স নিদ্দেসে সব্বেসম্পি অসম্মোসাদীনং ঠিতিৱেৱচনভাৱং দস্সেতুং যা ঠিতি সো অসম্মোসোতিআদি ৱুত্তং. এত্থ হি হেট্ঠিমং হেট্ঠিমং পদং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদস্স অত্থো, উপৰিমং উপৰিমং পদং হেট্ঠিমস্স হেট্ঠিমস্স অত্থোতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি. অযং তাৱ পাড়িৱণ্ণনা.
অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযকথা. অযঞ্হি সম্মপ্পধানকথা নাম দুৱিধা – লোকিযা লোকুত্তৰা চ. তত্থ লোকিযা সব্বপুব্বভাগে হোতি. সা কস্সপসংযুত্তপৰিযাযেন লোকিযমগ্গক্খণে ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হি তত্থ –
‘‘চত্তাৰো মে, আৱুসো, সম্মপ্পধানা. কতমে চত্তাৰো?
ইধাৱুসো, ভিক্খু ‘অনুপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’ন্তি আতপ্পং কৰোতি; ‘উপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীযমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’ন্তি আতপ্পং কৰোতি; ‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা অনুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’ন্তি আতপ্পং কৰোতি. ‘উপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা নিৰুজ্ঝমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’ন্তি আতপ্পং কৰোতী’’তি (সং. নি. ২.১৪৫).
এত্থ চ ‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা’তি সমথৱিপস্সনা চেৱ মগ্গো চ. উপ্পন্না কুসলা নাম সমথৱিপস্সনাৱ. মগ্গো পন সকিং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝমানো অনত্থায সংৱত্তনকো নাম নত্থি. সো হি ফলস্স পচ্চযং দত্ৱাৱ নিৰুজ্ঝতি. পুৰিমস্মিং ৱা সমথৱিপস্সনাৱ গহেতব্বাতি ৱুত্তং, তং পন ন যুত্তং.
তত্থ ‘‘উপ্পন্না সমথৱিপস্সনা নিৰুজ্ঝমানা অনত্থায সংৱত্তন্তী’’তি অত্থস্স আৱিভাৱত্থং ইদং ৱত্থু – একো কিৰ খীণাসৱত্থেৰো ‘মহাচেতিযঞ্চ মহাবোধিঞ্চ ৱন্দিস্সামী’তি সমাপত্তিলাভিনা ভণ্ডগাহকসামণেৰেন সদ্ধিং জনপদতো মহাৱিহাৰং আগন্ত্ৱা ৱিহাৰপৰিৱেণং পাৱিসি; সাযন্হসমযে মহাভিক্খুসঙ্ঘে চেতিযং ৱন্দমানে চেতিযং ৱন্দনত্থায ন নিক্খমি. কস্মা? খীণাসৱানঞ্হি তীসু ৰতনেসু মহন্তং গাৰৱং হোতি. তস্মা ভিক্খুসঙ্ঘে ৱন্দিত্ৱা পটিক্কন্তে মনুস্সানং সাযমাসভুত্তৱেলায সামণেৰম্পি অজানাপেত্ৱা ‘চেতিযং ৱন্দিস্সামী’তি এককোৱ নিক্খমি. সামণেৰো ‘কিং নু খো থেৰো অৱেলায এককোৱ গচ্ছতি, জানিস্সামী’তি উপজ্ঝাযস্স পদানুপদিকোৱ নিক্খমি. থেৰো অনাৱজ্জনেন তস্স আগমনং অজানন্তো দক্খিণদ্ৱাৰেন মহাচেতিযঙ্গণং আৰুড়্হো. সামণেৰোপি অনুপদংযেৱ আৰুড়্হো.
মহাথেৰো মহাচেতিযং উল্লোকেত্ৱা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং গহেত্ৱা সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা হট্ঠপহট্ঠো মহাচেতিযং ৱন্দতি. সামণেৰো থেৰস্স ৱন্দনাকাৰং দিস্ৱা ‘উপজ্ঝাযো মে অতিৱিয পসন্নচিত্তো ৱন্দতি; কিং নু খো পুপ্ফানি লভিত্ৱা পূজং কৰেয্যা’তি চিন্তেসি. থেৰে ৱন্দিত্ৱা উট্ঠায সিৰসি অঞ্জলিং ঠপেত্ৱা মহাচেতিযং উল্লোকেত্ৱা ঠিতে সামণেৰো উক্কাসিত্ৱা অত্তনো আগতভাৱং জানাপেসি. থেৰো পৰিৱত্তেত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘কদা আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘তুম্হাকং চেতিযং ৱন্দনকালে, ভন্তে; অতিৱিয পসন্না চেতিযং ৱন্দিত্থ; কিন্নু খো পুপ্ফানি লভিত্ৱা পূজেয্যাথা’’তি? ‘‘আম, সামণেৰ, ইমস্মিং চেতিযে ৱিয অঞ্ঞত্ৰ এত্তকং ধাতুনিধানং নাম নত্থি. এৱৰূপং অসদিসং মহাথূপং পুপ্ফানি লভিত্ৱা কো ন পূজেয্যা’’তি? ‘‘তেন হি, ভন্তে, অধিৱাসেথ, আহৰিস্সামী’’তি তাৱদেৱ ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ইদ্ধিযা হিমৱন্তং গন্ত্ৱা ৱণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি গহেত্ৱা পৰিস্সাৱনং পূৰেত্ৱা মহাথেৰে দক্খিণমুখতো পচ্ছিমমুখে অসম্পত্তেযেৱ আগন্ত্ৱা পুপ্ফপৰিস্সাৱনং হত্থে ঠপেত্ৱা ‘‘পূজেথ ভন্তে’’তি আহ. থেৰো ‘‘অতিমন্দানি নো, সামণেৰ, পুপ্ফানী’’তি আহ. ‘‘গচ্ছথ, ভন্তে, ভগৱতো গুণে আৱজ্জেত্ৱা পূজেথা’’তি.
থেৰো পচ্ছিমমুখনিস্সিতেন সোপানেন আৰুয্হ কুচ্ছিৱেদিকাভূমিযং পুপ্ফপূজং কাতুং আৰদ্ধো. ৱেদিকাভূমি পৰিপুণ্ণা; পুপ্ফানি পতিত্ৱা দুতিযভূমিযং জণ্ণুপ্পমাণেন ওধিনা পূৰযিংসু. ততো ওতৰিত্ৱা পাদপিট্ঠিকপন্তিং পূজেসি; সাপি পৰিপূৰি; পৰিপুণ্ণভাৱং ঞত্ৱা হেট্ঠিমতলে ৱিকিৰন্তো অগমাসি; সব্বং চেতিযঙ্গণং পৰিপূৰি; তস্মিং পৰিপুণ্ণে ‘‘সামণেৰ, পুপ্ফানি ন খীযন্তী’’তি আহ. ‘‘পৰিস্সাৱনং, ভন্তে, অধোমুখং কৰোথা’’তি. অধোমুখং কত্ৱা চালেসি. তদা পুপ্ফানি খীণানি. থেৰো পৰিস্সাৱনং সামণেৰস্স দত্ৱা সদ্ধিং হত্থিপাকাৰেন চেতিযং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা পৰিৱেণং গচ্ছন্তো চিন্তেসি – ‘যাৱ মহিদ্ধিকো ৱতাযং সামণেৰো; সক্খিস্সতি নু খো ইমং ইদ্ধানুভাৱং ৰক্খিতুন্তি? ততো ‘ন সক্খিস্সতী’তি দিস্ৱা সামণেৰং আহ – ‘‘সামণেৰ, ত্ৱং ইদানি মহিদ্ধিকো; এৱৰূপং পন ইদ্ধিং নাসেত্ৱা পচ্ছিমকালে কাণপেসকাৰিযা হত্থেন মদ্দিতংকঞ্জিযং পিৱিস্সসী’’তি. দহৰকভাৱস্স নামেস দোসো যং সো উপজ্ঝাযস্স কথায সংৱেজেত্ৱা ‘কম্মট্ঠানং মে, ভন্তে, আচিক্খথা’তি ন যাচি; ‘অম্হাকং উপজ্ঝাযো কিং ৱদতী’তি তং পন অসুণন্তো ৱিয অগমাসি.
থেৰো মহাচেতিযঞ্চ মহাবোধিঞ্চ ৱন্দিত্ৱা সামণেৰং পত্তচীৱৰং গাহাপেত্ৱা অনুপুব্বেন কুটেড়িতিস্সমহাৱিহাৰং অগমাসি. সামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পদানুপদিকো হুত্ৱা ভিক্খাচাৰং ন গচ্ছতি. ‘‘কতৰং গামং পৱিসথ, ভন্তে’’তি পুচ্ছিত্ৱা পন ‘ইদানি মে উপজ্ঝাযো গামদ্ৱাৰং সম্পত্তো ভৱিস্সতী’তি ঞত্ৱা অত্তনো চ উপজ্ঝাযস্স চ পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা থেৰস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা পিণ্ডায পৱিসতি. থেৰো সব্বকালং ওৱদতি – ‘‘সামণেৰ, মা এৱমকাসি; পুথুজ্জনিদ্ধি নাম চলা অনিবদ্ধা; অসপ্পাযং ৰূপাদিআৰম্মণং লভিত্ৱা অপ্পমত্তকেনেৱ ভিজ্জতি; সন্তায সমাপত্তিযা পৰিহীনা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে সন্থম্ভিতুং ন সক্কোন্তী’’তি. সামণেৰো ‘কিং কথেতি ময্হং উপজ্ঝাযো’তি সোতুং ন ইচ্ছতি, তথেৱ কৰোতি. থেৰো অনুপুব্বেন চেতিযৱন্দনং কৰোন্তো কম্মুপেন্দৱিহাৰং নাম গতো. তত্থ ৱসন্তেপি থেৰে সামণেৰো তথেৱ কৰোতি.
অথেকদিৱসং একা পেসকাৰধীতা অভিৰূপা পঠমৱযে ঠিতা কম্মুপেন্দগামতো নিক্খমিত্ৱা পদুমস্সৰং ওৰুয্হ গাযমানা পুপ্ফানি ভঞ্জতি. তস্মিং সমযে সামণেৰো পদুমস্সৰমত্থকেন গচ্ছতি গচ্ছন্তো পন, সক্কৰলসিকায কাণমক্খিকা ৱিয, তস্সা গীতসদ্দে বজ্ঝি; তাৱদেৱ ইদ্ধি অন্তৰহিতা, ছিন্নপক্খো কাকো ৱিয অহোসি. সন্তসমাপত্তিবলেন পন তত্থেৱ উদকপিট্ঠে অপতিত্ৱা সিম্বলিতূলং ৱিয পতমানং অনুপুব্বেন পদুমস্সৰতীৰে অট্ঠাসি. সো ৱেগেন গন্ত্ৱা উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা নিৱত্তি. মহাথেৰো ‘পগেৱেতং মযা দিট্ঠং, নিৱাৰিযমানোপি ন নিৱত্তিস্সতী’তি কিঞ্চি অৱত্ৱা পিণ্ডায পাৱিসি.
সামণেৰো গন্ত্ৱা পদুমস্সৰতীৰে অট্ঠাসি তস্সা পচ্চুত্তৰণং আগমযমানো. সাপি সামণেৰং আকাসেন গচ্ছন্তঞ্চ পুনাগন্ত্ৱা ঠিতঞ্চ দিস্ৱা ‘অদ্ধা এস মং নিস্সায উক্কণ্ঠিতো’তি ঞত্ৱা ‘পটিক্কম সামণেৰা’তি আহ. সোপি পটিপক্কমি. ইতৰা পচ্চুত্তৰিত্ৱা সাটকং নিৱাসেত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘কিং, ভন্তে’তি পুচ্ছি. সো তমত্থং আৰোচেসি. সা বহূহি কাৰণেহি ঘৰাৱাসে আদীনৱং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে আনিসংসঞ্চ দস্সেত্ৱা ওৱদমানাপি তস্স উক্কণ্ঠং ৱিনোদেতুং অসক্কোন্তী ‘অযং মম কাৰণা এৱৰূপায ইদ্ধিযা পৰিহীনো; ন দানি যুত্তং পৰিচ্চজিতু’ন্তি. ‘ইধেৱ তিট্ঠা’তি ৱত্ৱা ঘৰং গন্ত্ৱা মাতাপিতূনং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. তেপি আগন্ত্ৱা নানপ্পকাৰং ওৱদমানা ৱচনং অগ্গণ্হন্তং আহংসু – ‘‘ত্ৱং অম্হে উচ্চাকুলাতি মা সল্লক্খেসি. মযং পেসকাৰা. সক্খিস্সসি পেসকাৰকম্মং কাতু’’ন্তি? সামণেৰো আহ – ‘‘উপাসক, গিহীভূতো নাম পেসকাৰকম্মং ৱা কৰেয্য নড়কাৰকম্মং ৱা, কিং ইমিনা, মা সাটকমত্তে লোভং কৰোথা’’তি. পেসকাৰকো উদৰে বদ্ধসাটকং দত্ৱা ঘৰং নেত্ৱা ধীতৰং অদাসি.
সো পেসকাৰকম্মং উগ্গণ্হিত্ৱা পেসকাৰেহি সদ্ধিং সালায কম্মং কৰোতি. অঞ্ঞেসং ইত্থিযো পাতোৱ ভত্তং সম্পাদেত্ৱা আহৰিংসু. তস্স ভৰিযা ন তাৱ আগচ্ছতি. সো ইতৰেসু কম্মং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ভুঞ্জমানেসু তসৰং ৱট্টেন্তো নিসীদি. সা পচ্ছা আগমাসি. অথ নং সো ‘অতিচিৰেন আগতাসী’তি তজ্জেসি. মাতুগামো চ নাম অপি চক্কৱত্তিৰাজানং অত্তনি পটিবদ্ধচিত্তং ঞত্ৱা দাসং ৱিয সল্লক্খেতি. তস্মা সা এৱমাহ – ‘‘অঞ্ঞেসং ঘৰে দাৰুপণ্ণলোণাদীনি সন্নিহিতানি; বাহিৰতো আহৰিত্ৱা দাযকা পেসকাৰকাপি অত্থি. অহং পন একিকা; ত্ৱম্পি ‘ময্হং ঘৰে ইদং অত্থি, ইদং নত্থী’তি ন জানাসি. সচে ইচ্ছসি ভুঞ্জ, নো চে ইচ্ছসি মা ভুঞ্জা’’তি. সো ‘ন কেৱলং উস্সূৰে ভত্তং আহৰসি, ৱাচাযপি মং ঘট্টেসী’তি কুজ্ঝিত্ৱা অঞ্ঞং পহৰণং অপস্সন্তো তমেৱ তসৰদণ্ডকং তসৰতো লুঞ্চিত্ৱা খিপি. সা তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ঈসকং পৰিৱত্তি. তসৰদণ্ডকস্স চ কোটি নাম তিখিণা হোতি. সা তস্সা পৰিৱত্তমানায অক্খিকোটিযং পৱিসিত্ৱা অট্ঠাসি. সা উভোহি হত্থেহি ৱেগেন অক্খিং অগ্গহেসি. ভিন্নট্ঠানতো লোহিতং পগ্ঘৰতি.
সো তস্মিং কালে উপজ্ঝাযস্স ৱচনং অনুস্সৰি ‘ইদং সন্ধায মং উপজ্ঝাযো ‘‘অনাগতে কালে কাণপেসকাৰিযা হত্থেন মদ্দিতং কঞ্জিযং পিৱিস্সসী’’তি আহ. ইদং থেৰেন দিট্ঠং ভৱিস্সতি. অহো দীঘদস্সী অয্যো’তি মহাসদ্দেন ৰোদিতুং আৰভি. তমেনং অঞ্ঞে ‘‘অলং, আৱুসো, মা ৰোদি; অক্খি নাম ভিন্নং ন সক্কা ৰোদনেন পটিপাকতিকং কাতু’’ন্তি আহংসু. সো ‘‘নাহং এতমত্থং ৰোদামি; অপিচ খো ইদং সন্ধায ৰোদামী’’তি সব্বং পৱত্তিং পটিপাটিযা কথেসি. এৱং উপ্পন্না সমথৱিপস্সনা নিৰুজ্ঝমানা অনত্থায সংৱত্তন্তি.
অপৰম্পি ৱত্থু – তিংসমত্তা ভিক্খূ কল্যাণিযং মহাচেতিযং ৱন্দিত্ৱা অটৱিমগ্গেন মহামগ্গং ওতৰমানা অন্তৰামগ্গে ঝামক্খেত্তে কম্মং কত্ৱা আগচ্ছন্তং একং মনুস্সং অদ্দসংসু. তস্স সৰীৰং মসিমক্খিতং হোতি, মসিমক্খিতমেৱ চ একং কাসাৱং কচ্ছং পীড়েত্ৱা নিৱত্থং. ওলোকিযমানো ঝামখাণুকো ৱিয খাযতি. সো দিৱসভাগে কম্মং কত্ৱা উপড্ঢঝাযমানানং দাৰূনং কলাপং উক্খিপিত্ৱা পিট্ঠিযং ৱিপ্পকিণ্ণেহি কেসেহি কুম্মগ্গেন আগন্ত্ৱা ভিক্খূনং সম্মুখে অট্ঠাসি. সামণেৰা দিস্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ওলোকযমানা ‘‘আৱুসো, তুয্হং পিতা, তুয্হং মহাপিতা, তুয্হং মাতুলো’’তি হসমানা গন্ত্ৱা ‘‘কো নামোসি ত্ৱং, উপাসকা’’তি নামং পুচ্ছিংসু. সো নামং পুচ্ছিতো ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা দাৰুকলাপং ছড্ডেত্ৱা ৱত্থং সংৱিধায নিৱাসেত্ৱা মহাথেৰে ৱন্দিত্ৱা ‘‘তিট্ঠথ তাৱ, ভন্তে’’তি আহ. মহাথেৰা অট্ঠংসু.
দহৰসামণেৰা আগন্ত্ৱা মহাথেৰানং সম্মুখাপি পৰিহাসং কৰোন্তি. উপাসকো আহ – ‘‘ভন্তে, তুম্হে মং পস্সিত্ৱা পৰিহসথ; এত্তকেনেৱ মত্থকং পত্তম্হাতি সল্লক্খেথ. অহম্পি পুব্বে তুম্হাদিসোৱ সমণো অহোসিং. তুম্হাকং পন চিত্তেকগ্গতামত্তম্পি নত্থি. অহং ইমস্মিং সাসনে মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো অহোসিং; আকাসং গহেত্ৱা পথৱিং কৰোমি, পথৱিং আকাসং; দূৰং গণ্হিত্ৱা সন্তিকং কৰোমি, সন্তিকং দূৰং; চক্কৱাড়সহস্সং খণেন ৱিনিৱিজ্ঝামি. হত্থে মে পস্সথ; ইদানি পন মক্কটহত্থসদিসা. অহং ইমেহেৱ হত্থেহি ইধ নিসিন্নোৱ চন্দিমসূৰিযে পৰামসিং. ইমেসংযেৱ পাদানং চন্দিমসূৰিযে পাদকথলিকং কত্ৱা নিসীদিং. এৱৰূপা মে ইদ্ধি পমাদেন অন্তৰহিতা. তুম্হে মা পমজ্জিত্থ. পমাদেন হি এৱৰূপং ব্যসনং পাপুণন্তি. অপ্পমত্তা ৱিহৰন্তা জাতিজৰামৰণস্স অন্তং কৰোন্তি. তস্মা তুম্হে মঞ্ঞেৱ আৰম্মণং কৰিত্ৱা অপ্পমত্তা হোথ, ভন্তে’’তি তজ্জেত্ৱা ওৱাদমদাসি. তে তস্স কথেন্তস্সেৱ সংৱেগং আপজ্জিত্ৱা ৱিপস্সমানা তিংস জনা তত্থেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসূতি. এৱম্পি উপ্পন্না সমথৱিপস্সনা নিৰুজ্ঝমানা অনত্থায সংৱত্তন্তীতি ৱেদিতব্বা. অযং তাৱ লোকিযসম্মপ্পধানকথায ৱিনিচ্ছযো.
লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পনেতং একমেৱ ৱীৰিযং চতুকিচ্চসাধনৱসেন চত্তাৰি নামানি লভতি. তত্থ অনুপ্পন্নানন্তি অসমুদাচাৰৱসেন ৱা অননুভূতাৰম্মণৱসেন ৱা অনুপ্পন্নানং; অঞ্ঞথা হি অনমতগ্গে সংসাৰে অনুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা নাম নত্থি. অনুপ্পন্না পন উপ্পজ্জমানাপি এতেযেৱ উপ্পজ্জন্তি, পহীযমানাপি এতেযেৱ পহীযন্তি.
তত্থ একচ্চস্স ৱত্তৱসেন কিলেসা ন সমুদাচৰন্তি. একচ্চস্স গন্থধুতঙ্গসমাধিৱিপস্সনা নৱকম্মিকানং অঞ্ঞতৰৱসেন. কথং? একচ্চো হি ৱত্তসম্পন্নো হোতি. তস্স দ্ৱাসীতিখুদ্দকৱত্তানি (চূড়ৱ. ২৪৩ আদযো), চুদ্দস মহাৱত্তানি (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো), চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণপানীযমাড়উপোসথাগাৰআগন্তুকগমিকৱত্তানি চ কৰোন্তস্সেৱ কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স ৱত্তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ভিন্নৱত্তস্স ৱিচৰতো অযোনিসোমনসিকাৰঞ্চেৱ সতিৱোস্সগ্গঞ্চ আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱং অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি নাম.
একচ্চো গন্থযুত্তো হোতি; একম্পি নিকাযং গণ্হাতি, দ্ৱেপি, তযোপি, চত্তাৰোপি, পঞ্চপি. তস্সেৱ তেপিটকং বুদ্ধৱচনং অত্থৱসেন পাড়িৱসেন অনুসন্ধিৱসেন পুব্বাপৰৱসেন গণ্হন্তস্স সজ্ঝাযন্তস্স চিন্তেন্তস্স ৱাচেন্তস্স দেসেন্তস্স পকাসেন্তস্স কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স গন্থকম্মং পহায কুসীতস্স ৱিচৰতো অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱম্পি অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি নাম.
একচ্চো পন ধুতঙ্গধৰো হোতি, তেৰস ধুতঙ্গগুণে সমাদায ৱত্ততি. তস্স ধুতঙ্গগুণে পৰিহৰন্তস্স কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স ধুতঙ্গানি ৱিস্সজ্জেত্ৱা বাহুল্লায আৱট্টস্স ৱিচৰতো অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱম্পি অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি নাম.
একচ্চো পন অট্ঠসু সমাপত্তীসু চিণ্ণৱসী হোতি. তস্স পঠমজ্ঝানাদীসু আৱজ্জনৱসীআদীনং ৱসেন ৱিহৰন্তস্স কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স পৰিহীনজ্ঝানস্স ৱা ৱিস্সট্ঠজ্ঝানস্স ৱা ভস্সাদীসু অনুযুত্তস্স ৱিহৰতো অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱম্পি অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না কিলেসা উপ্পজ্জন্তি নাম.
একচ্চো পন ৱিপস্সকো হোতি; সত্তসু ৱা ৱিপস্সনাসু অট্ঠাৰসসু ৱা মহাৱিপস্সনাসু কম্মং কৰোন্তো ৱিহৰতি. তস্সেৱং ৱিহৰতো কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স ৱিপস্সনাকম্মং পহায কাযদড়্হীবহুলস্স ৱিহৰতো অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱম্পি অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না কিলেসা উপ্পজ্জন্তি নাম.
একচ্চো পন নৱকম্মিকো হোতি, উপোসথাগাৰভোজনসালাদীনি কৰোতি. তস্স তেসং উপকৰণানি চিন্তেন্তস্স কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স নৱকম্মে নিট্ঠিতে ৱা ৱিস্সট্ঠে ৱা অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱম্পি অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না কিলেসা উপ্পজ্জন্তি নাম.
একচ্চো পন ব্ৰহ্মলোকা আগতো সুদ্ধসত্তো হোতি. তস্স অনাসেৱনায কিলেসা ওকাসং ন লভন্তি; অপৰভাগে পনস্স লদ্ধাসেৱনস্স অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম উপ্পজ্জন্তি. এৱম্পি অসমুদাচাৰৱসেন অনুপ্পন্না কিলেসা উপ্পজ্জন্তি নাম. এৱং তাৱ অসমুচাৰৱসেন অনুপ্পন্নতা ৱেদিতব্বা.
কথং অননুভূতাৰম্মণৱসেন? ইধেকচ্চো অননুভূতপুব্বং মনাপিযাদিভেদং আৰম্মণং লভতি. তস্স তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰসতিৱোস্সগ্গে আগম্ম ৰাগাদযো কিলেসা উপ্পজ্জন্তি. এৱং অননুভূতাৰম্মণৱসেন অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি নাম. লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পন একমেৱ ৱীৰিযং.
যে চ এৱং অনুপ্পন্না উপ্পজ্জেয্যুং, তে যথা নেৱ উপ্পজ্জন্তি, এৱং নেসং অনুপ্পাদকিচ্চং উপ্পন্নানঞ্চ পহানকিচ্চং সাধেতি. তস্মা উপ্পন্নানং পাপকানন্তি এত্থ পন চতুব্বিধং উপ্পন্নং – ৱত্তমানুপ্পন্নং, ভুত্ৱা ৱিগতুপ্পন্নং, ওকাসকতুপ্পন্নং, ভূমিলদ্ধুপ্পন্নন্তি. তত্থ যে কিলেসা ৱিজ্জমানা উপ্পাদাদিসমঙ্গিনো – ইদং ৱত্তমানুপ্পন্নং নাম. কম্মে পন জৱিতে আৰম্মণৰসং অনুভৱিত্ৱা নিৰুদ্ধৱিপাকো ভুত্ৱা ৱিগতং নাম. কম্মং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধং ভুত্ৱা ৱিগতং নাম. তদুভযম্পি ভুত্ৱা ৱিগতুপ্পন্নন্তি সঙ্খং গচ্ছতি. কুসলাকুসলকম্মং অঞ্ঞস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতি. এৱং কতে ওকাসে ৱিপাকো উপ্পজ্জমানো ওকাসকৰণতো পট্ঠায উপ্পন্নোতি ৱুচ্চতি. ইদং ওকাসকতুপ্পন্নং নাম.
পঞ্চক্খন্ধা পন ৱিপস্সনায ভূমি নাম. তে অতীতাদিভেদা হোন্তি. তেসু অনুসযিতকিলেসা পন অতীতা ৱা অনাগতা ৱা পচ্চুপ্পন্না ৱাতি ন ৱত্তব্বা. অতীতক্খন্ধেসু অনুসযিতাপি হি অপ্পহীনাৱ হোন্তি. অনাগতক্খন্ধেসু, পচ্চুপ্পন্নক্খন্ধেসু অনুসযিতাপি অপ্পহীনাৱ হোন্তি. ইদং ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং নাম. তেনাহু পোৰাণা – ‘‘তাসু তাসু ভূমীসু অসমুগ্ঘাতিতা কিলেসা ভূমিলদ্ধুপ্পন্নাতি সঙ্খং গচ্ছন্তী’’তি.
অপৰম্পি চতুব্বিধং উপ্পন্নং – সমুদাচাৰুপ্পন্নং, আৰম্মণাধিগহিতুপ্পন্নং, অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নং, অসমুগ্ধাতিতুপ্পন্নন্তি. তত্থ সম্পতি ৱত্তমানংযেৱ ‘সমুদাচাৰুপ্পন্নং’ নাম. সকিং চক্খূনি উম্মীলেত্ৱা আৰম্মণে নিমিত্তে গহিতে অনুস্সৰিতানুস্সৰিতক্খণে কিলেসা নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ন ৱত্তব্বা. কস্মা? আৰম্মণস্স অধিগহিতত্তা. যথা কিং? যথা খীৰৰুক্খস্স কুঠাৰিযা আহতাহতট্ঠানে খীৰং ন নিক্খমিস্সতীতি ন ৱত্তব্বং, এৱং. ইদং ‘আৰম্মণাধিগহিতুপ্পন্নং’ নাম. সমাপত্তিযা অৱিক্খম্ভিতকিলেসা পন ইমস্মিং নাম ঠানে নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ন ৱত্তব্বা. কস্মা? অৱিক্খম্ভিতত্তা. যথা কিং? যথা সচে খীৰৰুক্খং কুঠাৰিযা আহনেয্যুং, ‘ইমস্মিং নাম ঠানে খীৰং ন নিক্খমেয্যা’তি ন ৱত্তব্বং, এৱং. ইদং ‘অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নং’ নাম. মগ্গেন অসমুগ্ঘাতিতকিলেসা পন ভৱগ্গে নিব্বত্তস্সাপি নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং. ইদং ‘অসমুগ্ঘাতিতুপ্পন্নং’ নাম.
ইমেসু উপ্পন্নেসু ৱত্তমানুপ্পন্নং, ভুত্ৱাৱিগতুপ্পন্নং, ওকাসকতুপ্পন্নং, সমুদাচাৰুপ্পন্নন্তি চতুব্বিধং উপ্পন্নং ন মগ্গৱজ্ঝং; ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং, আৰম্মণাধিগ্গহিতুপ্পন্নং, অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নং, অসমুগ্ঘাতিতুপ্পন্নন্তি চতুব্বিধং মগ্গৱজ্ঝং. মগ্গো হি উপ্পজ্জমানো এতে কিলেসে পজহতি. সো যে কিলেসে পজহতি, তে অতীতা ৱা অনাগতা ৱা পচ্চুপ্পন্না ৱাতি ন ৱত্তব্বা. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘হঞ্চি অতীতে কিলেসে পজহতি, তেন হি খীণং খেপেতি, নিৰুদ্ধং নিৰোধেতি, ৱিগতং ৱিগমেতি, অত্থঙ্গতং অত্থং গমেতি, অতীতং যং নত্থি তং পজহতি. হঞ্চি অনাগতে কিলেসে পজহতি, তেন হি অজাতং পজহতি, অনিব্বত্তং অনুপ্পন্নং অপাতুভূতং পজহতি, অনাগতং যং নত্থি তং পজহতি. হঞ্চি পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, তেন হি ৰত্তো ৰাগং পজহতি, দুট্ঠো দোসং, মূড়্হো মোহং, ৱিনিবদ্ধো মানং, পৰামট্ঠো দিট্ঠিং, ৱিক্খেপগতো উদ্ধচ্চং, অনিট্ঠঙ্গতো ৱিচিকিচ্ছং, থামগতো অনুসযং পজহতি; কণ্হসুক্কধম্মা যুগনদ্ধা সমমেৱ ৱত্তন্তি; সংকিলেসিকা মগ্গভাৱনা হোতি…পে… তেন হি নত্থি মগ্গভাৱনা, নত্থি ফলসচ্ছিকিৰিযা, নত্থি কিলেসপ্পহানং, নত্থি ধম্মাভিসমযো’তি. ‘অত্থি মগ্গভাৱনা…পে… অত্থি ধম্মাভিসমযো’তি. যথা কথং ৱিয? সেয্যথাপি তৰুণো ৰুক্খো…পে… অপাতুভূতানেৱ ন পাতুভৱন্তি’’তি (পটি. ম. ৩.২১).
ইতি পাড়িযং অজাতফলৰুক্খো আগতো; জাতফলৰুক্খেন পন দীপেতব্বং. যথা হি সফলো তৰুণঅম্বৰুক্খো. তস্স ফলানি মনুস্সা পৰিভুঞ্জেয্যুং, সেসানি পাতেত্ৱা পচ্ছিযো পূৰেয্যুং. অথঞ্ঞো পুৰিসো তং ফৰসুনা ছিন্দেয্য. তেনস্স নেৱ অতীতানি ফলানি নাসিতানি হোন্তি, ন অনাগতপচ্চুপ্পন্নানি চ নাসিতানি; অতীতানি হি মনুস্সেহি পৰিভুত্তানি, অনাগতানি অনিব্বত্তানি ন সক্কা নাসেতুং. যস্মিং পন সমযে সো ছিন্নো তদা ফলানিযেৱ নত্থীতি পচ্চুপ্পন্নানিপি অনাসিতানি. সচে পন ৰুক্খো অচ্ছিন্নো অস্স, অথস্স পথৱীৰসঞ্চ আপোৰসঞ্চ আগম্ম যানি ফলানি নিব্বত্তেয্যুং, তানি নাসিতানি হোন্তি. তানি হি অজাতানেৱ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তানেৱ ন নিব্বত্তন্তি, অপাতুভূতানেৱ ন পাতুভৱন্তি. এৱমেৱ মগ্গো নাপি অতীতাদিভেদে কিলেসে পজহতি, নাপি ন পজহতি. যেসঞ্হি কিলেসানং মগ্গেন খন্ধেসু অপৰিঞ্ঞাতেসু উপ্পত্তি সিযা, মগ্গেন উপ্পজ্জিত্ৱা খন্ধানং পৰিঞ্ঞাতত্তা তে কিলেসা অজাতাৱ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাৱ ন নিব্বত্তন্তি, অপাতুভূতাৱ ন পাতুভৱন্তি. তৰুণপুত্তায ইত্থিযা পুন অৱিজাযনত্থং ব্যাধিতানং ৰোগৱূপসমত্থং পীতভেসজ্জেহি চাপি অযমত্থো ৱিভাৱেতব্বো. এৱং মগ্গো যে কিলেসে পজহতি, তে অতীতা ৱা অনাগতা ৱা পচ্চুপ্পন্না ৱাতি ন ৱত্তব্বা. ন চ মগ্গো কিলেসে ন পজহতি. যে পন মগ্গো কিলেসে পজহতি, তে সন্ধায ‘উপ্পন্নানং পাপকান’ন্তিআদি ৱুত্তং.
ন কেৱলঞ্চ মগ্গো কিলেসেযেৱ পজহতি, কিলেসানং পন অপ্পহীনত্তা যে উপ্পজ্জেয্যুং উপাদিন্নক্খন্ধা, তেপি পজহতিযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন সত্ত ভৱে ঠপেত্ৱা অনমতগ্গে সংসাৰে যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তী’’তি (চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৬) ৱিত্থাৰো. ইতি মগ্গো উপাদিন্নতো অনুপাদিন্নতো চ ৱুট্ঠাতি. ভৱৱসেন পন সোতাপত্তিমগ্গো অপাযভৱতো ৱুট্ঠাতি. সকদাগামিমগ্গো সুগতিভৱেকদেসতো; অনাগামিমগ্গো সুগতিকামভৱতো; ৱুট্ঠাতি অৰহত্তমগ্গো ৰূপাৰূপভৱতো ৱুট্ঠাতি, সব্বভৱেহি ৱুট্ঠাতিযেৱাতিপি ৱদন্তি.
অথ মগ্গক্খণে কথং অনুপ্পন্নানং উপ্পাদায ভাৱনা হোতি? কথং ৱা উপ্পন্নানং ঠিতিযাতি? মগ্গপ্পৱত্তিযা এৱ. মগ্গো হি পৱত্তমানো পুব্বে অনুপ্পন্নপুব্বত্তা অনুপ্পন্নো নাম ৱুচ্চতি. অনাগতপুব্বঞ্হি ঠানং গন্ত্ৱা অননুভূতপুব্বং ৱা আৰম্মণং অনুভৱিত্ৱা ৱত্তাৰো ভৱন্তি – ‘অনাগতট্ঠানং আগতম্হ, অননুভূতং আৰম্মণং অনুভৱামা’তি. যা চস্স পৱত্তি, অযমেৱ ঠিতি নামাতি ঠিতিযা ভাৱেতীতি ৱত্তুং ৱট্টতি. এৱমেতস্স ভিক্খুনো ইদং লোকুত্তৰমগ্গক্খণে ৱীৰিযং ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদাযা’’তিআদীনি চত্তাৰি নামানি লভতি. অযং লোকুত্তৰমগ্গক্খণে সম্মপ্পধানকথা. এৱমেত্থ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা সম্মপ্পধানা নিদ্দিট্ঠাতি.
সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা.
২. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা
৪০৮. অভিধম্মভাজনীযে সব্বানিপি সম্মপ্পধানানি ধম্মসঙ্গণিযং ৱিভত্তস্স দেসনানযস্স মুখমত্তমেৱ দস্সেন্তেন নিদ্দিট্ঠানি. তত্থ নযভেদো ৱেদিতব্বো. কথং? পঠমসম্মপ্পধানে তাৱ সোতাপত্তিমগ্গে ঝানাভিনিৱেসে সুদ্ধিকপটিপদা, সুদ্ধিকসুঞ্ঞতা, সুঞ্ঞতপটিপদা, সুদ্ধিকঅপ্পণিহিতা, অপ্পণিহিতপটিপদাতি ইমেসু পঞ্চসু ঠানেসু দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং চতুক্কপঞ্চকনযানং ৱসেন দস নযা হোন্তি. এৱং সেসেসুপীতি ৱীসতিযা অভিনিৱেসেসু দ্ৱে নযসতানি. তানি চতূহি অধিপতীহি চতুগ্গুণিতানি অট্ঠ. ইতি সুদ্ধিকানি দ্ৱে সাধিপতীনি অট্ঠাতি সব্বম্পি নযসহস্সং হোতি. তথাদুতিযসম্মপ্পধানাদীসু সুদ্ধিকসম্মপ্পধানে চাতি সোতাপত্তিমগ্গে পঞ্চনযসহস্সানি. যথা চ সোতাপত্তিমগ্গে, এৱং সেসমগ্গেসুপীতি কুসলৱসেনেৱ ৱীসতি নযসহস্সানি. ৱিপাকে পন সম্মপ্পধানেহি কত্তব্বকিচ্চং নত্থীতি ৱিপাকৱাৰো ন গহিতোতি. সম্মপ্পধানানি পনেত্থ নিব্বত্তিতলোকুত্তৰানেৱ কথিতানীতি ৱেদিতব্বানি.
অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা.
৩. পঞ্হাপুচ্ছকৱণ্ণনা
৪২৭. পঞ্হাপুচ্ছকে পাড়িঅনুসাৰেনেৱ সম্মপ্পধানানং কুসলাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. আৰম্মণত্তিকেসু পন সব্বানিপি এতানি অপ্পমাণং নিব্বানং আৰব্ভ পৱত্তিতো অপ্পমাণাৰম্মণানেৱ, ন মগ্গাৰম্মণানি; সহজাতহেতুৱসেন পন মগ্গহেতুকানি; ৱীমংসং জেট্ঠকং কত্ৱা মগ্গভাৱনাকালে মগ্গাধিপতীনি; ছন্দচিত্তজেট্ঠিকায মগ্গভাৱনায ন ৱত্তব্বানি মগ্গাধিপতীনীতি; ৱীৰিযজেট্ঠিকায পন অঞ্ঞস্স ৱীৰিযস্স অভাৱা ন ৱত্তব্বানি মগ্গাধিপতীনীতি ৱা ন মগ্গাধিপতীনীতি ৱা; অতীতাদীসু একাৰম্মণভাৱেনপি ন ৱত্তব্বানি; নিব্বানস্স পন বহিদ্ধাধম্মত্তা বহিদ্ধাৰম্মণানি নাম হোন্তীতি. এৱমেতস্মিং পঞ্হাপুচ্ছকে নিব্বত্তিতলোকুত্তৰানেৱ সম্মপ্পধানানি কথিতানি. সম্মাসম্বুদ্ধেন হি সুত্তন্তভাজনীযস্মিংযেৱ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা সম্মপ্পধানা কথিতা; অভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকেসু পন লোকুত্তৰাযেৱাতি. এৱমযং সম্মপ্পধানৱিভঙ্গোপি তেপৰিৱট্টং নীহৰিত্ৱাৱ ভাজেত্ৱা দস্সিতোতি.
সম্মোহৱিনোদনিযা ৱিভঙ্গট্ঠকথায
সম্মপ্পধানৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.