৭. সতিপট্ঠানৱিভঙ্গো
১. সুত্তন্তভাজনীযং উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা
৩৫৫. ইদানি তদনন্তৰে সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে চত্তাৰোতি গণনপৰিচ্ছেদো. তেন ন ততো হেট্ঠা ন উদ্ধন্তি সতিপট্ঠানপৰিচ্ছেদং দীপেতি. সতিপট্ঠানাতি তযো সতিপট্ঠানা – সতিগোচৰোপি, তিধা পটিপন্নেসু সাৱকেসু সত্থুনো পটিধানুনযৱীতিৱত্ততাপি, সতিপি. ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, সতিপট্ঠানানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কো চ, ভিক্খৱে, কাযস্স সমুদযো? আহাৰসমুদযা কাযস্স সমুদযো’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৪০৮) হি সতিগোচৰো সতিপট্ঠানন্তি ৱুচ্চতি. তথা ‘‘কাযো উপট্ঠানং, নো সতি. সতি উপট্ঠানঞ্চেৱ সতি চা’’তিআদীসু (পটি. ম. ৩.৩৫). তস্সত্থো – পতিট্ঠাতি অস্মিন্তি পট্ঠানং. কা পতিট্ঠাতি? সতি. সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং, পধানং ঠানন্তি ৱা পট্ঠানং; সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং হত্থিট্ঠানঅস্সট্ঠানাদীনি ৱিয.
‘‘তযো সতিপট্ঠানা যদৰিযো সেৱতি, যদৰিযো সেৱমানো সত্থা গণং অনুসাসিতুমৰহতী’’তি (ম. নি. ৩.৩০৪, ৩১১) এত্থ তিধা পটিপন্নেসু সাৱকেসু সত্থুনো পটিঘানুনযৱীতিৱত্ততা সতিপট্ঠানন্তি ৱুত্তা. তস্সত্থো – পট্ঠপেতব্বতো পট্ঠানং, পৱত্তযিতব্বতোতি অত্থো. কেন পট্ঠপেতব্বতোতি? সতিযা; সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১৪৭) পন সতিযেৱ সতিপট্ঠানন্তি ৱুচ্চতি. তস্সত্থো – পতিট্ঠাতীতি পট্ঠানং, উপট্ঠাতি ওক্কন্দিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা পৱত্ততীতি অত্থো; সতিযেৱ পট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানং; অথৱা সৰণট্ঠেন সতি, উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং. ইতি সতি চ সা পট্ঠানঞ্চাতিপি সতিপট্ঠানং. ইদমিধ অধিপ্পেতং. যদি এৱং, কস্মা সতিপট্ঠানাতি বহুৱচনং কতন্তি? সতিযা বহুত্তা; আৰম্মণভেদেন হি বহুকা তা সতিযোতি.
কস্মা পন ভগৱতা চত্তাৰোৱ সতিপট্ঠানা ৱুত্তা, অনূনা অনধিকাতি? ৱেনেয্যহিতত্তা. তণ্হাচৰিতদিট্ঠিচৰিতসমথযানিকৱিপস্সনাযানিকেসু হি মন্দতিক্খৱসেন দ্ৱিধা পৱত্তেসু মন্দস্স তণ্হাচৰিতস্স ওড়াৰিকং কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ৱিসুদ্ধিমগ্গো, তিক্খস্স সুখুমং ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. দিট্ঠিচৰিতস্সপি মন্দস্স নাতিপ্পভেদগতং চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ৱিসুদ্ধিমগ্গো, তিক্খস্স অতিপ্পভেদগতং ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. সমথযানিকস্স চ মন্দস্স অকিচ্ছেন অধিগন্তব্বনিমিত্তং পঠমং সতিপট্ঠানং ৱিসুদ্ধিমগ্গো, তিক্খস্স ওড়াৰিকাৰম্মণে অসণ্ঠহনতো দুতিযং. ৱিপস্সনাযানিকস্সাপি মন্দস্স নাতিপ্পভেদগতাৰম্মণং ততিযং, তিক্খস্স অতিপ্পভেদগতাৰম্মণং চতুত্থং. ইতি চত্তাৰোৱ ৱুত্তা, অনূনা অনধিকাতি.
সুভসুখনিচ্চঅত্তভাৱৱিপল্লাসপ্পহানত্থং ৱা. কাযো হি অসুভো. তত্থ সুভৱিপল্লাসৱিপল্লত্থা সত্তা. তেসং তত্থ অসুভভাৱদস্সনেন তস্স ৱিপল্লাসস্স পহানত্থং পঠমং সতিপট্ঠানং ৱুত্তং. সুখং, নিচ্চং, অত্তাতি গহিতেসুপি চ ৱেদনাদীসু ৱেদনা দুক্খা, চিত্তং অনিচ্চং, ধম্মা অনত্তা. এতেসু চ সুখনিচ্চঅত্তভাৱৱিপল্লাসৱিপল্লত্থা সত্তা. তেসং তত্থ দুক্খাদিভাৱদস্সনেন তেসং ৱিপল্লাসানং পহানত্থং সেসানি তীণি ৱুত্তানীতি. এৱং সুভসুখনিচ্চঅত্তভাৱৱিপল্লাসপ্পহানত্থং ৱা চত্তাৰোৱ ৱুত্তা অনূনা অনধিকাতি ৱেদিতব্বা. ন কেৱলঞ্চ ৱিপল্লাসপহানত্থমেৱ, অথ খো চতুৰোঘযোগাসৱগন্থউপাদানঅগতিপ্পহানত্থম্পি চতুব্বিধাহাৰপৰিঞ্ঞত্থঞ্চ চত্তাৰোৱ ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অযং তাৱ পকৰণনযো.
অট্ঠকথাযং পন ‘‘সৰণৱসেন চেৱ একত্তসমোসৰণৱসেন চ একমেৱ সতিপট্ঠানং আৰম্মণৱসেন চত্তাৰোতি এতদেৱ ৱুত্তং. যথা হি চতুদ্ৱাৰে নগৰে পাচীনতো আগচ্ছন্তা পাচীনদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নগৰমেৱ পৱিসন্তি, দক্খিণতো, পচ্ছিমতো, উত্তৰতো আগচ্ছন্তা উত্তৰদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৱা উত্তৰদ্ৱাৰেন নগৰমেৱ পৱিসন্তি, এৱং সম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. নগৰং ৱিয হি নিব্বানমহানগৰং, দ্ৱাৰং ৱিয অট্ঠঙ্গিকো লোকুত্তৰমগ্গো. পাচীনদিসাদযো ৱিয কাযাদযো.
যথা পাচীনতো আগচ্ছন্তা পাচীনদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নগৰমেৱ পৱিসন্তি, এৱং কাযানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা চুদ্দসৱিধেন কাযানুপস্সনং ভাৱেত্ৱা কাযানুপস্সনাভাৱনানুভাৱনিব্বত্তেন অৰিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৱ ওসৰন্তি. যথা দক্খিণতো আগচ্ছন্তা দক্খিণদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নগৰমেৱ পৱিসন্তি, এৱং ৱেদনানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা নৱৱিধেন ৱেদনানুপস্সনং ভাৱেত্ৱা ৱেদনানুপস্সনাভাৱনানুভাৱনিব্বত্তেন অৰিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৱ ওসৰন্তি. যথা পচ্ছিমতো আগচ্ছন্তা পচ্ছিমদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৱা পচ্ছিমদ্ৱাৰেন নগৰমেৱ পৱিসন্তি, এৱং চিত্তানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা সোড়সৱিধেন চিত্তানুপস্সনং ভাৱেত্ৱা চিত্তানুপস্সনাভাৱনানুভাৱনিব্বত্তেন অৰিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৱ ওসৰন্তি. যথা উত্তৰতো আগচ্ছন্তা উত্তৰদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৱা উত্তৰদ্ৱাৰেন নগৰমেৱ পৱিসন্তি, এৱং ধম্মানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা পঞ্চৱিধেন ধম্মানুপস্সনং ভাৱেত্ৱা ধম্মানুপস্সনাভাৱনানুভাৱনিব্বত্তেন অৰিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৱ ওসৰন্তীতি. এৱং সৰণৱসেন চেৱ একত্তসমোসৰণৱসেন চ একমেৱ সতিপট্ঠানং আৰম্মণৱসেন চত্তাৰোতি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.
ইধ ভিক্খূতি এত্থ কিঞ্চাপি ভগৱতা দেৱলোকে নিসীদিত্ৱা অযং সতিপট্ঠানৱিভঙ্গো কথিতো, একভিক্খুপি তত্থ ভগৱতো সন্তিকে নিসিন্নকো নাম নত্থি. এৱং সন্তেপি যস্মা ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ভিক্খূ ভাৱেন্তি, ভিক্খুগোচৰা হি এতে, তস্মা ইধ ভিক্খূতি আলপতি. কিং পনেতে সতিপট্ঠানে ভিক্খূযেৱ ভাৱেন্তি, ন ভিক্খুনীআদযোতি? ভিক্খুনীআদযোপি ভাৱেন্তি. ভিক্খূ পন অগ্গপৰিসা. ইতি অগ্গপৰিসত্তা ইধ ভিক্খূতি আলপতি. পটিপত্তিযা ৱা ভিক্খুভাৱদস্সনতো এৱমাহ. যো হি ইমং পটিপত্তিং পটিপজ্জতি, সো ভিক্খু নাম হোতি. পটিপন্নকো হি দেৱো ৱা হোতু মনুস্সো ৱা, ভিক্খূতি সঙ্খং গচ্ছতিযেৱ. যথাহ –
‘‘অলঙ্কতো চেপি সমঞ্চৰেয্য,
সন্তো দন্তো নিযতো ব্ৰহ্মচাৰী;
সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং,
সো ব্ৰাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূ’’তি. (ধ. প. ১৪২);
কাযানুপস্সনাউদ্দেসৱণ্ণনা
অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং অধিপ্পেতং. তস্মা অজ্ঝত্তং কাযেতি অত্তনো কাযেতি অত্থো. তত্থ কাযেতি ৰূপকাযে. ৰূপকাযো হি ইধ অঙ্গপচ্চঙ্গানং কেসাদীনঞ্চ ধম্মানং সমূহট্ঠেন, হত্থিকাযঅস্সকাযৰথকাযাদযো ৱিয, কাযোতি অধিপ্পেতো. যথা চ সমূহট্ঠেন এৱং কুচ্ছিতানং আযট্ঠেন. কুচ্ছিতানঞ্হি পৰমজেগুচ্ছানং সো আযোতিপি কাযো. আযোতি উপ্পত্তিদেসো. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – আযন্তি ততোতি আযো. কে আযন্তি? কুচ্ছিতা কেসাদযো. ইতি কুচ্ছিতানং কেসাদীনং আযোতি কাযো.
কাযানুপস্সীতি কাযং অনুপস্সনসীলো, কাযং ৱা অনুপস্সমানো কাযেতি চ ৱত্ৱাপি পুন কাযানুপস্সীতি দুতিযং কাযগ্গহণং অসম্মিস্সতো ৱৱত্থানঘনৱিনিব্ভোগাদিদস্সনত্থং কতন্তি ৱেদিতব্বং. তেন ন কাযে ৱেদনানুপস্সী চিত্তধম্মানুপস্সী ৱা; অথ খো কাযে কাযানুপস্সী যেৱাতি কাযসঙ্খাতে ৱত্থুস্মিং কাযানুপস্সনাকাৰস্সেৱ দস্সনেন অসম্মিস্সতো ৱৱত্থানং দস্সিতং হোতি. তথা ন কাযে অঙ্গপচ্চঙ্গৱিনিমুত্তএকধম্মানুপস্সী, নাপি কেসলোমাদিৱিনিমুত্তইত্থিপুৰিসানুপস্সী. যোপি চেত্থ কেসলোমাদিকো ভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতো কাযো, তত্থাপি ন ভূতুপাদাযৱিনিমুত্তএকধম্মানুপস্সী; অথ খো ৰথসম্ভাৰানুপস্সকো ৱিয অঙ্গপচ্চঙ্গসমূহানুপস্সী, নগৰাৱযৱানুপস্সকো ৱিয কেসলোমাদিসমূহানুপস্সী, কদলিক্খন্ধপত্তৱট্টিৱিনিভুঞ্জকো ৱিয ৰিত্তমুট্ঠিৱিনিৱেঠকো ৱিয চ ভূতুপাদাযসমূহানুপস্সীযেৱাতি নানপ্পকাৰতো সমূহৱসেন কাযসঙ্খাতস্স ৱত্থুনো দস্সনেন ঘনৱিনিব্ভোগো দস্সিতো হোতি. ন হেত্থ যথাৱুত্তসমূহৱিনিমুত্তো কাযো ৱা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অঞ্ঞো ৱা কোচি ধম্মো দিস্সতি. যথাৱুত্তধম্মসমূহমত্তেযেৱ পন তথা তথা সত্তা মিচ্ছাভিনিৱেসং কৰোন্তি. তেনাহু পোৰাণা –
‘‘যং পস্সতি ন তং দিট্ঠং, যং দিট্ঠং তং ন পস্সতি;
অপস্সং বজ্ঝতে মূড়্হো, বজ্ঝমানো ন মুচ্চতী’’তি.
ঘনৱিনিব্ভোগাদিদস্সনত্থন্তি ৱুত্তং. আদিসদ্দেন চেত্থ অযম্পি অত্থো ৱেদিতব্বো – অযঞ্হি এতস্মিং কাযে কাযানুপস্সীযেৱ, ন অঞ্ঞধম্মানুপস্সী. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা অনুদকভূতাযপি মৰীচিযা উদকানুপস্সিনো হোন্তি, ন এৱং অনিচ্চদুক্খানত্তঅসুভভূতেযেৱ ইমস্মিং কাযে নিচ্চসুখঅত্তসুভভাৱানুপস্সী; অথ খো কাযানুপস্সী অনিচ্চদুক্খানত্তঅসুভাকাৰসমূহানুপস্সীযেৱাতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা য্ৱাযং মহাসতিপট্ঠানে ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা…পে… সো সতোৱ অস্সসতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৪; ম. নি. ১.১০৭) নযেন অস্সাসপস্সাসাদিচুণ্ণকজাতঅট্ঠিকপৰিযোসানো কাযো ৱুত্তো, যো চ ‘‘ইধেকচ্চো পথৱীকাযং অনিচ্চতো অনুপস্সতি, তথা আপোকাযং, তেজোকাযং, ৱাযোকাযং, কেসকাযং, লোমকাযং, ছৱিকাযং, চম্মকাযং, মংসকাযং, ৰুধিৰকাযং, ন্হাৰুকাযং, অট্ঠিকাযং, অট্ঠিমিঞ্জকায’’ন্তি পটিসম্ভিদাযং কাযো ৱুত্তো, তস্স সব্বস্স ইমস্মিংযেৱ কাযে অনুপস্সনতো কাযে কাযানুপস্সীতি এৱম্পি অত্থো দট্ঠব্বো.
অথ ৱা কাযে অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা এৱং গহেতব্বস্স কস্সচি অননুপস্সনতো, তস্স তস্সেৱ পন কেসলোমাদিকস্স নানাধম্মসমূহস্স অনুপস্সনতো কাযে কেসাদিধম্মসমূহসঙ্খাতে কাযানুপস্সীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. অপিচ ‘‘ইমস্মিং কাযে অনিচ্চতো অনুপস্সতি, নো নিচ্চতো’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.৩৫) অনুক্কমেন পটিসম্ভিদাযং আগতনযস্স সব্বস্সেৱ অনিচ্চলক্খণাদিনো আকাৰসমূহসঙ্খাতস্স কাযস্স অনুপস্সনতোপি কাযে কাযানুপস্সীতি এৱম্পি অত্থো দট্ঠব্বো.
তথা হি অযং কাযে কাযানুপস্সনাপটিপদং পটিপন্নো ভিক্খু ইমং কাযং অনিচ্চানুপস্সনাদীনং সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৱসেন অনিচ্চতো অনুপস্সতি নো নিচ্চতো, দুক্খতো অনুপস্সতি নো সুখতো, অনত্ততো অনুপস্সতি নো অত্ততো, নিব্বিন্দতি নো নন্দতি, ৱিৰজ্জতি নো ৰজ্জতি, নিৰোধেতি নো সমুদেতি, পটিনিস্সজ্জতি নো আদিযতি. সো তং অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতি, দুক্খতো অনুপস্সন্তো সুখসঞ্ঞং পজহতি, অনত্ততো অনুপস্সন্তো অত্তসঞ্ঞং পজহতি, নিব্বিন্দন্তো নন্দিং পজহতি, ৱিৰজ্জন্তো ৰাগং পজহতি, নিৰোধেন্তো সমুদযং পজহতি, পটিনিস্সজ্জন্তো আদানং পজহতীতি (পটি. ম. ৩.৩৫) ৱেদিতব্বো.
ৱিহৰতীতি চতূসু ইৰিযাপথৱিহাৰেসু অঞ্ঞতৰৱিহাৰসমাযোগপৰিদীপনমেতং, একং ইৰিযাপথবাধনং অপৰেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা অপতমানং অত্তভাৱং হৰতি পৱত্তেতীতি অত্থো.
বহিদ্ধা কাযেতি পৰস্স কাযে. অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযেতি কালেন অত্তনো কাযে, কালেন পৰস্স কাযে. পঠমনযেন হি অত্তনো কাযে কাযপৰিগ্গহো ৱুত্তো, দুতিযনযেন পৰস্স কাযে, ততিযনযেন কালেন অত্তনো কালেন পৰস্স কাযে. অজ্ঝত্তবহিদ্ধা পন ঘটিতাৰম্মণং নাম নত্থি. পগুণকম্মট্ঠানস্স পন অপৰাপৰং সঞ্চৰণকালো এত্থ কথিতো. আতাপীতি কাযপৰিগ্গাহকৱীৰিযসমাযোগপৰিদীপনমেতং. সো হি যস্মা তস্মিং সমযে যং তং ৱীৰিযং তীসু ভৱেসু কিলেসানং আতাপনতো আতাপোতি ৱুচ্চতি, তেন সমন্নাগতো হোতি, তস্মা আতাপীতি ৱুচ্চতি.
সম্পজানোতি কাযপৰিগ্গাহকেন সম্পজঞ্ঞসঙ্খাতেন ঞাণেন সমন্নাগতো. সতিমাতি কাযপৰিগ্গাহিকায সতিযা সমন্নাগতো. অযং পন যস্মা সতিযা আৰম্মণং পৰিগ্গহেত্ৱা পঞ্ঞায অনুপস্সতি, ন হি সতিৱিৰহিতস্স অনুপস্সনা নাম অত্থি, তেনেৱাহ – ‘‘সতিঞ্চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, সব্বত্থিকং ৱদামী’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪), তস্মা এত্থ ‘‘কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতী’’তি এত্তাৱতা কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানকম্মট্ঠানং ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা যস্মা অনাতাপিনো অন্তোসঙ্খেপো অন্তৰাযকৰো হোতি, অসম্পজানো উপাযপৰিগ্গহে অনুপাযপৰিৱজ্জনে চ সম্মুয্হতি, মুট্ঠস্সতী উপাযাপৰিচ্চাগে অনুপাযাপৰিগ্গহে চ অসমত্থোৱ হোতি, তেনস্স তং কম্মট্ঠানং ন সম্পজ্জতি; তস্মা যেসং ধম্মানং আনুভাৱেন তং সম্পজ্জতি তেসং দস্সনত্থং ‘‘আতাপী সম্পজানো সতিমা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
ইতি কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং সম্পযোগঙ্গঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি পহানঙ্গং দস্সেতুং ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি ৱুত্তং. তত্থ ৱিনেয্যাতি তদঙ্গৱিনযেন ৱা ৱিক্খম্ভনৱিনযেন ৱা ৱিনযিত্ৱা. লোকেতি এত্থ য্ৱাযং অজ্ঝত্তাদিভেদো কাযো পৰিগ্গহিতো স্ৱেৱ ইধ লোকো নাম. তস্মিং লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং ৱিনযিত্ৱাতি অত্থো. যস্মা পনেত্থ অভিজ্ঝাগহণেন কামচ্ছন্দো, দোমনস্সগ্গহণেন ব্যাপাদো সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা নীৱৰণপৰিযাপন্নবলৱধম্মদ্ৱযদস্সনেন নীৱৰণপ্পহানং ৱুত্তং হোতীতি ৱেদিতব্বং.
ৱিসেসেন চেত্থ অভিজ্ঝাৱিনযেন কাযসম্পত্তিমূলকস্স অনুৰোধস্স, দোমনস্সৱিনযেন কাযৱিপত্তিমূলকস্স ৱিৰোধস্স, অভিজ্ঝাৱিনযেন চ কাযে অভিৰতিযা, দোমনস্সৱিনযেন কাযভাৱনায অনভিৰতিযা, অভিজ্ঝাৱিনযেন কাযে অভূতানং সুভসুখভাৱাদীনং পক্খেপস্স, দোমনস্সৱিনযেন কাযে ভূতানং অসুভাসুখভাৱাদীনং অপনযনস্স চ পহানং ৱুত্তং. তেন যোগাৱচৰস্স যোগানুভাৱো যোগসমত্থতা চ দীপিতা হোতি. যোগানুভাৱো হি এস যদিদং অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পমুত্তো, অৰতিৰতিসহো, অভূতপক্খেপভূতাপনযনৱিৰহিতো চ হোতি. অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পমুত্তো চেস অৰতিৰতিসহো অভূতং অপক্খিপন্তো ভূতঞ্চ অনপনেন্তো যোগসমত্থো হোতীতি.
অপৰো নযো – ‘‘কাযে কাযানুপস্সী’’তি এত্থ অনুপস্সনায কম্মট্ঠানং ৱুত্তং. ৱিহৰতীতি এত্থ ৱুত্তৱিহাৰেন কম্মট্ঠানিকস্স কাযপৰিহৰণং. আতাপীতিআদীসু আতাপেন সম্মপ্পধানং, সতিসম্পজঞ্ঞেন সব্বত্থিককম্মট্ঠানং, কম্মট্ঠানপৰিহৰণূপাযো ৱা; সতিযা ৱা কাযানুপস্সনাৱসেন পটিলদ্ধসমথো, সম্পজঞ্ঞেন ৱিপস্সনা, অভিজ্ঝাদোমনস্সৱিনযেন ভাৱনাফলং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অযং তাৱ কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানুদ্দেসস্স অত্থৱণ্ণনা.
ৱেদনানুপস্সনাদিউদ্দেসৱণ্ণনা
ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানুদ্দেসাদীসুপি অজ্ঝত্তাদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. এতেসুপি হি অত্তনো ৱেদনাদীসু, পৰস্স ৱেদনাদীসু, কালেন অত্তনো কালেন পৰস্স ৱেদনাদীসূতি তিৱিধো পৰিগ্গহো ৱুত্তো. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সীতিআদীসু চ ৱেদনাদীনং পুনৱচনে পযোজনং কাযানুপস্সনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী, চিত্তে চিত্তানুপস্সী, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সীতি এত্থ পন ৱেদনাতি তিস্সো ৱেদনা. তা চ লোকিযা এৱ; চিত্তম্পি লোকিযং, তথা ধম্মা. তেসং ৱিভাগো নিদ্দেসৱাৰে পাকটো ভৱিস্সতি. কেৱলং পনিধ যথা ৱেদনা অনুপস্সিতব্বা তথা অনুপস্সন্তো ‘‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী’’তি ৱেদিতব্বো. এস নযো চিত্তধম্মেসু. কথঞ্চ ৱেদনা অনুপস্সিতব্বাতি? সুখা তাৱ ৱেদনা দুক্খতো, দুক্খা সল্লতো, অদুক্খমসুখা অনিচ্চতো. যথাহ –
‘‘যো সুখং দুক্খতো অদ্দ, দুক্খমদ্দক্খি সল্লতো;
অদুক্খমসুখং সন্তং, অদ্দক্খি নং অনিচ্চতো;
স ৱে সম্মদসো ভিক্খু, উপসন্তো চৰিস্সতী’’তি. (সং. নি. ৪.২৫৩);
সব্বা এৱ চেতা দুক্খাতিপি অনুপস্সিতব্বা. ৱুত্তঞ্চেতং – ‘‘যং কিঞ্চি ৱেদযিতং তং দুক্খস্মিন্তি ৱদামী’’তি (সং. নি. ৪.২৫৯). সুখদুক্খতোপি চ অনুপস্সিতব্বা, যথাহ – ‘‘সুখা খো, আৱুসো ৱিসাখ, ৱেদনা ঠিতিসুখা, ৱিপৰিণামদুক্খা’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. অপিচ অনিচ্চাদিসত্তানুপস্সনাৱসেনপি (পটি. ম. ৩.৩৫) অনুপস্সিতব্বা. সেসং নিদ্দেসৱাৰেযেৱ পাকটং ভৱিস্সতি.
চিত্তধম্মেসুপি চিত্তং তাৱ আৰম্মণাধিপতিসহজাতভূমিকম্মৱিপাককিৰিযাদিনানত্তভেদানং অনিচ্চাদিনুপস্সনানং নিদ্দেসৱাৰে আগতসৰাগাদিভেদানঞ্চ ৱসেন অনুপস্সিতব্বং. ধম্মা সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণানং সুঞ্ঞতাধম্মস্স অনিচ্চাদিসত্তানুপস্সনানং নিদ্দেসৱাৰে আগতসন্তাসন্তাদিভেদানঞ্চ ৱসেন অনুপস্সিতব্বা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. কামঞ্চেত্থ যস্স কাযসঙ্খাতে লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং পহীনং, তস্স ৱেদনাদিলোকেসুপি তং পহীনমেৱ. নানাপুগ্গলৱসেন পন নানাচিত্তক্খণিকসতিপট্ঠানভাৱনাৱসেন চ সব্বত্থ ৱুত্তং. যতো ৱা একত্থ পহীনং, সেসেসুপি পহীনং হোতি. তেনেৱস্স তত্থ পহানদস্সনত্থম্পি এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বন্তি.
উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কাযানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা
৩৫৬. ইদানি সেয্যথাপি নাম ছেকো ৱিলীৱকাৰকো থূলকিলঞ্জসণ্হকিলঞ্জচঙ্কোটকপেড়াপুটাদীনি উপকৰণানি কত্তুকামো একং মহাৱেড়ুং লভিত্ৱা চতুধা ছিন্দিত্ৱা ততো একেকং ৱেড়ুখণ্ডং গহেত্ৱা ফালেত্ৱা তং তং উপকৰণং কৰেয্য, যথা ৱা পন ছেকো সুৱণ্ণকাৰো নানাৱিহিতং পিড়ন্ধনৱিকতিং কত্তুকামো সুপৰিসুদ্ধং সুৱণ্ণঘটিকং লভিত্ৱা চতুধা ভিন্দিত্ৱা ততো একেকং কোট্ঠাসং গহেত্ৱা তং তং পিড়ন্ধনং কৰেয্য, এৱমেৱ ভগৱা সতিপট্ঠানদেসনায সত্তানং অনেকপ্পকাৰং ৱিসেসাধিগমং কত্তুকামো একমেৱ সম্মাসতিং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা – ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতী’’তিআদিনা নযেন আৰম্মণৱসেন চতুধা ভিন্দিত্ৱা ততো একেকং সতিপট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিভজন্তো কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযেতিআদিনা নযেন নিদ্দেসৱাৰং ৱত্তুমাৰদ্ধো.
তত্থ কথঞ্চাতিআদি ৱিত্থাৰেতুং কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – কেন চ আকাৰেন কেন পকাৰেন ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতীতি? সেসপুচ্ছাৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. অযঞ্হেত্থ ইধ-সদ্দো অজ্ঝত্তাদিৱসেন সব্বপ্পকাৰকাযানুপস্সনানিব্বত্তকস্স পুগ্গলস্স সন্নিস্সযভূতসাসনপৰিদীপনো অঞ্ঞসাসনস্স তথাভাৱপটিসেধনো চ. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (ম. নি. ১.১৩৯; অ. নি. ৪.২৪১). তেন ৱুত্তং ‘‘ইমস্মিং সাসনে ভিক্খূ’’তি.
অজ্ঝত্তং কাযন্তি অত্তনো কাযং. উদ্ধং পাদতলাতি পাদতলতো উপৰি. অধো কেসমত্থকাতি কেসগ্গতো হেট্ঠা. তচপৰিযন্তন্তি তিৰিযং তচপৰিচ্ছিন্নং. পূৰং নানপ্পকাৰস্স অসুচিনো পচ্চৱেক্খতীতি নানপ্পকাৰকেসাদিঅসুচিভৰিতো অযং কাযোতি পস্সতি. কথং? অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা…পে… মুত্তন্তি. তত্থ অত্থীতি সংৱিজ্জন্তি. ইমস্মিন্তি য্ৱাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তিৰিযং তচপৰিযন্তো পূৰো নানপ্পকাৰস্স অসুচিনোতি ৱুচ্চতি তস্মিং. কাযেতি সৰীৰে. সৰীৰঞ্হি অসুচিসঞ্চযতো কুচ্ছিতানং কেসাদীনঞ্চেৱ চক্খুৰোগাদীনঞ্চ ৰোগসতানং আযভূততো কাযোতি ৱুচ্চতি.
কেসা লোমাতি এতে কেসাদযো দ্ৱত্তিংসাকাৰা. তত্থ অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা, অত্থি ইমস্মিং কাযে লোমাতি এৱং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিঞ্হি পাদতলতো পট্ঠায উপৰি, কেসমত্থকা পট্ঠায হেট্ঠা, তচতো পট্ঠায তিৰিযন্ততোতি এত্তকে ব্যামমত্তে কড়েৱৰে সব্বাকাৰেনপি ৱিচিনন্তো ন কোচি কিঞ্চি মুত্তং ৱা মণিং ৱা ৱেড়ুৰিযং ৱা অগৰুং ৱা কুঙ্কুমং ৱা কপ্পূৰং ৱা ৱাসচুণ্ণাদিং ৱা অণুমত্তম্পি সুচিভাৱং পস্সতি, অথ খো পৰমদুগ্গন্ধজেগুচ্ছং অস্সিৰীকদস্সনং নানপ্পকাৰং কেসলোমাদিভেদং অসুচিংযেৱ পস্সতি. তেন ৱুত্তং – অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা…পে… মুত্তন্তি. অযমেত্থ পদসম্বন্ধতো ৱণ্ণনা.
ইমং পন কম্মট্ঠানং ভাৱেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিতুকামেন কুলপুত্তেন আদিতোৱ চতুব্বিধং সীলং সোধেত্ৱা সুপৰিসুদ্ধসীলে পতিট্ঠিতেন, য্ৱাযং দসসু পলিবোধেসু পলিবোধো অত্থি তং উপচ্ছিন্দিত্ৱা, পটিক্কূলমনসিকাৰকম্মট্ঠানভাৱনায পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা, ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা, অৰহত্তং অনাগামিফলাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰং পত্তস্স সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন সাট্ঠকথায পাড়িযা কতপৰিচযস্স তন্তিআচৰিযস্সাপি কল্যাণমিত্তস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্বং. ৱিসুদ্ধং তথাৰূপং কল্যাণমিত্তং একৱিহাৰে অলভন্তেন তস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা উগ্গহেতব্বং. তত্থ চতুব্বিধসীলৱিসোধনঞ্চেৱ (ৱিসুদ্ধি. ১.১৯) পলিবোধো (ৱিসুদ্ধি. ১.৪১) চ পলিবোধুপচ্ছেদো চ আচৰিযস্স সন্তিকং উপসঙ্কমনৱিধানঞ্চ সব্বম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰতো কথিতং. তস্মা তং তত্থ কথিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
আচৰিযেন পন কম্মট্ঠানং কথেন্তেন তিৱিধেন কথেতব্বং. একো ভিক্খু পকতিযা উগ্গহিতকম্মট্ঠানো হোতি. তস্স একং দ্ৱে নিসজ্জৱাৰে সজ্ঝাযং কাৰেত্ৱা কথেতব্বং. একো সন্তিকে ৱসিত্ৱা উগ্গণ্হিতুকামো হোতি. তস্স আগতাগতৱেলায কথেতব্বং. একো উগ্গণ্হিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গন্তুকামো হোতি. তস্স নাতিপপঞ্চং নাতিসঙ্খেপং কত্ৱা নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিকং কম্মট্ঠানং কথেতব্বং. কথেন্তেন কিং আচিক্খিতব্বন্তি? সত্তধা উগ্গহকোসল্লং দসধা চ মনসিকাৰকোসল্লং আচিক্খিতব্বং.
তত্থ ৱচসা মনসা ৱণ্ণতো সণ্ঠানতো দিসতো ওকাসতো পৰিচ্ছেদতোতি এৱং সত্তধা উগ্গহকোসল্লং আচিক্খিতব্বং. ইমস্মিঞ্হি পটিক্কূলমনসিকাৰকম্মট্ঠানে যোপি তিপিটকো হোতি, তেনপি মনসিকাৰকালে পঠমং ৱাচায সজ্ঝাযো কাতব্বো. একচ্চস্স হি সজ্ঝাযং কৰোন্তস্সেৱ কম্মট্ঠানং পাকটং হোতি, মলযৱাসীমহাদেৱত্থেৰস্স সন্তিকে উগ্গহিতকম্মট্ঠানানং দ্ৱিন্নং থেৰানং ৱিয. থেৰো কিৰ তেহি কম্মট্ঠানং যাচিতো ‘চত্তাৰো মাসে ইমং এৱং সজ্ঝাযং কৰোথা’তি দ্ৱত্তিসাকাৰপাড়িং অদাসি. তে, কিঞ্চাপি তেসং দ্ৱে তযো নিকাযা পগুণা, পদক্খিণগ্গাহিতায পন চত্তাৰো মাসে দ্ৱত্তিংসাকাৰং সজ্ঝাযন্তাৱ সোতাপন্না অহেসুং.
তস্মা কম্মট্ঠানং কথেন্তেন আচৰিযেন অন্তেৱাসিকো ৱত্তব্বো – ‘পঠমং তাৱ ৱাচায সজ্ঝাযং কৰোহী’তি. কৰোন্তেন চ তচপঞ্চকাদীনি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অনুলোমপটিলোমৱসেন সজ্ঝাযো কাতব্বো. ‘‘কেসা লোমা নখা দন্তা তচো’’তি হি ৱত্ৱা পুন পটিলোমতো ‘‘তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৱত্তব্বং. তদনন্তৰং ৱক্কপঞ্চকে ‘‘মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্ক’’ন্তি ৱত্ৱা পুন পটিলোমতো ‘‘ৱক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হাৰু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৱত্তব্বং. ততো পপ্ফাসপঞ্চকে ‘‘হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাস’’ন্তি ৱত্ৱা পুন পটিলোমতো ‘‘পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৱক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হাৰু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৱত্তব্বং.
ততো ইমং তন্তিং অনাৰুড়্হম্পি পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.৪) আগতং মত্থলুঙ্গং কৰীসাৱসানে তন্তিং আৰোপেত্ৱা ইমস্মিং মত্থলুঙ্গপঞ্চকে ‘‘অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং মত্থলুঙ্গ’’ন্তি ৱত্ৱা পুন পটিলোমতো ‘‘মত্থলুঙ্গং কৰীসং উদৰিযং অন্তগুণং অন্তং পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৱক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হাৰু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৱত্তব্বং.
ততো মেদছক্কে ‘‘পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো’’তি ৱত্ৱা পুন পটিলোমতো ‘‘মেদো সেদো লোহিতং পুব্বো সেম্হং পিত্তং মত্থলুঙ্গং কৰীসং উদৰিযং অন্তগুণং অন্তং পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৱক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হাৰু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৱত্তব্বং.
ততো মুত্তছক্কে ‘‘অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা পুন পটিলোমতো ‘‘মুত্তং লসিকা সিঙ্ঘাণিকা খেড়ো ৱসা অস্সু মেদো সেদো লোহিতং পুব্বো সেম্হং পিত্তং মত্থলুঙ্গং কৰীসং উদৰিযং অন্তগুণং অন্তং পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৱক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হাৰু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি এৱং কালসতম্পি কালসহস্সম্পি কালসতসহস্সম্পি ৱাচায সজ্ঝাযো কাতব্বো. ৱচসা সজ্ঝাযেন হি কম্মট্ঠানতন্তি পগুণা হোতি; ন ইতো চিতো চ চিত্তং ৱিধাৱতি; কোট্ঠাসা পাকটা হোন্তি, হত্থসঙ্খলিকা ৱিয খাযন্তি, ৱতিপাদপন্তি ৱিয চ খাযন্তি. যথা চ পন ৱচসা, তথেৱ মনসাপি সজ্ঝাযো কাতব্বো. ৱচসা সজ্ঝাযো হি মনসা সজ্ঝাযস্স পচ্চযো হোতি. মনসা সজ্ঝাযো লক্খণপটিৱেধস্স পচ্চযো হোতি. লক্খণপটিৱেধো মগ্গফলপটিৱেধস্স পচ্চযো হোতি.
‘ৱণ্ণতো’তি কেসাদীনং ৱণ্ণো ৱৱত্থপেতব্বো. ‘সণ্ঠানতো’তি তেসংযেৱ সণ্ঠানং ৱৱত্থপেতব্বং. ‘দিসতো’তি ইমস্মিং সৰীৰে নাভিতো উদ্ধং উপৰিমা দিসা, অধো হেট্ঠিমা দিসা. তস্মা ‘‘অযং কোট্ঠাসো ইমিস্সা নাম দিসাযা’’তি দিসা ৱৱত্থপেতব্বা. ‘ওকাসতো’তি ‘‘অযং কোট্ঠাসো ইমস্মিং নাম ওকাসে পতিট্ঠিতো’’তি এৱং তস্স তস্স ওকাসো ৱৱত্থপেতব্বো. ‘পৰিচ্ছেদতো’তি সভাগপৰিচ্ছেদো ৱিসভাগপৰিচ্ছেদোতি দ্ৱে পৰিচ্ছেদা. তত্থ ‘‘অযং কোট্ঠাসো হেট্ঠা চ উপৰি চ তিৰিযঞ্চ ইমিনা নাম পৰিচ্ছিন্নো’’তি এৱং সভাগপৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. ‘‘কেসা ন লোমা, লোমাপি ন কেসা’’তি এৱং অমিস্সীকতৱসেন ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো.
এৱং সত্তধা উগ্গহকোসল্লং আচিক্খন্তেন পন ‘‘ইদং কম্মট্ঠানং অসুকস্মিং সুত্তে পটিক্কূলৱসেন কথিতং, অসুকস্মিং ধাতুৱসেনা’’তি ঞত্ৱা আচিক্খিতব্বং. ইদঞ্হি মহাসতিপট্ঠানে (দী. নি. ২.৩৭২; ম. নি. ১.১০৫ আদযো) পটিক্কূলৱসেনেৱ কথিতং, মহাহত্থিপদোপম (ম. নি. ১.৩০০ আদযো) -মহাৰাহুলোৱাদ (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) -ধাতুৱিভঙ্গেসু (ম. নি. ৩.৩৪২ আদযো) ধাতুৱসেন কথিতং. কাযগতাসতিসুত্তে (ম. নি. ৩.১৫৩ আদযো) পন যস্স ৱণ্ণতো উপট্ঠাতি, তং সন্ধায চত্তাৰি ঝানানি ৱিভত্তানি. তত্থ ধাতুৱসেন কথিতং ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং হোতি, পটিক্কূলৱসেন কথিতং সমথকম্মট্ঠানং. তদেতং ইধ সমথকম্মট্ঠানং অৱিসেসতো সব্বসাধাৰণৱসেন কথিতন্তি ৱদন্তিযেৱাতি.
এৱং সত্তধা উগ্গহকোসল্লং আচিক্খিত্ৱা ‘‘অনুপুব্বতো, নাতিসীঘতো, নাতিসণিকতো, ৱিক্খেপপটিবাহনতো, পণ্ণত্তিসমতিক্কমনতো, অনুপুব্বমুঞ্চনতো, অপ্পনাতো, তযো চ সুত্তন্তা’’তি এৱং দসধা মনসিকাৰকোসল্লং আচিক্খিতব্বং. তত্থ ‘অনুপুব্বতো’তি ইদঞ্হি সজ্ঝাযকৰণতো পট্ঠায অনুপটিপাটিযা মনসিকাতব্বং, ন একন্তৰিকায. একন্তৰিকায হি মনসিকৰোন্তো যথা নাম অকুসলো পুৰিসো দ্ৱত্তিংসপদং নিস্সেণিং একন্তৰিকায আৰোহন্তো কিলন্তকাযো পততি, ন আৰোহনং সম্পাদেতি; এৱমেৱ ভাৱনাসম্পত্তিৱসেন অধিগন্তব্বস্স অস্সাদস্স অনধিগমা কিলন্তচিত্তো পততি, ন ভাৱনং সম্পাদেতি.
অনুপুব্বতো মনসিকৰোন্তেনাপি চ ‘নাতিসীঘতো’ মনসিকাতব্বং. অতিসীঘতো মনসিকৰোতো হি যথা নাম তিযোজনং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা ওক্কমনৱিস্সজ্জনং অসল্লক্খেত্ৱা সীঘেন জৱেন সত্তক্খত্তুম্পি গমনাগমনং কৰোতো পুৰিসস্স কিঞ্চাপি অদ্ধানং পৰিক্খযং গচ্ছতি, অথ খো পুচ্ছিত্ৱাৱ গন্তব্বং হোতি; এৱমেৱ কেৱলং কম্মট্ঠানং পৰিযোসানং পাপুণাতি, অৱিভূতং পন হোতি, ন ৱিসেসং আৱহতি. তস্মা নাতিসীঘতো মনসিকাতব্বং.
যথা চ নাতিসীঘতো এৱং ‘নাতিসণিকতো’পি. অতিসণিকতো মনসিকৰোতো হি যথা নাম তদহেৱ তিযোজনং মগ্গং গন্তুকামস্স পুৰিসস্স অন্তৰামগ্গে ৰুক্খপব্বতগহনাদীসু ৱিলম্বমানস্স মগ্গো পৰিক্খযং ন গচ্ছতি, দ্ৱীহতীহেন পৰিযোসাপেতব্বো হোতি; এৱমেৱ কম্মট্ঠানং পৰিযোসানং ন গচ্ছতি, ৱিসেসাধিগমস্স পচ্চযো ন হোতি.
‘ৱিক্খেপপটিবাহনতো’তি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণে চেতসো ৱিক্খেপো পটিবাহিতব্বো. অপ্পটিবাহতো হি যথা নাম একপদিকং পপাতমগ্গং পটিপন্নস্স পুৰিসস্স অক্কমনপদং অসল্লক্খেত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিলোকযতো পদৱাৰো ৱিৰজ্ঝতি, ততো সতপোৰিসে পপাতে পতিতব্বং হোতি; এৱমেৱ বহিদ্ধা ৱিক্খেপে সতি কম্মট্ঠানং পৰিহাযতি, পৰিধংসতি. তস্মা ৱিক্খেপপটিবাহনতো মনসিকাতব্বং.
‘পণ্ণত্তিসমতিক্কমনতো’তি যা অযং ‘‘কেসা লোমা’’তি আদিকা পণ্ণত্তি তং অতিক্কমিত্ৱা পটিক্কূলন্তি চিত্তং ঠপেতব্বং. যথা হি উদকদুল্লভকালে মনুস্সা অৰঞ্ঞে উদপানং দিস্ৱা তত্থ তালপণ্ণাদিকং কিঞ্চিদেৱ সঞ্ঞাণং বন্ধিত্ৱা তেন সঞ্ঞাণেন আগন্ত্ৱা ন্হাযন্তি চেৱ পিৱন্তি চ, যদা পন তেসং অভিণ্হসঞ্চাৰেন আগতাগতপদং পাকটং হোতি, তদা সঞ্ঞাণেন কিচ্চং ন হোতি, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে গন্ত্ৱা ন্হাযন্তি চেৱ পিৱন্তি চ; এৱমেৱ পুব্বভাগে ‘কেসা লোমা’তি পণ্ণত্তিৱসেন মনসিকৰোতো পটিক্কূলভাৱো পাকটো হোতি. অথ ‘কেসা লোমা’তি পণ্ণত্তিং সমতিক্কমিত্ৱা পটিক্কূলভাৱেযেৱ চিত্তং ঠপেতব্বং.
‘অনুপুব্বমুঞ্চনতো’তি যো যো কোট্ঠাসো ন উপট্ঠাতি, তং তং মুঞ্চন্তেন অনুপুব্বমুঞ্চনতো মনসিকাতব্বং. আদিকম্মিকস্স হি ‘কেসা’তি মনসিকৰোতো মনসিকাৰো গন্ত্ৱা ‘মুত্ত’ন্তি ইমং পৰিযোসানকোট্ঠাসমেৱ আহচ্চ তিট্ঠতি. ‘মুত্ত’ন্তি চ মনসিকৰোতো মনসিকাৰো গন্ত্ৱা ‘কেসা’তি ইমং আদিকোট্ঠাসমেৱ আহচ্চ তিট্ঠতি. অথস্স মনসিকৰোতো কেচি কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি, কেচি ন উপট্ঠহন্তি. তেন যে যে উপট্ঠহন্তি তেসু তেসু তাৱ কম্মং কাতব্বং, যাৱ দ্ৱীসু উপট্ঠিতেসু তেসম্পি একো সুট্ঠুতৰং উপট্ঠহতি. এৱং উপট্ঠিতং পন তমেৱ পুনপ্পুনং মনসিকৰোন্তেন অপ্পনা উপ্পাদেতব্বা.
তত্ৰাযং উপমা – যথা হি দ্ৱত্তিংসতালকে তালৱনে ৱসন্তং মক্কটং গহেতুকামো লুদ্দো আদিম্হি ঠিততালস্স পণ্ণং সৰেন ৱিজ্ঝিত্ৱা উক্কুট্ঠিং কৰেয্য; অথ সো মক্কটো পটিপাটিযা তস্মিং তস্মিং তালে পতিত্ৱা পৰিযন্ততালমেৱ গচ্ছেয্য; তত্থপি গন্ত্ৱা লুদ্দেন তথেৱ কতে পুন তেনেৱ নযেন আদিতালং আগচ্ছেয্য; সো এৱং পুনপ্পুনং পটিপাটিযা গচ্ছন্তো উক্কুট্ঠুক্কুট্ঠিট্ঠানেযেৱ উট্ঠহিত্ৱা পুন অনুক্কমেন একস্মিং তালে নিপতিত্ৱা তস্স ৱেমজ্ঝে মকুড়তালপণ্ণসূচিং দড়্হং গহেত্ৱা ৱিজ্ঝিযমানোপি ন উট্ঠহেয্য, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
তত্ৰিদং ওপম্মসংসন্দনং – যথা হি তালৱনে দ্ৱত্তিংসতালা, এৱং ইমস্মিং কাযে দ্ৱত্তিংস কোট্ঠাসা; মক্কটো ৱিয চিত্তং; লুদ্দো ৱিয যোগাৱচৰো; মক্কটস্স দ্ৱত্তিংসতালকে তালৱনে নিৱাসো ৱিয যোগিনো চিত্তস্স দ্ৱত্তিংসকোট্ঠাসকে কাযে আৰম্মণৱসেন অনুসংচৰণং; লুদ্দেন আদিম্হি ঠিততালস্স পণ্ণং সৰেন ৱিজ্ঝিত্ৱা উক্কুট্ঠিযা কতায মক্কটস্স তস্মিং তস্মিং তালে পতিত্ৱা পৰিযন্ততালগমনং ৱিয যোগিনো ‘কেসা’তি মনসিকাৰে আৰদ্ধে পটিপাটিযা গন্ত্ৱা পৰিযোসানকোট্ঠাসে এৱ চিত্তস্স সণ্ঠানং; পুন পচ্চাগমনেপি এসেৱ নযো; পুনপ্পুনং পটিপাটিযা গচ্ছমানস্স মক্কটস্স উক্কুট্ঠুক্কুট্ঠিট্ঠানে উট্ঠানং ৱিয পুনপ্পুনং মনসিকৰোতো কেসুচি কেসুচি উপট্ঠিতেসু অনুপট্ঠহন্তে ৱিস্সজ্জেত্ৱা উপট্ঠিতেসু পৰিকম্মকৰণং; অনুক্কমেন একস্মিং তালে নিপতিত্ৱা তস্স ৱেমজ্ঝে মকুড়তালপণ্ণসূচিং দড়্হং গহেত্ৱা ৱিজ্ঝিযমানস্সাপি অনুট্ঠানং ৱিয অৱসানে দ্ৱীসু উপট্ঠিতেসু যো সুট্ঠুতৰং উপট্ঠাতি তমেৱ পুনপ্পুনং মনসিকৰিত্ৱা অপ্পনায উপ্পাদনং.
অপৰাপি উপমা – যথা নাম পিণ্ডপাতিকো ভিক্খু দ্ৱত্তিংসকুলং গামং উপনিস্সায ৱসন্তো পঠমগেহে এৱ দ্ৱে ভিক্খা লভিত্ৱা পৰতো একং ৱিস্সজ্জেয্য; পুনদিৱসে তিস্সো লভিত্ৱা পৰতো দ্ৱে ৱিস্সজ্জেয্য; ততিযদিৱসে আদিম্হিযেৱ পত্তপূৰং লভিত্ৱা আসনসালং গন্ত্ৱা পৰিভুঞ্জেয্য, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. দ্ৱত্তিংসকুলগামো ৱিয হি দ্ৱত্তিংসাকাৰো; পিণ্ডপাতিকো ৱিয যোগাৱচৰো; তস্স তং গামং উপনিস্সায ৱাসো ৱিয যোগিনো দ্ৱত্তিংসাকাৰে পৰিকম্মকৰণং; পঠমগেহে দ্ৱে ভিক্খা লভিত্ৱা পৰতো একিস্সা ৱিস্সজ্জনং ৱিয দুতিযদিৱসে তিস্সো লভিত্ৱা পৰতো দ্ৱিন্নং ৱিস্সজ্জনং ৱিয চ মনসিকৰোতো মনসিকৰোতো অনুপট্ঠহন্তে অনুপট্ঠহন্তে ৱিস্সজ্জেত্ৱা উপট্ঠিতেসু উপট্ঠিতেসু যাৱ কোট্ঠাসদ্ৱযে পৰিকম্মকৰণং; ততিযদিৱসে আদিম্হিযেৱ পত্তপূৰং লভিত্ৱা আসনসালাযং নিসীদিত্ৱা পৰিভোগো ৱিয দ্ৱীসু যো সুট্ঠুতৰং উপট্ঠহতি তমেৱ পুনপ্পুনং মনসিকৰিত্ৱা অপ্পনায উপ্পাদনং.
‘অপ্পনাতো’তি অপ্পনাকোট্ঠাসতো. কেসাদীসু একেকস্মিং কোট্ঠাসে অপ্পনা হোতীতি ৱেদিতব্বাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
‘তযো চ সুত্তন্তা’তি অধিচিত্তং, সীতিভাৱো, বোজ্ঝঙ্গকোসল্লন্তি ইমে তযো সুত্তন্তা ৱীৰিযসমাধিযোজনত্থং ৱেদিতব্বাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তত্থ –
‘‘অধিচিত্তমনুযুত্তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তীণি নিমিত্তানি কালেন কালং মনসিকাতব্বানি…কালেন কালং সমাধিনিমিত্তং মনসিকাতব্বং, কালেন কালং পগ্গহনিমিত্তং মনসিকাতব্বং, কালেন কালং উপেক্খানিমিত্তং মনসিকাতব্বং. সচে, ভিক্খৱে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু একন্তং সমাধিনিমিত্তংযেৱ মনসিকৰেয্য, ঠানং তং চিত্তং কোসজ্জায সংৱত্তেয্য. সচে, ভিক্খৱে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু একন্তং পগ্গহনিমিত্তংযেৱ মনসিকৰেয্য, ঠানং তং চিত্তং উদ্ধচ্চায সংৱত্তেয্য. সচে, ভিক্খৱে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু একন্তং উপেক্খানিমিত্তংযেৱ মনসিকৰেয্য, ঠানং তং চিত্তং ন সম্মাসমাধিযেয্য আসৱানং খযায. যতো চ খো, ভিক্খৱে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু কালেন কালং সমাধিনিমিত্তং, পগ্গহনিমিত্তং, উপেক্খানিমিত্তং মনসিকৰোতি, তং হোতি চিত্তং মুদু চ কম্মনিযঞ্চ পভস্সৰঞ্চ, ন চ পভঙ্গু, সম্মা সমাধিযতি আসৱানং খযায.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা উক্কং বন্ধতি, উক্কং বন্ধিত্ৱা উক্কামুখং আলিম্পেতি, উক্কামুখং আলিম্পেত্ৱা সণ্ডাসেন জাতৰূপং গহেত্ৱা উক্কামুখে পক্খিপেয্য, উক্কামুখে পক্খিপিত্ৱা কালেন কালং অভিধমতি, কালেন কালং উদকেন পৰিপ্ফোসেতি, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খতি. সচে, ভিক্খৱে, সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা তং জাতৰূপং একন্তং অভিধমেয্য, ঠানং তং জাতৰূপং ডহেয্য. সচে, ভিক্খৱে, সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা তং জাতৰূপং একন্তং উদকেন পৰিপ্ফোসেয্য, ঠানং তং জাতৰূপং নিব্বাযেয্য. সচে, ভিক্খৱে, সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা তং জাতৰূপং একন্তং অজ্ঝুপেক্খেয্য, ঠানং তং জাতৰূপং ন সম্মা পৰিপাকং গচ্ছেয্য.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা তং জাতৰূপং কালেন কালং অভিধমতি, কালেন কালং উদকেন পৰিপ্ফোসেতি, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খতি, তং হোতি জাতৰূপং মুদু চ কম্মনিযঞ্চ পভস্সৰঞ্চ, ন চ পভঙ্গু, সম্মা উপেতি কম্মায; যস্সা যস্সা চ পিড়ন্ধনৱিকতিযা আকঙ্খতি – যদি পট্টিকায যদি কুণ্ডলায যদি গীৱেয্যকায যদি সুৱণ্ণমালায, তঞ্চস্স অত্থং অনুভোতি.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অধিচিত্তমনুযুত্তেন…পে… সম্মা সমাধিযতি আসৱানং খযায; যস্স যস্স চ অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞা সচ্ছিকিৰিযায, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতিআযতনে’’তি (অ. নি. ৩.১০৩) ইদং সুত্তং অধিচিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
‘‘ছহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনুত্তৰং সীতিভাৱং সচ্ছিকাতুং. কতমেহি ছহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যস্মিং সমযে চিত্তং নিগ্গহেতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং নিগ্গণ্হাতি, যস্মিং সমযে চিত্তং পগ্গহেতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং পগ্গণ্হাতি, যস্মিং সমযে চিত্তং সম্পহংসিতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং সম্পহংসেতি, যস্মিং সমযে চিত্তং অজ্ঝুপেক্খিতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং অজ্ঝুপেক্খতি, পণীতাধিমুত্তিকো চ হোতি নিব্বানাভিৰতো চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনুত্তৰং সীতিভাৱং সচ্ছিকাতু’’ন্তি (অ. নি. ৬.৮৫) ইদং সুত্তং সীতিভাৱোতি ৱেদিতব্বং.
বোজ্ঝঙ্গকোসল্লং পন ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যস্মিং সমযে লীনং চিত্তং হোতি, অকালো তস্মিং সমযে পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪) সংযুত্তমহাৱগ্গে বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তে আগতমেৱ.
ইতি ইদং সত্তৱিধং উগ্গহকোসল্লং সুগ্গহিতং কত্ৱা ইমঞ্চ দসৱিধং মনসিকাৰকোসল্লং সুট্ঠু ৱৱত্থপেত্ৱা তেন যোগিনা উভযকোসল্লৱসেন কম্মট্ঠানং সাধুকং উগ্গহেতব্বং. সচে পনস্স আচৰিযেন সদ্ধিং একৱিহাৰেযেৱ ফাসু হোতি, এৱং ৱিত্থাৰেন অকথাপেত্ৱা কম্মট্ঠানমনুযুঞ্জন্তেন ৱিসেসং লভিত্ৱা উপৰূপৰি কথাপেতব্বং. অঞ্ঞত্থ ৱসিতুকামেন যথাৱুত্তেন ৱিধিনা ৱিত্থাৰতো কথাপেত্ৱা পুনপ্পুনং পৰিৱত্তেত্ৱা সব্বং গণ্ঠিট্ঠানং ছিন্দিত্ৱা কম্মট্ঠানভাৱনায অননুৰূপং সেনাসনং পহায মহাৱাসতাদিঅট্ঠাৰসদোসৱজ্জিতে অনুৰূপে ৱিহাৰে ৱিহৰন্তেন খুদ্দকপলিবোধুপচ্ছেদং কত্ৱা যো তাৱ ৰাগচৰিতো হোতি, তেন যস্মা ৰাগো পহাতব্বো, তস্মা পটিক্কূলমনসিকাৰে পৰিকম্মং কাতব্বং.
কৰোন্তেন পন কেসেসু তাৱ নিমিত্তং গহেতব্বং. কথং? একং ৱা দ্ৱে ৱা কেসে লুঞ্চিত্ৱা হত্থতলে ঠপেত্ৱা ৱণ্ণো তাৱ ৱৱত্থপেতব্বো. ছিন্নট্ঠানেপি কেসে ওলোকেতুং ৱট্টতি; উদকপত্তে ৱা যাগুপত্তে ৱা ওলোকেতুম্পি ৱট্টতিযেৱ. কাড়ককালে দিস্ৱা কাড়কাতি মনসিকাতব্বা; সেতকালে সেতাতি. মিস্সককালে পন উস্সদৱসেন মনসিকাতব্বা হোন্তি. যথা চ কেসেসু, এৱং সকলেপি তচপঞ্চকে দিস্ৱাৱ নিমিত্তং গহেতব্বং. এৱং নিমিত্তং গহেত্ৱা সব্বকোট্ঠাসেসু ৱণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপৰিচ্ছেদৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা ৱণ্ণসণ্ঠানগন্ধআসযোকাসৱসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতো ৱৱত্থপেতব্বা.
তত্ৰাযং সব্বকোট্ঠাসেসু অনুপুব্বকথা – কেসা তাৱ পকতিৱণ্ণেন কাড়কা অদ্দাৰিট্ঠকৱণ্ণা, সণ্ঠানতো দীঘৱট্টলিকা তুলাদণ্ডসণ্ঠানা, দিসতো উপৰিমদিসায জাতা, ওকাসতো উভোসু পস্সেসু কণ্ণচূড়িকাহি, পুৰতো নলাটন্তেন, পচ্ছতো গলৱাটকেন পৰিচ্ছিন্না. সীসকটাহৱেঠনং অল্লচম্মং কেসানং ওকাসো. পৰিচ্ছেদতো কেসা সীসৱেঠনচম্মে ৱীহগ্গমত্তং পৱিসিত্ৱা পতিট্ঠিতেন হেট্ঠা অত্তনো মূলতলেন, উপৰি আকাসেন, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না. দ্ৱে কেসা একতো নত্থীতি অযং সভাগপৰিচ্ছেদো.
‘কেসা ন লোমা, লোমা ন কেসা’তি এৱং অৱসেসেহি একতিংসকোট্ঠাসেহি অমিস্সীকতা কেসা নাম পাটিযেক্কো কোট্ঠাসোতি অযং ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো. ইদং কেসানং ৱণ্ণাদিতো ৱৱত্থাপনং.
ইদং পন তেসং ৱণ্ণাদিৱসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতো ৱৱত্থাপনং – কেসা চ নামেতে ৱণ্ণতোপি পটিক্কূলা, সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি আসযতোপি ওকাসতোপি পটিক্কূলা. মনুঞ্ঞেপি হি যাগুপত্তে ৱা ভত্তপত্তে ৱা কেসৱণ্ণং কিঞ্চি দিস্ৱা ‘কেসমিস্সকমিদং, হৰথ ন’ন্তি জিগুচ্ছন্তি. এৱং কেসা ৱণ্ণতো পটিক্কূলা. ৰত্তিং ভুঞ্জন্তাপি কেসসণ্ঠানং অক্কৱাকং ৱা মকচিৱাকং ৱা ছুপিত্ৱাপি তথেৱ জিগুচ্ছন্তি. এৱং সণ্ঠানতো পটিক্কূলা.
তেলমক্খনপুপ্ফধূমাদিসঙ্খাৰৱিৰহিতানঞ্চ কেসানং গন্ধো পৰমজেগুচ্ছো হোতি, ততো জেগুচ্ছতৰো অগ্গিম্হি পক্খিত্তানং. কেসা হি ৱণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিক্কূলাপি সিযুং, গন্ধেন পন পটিক্কূলাযেৱ. যথা হি দহৰস্স কুমাৰস্স ৱচ্চং ৱণ্ণতো হড়িদ্দিৱণ্ণং, সণ্ঠানতোপি হলিদ্দিপিণ্ডসণ্ঠানং; সঙ্খাৰট্ঠানে ছড্ডিতঞ্চ উদ্ধুমাতককাড়সুনখসৰীৰং ৱণ্ণতো তালপক্কৱণ্ণং, সণ্ঠানতো ৱট্টেত্ৱা ৱিস্সট্ঠমুদিঙ্গসণ্ঠানং, দাঠাপিস্স সুমনমকুড়সদিসাতি উভযম্পি ৱণ্ণসণ্ঠানতো সিযা অপ্পটিক্কূলং, গন্ধেন পন পটিক্কূলমেৱ; এৱং কেসাপি সিযুং ৱণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিক্কূলা, গন্ধেন পন পটিক্কূলা এৱাতি.
যথা পন অসুচিট্ঠানে গামনিস্সন্দেন জাতানি সূপেয্যপণ্ণানি নাগৰিকমনুস্সানং জেগুচ্ছানি হোন্তি অপৰিভোগানি, এৱং কেসাপি পুব্বলোহিতমুত্তকৰীসপিত্তসেম্হাদিনিস্সন্দেন জাতত্তা অতিজেগুচ্ছাতি ইদং নেসং ‘আসযতো’ পাটিকুল্যং. ইমে চ কেসা নাম গূথৰাসিম্হি উট্ঠিতকণ্ণিকং ৱিয একত্তিংসকোট্ঠাসৰাসিম্হি জাতা. তে সুসানসঙ্কাৰট্ঠানাদীসু জাতসাকং ৱিয, পৰিখাদীসু জাতকমলকুৱলযাদিপুপ্ফং ৱিয চ অসুচিট্ঠানে জাতত্তা পৰমজেগুচ্ছাতি ইদং তেসং ‘ওকাসতো’ পাটিক্কূল্যং.
যথা চ কেসানং, এৱং সব্বকোট্ঠাসানং ৱণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৱসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতা ৱৱত্থপেতব্বা. ৱণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপৰিচ্ছেদৱসেন পন সব্বেপি ৱিসুং ৱিসুং ৱৱত্থপেতব্বা.
তত্থ লোমা তাৱ পকতিৱণ্ণতো ন কেসা ৱিয অসম্ভিন্নকাড়কা, কাড়পিঙ্গলা পন হোন্তি; সণ্ঠানতো ওনতগ্গতালমূলসণ্ঠানা; দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতা; ওকাসতো ঠপেত্ৱা কেসানং পতিট্ঠিতোকাসঞ্চ হত্থপাদতলানি চ যেভুয্যেন অৱসেসসৰীৰৱেঠনচম্মে জাতা; পৰিচ্ছেদতো সৰীৰৱেঠনচম্মে লিক্খামত্তং পৱিসিত্ৱা পতিট্ঠিতেন হেট্ঠা অত্তনো মূলতলেন, উপৰি আকাসেন, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না. দ্ৱে লোমা একতো নত্থি. অযং তেসং সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৱ.
নখাতি ৱীসতিযা নখপট্টানং নামং. তে সব্বেপি ৱণ্ণতো সেতা; সণ্ঠানতো মচ্ছসকলিকসণ্ঠানা; দিসতো পাদনখা হেট্ঠিমদিসায জাতা, হত্থনখা উপৰিমদিসাযাতি দ্ৱীসু দিসাসু জাতা; ওকাসতো অঙ্গুলীনং অগ্গপিট্ঠেসু পতিট্ঠিতা; পৰিচ্ছেদতো দ্ৱীসু দিসাসু অঙ্গুলিকোটিমংসেহি, অন্তো অঙ্গুলিপিট্ঠিমংসেন, বহি চেৱ অগ্গে চ আকাসেন, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না. দ্ৱে নখা একতো নত্থি. অযং নেসং সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৱ.
দন্তাতি পৰিপুণ্ণদন্তস্স দ্ৱত্তিংস দন্তট্ঠিকানি. তেপি ৱণ্ণতো সেতা; সণ্ঠানতো অনেকসণ্ঠানা. তেসঞ্হি হেট্ঠিমায তাৱ দন্তপাড়িযা মজ্ঝে চত্তাৰো দন্তা মত্তিকাপিণ্ডে পটিপাটিযা ঠপিতঅলাবুবীজসণ্ঠানা. তেসং উভোসু পস্সেসু একেকো একমূলকো এককোটিকো মল্লিকমকুড়সণ্ঠানো. ততো একেকো দ্ৱিমূলকো দ্ৱিকোটিকো যানকউপত্থম্ভনিকসণ্ঠানো. ততো দ্ৱে দ্ৱে তিমূলা তিকোটিকা. ততো দ্ৱে দ্ৱে চতুমূলা চতুকোটিকাতি. উপৰিমপাড়িযাপি এসেৱ নযো. দিসতো উপৰিমদিসায জাতা. ওকাসতো দ্ৱীসু হনুকট্ঠিকেসু পতিট্ঠিতা. পৰিচ্ছেদতো হেট্ঠা হনুকট্ঠিকে পতিট্ঠিতেন অত্তনো মূলতলেন, উপৰি আকাসেন, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না. দ্ৱে দন্তা একতো নত্থি. অযং নেসং সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৱ.
তচোতি সকলসৰীৰং ৱেঠেত্ৱা ঠিতচম্মং. তস্স উপৰি কাড়সামপীতাদিৱণ্ণা ছৱি নাম, যা সকলসৰীৰতোপি সঙ্কড্ঢিযমানা বদৰট্ঠিমত্তা হোতি. তচো পন ৱণ্ণতো সেতোযেৱ. সো চস্স সেতভাৱো অগ্গিজালাভিঘাতপহৰণপহাৰাদীহি ৱিদ্ধংসিতায ছৱিযা পাকটো হোতি. সণ্ঠানতো সৰীৰসণ্ঠানোৱ হোতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো.
ৱিত্থাৰতো পন পাদঙ্গুলিত্তচো কোসকাৰককোসসণ্ঠানো. পিট্ঠিপাদত্তচো পুটবন্ধউপাহনসণ্ঠানো. জঙ্ঘত্তচো ভত্তপুটকতালপণ্ণসণ্ঠানো. ঊৰুত্তচো তণ্ডুলভৰিতদীঘত্থৱিকসণ্ঠানো. আনিসদত্তচো উদকপূৰিতপটপৰিস্সাৱনসণ্ঠানো. পিট্ঠিত্তচো ফলকোনদ্ধচম্মসণ্ঠানো. কুচ্ছিত্তচো ৱীণাদোণিকোনদ্ধচম্মসণ্ঠানো. উৰত্তচো যেভুয্যেন চতুৰস্সসণ্ঠানো. উভযবাহুত্তচো তূণীৰোনদ্ধচম্মসণ্ঠানো. পিট্ঠিহত্থত্তচো খুৰকোসকসণ্ঠানো, ফণকত্থৱিকসণ্ঠানো ৱা. হত্থঙ্গুলিত্তচো কুঞ্চিকাকোসকসণ্ঠানো. গীৱত্তচো গলকঞ্চুকসণ্ঠানো. মুখত্তচো ছিদ্দাৱচ্ছিদ্দো কীটকুলাৱকসণ্ঠানো. সীসত্তচো পত্তত্থৱিকসণ্ঠানোতি.
তচপৰিগ্গণ্হকেন চ যোগাৱচৰেন উত্তৰোট্ঠতো পট্ঠায উপৰি মুখং ঞাণং পেসেত্ৱা পঠমং তাৱ মুখং পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠিতচম্মং ৱৱত্থপেতব্বং. ততো নলাটট্ঠিচম্মং. ততো থৱিকায পক্খিত্তপত্তস্স চ থৱিকায চ অন্তৰেন হত্থমিৱ সীসট্ঠিকস্স চ সীসচম্মস্স চ অন্তৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা অট্ঠিকেন সদ্ধিং চম্মস্স একাবদ্ধভাৱং ৱিযোজেন্তেন সীসচম্মং ৱৱত্থপেতব্বং. ততো খন্ধচম্মং. ততো অনুলোমেন পটিলোমেন চ দক্খিণহত্থচম্মং. অথ তেনেৱ নযেন ৱামহত্থচম্মং. ততো পিট্ঠিচম্মং. তং তং ৱৱত্থপেত্ৱা অনুলোমেন চ পটিলোমেন চ দক্খিণপাদচম্মং. অথ তেনেৱ নযেন ৱামপাদচম্মং. ততো অনুক্কমেনেৱ ৱত্থিউদৰহদযগীৱচম্মানি ৱৱত্থপেতব্বানি. অথ গীৱাচম্মানন্তৰং হেট্ঠিমহনুচম্মং ৱৱত্থপেত্ৱা অধৰোট্ঠপৰিযোসানং পাপেত্ৱা নিট্ঠপেতব্বং. এৱং ওড়াৰিকোড়াৰিকং পৰিগ্গণ্হন্তস্স সুখুমম্পি পাকটং হোতি.
দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো সকলসৰীৰং পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠিতো. পৰিচ্ছেদতো হেট্ঠা পতিট্ঠিততলেন, উপৰি আকাসেন পৰিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৱ.
মংসন্তি নৱ মংসপেসিসতানি. তং সব্বম্পি ৱণ্ণতো ৰত্তং কিংসুকপুপ্ফসদিসং; সণ্ঠানতো জঙ্ঘপিণ্ডিকমংসং তালপণ্ণপুটভত্তসণ্ঠানং, ঊৰুমংসং নিসদপোতকসণ্ঠানং, আনিসদমংসং উদ্ধনকোটিসণ্ঠানং, পিট্ঠিমংসং তালগুড়পটলসণ্ঠানং, ফাসুকদ্ৱযমংসং পোত্থলিকায কুচ্ছিযং তনুমত্তিকালেপনসণ্ঠানং, থনমংসং ৱট্টেত্ৱা অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডসণ্ঠানং, বাহুদ্ৱযমংসং দিগুণং কত্ৱা ঠপিতনিচ্চম্মমহামূসিকসণ্ঠানং. এৱং ওড়াৰিকোড়াৰিকং মংসং পৰিগ্গণ্হন্তস্স সুখুমম্পি পাকটং হোতি. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো সাধিকানি তীণি অট্ঠিসতানি অনুলিম্পেত্ৱা ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো হেট্ঠা অট্ঠিসঙ্ঘাতে পতিট্ঠিততলেন, উপৰি তচেন, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
‘ন্হাৰূ’তি নৱ ন্হাৰুসতানি. ৱণ্ণতো সব্বেপি ন্হাৰূ সেতা; সণ্ঠানতো নানাসণ্ঠানা. এতেসু হি গীৱায উপৰিভাগতো পট্ঠায পঞ্চ মহান্হাৰূ সৰীৰং ৱিনদ্ধমানা হদযস্স পুৰিমপস্সেন ওতিণ্ণা, পঞ্চ পচ্ছিমপস্সেন, পঞ্চ দক্খিণপস্সেন, পঞ্চ ৱামপস্সেন, দক্খিণহত্থং ৱিনদ্ধমানাপি হত্থস্স পুৰিমপস্সেন পঞ্চ, পচ্ছিমপস্সেন পঞ্চ, তথা ৱামহত্থং ৱিনদ্ধমানাপি. দক্খিণপাদং ৱিনদ্ধমানাপি পাদস্স পুৰিমপস্সেন পঞ্চ, পচ্ছিমপস্সেন পঞ্চ, তথা ৱামপাদং ৱিনদ্ধমানাপীতি. এৱং সৰীৰধাৰকা নাম সট্ঠি মহান্হাৰূ কাযং ৱিনদ্ধমানা ওতিণ্ণা, যে কণ্ডৰাতিপি ৱুচ্চন্তি. তে সব্বেপি কন্দলমকুড়সণ্ঠানা.
অঞ্ঞে পন তং তং পদেসং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ঠিতা ততো সুখুমতৰা সুত্তৰজ্জুকসণ্ঠানা. অঞ্ঞে ততো সুখুমতৰা পূতিলতাসণ্ঠানা. অঞ্ঞে ততো সুখুমতৰা মহাৱীণাতন্তিসণ্ঠানা. অঞ্ঞে থূলসুত্তকসণ্ঠানা. হত্থপাদপিট্ঠিযং ন্হাৰূ সকুণপাদসণ্ঠানা. সীসন্হাৰূ দাৰকানং সীসজালকসণ্ঠানা. পিট্ঠিন্হাৰূ আতপে পসাৰিতঅল্লজালসণ্ঠানা. অৱসেসা তংতংঅঙ্গপচ্চঙ্গানুগতা ন্হাৰূ সৰীৰে পটিমুক্কজালকঞ্চুকসণ্ঠানা. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতা. ওকাসতো সকলসৰীৰে অট্ঠীনি আবন্ধিত্ৱা ঠিতা. পৰিচ্ছেদতো হেট্ঠা তিণ্ণং অট্ঠিসতানং উপৰি পতিট্ঠিততলেহি, উপৰি মংসচম্মানি আহচ্চ ঠিতপদেসেহি, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না. অযং নেসং সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৱ.
অট্ঠীতি ঠপেত্ৱা দ্ৱত্তিংস দন্তট্ঠীনি অৱসেসানি চতুসট্ঠি হত্থট্ঠীনি, চতুসট্ঠি পাদট্ঠীনি, চতুসট্ঠি মংসনিস্সিতানি মুদুঅট্ঠীনি, দ্ৱে পণ্হিকট্ঠীনি, একেকস্মিং পাদে দ্ৱে গোপ্ফকট্ঠীনি, দ্ৱে জঙ্ঘট্ঠীনি, দ্ৱে জণ্ণুকট্ঠীনি, দ্ৱে ঊৰুট্ঠীনি, দ্ৱে কটিট্ঠীনি, অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীনি, চতুৱীসতি ফাসুকট্ঠীনি, চুদ্দস উৰট্ঠীনি, একং হদযট্ঠি, দ্ৱে অক্খকট্ঠীনি, দ্ৱে কোট্ঠট্ঠীনি, দ্ৱে বাহট্ঠীনি, দ্ৱে দ্ৱে অগ্গবাহট্ঠীনি, সত্ত গীৱট্ঠীনি, দ্ৱে হনুকট্ঠীনি, একং নাসিকট্ঠি, দ্ৱে অক্খিট্ঠীনি, দ্ৱে কণ্ণট্ঠীনি, একং নলাটট্ঠি, একং মুদ্ধট্ঠি, নৱ সীসকপালট্ঠীনীতি এৱং তিমত্তানি অট্ঠিসতানি.
তানি সব্বানিপি ৱণ্ণতো সেতানি, সণ্ঠানতো নানাসণ্ঠানানি. তত্থ হি অগ্গপাদঙ্গুলিট্ঠীনি কতকবীজসণ্ঠানানি. তদনন্তৰানি মজ্ঝপব্বট্ঠীনি পনসট্ঠিসণ্ঠানানি. মূলপব্বট্ঠীনি পণৱসণ্ঠানানি. পিট্ঠিপাদট্ঠীনি কোট্ঠিতকন্দলকন্দৰাসিসণ্ঠানানি. পণ্হিকট্ঠি একট্ঠিতালফলবীজসণ্ঠানং. গোপ্ফকট্ঠীনি বন্ধকীড়াগোড়কসণ্ঠানানি. জঙ্ঘট্ঠীনং গোপ্ফকট্ঠীসু পতিট্ঠিতট্ঠানং অনপনীততচসিন্দিকড়ীৰসণ্ঠানং. খুদ্দকজঙ্ঘট্ঠিকং ধনুকদণ্ডসণ্ঠানং, মহন্তং মিলাতসপ্পপিট্ঠিসণ্ঠানং. জণ্ণুকট্ঠি একতো পৰিক্খীণফেণকসণ্ঠানং.
তত্থ জঙ্ঘট্ঠিকস্স পতিট্ঠিতট্ঠানং অতিখিণগ্গগোসিঙ্গসণ্ঠানং. ঊৰুট্ঠি দুত্তচ্ছিতৱাসিফৰসুদণ্ডকসণ্ঠানং. তস্স কটিট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতট্ঠানং কীড়াগোড়কসণ্ঠানং. তেন কটিট্ঠিনো পতিট্ঠিতট্ঠানং অগ্গচ্ছিন্নমহাপুন্নাগফলসণ্ঠানং. কটিট্ঠীনি দ্ৱেপি একাবদ্ধানি হুত্ৱা কুম্ভকাৰকউদ্ধনসণ্ঠানানি, পাটিযেক্কং কম্মাৰকূটযোত্তকসণ্ঠানানি. কোটিযং ঠিতআনিসদট্ঠি অধোমুখং কত্ৱা গহিতসপ্পফণসণ্ঠানং সত্তসু ঠানেসু ছিদ্দাৱছিদ্দং. পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীনি অব্ভন্তৰতো উপৰূপৰি ঠপিতসীসকপট্টৱেঠকসণ্ঠানানি, বাহিৰতো ৱট্টনাৱড়িসণ্ঠানানি. তেসং অন্তৰন্তৰা ককচদন্তসদিসা দ্ৱে তযো কণ্টকা হোন্তি. চতুৱীসতিযা ফাসুকট্ঠীসু অপৰিপুণ্ণানি অপৰিপুণ্ণাসিতসণ্ঠানানি, পৰিপুণ্ণানি পৰিপুণ্ণাসিতসণ্ঠানানি. সব্বানিপি ওদাতকুক্কুটস্স পসাৰিতপক্খসণ্ঠানানি.
চুদ্দস উৰট্ঠীনি জিণ্ণসন্দমানিকপঞ্জৰসণ্ঠানানি. হদযট্ঠি দব্বিফণসণ্ঠানং. অক্খকট্ঠীনি খুদ্দকলোহৱাসিদণ্ডসণ্ঠানানি. কোট্ঠট্ঠীনি একতো পৰিক্খীণসীহড়কুদালসণ্ঠানানি. বাহুট্ঠীনি আদাসদণ্ডকসণ্ঠানানি. অগ্গবাহুট্ঠীনি যমকতালকন্দসণ্ঠানানি. মণিবন্ধট্ঠীনি একতো অল্লীযাপেত্ৱা ঠপিতসীসকপট্টৱেঠকসণ্ঠানানি. পিট্ঠিহত্থট্ঠীনি কোট্টিতকন্দলকন্দৰাসিসণ্ঠানানি. হত্থঙ্গুলীসু মূলপব্বট্ঠীনি পণৱসণ্ঠানানি; মজ্ঝপব্বট্ঠীনি অপৰিপুণ্ণপনসট্ঠিসণ্ঠানানি; অগ্গপব্বট্ঠীনি কতকবীজসণ্ঠানানি. সত্ত গীৱট্ঠীনি দণ্ডেন ৱিজ্ঝিত্ৱা পটিপাটিযা ঠপিতৱংসকড়ীৰচক্কলিকসণ্ঠানানি. হেট্ঠিমহনুকট্ঠি কম্মাৰানং অযোকূটযোত্তকসণ্ঠানং, উপৰিমং অৱলেখনসত্থকসণ্ঠানং.
অক্খিকূপনাসাকূপট্ঠীনি অপনীতমিঞ্জতৰুণতালট্ঠিসণ্ঠানানি. নলাটট্ঠি অধোমুখঠপিতসঙ্খথালককপালসণ্ঠানং. কণ্ণচূড়িকট্ঠীনি ন্হাপিতখুৰকোসকসণ্ঠানানি. নলাটকণ্ণচূড়িকানং উপৰি পট্টবন্ধনোকাসে অট্ঠি সঙ্কুটিতঘটপুণ্ণপটলখণ্ডসণ্ঠানং. মুদ্ধট্ঠি মুখচ্ছিন্নৱঙ্কনাড়িকেৰসণ্ঠানং. সীসট্ঠীনি সিব্বেত্ৱা ঠপিতজজ্জৰলাবুকটাহসণ্ঠানানি.
দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতানি. ওকাসতো অৱিসেসেন সকলসৰীৰে ঠিতানি. ৱিসেসেন পনেত্থ সীসট্ঠীনি গীৱট্ঠীসু পতিট্ঠিতানি, গীৱট্ঠীনি পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীসু, পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীনি কটিট্ঠীসু, কটিট্ঠীনি ঊৰুট্ঠীসু, ঊৰুট্ঠীনি জণ্ণুকট্ঠীসু, জণ্ণুকট্ঠীনি জঙ্ঘট্ঠীসু, জঙ্ঘট্ঠীনি গোপ্ফকট্ঠীসু, গোপ্ফকট্ঠীনি পিট্ঠিপাদট্ঠীসু পতিট্ঠিতানি. পৰিচ্ছেদতো অন্তো অট্ঠিমিঞ্জেন, উপৰি মংসেন, অগ্গে মূলে চ অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্নানি. অযং নেসং সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
অট্ঠিমিঞ্জন্তি তেসং তেসং অট্ঠীনং অব্ভন্তৰগতং মিঞ্জং. তং ৱণ্ণতো সেতং. সণ্ঠানতো মহন্তমহন্তানং অট্ঠীনং অব্ভন্তৰগতং ৱেড়ুনাড়িযং পক্খিত্তসেদিতমহাৱেত্তগ্গসণ্ঠানং, খুদ্দানুখুদ্দকানং অব্ভন্তৰগতং ৱেড়ুযট্ঠিপব্বেসু পক্খিত্তসেদিততনুৱেত্তগ্গসণ্ঠানং. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো অট্ঠীনং অব্ভন্তৰে পতিট্ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো অট্ঠীনং অব্ভন্তৰতলেহি পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
ৱক্কন্তি একবন্ধনা দ্ৱে মংসপিণ্ডা. তং ৱণ্ণতো মন্দৰত্তং পাড়িভদ্দকট্ঠিৱণ্ণং. সণ্ঠানতো দাৰকানং যমককীড়াগোড়কসণ্ঠানং, একৱণ্টপটিবদ্ধঅম্বফলদ্ৱযসণ্ঠানং ৱা. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো গলৱাটকা নিক্খন্তেন একমূলেন থোকং গন্ত্ৱা দ্ৱিধা ভিন্নেন থূলন্হাৰুনা ৱিনিবদ্ধং হুত্ৱা হদযমংসং পৰিক্খিপিত্ৱা ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো ৱক্কং ৱক্কভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
হদযন্তি হদযমংসং. তং ৱণ্ণতো ৰত্তং পদুমপত্তপিট্ঠিৱণ্ণং. সণ্ঠানতো বাহিৰপত্তানি অপনেত্ৱা অধোমুখঠপিতপদুমমকুড়সণ্ঠানং. বহি মট্ঠং; অন্তো কোসাতকীফলস্স অব্ভন্তৰসদিসং. পঞ্ঞৱন্তানং থোকং ৱিকসিতং, মন্দপঞ্ঞানং মকুড়িতমেৱ. অন্তো চস্স পুন্নাগট্ঠিপতিট্ঠানমত্তো আৱাটকো হোতি, যত্থ অড্ঢপসতমত্তং লোহিতং সণ্ঠাতি; যং নিস্সায মনোধাতু মনোৱিঞ্ঞাণধাতু চ ৱত্তন্তি. তং পনেতং ৰাগচৰিতস্স ৰত্তং হোতি, দোসচৰিতস্স কাড়কং, মোহচৰিতস্স মংসধোৱনুদকসদিসং, ৱিতক্কচৰিতস্স কুলত্থযূসৱণ্ণং, সদ্ধাচৰিতস্স কণিকাৰপুপ্ফৱণ্ণং, পঞ্ঞাচৰিতস্স অচ্ছং ৱিপ্পসন্নং অনাৱিলং পণ্ডৰং পৰিসুদ্ধং নিদ্ধোতজাতিমণি ৱিয জুতিমন্তং খাযতি. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো সৰীৰব্ভন্তৰে দ্ৱিন্নং থনানং মজ্ঝে পতিট্ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো হদযং হদযভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
যকনন্তি যমকমংসপটলং. তং ৱণ্ণতো ৰত্তপণ্ডুকধাতুকং, নাতিৰত্তকুমুদস্স পত্তপিট্ঠিৱণ্ণং. সণ্ঠানতো মূলে একং, অগ্গে যমকং কোৱিড়াৰপত্তসণ্ঠানং. তঞ্চ দন্ধানং একমেৱ হোতি মহন্তং, পঞ্ঞৱন্তানং দ্ৱে ৱা তীণি ৱা খুদ্দকানি. দিসতো উপৰিমদিসায জাতং. ওকাসতো দ্ৱিন্নং থনানং অব্ভন্তৰে দক্খিণপস্সং নিস্সায ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো যকনং যকনভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
কিলোমকন্তি পটিচ্ছন্নাপটিচ্ছন্নভেদতো দুৱিধং পৰিযোনহনমংসং. তং দুৱিধম্পি ৱণ্ণতো সেতং, দুকূলপিলোতিকৱণ্ণং. সণ্ঠানতো অত্তনো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো পটিচ্ছন্নকিলোমকং উপৰিমায দিসায জাতং. ইতৰং দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো পটিচ্ছন্নকিলোমকং হদযঞ্চ ৱক্কঞ্চ পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতং. অপটিচ্ছন্নকিলোমকং সকলসৰীৰে চম্মস্স হেট্ঠতো মংসং পৰিযোনদ্ধিত্ৱা ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো হেট্ঠা মংসেন, উপৰি চম্মেন, তিৰিযং কিলোমকভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
পিহকন্তি উদৰজিৱ্হামংসং. তং ৱণ্ণতো নীলং নিগ্গুণ্ডিকপুপ্ফৱণ্ণং. সণ্ঠানতো সত্তঙ্গুলপ্পমাণং অবন্ধনং কাড়ৱচ্ছকজিৱ্হাসণ্ঠানং. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো হদযস্স ৱামপস্সে উদৰপটলস্স মত্থকপস্সং নিস্সায ঠিতং, যস্মিং পহৰণপ্পহাৰেন বহি নিক্খন্তে সত্তানং জীৱিতক্খযো হোতি. পৰিচ্ছেদতো পিহকভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
পপ্ফাসন্তি দ্ৱত্তিংসমংসখণ্ডপ্পভেদং পপ্ফাসমংসং. তং ৱণ্ণতো ৰত্তং নাতিপক্কউদুম্বৰফলৱণ্ণং. সণ্ঠানতো ৱিসমচ্ছিন্নবহলপূৱখণ্ডসণ্ঠানং. অব্ভন্তৰে অসিতপীতানং অভাৱে উগ্গতেন কম্মজতেজুস্মনা অব্ভাহতত্তা সঙ্খাদিতপলালপিণ্ডমিৱ নিৰসং নিৰোজং. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো সৰীৰব্ভন্তৰে দ্ৱিন্নং থনানমন্তৰে হদযঞ্চ যকনঞ্চ পটিচ্ছাদেত্ৱা ওলম্বন্তং ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো ফপ্ফাসভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
অন্তন্তি পুৰিসস্স দ্ৱত্তিংস হত্থা, ইত্থিযা অট্ঠৱীসতিহত্থা একৱীসতিযা ঠানেসু ওভগ্গা অন্তৱট্টি. তদেতং ৱণ্ণতো সেতং সক্খৰসুধাৱণ্ণং. সণ্ঠানতো লোহিতদোণিযং আভুজিত্ৱা ঠপিতসীসচ্ছিন্নসপ্পসণ্ঠানং. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো উপৰি গলৱাটকে হেট্ঠা চ কৰীসমগ্গে ৱিনিবন্ধত্তা গলৱাটককৰীসমগ্গপৰিযন্তে সৰীৰব্ভন্তৰে ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো অন্তভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
অন্তগুণন্তি অন্তভোগট্ঠানেসু বন্ধনং. তং ৱণ্ণতো সেতং দকসীতলিকমূলৱণ্ণং. সণ্ঠানতো দকসীতলিকমূলসণ্ঠানমেৱ. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো কুদাড়ফৰসুকম্মাদীনি কৰোন্তানং যন্তাকড্ঢনকালে যন্তসুত্তমিৱ, যন্তফলকানি অন্তভোগে একতো অগড়ন্তে আবন্ধিত্ৱা পাদপুঞ্ছনৰজ্জুমণ্ডলকস্স অন্তৰা তং সিব্বেত্ৱা ঠিতৰজ্জুকা ৱিয একৱীসতিযা ঠানেসু অন্তভোগানং অন্তৰা ঠিতং. পৰিচ্ছেদতো অন্তগুণভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
উদৰিযন্তি উদৰে ভৱং অসিতপিতখাযিতসাযিতং. তং ৱণ্ণতো অজ্ঝোহটাহাৰৱণ্ণং. সণ্ঠানতো পৰিস্সাৱনে সিথিলবন্ধতণ্ডুলসণ্ঠানং. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো উদৰে ঠিতং. উদৰং নাম উভতো নিপ্পীড়িযমানস্স অল্লসাটকস্স মজ্ঝে সঞ্জাতফোটকসদিসং অন্তপটলং; বহি মট্ঠং, অন্তো মংসকসম্বুকপলিৱেঠনকিলিট্ঠপাৱাৰকপুপ্ফকসদিসং, কুথিতপনসতচস্স অব্ভন্তৰসদিসন্তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি; যত্থ তক্কোটকা, গণ্ডুপ্পাদকা, তালহীৰকা, সূচিমুখকা, পটতন্তসুত্তকা ইচ্চেৱমাদিদ্ৱত্তিংসকুলপ্পভেদা কিমযো আকুলব্যাকুলা সণ্ডসণ্ডচাৰিনো হুত্ৱা নিৱসন্তি; যে পানভোজনাদিম্হি অৱিজ্জমানে উল্লঙ্ঘিত্ৱা ৱিৰৱন্তা হদযমংসং অভিহনন্তি, পানভোজনাদিঅজ্ঝোহৰণৱেলায চ উদ্ধংমুখা হুত্ৱা পঠমজ্ঝোহটে দ্ৱে তযো আলোপে তুৰিততুৰিতা ৱিলুম্পন্তি; যং তেসং কিমীনং সূতিঘৰং, ৱচ্চকুটি, গিলানসালা, সুসানঞ্চ হোতি.
যত্থ সেয্যথাপি নাম চণ্ডালগামদ্ৱাৰে চন্দনিকায নিদাঘসমযে থূলফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে উদকেন ৱুয্হমানং মুত্তকৰীসচম্মঅট্ঠিন্হাৰুখণ্ডখেড়সিঙ্ঘাণিকলোহিতপ্পভুতি নানাকুণপজাতং নিপতিত্ৱা কদ্দমোদকালুড়িতং দ্ৱীহতীহচ্চযেন সঞ্জাতকিমিকুলং সূৰিযাতপৱেগসন্তাপকুথিতং উপৰি ফেণপুব্বুলকে মুঞ্চন্তং অভিনীলৱণ্ণং পৰমদুগ্গন্ধজেগুচ্ছং নেৱ উপগন্তুং ন দট্ঠুং অৰহৰূপতং আপজ্জিত্ৱা তিট্ঠতি, পগেৱ ঘাযিতুং ৱা সাযিতুং ৱা; এৱমেৱ নানপ্পকাৰপানভোজনাদিদন্তমুসলসঞ্চুণ্ণিতং জিৱ্হাহত্থপৰিৱত্তিতখেড়লালাপলিবুদ্ধং তঙ্খণৱিগতৱণ্ণগন্ধৰসাদিসম্পদং তন্তৱাযখলিসুৱানৱমথুসদিসং নিপতিত্ৱা পিত্তসেম্হৱাতপলিৱেঠিতং হুত্ৱা উদৰগ্গিসন্তাপৱেগকুথিতং কিমিকুলাকুলং উপৰূপৰি ফেণপুব্বুলকানি মুঞ্চন্তং পৰমকসম্বুদুগ্গন্ধজেগুচ্ছভাৱং আপজ্জিত্ৱা তিট্ঠতি; যং সুত্ৱাপি পানভোজনাদীসু অমনুঞ্ঞতা সণ্ঠাতি, পগেৱ পঞ্ঞাচক্খুনা অৱলোকেত্ৱা, যত্থ চ পতিতং পানভোজনাদি পঞ্চধা ৱিভাগং গচ্ছতি – একং ভাগং পাণকা খাদন্তি, একং ভাগং উদৰগ্গি ঝাপেতি, একো ভাগো মুত্তং হোতি, একো কৰীসং, একো ৰসভাৱং আপজ্জিত্ৱা সোণিতমংসাদীনি উপব্ৰূহযতি. পৰিচ্ছেদতো উদৰপটলেন চেৱ উদৰিযভাগেন চ পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
কৰীসন্তি ৱচ্চং. তং ৱণ্ণতো যেভুয্যেন অজ্ঝোহটাহাৰৱণ্ণমেৱ হোতি. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো হেট্ঠিমায দিসায জাতং. ওকাসতো পক্কাসযে ঠিতং. পক্কাসযো নাম হেট্ঠা নাভিপিট্ঠিকণ্টকমূলানমন্তৰে অন্তাৱসানে উব্বেধেন অট্ঠঙ্গুলমত্তো ৱেড়ুনাড়িকসদিসো, যত্থ সেয্যথাপি নাম উপৰূপৰি ভূমিভাগে পতিতং ৱস্সোদকং ওগড়িত্ৱা হেট্ঠা ভূমিভাগং পূৰেত্ৱা তিট্ঠতি; এৱমেৱ যং কিঞ্চি আমাসযে পতিতং পানভোজনাদিকং উদৰগ্গিনা ফেণুদ্দেহকং পক্কং পক্কং নিসদায পিসিতমিৱ সণ্হভাৱং আপজ্জিত্ৱা অন্তবিলেন ওগড়িত্ৱা ওগড়িত্ৱা মদ্দিত্ৱা ৱেড়ুপব্বে পক্খিপমানপণ্ডুমত্তিকা ৱিয সন্নিচিতং হুত্ৱা তিট্ঠতি. পৰিচ্ছেদতো পক্কাসযপটলেন চেৱ কৰীসভাগেন চ পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
মত্থলুঙ্গন্তি সীসকটাহব্ভন্তৰে ঠিতমিঞ্জৰাসি. তং ৱণ্ণতো সেতং অহিচ্ছত্তকপিণ্ডিকৱণ্ণং, দধিভাৱং অসম্পত্তদুট্ঠখীৰৱণ্ণন্তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো সীসকটাহব্ভন্তৰে চত্তাৰো সিব্বিনিমগ্গে নিস্সায সমোধানেত্ৱা ঠপিতা চত্তাৰো পিট্ঠপিণ্ডা ৱিয সমোহিতং তিট্ঠতি. পৰিচ্ছেদতো সীসকটাহস্স অব্ভন্তৰতলেহি চেৱ মত্থলুঙ্গভাগেন চ পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
পিত্তন্তি দ্ৱে পিত্তানি – বদ্ধপিত্তঞ্চ অবদ্ধপিত্তঞ্চ. তত্থ বদ্ধপিত্তং ৱণ্ণতো বহলমধুকতেলৱণ্ণং, অবদ্ধপিত্তং মিলাতআকুলিতপুপ্ফৱণ্ণং. তং সণ্ঠানতো উভযম্পি ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো বদ্ধপিত্তং উপৰিমায দিসায জাতং, ইতৰং দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো অবদ্ধপিত্তং ঠপেত্ৱা কেসলোমদন্তনখানং মংসৱিনিমুত্তট্ঠানঞ্চেৱ থদ্ধসুক্খচম্মঞ্চ উদকমিৱ তেলবিন্দুং অৱসেসসৰীৰং ব্যাপেত্ৱা ঠিতং, যম্হি কুপিতে অক্খীনি পীতকানি হোন্তি ভমন্তি, গত্তং কম্পতি কণ্ডুযতি. বদ্ধপিত্তং হদযপপ্ফাসানমন্তৰে যকনমংসং নিস্সায পতিট্ঠিতে মহাকোসাতকীকোসকসদিসে পিত্তকোসকে ঠিতং, যম্হি কুপিতে সত্তা উম্মত্তকা হোন্তি, ৱিপল্লত্থচিত্তা হিৰোত্তপ্পং ছড্ডেত্ৱা অকত্তব্বং কৰোন্তি, অভাসিতব্বং ভাসন্তি, অচিন্তেতব্বং চিন্তেন্তি. পৰিচ্ছেদতো পিত্তভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
সেম্হন্তি সৰীৰব্ভন্তৰে একপত্তপূৰপ্পমাণং সেম্হং. তং ৱণ্ণতো সেতং নাগবলপণ্ণৰসৱণ্ণং. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো উদৰপটলে ঠিতং, যং পানভোজনাদীনি অজ্ঝোহৰণকালে সেয্যথাপি নাম উদকে সেৱালপণকং কট্ঠে ৱা কপালে ৱা পতন্তে ছিজ্জিত্ৱা দ্ৱিধা হুত্ৱা পুন অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা তিট্ঠতি, এৱমেৱ পানভোজনাদিম্হি নিপতন্তে ছিজ্জিত্ৱা দ্ৱিধা হুত্ৱা পুন অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা তিট্ঠতি; যম্হি চ মন্দীভূতে পক্কগণ্ডো ৱিয পূতিকুক্কুটণ্ডমিৱ চ উদৰং পৰমজেগুচ্ছং কুণপগন্ধং হোতি; ততো উগ্গতেন চ গন্ধেন উদ্দেকোপি মুখম্পি দুগ্গন্ধং পূতিকুণপসদিসং হোতি; সো চ পুৰিসো ‘অপেহি, দুগ্গন্ধং ৱাযসী’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি; যঞ্চ ৱড্ঢিত্ৱা বহলত্তমাপন্নং পিধানফলকমিৱ ৱচ্চকুটিযা উদৰপটলস্স অব্ভন্তৰেযেৱ কুণপগন্ধং সন্নিৰুজ্ঝিত্ৱা তিট্ঠতি. পৰিচ্ছেদতো সেম্হভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
পুব্বোতি পূতিলোহিতৱসেন পৱত্তপুব্বো. সো ৱণ্ণতো পণ্ডুপলাসৱণ্ণো, মতকসৰীৰে পন পূতিবহলাচামৱণ্ণো হোতি. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানো. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো পন পুব্বস্স ওকাসো নাম নিবদ্ধো নত্থি যত্থ সো সন্নিচিতো তিট্ঠেয্য; যত্ৰ যত্ৰ পন খাণুকণ্টকপ্পহৰণগ্গিজালাদীহি অভিহতে সৰীৰপ্পদেসে লোহিতং সণ্ঠহিত্ৱা পচ্চতি, গণ্ডপিড়কাদযো ৱা উপ্পজ্জন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ তিট্ঠতি. পৰিচ্ছেদতো পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
লোহিতন্তি দ্ৱে লোহিতানি – সন্নিচিতলোহিতঞ্চ সংসৰণলোহিতঞ্চ. তত্থ সন্নিচিতলোহিতং ৱণ্ণতো নিপক্কবহললাখাৰসৱণ্ণং, সংসৰণলোহিতং অচ্ছলাখাৰসৱণ্ণং. সণ্ঠানতো উভযম্পি ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো সন্নিচিতলোহিতং উপৰিমায দিসায জাতং, ইতৰং দ্ৱীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো সংসৰণলোহিতং, ঠপেত্ৱা কেসলোমদন্তনখানং মংসৱিনিম্মুত্তট্ঠানঞ্চেৱ থদ্ধসুক্খচম্মঞ্চ, ধমনিজালানুসাৰেন সব্বং উপাদিন্নকসৰীৰং ফৰিত্ৱা ঠিতং; সন্নিচিতলোহিতং যকনট্ঠানস্স হেট্ঠাভাগং পূৰেত্ৱা একপত্তপূৰমত্তং হদযৱক্কপপ্ফাসানং উপৰি থোকং থোকং পগ্ঘৰন্তং ৱক্কহদযযকনপপ্ফাসে তেমযমানং ঠিতং. তস্মিঞ্হি ৱক্কহদযাদীনি অতেমেন্তে সত্তা পিপাসিতা হোন্তি. পৰিচ্ছেদতো লোহিতভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
সেদোতি লোমকূপাদীহি পগ্ঘৰণকআপোধাতু. সো ৱণ্ণতো ৱিপ্পসন্নতিলতেলৱণ্ণো. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানো. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো সেদস্সোকাসো নাম নিবদ্ধো নত্থি, যত্থ সো লোহিতং ৱিয সদা তিট্ঠেয্য; যদা পন অগ্গিসন্তাপসূৰিযসন্তাপউতুৱিকাৰাদীহি সৰীৰং সন্তপ্পতি তদা উদকতো অব্বুড়্হমত্তৱিসমচ্ছিন্নভিসমূড়ালকুমুদনাড়কলাপো ৱিয সব্বকেসলোমকূপৱিৱৰেহি পগ্ঘৰতি. তস্মা তস্স সণ্ঠানম্পি কেসলোমকূপৱিৱৰানংযেৱ ৱসেন ৱেদিতব্বং. সেদপৰিগ্গণ্হকেন চ যোগিনা কেসলোমকূপৱিৱৰে পূৰেত্ৱা ঠিতৱসেনেৱ সেদো মনসিকাতব্বো. পৰিচ্ছেদতো সেদভাগেন পৰিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
মেদোতি থিনসিনেহো. সো ৱণ্ণতো ফালিতহলিদ্দিৱণ্ণো. সণ্ঠানতো থূলসৰীৰস্স তাৱ চম্মমংসন্তৰে ঠপিতহলিদ্দিৱণ্ণদুকূলপিলোতিকসণ্ঠানো হোতি, কিসসৰীৰস্স জঙ্ঘমংসং ঊৰুমংসং পিট্ঠিকণ্টকনিস্সিতং পিট্ঠমংসং উদৰৱট্টিমংসন্তি এতানি নিস্সায দিগুণং তিগুণং কত্ৱা ঠপিতহলিদ্দিৱণ্ণদুকূলপিলোতিকসণ্ঠানো. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো থূলস্স সকলসৰীৰং ফৰিত্ৱা, কিসস্স জঙ্ঘমংসাদীনি নিস্সায ঠিতো, যং সিনেহসঙ্খং গতম্পি পৰমজেগুচ্ছত্তা নেৱ মুদ্ধনি তেলত্থায, ন নাসাতেলাদীনং অত্থায গণ্হন্তি. পৰিচ্ছেদতো হেট্ঠা মংসেন, উপৰি চম্মেন, তিৰিযং মেদভাগেন পৰিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
অস্সূতি অক্খীহি পগ্ধৰণকআপোধাতু. তং ৱণ্ণতো ৱিপ্পসন্নতিলতেলৱণ্ণং. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতং. ওকাসতো অক্খিকূপকেসু ঠিতং. ন চেতং পিত্তকোসকে পিত্তমিৱ অক্খিকূপকেসু সদা সন্নিচিতং তিট্ঠতি; যদা পন সত্তা সোমনস্সজাতা মহাহসিতং হসন্তি, দোমনস্সজাতা ৰোদন্তি পৰিদেৱন্তি তথাৰূপং ৱিসভাগাহাৰং আহৰন্তি, যদা চ নেসং অক্খীনি ধূমৰজপংসুকাদীহি অভিহঞ্ঞন্তি, তদা এতেহি সোমনস্সদোমনস্সৱিসভাগাহাৰউতূহি সমুট্ঠহিত্ৱা অক্খিকূপকে পূৰেত্ৱা তিট্ঠতি ৱা পগ্ঘৰতি ৱা. অস্সুপৰিগ্গণ্হকেন পন যোগিনা অক্খিকূপকে পূৰেত্ৱা ঠিতৱসেনেৱ পৰিগ্গণ্হিতব্বং. পৰিচ্ছেদতো অস্সুভাগেন পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
ৱসাতি ৱিলীনস্নেহো. সা ৱণ্ণতো নাড়িকেৰতেলৱণ্ণা, আচামে আসিত্ততেলৱণ্ণাতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. সণ্ঠানতো ন্হানকালে পসন্নউদকস্স উপৰি পৰিব্ভমন্তসিনেহবিন্দুৱিসটসণ্ঠানা. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতা. ওকাসতো যেভুয্যেন হত্থতলহত্থপিট্ঠিপাদতলপাদপিট্ঠিনাসাপুটনলাটঅংসকূটেসু ঠিতা. ন চেসা এতেসু ওকাসেসু সদা ৱিলীনাৱ হুত্ৱা তিট্ঠতি; যদা পন অগ্গিসন্তাপসূৰিযসন্তাপউতুৱিসভাগধাতুৱিসভাগেহি তে পদেসা উস্মা জাতা হোন্তি, তদা তত্থ ন্হানকালে পসন্নউদকূপৰি সিনেহবিন্দুৱিসটো ৱিয ইতো চিতো চ সংসৰতি. পৰিচ্ছেদতো ৱসাভাগেন পৰিচ্ছিন্না. অযমস্সা সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
খেড়োতি অন্তোমুখে ফেণমিস্সা আপোধাতু. সো ৱণ্ণতো সেতো ফেণৱণ্ণো. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানো, ফেণসণ্ঠানতোতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতো. ওকাসতো উভোহি কপোলপস্সেহি ওৰুয্হ জিৱ্হায ঠিতো. ন চেস এত্থ সদা সন্নিচিতো হুত্ৱা তিট্ঠতি. যদা পন সত্তা তথাৰূপং আহাৰং পস্সন্তি ৱা সৰন্তি ৱা উণ্হতিত্তকটুকলোণম্বিলানং ৱা কিঞ্চি মুখে ঠপেন্তি, যদা ৱা নেসং হদযং আকিলাযতি, কিস্মিঞ্চিদেৱ ৱা জিগুচ্ছা উপ্পজ্জতি, তদা খেড়ো উপ্পজ্জিত্ৱা উভোহি কপোলপস্সেহি ওৰুয্হ জিৱ্হায সণ্ঠাতি. অগ্গজিৱ্হায চেস তনুকো হোতি, মূলজিৱ্হায বহলো; মুখে পক্খিত্তঞ্চ পুথুকং ৱা তণ্ডুলং ৱা অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি খাদনীযং, নদীপুড়িনে খতকূপকসলিলং ৱিয, পৰিক্খযং অগচ্ছন্তোৱ তেমেতুং সমত্থো হোতি. পৰিচ্ছেদতো খেড়ভাগেন পৰিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
সিঙ্ঘাণিকাতি মত্থলুঙ্গতো পগ্ঘৰণকঅসুচি. সা ৱণ্ণতো তৰুণতালট্ঠিমিঞ্জৱণ্ণা. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানা. দিসতো উপৰিমায দিসায জাতা. ওকাসতো নাসাপুটে পূৰেত্ৱা ঠিতা. ন চেসা এত্থ সদা সন্নিচিতা হুত্ৱা তিট্ঠতি; অথ খো যথা নাম পুৰিসো পদুমিনীপত্তেন দধিং বন্ধিত্ৱা হেট্ঠা কণ্টকেন ৱিজ্ঝেয্য, অথ তেন ছিদ্দেন দধিমত্থু গড়িত্ৱা বহি পতেয্য, এৱমেৱ যদা সত্তা ৰোদন্তি ৱা ৱিসভাগাহাৰউতুৱসেন ৱা সঞ্জাতধাতুক্খোভা হোন্তি, তদা অন্তোসীসতো পূতিসেম্হভাৱং আপন্নং মত্থলুঙ্গং গড়িত্ৱা তালুমত্থকৱিৱৰেন ওতৰিত্ৱা নাসাপুটে পূৰেত্ৱা তিট্ঠতি ৱা পগ্ঘৰতি ৱা. সিঙ্ঘাণিকা পৰিগ্গণ্হকেন পন যোগিনা নাসাপুটে পূৰেত্ৱা ঠিতৱসেনেৱ পৰিগ্গণ্হিতব্বা. পৰিচ্ছেদতো সিঙ্ঘাণিকাভাগেন পৰিচ্ছিন্না. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
লসিকাতি সৰীৰসন্ধীনং অব্ভন্তৰে পিচ্ছিলকুণপং. সা ৱণ্ণতো কণিকাৰনিয্যাসৱণ্ণা. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানা. দিসতো দ্ৱীসু দিসাসু জাতা. ওকাসতো অট্ঠিসন্ধীনং অব্ভঞ্জনকিচ্চং সাধযমানা অসীতিসতসন্ধীনং অব্ভন্তৰে ঠিতা. যস্স চেসা মন্দা হোতি, তস্স উট্ঠহন্তস্স নিসীদন্তস্স অভিক্কমন্তস্স পটিক্কমন্তস্স সম্মিঞ্জন্তস্স পসাৰেন্তস্স অট্ঠিকানি কটকটাযন্তি, অচ্ছৰাসদ্দং কৰোন্তো ৱিয ৱিচৰতি, একযোজনদ্ৱিযোজনমত্তম্পি অদ্ধানং গতস্স ৱাযোধাতু কুপ্পতি, গত্তানি দুক্খন্তি. যস্স পন বহুকা হোতি তস্স উট্ঠাননিসজ্জাদীসু ন অট্ঠীনি কটকটাযন্তি, দীঘম্পি অদ্ধানং গতস্স ন ৱাযোধাতু কুপ্পতি, ন গত্তানি দুক্খন্তি. পৰিচ্ছেদতো লসিকাভাগেন পৰিচ্ছিন্না. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
মুত্তন্তি ৱণ্ণতো মাসখাৰোদকৱণ্ণং. সণ্ঠানতো অধোমুখঠপিতউদককুম্ভন্তৰগতউদকসণ্ঠানং. দিসতো হেট্ঠিমায দিসায জাতং. ওকাসতো ৱত্থিস্স অব্ভন্তৰে ঠিতং. ৱত্থি নাম ৱত্থিপুটো ৱুচ্চতি, যত্থ সেয্যথাপি নাম চন্দনিকায পক্খিত্তে অমুখে ৰৱণঘটে চন্দনিকৰসো পৱিসতি, ন চস্স পৱিসনমগ্গো পঞ্ঞাযতি; এৱমেৱ সৰীৰতো মুত্তং পৱিসতি, ন চস্স পৱিসনমগ্গো পঞ্ঞাযতি, নিক্খমনমগ্গো পন পাকটো হোতি; যম্হি চ মুত্তস্স ভৰিতে ‘পস্সাৱং কৰোমা’তি সত্তানং আযূহনং হোতি. পৰিচ্ছেদতো ৱত্থিঅব্ভন্তৰেন চেৱ মুত্তভাগেন চ পৰিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপৰিচ্ছেদো. ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৱ.
এৱঞ্হি কেসাদিকে কোট্ঠাসে ৱণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপৰিচ্ছেদৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা অনুপুব্বতো নাতিসীঘতো নাতিসণিকতোতিআদিনা নযেন ৱণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৱসেন পঞ্চধা ‘পটিক্কূলা পটিক্কূলা’তি মনসিকৰোতো পণ্ণত্তিসমতিক্কমৱসেন, সেয্যথাপি চক্খুমতো পুৰিসস্স দ্ৱত্তিংসৱণ্ণানং কুসুমানং একসুত্তগণ্ঠিতং মালং ওলোকেন্তস্স সব্বপুপ্ফানি অপুব্বাপৰিযমিৱ পাকটানি হোন্তি, এৱমেৱ ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা’’তি ইমং কাযং ওলোকেন্তস্স সব্বে তে ধম্মা অপুব্বাপৰিযমিৱ পাকটা হোন্তি. তেন ৱুত্তং মনসিকাৰকোসল্লকথাযং ‘‘আদিকম্মিকস্স হি ‘কেসা’তি মনসিকৰোতো মনসিকাৰো গন্ত্ৱা ‘মুত্ত’ন্তি ইমং পৰিযোসানকোট্ঠাসমেৱ আহচ্চ তিট্ঠতী’’তি.
সচে পন বহিদ্ধাপি মনসিকাৰং উপসংহৰতি, অথস্স এৱং সব্বকোট্ঠাসেসু পাকটীভূতেসু আহিণ্ডন্তা মনুস্সতিৰচ্ছানাদযো সত্তাকাৰং ৱিজহিত্ৱা কোট্ঠাসৰাসিৱসেনেৱ উপট্ঠহন্তি; তেহি চ অজ্ঝোহৰিযমানং পানভোজনাদি কোট্ঠাসৰাসিম্হি পক্খিপিযমানমিৱ উপট্ঠাতি. অথস্স অনুপুব্বমুঞ্চনাদিৱসেন ‘পটিকূলা পটিকূলা’তি পুনপ্পুনং মনসিকৰোতো অনুক্কমেন অপ্পনা উপ্পজ্জতি.
তত্থ কেসাদীনং ৱণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপৰিচ্ছেদৱসেন উপট্ঠানং উগ্গহনিমিত্তং, সব্বাকাৰতো পটিকূলৱসেন উপট্ঠানং পটিভাগনিমিত্তং. তং পুনপ্পুনং আৱজ্জেন্তস্স মনসিকৰোন্তস্স তক্কাহতং ৱিতক্কাহতং কৰোন্তস্স চত্তাৰো খন্ধা পটিকূলাৰম্মণা হোন্তি, পঠমজ্ঝানৱসেন অপ্পনা পৱত্ততি. পুব্বভাগে পৰিকম্মউপচাৰচিত্তানি সৱিতক্কসৱিচাৰানি সপ্পীতিকানি সোমনস্সসহগতানি পটিকূলনিমিত্তাৰম্মণানি; অপ্পনাপি সৱিতক্কসৱিচাৰা সপ্পীতিকা সোমনস্সসহগতাৱ. ভূমন্তৰেন পন মহগ্গতা ৰূপাৱচৰা হোন্তি. পটিক্কূলেপি চ এতস্মিং আৰম্মণে আনিসংসদস্সাৱিতায সোমনস্সং উপ্পজ্জতি, একত্তাৰম্মণবলেনেৱ ৱা তং উপ্পজ্জতি. দুতিযজ্ঝানাদীনি পনেত্থ ন নিব্বত্তন্তি. কস্মা? ওড়াৰিকত্তা. ইদঞ্হি আৰম্মণং ওড়াৰিকং. ৱিতক্কবলেনেৱেত্থ চিত্তেকগ্গতা জাযতি, ন ৱিতক্কসমতিক্কমেনাতি. অযং তাৱ সমথৱসেন কম্মট্ঠানকথা.
অৱিসেসতো পন সাধাৰণৱসেন এৱং ৱেদিতব্বং – ইদঞ্হি কম্মট্ঠানং ভাৱেতুকামেন কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৱা সজ্ঝাযকালে এৱ কেসাদীনং ৱণ্ণনিমিত্তসণ্ঠাননিমিত্তদিসানিমিত্তওকাসনিমিত্তপৰিচ্ছেদনিমিত্তানি ৱাচায পোথেত্ৱা পোথেত্ৱা একেককোট্ঠাসে ‘অযং এতংসৰিক্খকো’তি তিৱিধেন সজ্ঝাযো কাতব্বো. কথং? তচপঞ্চকে তাৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অনুলোমতো পঞ্চাহং, পটিলোমতো পঞ্চাহং, অনুলোমপটিলোমতো পঞ্চাহন্তি অদ্ধমাসং সজ্ঝাযো কাতব্বো. ততো আচৰিযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱক্কপঞ্চকং উগ্গণ্হিত্ৱা তথেৱ অদ্ধমাসং সজ্ঝাযো কাতব্বো. ততো তে দসপি কোট্ঠাসে একতো কত্ৱা অদ্ধমাসং. পুন পপ্ফাসপঞ্চকাদীসুপি একেকং উগ্গণ্হিত্ৱা অদ্ধমাসং. ততো তে পঞ্চদসপি কোট্ঠাসে অদ্ধমাসং. মত্থলুঙ্গপঞ্চকং অদ্ধমাসং. ততো তেৱীসতি কোট্ঠাসে অদ্ধমাসং. মেদছক্কং অদ্ধমাসং. ততো তে ছব্বীসতিপি কোট্ঠাসে একতো কত্ৱা অদ্ধমাসং. মুত্তছক্কং অদ্ধমাসং. ততো সব্বেপি দ্ৱত্তিংস কোট্ঠাসে একতো কত্ৱা অদ্ধমাসন্তি এৱং ছ মাসে সজ্ঝাযো কাতব্বো.
তত্থ – উপনিস্সযসম্পন্নস্স সপ্পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হন্তস্সেৱ কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি, একচ্চস্স ন উপট্ঠহন্তি. তেন ‘ন উপট্ঠহন্তী’তি ৱীৰিযং ন ৱিস্সজ্জেতব্বং. যত্তকা কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি তত্তকে গহেত্ৱা সজ্ঝাযো কাতব্বো. এৱং কম্মট্ঠানং কথেন্তেন পন নেৱ পঞ্ঞৱতো ন মন্দপঞ্ঞস্স ৱসেন কথেতব্বং, মজ্ঝিমপঞ্ঞস্স ৱসেন কথেতব্বং. মজ্ঝিমপঞ্ঞস্স হি ৱসেন আচৰিযা ছহি মাসেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা তন্তিং ঠপযিংসু. যস্স পন এত্তাৱতাপি কোট্ঠাসা পাকটা ন হোন্তি, তেন ততো পৰম্পি সজ্ঝাযো কাতব্বো এৱ; নো চ খো অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱা, ছ ছ মাসে পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাৱ কাতব্বো.
সজ্ঝাযং কৰোন্তেন ৱণ্ণো ন পচ্চৱেক্খিতব্বো, ন লক্খণং মনসিকাতব্বং, কোট্ঠাসৱসেনেৱ সজ্ঝাযো কাতব্বো. আচৰিযেনাপি ‘ৱণ্ণৱসেন সজ্ঝাযং কৰোহী’তি নিযমেত্ৱা ন কথেতব্বং. নিযমেত্ৱা কথিতে কো দোসোতি? সম্পত্তিযম্পি ৱিপত্তিসঞ্ঞাআপজ্জনং. সচে হি আচৰিযেন ‘ৱণ্ণৱসেন সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱুত্তে ইমস্স ভিক্খুনো তথা কৰোন্তস্স কম্মট্ঠানং ৱণ্ণতো ন উপট্ঠাতি, পটিকূলৱসেন ৱা ধাতুৱসেন ৱা উপট্ঠাতি, অথেস ‘ন ইদং কম্মট্ঠানং ৱিলক্খণ’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, আচৰিযেন কথিতমেৱ কপ্পেত্ৱা গণ্হাতি. ‘পটিকূলৱসেন সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱুত্তেপি সচে তস্স তথা কৰোন্তস্স পটিক্কূলতো ন উপট্ঠাতি, ৱণ্ণৱসেন ৱা ধাতুৱসেন ৱা উপট্ঠাতি, অথেস ‘নযিদং কম্মট্ঠানং ৱিলক্খণ’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, আচৰিযেন কথিতমেৱ কপ্পেত্ৱা গণ্হাতি. ‘ধাতুৱসেন তং সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱুত্তেপি সচে তস্স তথা কৰোন্তস্স ধাতুতো ন উপট্ঠাতি, ৱণ্ণৱসেন ৱা পটিকূলৱসেন ৱা উপট্ঠাতি, অথেস ‘নযিদং কম্মট্ঠানং ৱিলক্খণ’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, আচৰিযেন কথিতমেৱ কপ্পেত্ৱা গণ্হাতি. অযং আচৰিযেন নিযমেত্ৱা কথিতে দোসো.
কিন্তি পন ৱত্তব্বো হোতীতি? ‘কোট্ঠাসৱসেন সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱত্তব্বো. কথং? ‘কেসকোট্ঠাসো লোমকোট্ঠাসোতি সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱত্তব্বো. সচে পনস্স এৱং কোট্ঠাসৱসেন সজ্ঝাযং কৰোন্তস্স ৱণ্ণতো উপট্ঠাতি, অথানেন ওৱাদাচৰিযস্স আচিক্খিতব্বং – ‘অহং দ্ৱত্তিংসাকাৰং কোট্ঠাসৱসেন সজ্ঝাযং কৰোমি; ময্হং পন ৱণ্ণতো উপট্ঠাতী’তি. আচৰিযেন ‘কম্মট্ঠানং ৱিয অকম্মট্ঠানং, ৱিলক্খণং এত’ন্তি ন ৱিসংৱাদেতব্বং. ‘সাধু, সপ্পুৰিস, পুব্বে তযা ৱণ্ণকসিণে পৰিকম্মং কতপুব্বং ভৱিস্সতি. এতদেৱ কম্মট্ঠানং তুয্হং সপ্পাযং. ৱণ্ণৱসেনেৱ সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱত্তব্বো. তেনপি ৱণ্ণৱসেনেৱ সজ্ঝাযো কাতব্বো.
সো এৱং কৰোন্তো অজ্ঝত্তং নীলকং পীতকং লোহিতকং ওদাতকন্তি চত্তাৰি ৱণ্ণকসিণানি লভতি. কথং? তস্স হি কেসলোমপিত্তেসু চেৱ অক্খীনঞ্চ কাড়কট্ঠানে ৱণ্ণং ‘নীলং নীল’ন্তি মনসিকৰোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি; ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. মেদস্মিং পন অক্খীনঞ্চ পীতকট্ঠানে ৱণ্ণং ‘পীতকং পীতক’ন্তি মনসিকৰোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি; ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. মংসলোহিতেসু পন অক্খীনঞ্চ ৰত্তট্ঠানে ৱণ্ণং ‘লোহিতকং লোহিতক’ন্তি মনসিকৰোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি; ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. নখদন্তচম্মঅট্ঠীসু পন অক্খীনঞ্চ পণ্ডৰট্ঠানে ৱণ্ণং ‘ওদাতং ওদাত’ন্তি মনসিকৰোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি, ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. ইদং ৱণ্ণৱসেন অভিনিৱিট্ঠস্স ভিক্খুনো যাৱ অৰহত্তা নিগমনং.
অপৰস্স কোট্ঠাসৱসেন সজ্ঝাযং কৰোন্তস্স পটিকূলতো উপট্ঠাতি. অথানেন ওৱাদাচৰিযস্স আচিক্খিতব্বং. আচৰিযেন ‘কম্মট্ঠানং ৱিয অকম্মট্ঠানং, ৱিলক্খণং এত’ন্তি ন ৱিসংৱাদেতব্বং. ‘সাধু, সপ্পুৰিস, পুব্বে তযা পটিকূলমনসিকাৰে যোগো কতো ভৱিস্সতি. এতদেৱ কম্মট্ঠানং তুয্হং সপ্পাযং. পটিকূলৱসেনেৱ সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱত্তব্বো. তেনপি পটিকূলৱসেন সজ্ঝাযো কাতব্বো. তস্স কেসা নাম ‘অজঞ্ঞা দুগ্গন্ধা জেগুচ্ছা পটিকূলা’তি এৱং পটিকূলৱসেন সজ্ঝাযং কৰোন্তস্স পটিকূলাৰম্মণে পঠমজ্ঝানং নিব্বত্ততি. সো ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. ইদং পটিকূলৱসেন অভিনিৱিট্ঠস্স ভিক্খুনো যাৱ অৰহত্তা নিগমনং.
অপৰস্স কোট্ঠাসৱসেন সজ্ঝাযং কৰোন্তস্স ধাতুতো উপট্ঠাতি. ধাতুতো উপট্ঠহন্তং কীদিসং হুত্ৱা উপট্ঠাতীতি? কেসা তাৱ ৱম্মিকমত্থকে জাতকুন্থতিণকানি ৱিয হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি. লোমা পুৰাণগামট্ঠানে জাতদব্বতিণকানি ৱিয. নখা দণ্ডকেসু ঠপিতমধুকফলট্ঠিকোসকা ৱিয. দন্তা মত্তিকাপিণ্ডে পৱেসেত্ৱা ঠপিতঅলাবুবীজানি ৱিয. তচো ৱীণাপব্বকে পৰিযোনদ্ধঅল্লগোচম্মং ৱিয, মংসং ভিত্তিযং অনুলিত্তমত্তিকা ৱিয. ন্হাৰু দব্বসম্ভাৰবদ্ধৱল্লী ৱিয. অট্ঠি উস্সাপেত্ৱা ঠপিতভিত্তিদব্বসম্ভাৰো ৱিয. অট্ঠিমিঞ্জং মহাৱেড়ুম্হি পক্খিত্তসেদিতৱেত্তগ্গং ৱিয. ৱক্কং, হদযং, যকনং, কিলোমকং, পিহকং, পপ্ফাসন্তি ইমে ছ কোট্ঠাসা সূনকাৰঘৰং ৱিয হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি. দ্ৱত্তিংসহত্থং অন্তং লোহিতদোণিযং সংৱেল্লিত্ৱা ঠপিতঘৰসপ্পো ৱিয. অন্তগুণং পাদপুঞ্ছনকে সিব্বিতৰজ্জুকা ৱিয. উদৰিযং পৰিস্সাৱনে সিথিলবন্ধতণ্ডুলং ৱিয. কৰীসং ৱেণুপব্বে পক্খিত্তপণ্ডুমত্তিকা ৱিয. মত্থলুঙ্গং ওমদ্দিত্ৱা ঠপিতা চত্তাৰো তণ্ডুলপিট্ঠপিণ্ডা ৱিয. দ্ৱাদসৱিধা আপোধাতু পটিপাটিযা ঠপিতেসু দ্ৱাদসসু উদকসৰাৱকেসু পূৰিতউদকং ৱিয হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
অথানেন ওৱাদাচৰিযস্স আচিক্খিতব্বং. আচৰিযেন ‘কম্মট্ঠানং ৱিয অকম্মট্ঠানং, ৱিলক্খণং এত’ন্তি ন ৱিসংৱাদেতব্বং. ‘সাধু, সপ্পুৰিস, পুব্বে তযা ধাতুমনসিকাৰে যোগো কতো ভৱিস্সতি. এতদেৱ কম্মট্ঠানং তুয্হং সপ্পাযং. ধাতুৱসেনেৱ সজ্ঝাযং কৰোহী’তি ৱত্তব্বো. তেনপি ধাতুৱসেন সজ্ঝাযো কাতব্বো.
তত্ৰিদং মনসিকাৰমুখেনেৱ সজ্ঝাযৱিধানং – ইধ ভিক্খু ‘কেসা সীসং পৰিযোনদ্ধিত্ৱা ঠিতচম্মে জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং সীসং পৰিযোনদ্ধিত্ৱা ঠিতচম্মে জাতা’তি; সীসং পৰিযোনদ্ধিত্ৱা ঠিতচম্মম্পি ন জানাতি ‘কেসা মযি জাতা’তি; অচেতনা এতে অব্যাকতা সুঞ্ঞা থদ্ধা পত্থিন্না পথৱীধাতু এসা’তি মনসিকৰোতি. ‘লোমা সৰীৰং পৰিযোনহনচম্মে জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং সৰীৰং পৰিযোনহনচম্মে জাতা’তি. সৰীৰং পৰিযোনহনচম্মম্পি ন জানাতি ‘লোমা মযি জাতা’তি এতেপি অচেতনা. নখা অঙ্গুলীনং অগ্গেসু জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং অঙ্গুলীনং অগ্গেসু জাতা’তি. অঙ্গুলীনং অগ্গানিপি ন জানন্তি ‘নখা অম্হেসু জাতা’তি. এতেপি অচেতনা. দন্তা হনুকট্ঠিকে জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং হনুকট্ঠিকে জাতা’তি. হনুকট্ঠিকম্পি ন জানাতি ‘দন্তা মযি জাতা’তি. এতেপি অচেতনা. তচো ন জানাতি ‘সৰীৰং মযা পৰিযোনদ্ধ’ন্তি. সৰীৰম্পি ন জানাতি ‘অহং তচেন পৰিযোনদ্ধ’ন্তি. অযম্পি অচেতনো. মংসং ন জানাতি ‘মযা সৰীৰং অনুলিত্ত’ন্তি. সৰীৰম্পি ন জানাতি ‘অহং মংসেন অনুলিত্ত’ন্তি. ইদম্পি অচেতনং. ন্হাৰু ন জানাতি ‘অহং অট্ঠিপুঞ্জং আবন্ধিত্ৱা ঠিত’ন্তি. অট্ঠিপুঞ্জোপি ন জানাতি ‘ন্হাৰুজালেনাহং আবদ্ধো’তি. ইদম্পি অচেতনং.
সীসট্ঠি ন জানাতি ‘অহং গীৱট্ঠিকে পতিট্ঠিত’ন্তি. গীৱট্ঠিকম্পি ন জানাতি ‘মযি সীসট্ঠিকং পতিট্ঠিত’ন্তি. গীৱট্ঠি ন জানাতি ‘অহং পিট্ঠিকণ্টকে ঠিত’ন্তি. পিট্ঠিকণ্টট্ঠিকোপি কটিট্ঠিকং ঊৰুট্ঠিকং জঙ্ঘট্ঠিকং গোপ্ফকট্ঠিকং ন জানাতি ‘অহং পণ্হিকট্ঠিকে পতিট্ঠিত’ন্তি. পণ্হিকট্ঠিকম্পি ন জানাতি ‘অহং গোপ্ফকট্ঠিকং উক্খিপিত্ৱা ঠিতন্তি…পে… গীৱট্ঠিকং ন জানাতি ‘অহং সীসট্ঠিকং উক্খিপিত্ৱা ঠিত’ন্তি.
পটিপাটিযা অট্ঠীনি ঠিতানি কোটিযা,
অনেকসন্ধিযমিতো ন কেহিচি;
বদ্ধো নহাৰূহি জৰায চোদিতো,
অচেতনো কট্ঠকলিঙ্গৰূপমো.
‘ইদম্পি অচেতনং. অট্ঠিমিঞ্জং; ৱক্কং…পে… মত্থলুঙ্গং অচেতনং অব্যাকতং সুঞ্ঞং থদ্ধং পত্থিন্নং পথৱীধাতূ’তি মনসিকৰোতি. ‘পিত্তং সেম্হং…পে… মুত্তং অচেতনং অব্যাকতং সুঞ্ঞং যূসগতং আপোধাতূ’তি মনসিকৰোতি.
ইমে দ্ৱে মহাভূতে পৰিগ্গণ্হন্তস্স উদৰে উস্সদা তেজোধাতু পাকটা হোতি, নাসায উস্সদা ৱাযোধাতু পাকটা হোতি. ইমে চত্তাৰো মহাভূতে পৰিগ্গণ্হন্তস্স উপাদাৰূপং পাকটং হোতি. মহাভূতং নাম উপাদাৰূপেন পৰিচ্ছিন্নং, উপাদাৰূপং মহাভূতেন. যথা আতপো নাম ছাযায পৰিচ্ছিন্নো, ছাযা আতপেন; এৱমেৱ মহাভূতং উপাদাৰূপেন পৰিচ্ছিন্নং, উপাদাৰূপং মহাভূতেন. অথস্স এৱং ‘‘চত্তাৰি মহাভূতানি তেৱীসতি উপাদাৰূপানি ৰূপক্খন্ধো’’তি ৰূপক্খন্ধং পৰিগ্গণ্হন্তস্স আযতনদ্ৱাৰৱসেন অৰূপিনো খন্ধা পাকটা হোন্তি. ইতি ৰূপাৰূপপৰিগ্গহো পঞ্চক্খন্ধা হোন্তি, পঞ্চক্খন্ধা দ্ৱাদসাযতনানি হোন্তি, দ্ৱাদসাযতনানি অট্ঠাৰস ধাতুযো হোন্তীতি খন্ধাযতনধাতুৱসেন যমকতালকন্ধং ফালেন্তো ৱিয দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা নামৰূপং ৱৱত্থপেতি.
সো ‘‘ইদং নামৰূপং ন অহেতু ন অপ্পচ্চযা নিব্বত্তং, সহেতু সপ্পচ্চযা নিব্বত্তং. কো পনস্স হেতু? কো পন পচ্চযো’’তি উপপৰিক্খন্তো ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা তণ্হাপচ্চযা কম্মপচ্চযা আহাৰপচ্চযা চা’’তি তস্স পচ্চযং ৱৱত্থপেত্ৱা ‘‘অতীতেপি পচ্চযা চেৱ পচ্চযসমুপ্পন্নধম্মা চ অনাগতেপি এতৰহিপি পচ্চযা চেৱ পচ্চযসমুপ্পন্নধম্মা চ, ততো উদ্ধং সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা নত্থি, সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জো এৱা’’তি – এৱং তীসু অদ্ধাসু কঙ্খং ৱিতৰতি. অযং পন ৱিপস্সনাসঙ্খাৰসল্লক্খণা ঞাতপৰিঞ্ঞা নাম.
এৱং সঙ্খাৰে সল্লক্খেত্ৱা ঠিতস্স পন ভিক্খুস্স দসবলস্স সাসনে মূলং ওতিণ্ণং নাম হোতি, পতিট্ঠা লদ্ধা নাম, চূড়সোতাপন্নো নাম হোতি নিযতগতিকো. তথাৰূপং পন উতুসপ্পাযং, পুগ্গলসপ্পাযং, ভোজনসপ্পাযং, ধম্মসৱণসপ্পাযং লভিত্ৱা একাসনে একপল্লঙ্কৱৰগতো তীণি লক্খণানি আৰোপেত্ৱা ৱিপস্সনাপটিপাটিযা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তং গণ্হাতীতি ইদং ধাতুৱসেন অভিনিৱিট্ঠস্স ভিক্খুনো যাৱ অৰহত্তা নিগমনং.
যস্স পন নেৱ ৱণ্ণতো উপট্ঠাতি ন পটিকূলতো ন সুঞ্ঞতো তেন ‘ন মে উপট্ঠাতী’তি ন কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা নিসীদিতব্বং, কোট্ঠাসমনসিকাৰেযেৱ পন যোগো কাতব্বো. পোৰাণকত্থেৰা কিৰ ‘কোট্ঠাসমনসিকাৰোৱ পমাণ’ন্তি আহংসু. ইচ্চস্স পুনপ্পুনং কোট্ঠাসৱসেন সজ্ঝাযং কৰোন্তস্স কোট্ঠাসা পগুণা হোন্তি. কদা পন পগুণা নাম হোন্তীতি? যদা ‘কেসা’তি আৱজ্জিতমত্তে মনসিকাৰো গন্ত্ৱা ‘মত্থলুঙ্গ’ন্তি অন্তিমকোট্ঠাসে পতিট্ঠাতি, ‘মত্থলুঙ্গ’ন্তি আৱজ্জিতমত্তে মনসিকাৰো আগন্ত্ৱা ‘কেসা’তি আদিকোট্ঠাসে পতিট্ঠাতি.
অথস্স যথা নাম চক্খুমতো পুৰিসস্স দ্ৱত্তিংসৱণ্ণানং পুপ্ফানং একসুত্তগন্থিতং মালং ওলোকেন্তস্স পটিপাটিযা ৱা পন নিখাতে দ্ৱত্তিংসৱতিপাদে পটিক্কমিত্ৱা ওলোকেন্তস্স পটিপাটিযাৱ দ্ৱত্তিংসৱণ্ণানি পুপ্ফানি ৱতিপাদা ৱা পাকটা হোন্তি, এৱমেৱ দ্ৱত্তিংস কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি, ৱিচৰন্তা তিৰচ্ছানগতাপি মনুস্সাপি সত্তাতি ন উপট্ঠহন্তি, কোট্ঠাসাতি উপট্ঠহন্তি, খাদনীযভোজনীযং কোট্ঠাসন্তৰে পক্খিপ্পমানং ৱিয হোতি.
কোট্ঠাসানং পগুণকালতো পট্ঠায তীসু মুখেসু একেন মুখেন ৱিমুচ্চিস্সতি. কম্মট্ঠানং ৱণ্ণতো ৱা পটিকূলতো ৱা সুঞ্ঞতো ৱা উপট্ঠাতি. যথা নাম পূৱে পচিতুকামা ইত্থী মদ্দিত্ৱা ঠপিতপিট্ঠতো যং যং ইচ্ছতি তং তং পচতি, যথা ৱা পন সমে ভূমিপ্পদেসে ঠপিতং উদকপূৰং কুম্ভং যতো যতো আৱিজ্ঝন্তি ততো ততোৱ উদকং নিক্খমতি; এৱমেৱ কোট্ঠাসানং পগুণকালতো পট্ঠায তীসু মুখেসু একেন মুখেন ৱিমুচ্চিস্সতি. আকঙ্খমানস্স ৱণ্ণতো, আকঙ্খমানস্স পটিকূলতো, আকঙ্খমানস্স সুঞ্ঞতো কম্মট্ঠানং উপট্ঠহিস্সতিযেৱ. অযং এত্তকো উগ্গহসন্ধি নাম. ইমস্মিং উগ্গহসন্ধিস্মিং ঠত্ৱা অৰহত্তং পত্তা ভিক্খু গণনপথং ৱীতিৱত্তা.
যস্স পন উগ্গহসন্ধিস্মিং কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতি, তেন কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৱা, সচে যত্থ আচৰিযো ৱসতি, সো আৱাসো সপ্পাযো হোতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে, সপ্পাযট্ঠানে ৱসিতব্বং. ৱসন্তেন অট্ঠাৰস ৱিহাৰদোসে (ৱিসুদ্ধি. ১.৫২) ৱজ্জেত্ৱা পঞ্চঙ্গসমন্নাগতে সেনাসনে ৱসিতব্বং, সযম্পি পঞ্চঙ্গসমন্নাগতেন ভৱিতব্বং. ততো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তেন ৰত্তিট্ঠানং ৱা দিৱাট্ঠানং ৱা পৱিসিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকাতব্বং.
কথং? আদিতো তাৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অনুপুব্বতো মনসিকাতব্বং, ন একন্তৰিকা. অনুপুব্বতো মনসিকৰোন্তো হি দ্ৱত্তিংসপদং নিস্সেণিং পদপটিপাটিযা অক্কমন্তো পাসাদং আৰুয্হ পাসাদানিসংসং অনুভৱনকপুৰিসো ৱিয ‘কেসা লোমা’তি পটিপাটিযা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো কম্মট্ঠানতো চ ন পৰিহাযতি, পাসাদানিসংসসদিসে চ নৱ লোকুত্তৰধম্মে অনুভৱতি. অনুপুব্বতো মনসিকৰোন্তেনাপি চ নাতিসীঘতো নাতিসণিকতো মনসিকাতব্বং. অতিসীঘতো মনসিকৰোন্তস্স হি কিঞ্চাপি কম্মট্ঠানং পগুণং হোতি, অৱিভূতং পন হোতি. তত্থ ওপম্মং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.
অতিসণিকতো মনসিকৰোন্তস্স কম্মট্ঠানং পৰিযোসানং ন গচ্ছতি, অন্তৰাৱ ওসক্কিতব্বং হোতি. যথা হি পুৰিসো তিযোজনং মগ্গং সাযং কচ্ছং বন্ধিত্ৱা পটিপন্নো নিক্খন্তট্ঠানতো পট্ঠায সীতলচ্ছাযং দিস্ৱা ৱিস্সমতি, ৰমণীযং ৱালিকতলং দিস্ৱা পিট্ঠিং পসাৰেতি, ৱনপোক্খৰণিং দিস্ৱা পানীযং পিৱতি ন্হাযতি, পব্বতং দিস্ৱা আৰুয্হ পব্বতৰামণেয্যকং পস্সতি, তং অন্তৰাযেৱ সীহো ৱা ব্যগ্ঘো ৱা দীপি ৱা হনতি, চোৰা ৱা পন ৱিলুপ্পন্তি চেৱ হনন্তি চ; এৱমেৱ অতিসণিকং মনসিকৰোন্তস্স কম্মট্ঠানং পৰিযোসানং ন গচ্ছতি, অন্তৰাৱ ওসক্কিতব্বং হোতি.
তস্মা নাতিসীঘং নাতিসণিকং একদিৱসং তিংসৱাৰে মনসিকাতব্বং; পাতোৱ দস ৱাৰে, মজ্ঝন্হিকে দসৱাৰে, সাযন্হে দস ৱাৰে সজ্ঝাযো কাতব্বো, নো কাতুং ন ৱট্টতি. যথা হি পাতোৱ উট্ঠায মুখং নো ধোৱিতুং ন ৱট্টতি, খাদনীযং ভোজনীযং নো খাদিতুং নো ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি; এতং পন ৱট্টেয্য; ইদমেৱ একন্তেন নো কাতুং ন ৱট্টতি; কৰোন্তো মহন্তং অত্থং গহেত্ৱা তিট্ঠতি. যথা হি একস্স পুৰিসস্স তীণি খেত্তানি; একং খেত্তং অট্ঠকুম্ভং দেতি, একং সোড়স, একং দ্ৱত্তিংস; তেন তীণিপি খেত্তানি পটিজগ্গিতুং অসক্কোন্তেন দ্ৱে ছড্ডেত্ৱা একং দ্ৱত্তিংসকুম্ভদাযকমেৱ পটিজগ্গিতব্বং; তত্থেৱ কসনৱপননিদ্দানাদীনি কাতব্বানি; তদেৱস্স ইতৰেসু দ্ৱীসু উট্ঠানকদাযং দস্সতি; এৱমেৱ সেসং মুখধোৱনাদিকম্মং ছড্ডেত্ৱাপি এত্থেৱ কম্মং কাতব্বং, নো কাতুং ন ৱট্টতি. কৰোন্তো মহন্তং অত্থং গণ্হিত্ৱা তিট্ঠতীতি এত্তাৱতা মজ্ঝিমা পটিপদা নাম কথিতা.
এৱং পটিপন্নেনাপি ৱিক্খেপো পটিবাহিতব্বো. কম্মট্ঠানঞ্হি ৱিস্সজ্জেত্ৱা চিত্তে বহিদ্ধা ৱিক্খেপং গচ্ছন্তে কম্মট্ঠানতো পৰিহাযতি, ৱট্টভযং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোতি. যথা হি একো পুৰিসো সহস্সুদ্ধাৰং সাধেত্ৱা ৱড্ঢিং লভিত্ৱা অদ্ধানং পটিপন্নো অন্তৰামগ্গে কুম্ভীলমকৰগাহৰক্খসসমুট্ঠিতায গম্ভীৰগিৰিকন্দৰায উপৰি অত্থতং একপদিকং দণ্ডকসেতুং আৰুয্হ গচ্ছন্তো অক্কমনপদং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো পৰিপতিত্ৱা কুম্ভীলাদিভত্তং হোতি, এৱমেৱ অযম্পি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সচিত্তে বহিদ্ধা ৱিক্খেপং গচ্ছন্তে কম্মট্ঠানতো পৰিহাযতি, ৱট্টভযং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোতি.
তত্ৰিদং ওপম্মসংসন্দনং – পুৰিসস্স সহস্সুদ্ধাৰং সাধেত্ৱা ৱড্ঢিং লদ্ধকালো ৱিয হি ইমস্স ভিক্খুনো আচৰিযসন্তিকে কম্মট্ঠানস্স উগ্গহিতকালো; অন্তৰা গম্ভীৰগিৰিকন্দৰা ৱিয সংসাৰো; তস্স কুম্ভীলাদীহি দট্ঠকালো ৱিয ৱট্টমূলকানি মহাদুক্খানি; একপদিকদণ্ডকসেতু ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো সজ্ঝাযৱীথি; তস্স পুৰিসস্স একপদিকং দণ্ডকসেতুং আৰুয্হ অক্কমনপদং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তস্স পৰিপতিত্ৱা কুম্ভীলাদীনং ভত্তভাৱং আপন্নকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তচিত্তস্স কম্মট্ঠানতো পৰিহাযিত্ৱা ৱট্টভযং সমতিক্কমিতুং অসমত্থভাৱো ৱেদিতব্বো.
তস্মা কেসা মনসিকাতব্বা. কেসে মনসিকৰিত্ৱা চিত্তুপ্পাদস্স বহিদ্ধা ৱিক্খেপং পটিবাহিত্ৱা সুদ্ধচিত্তেনেৱ ‘লোমা নখা দন্তা তচো’তি মনসিকাতব্বং. এৱং মনসিকৰোন্তো কম্মট্ঠানতো ন পৰিহাযতি, ৱট্টভযং সমতিক্কমতি. ওপম্মং পনেত্থ তদেৱ পৰিৱত্তেত্ৱা ৱেদিতব্বং. সহস্সুদ্ধাৰং সাধেত্ৱা ৱড্ঢিং লভিত্ৱা ছেকস্স পুৰিসস্স দণ্ডকসেতুং আৰুয্হ নিৱাসনপাৰুপনং সংৱিধায ধাতুপত্থদ্ধকাযং কত্ৱা সোত্থিনা পৰতীৰগমনং ৱিয ছেকস্স ভিক্খুনো কেসে মনসিকৰিত্ৱা চিত্তুপ্পাদস্স বহিদ্ধা ৱিক্খেপং পটিবাহিত্ৱা সুদ্ধচিত্তেনেৱ ‘লোমা নখা দন্তা তচো’তি মনসিকৰোন্তস্স কম্মট্ঠানতো অপৰিহাযিত্ৱা ৱট্টভযং সমতিক্কমনং ৱেদিতব্বং.
এৱং বহিদ্ধা ৱিক্খেপং পটিবাহন্তেনাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ পণ্ণত্তিং সমতিক্কমনতো মনসিকাতব্বং. ‘কেসা লোমা’তি পণ্ণত্তিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘পটিকূলং পটিকূল’ন্তি সতি ঠপেতব্বা. পঠমংযেৱ পন পটিকূলতো ন উপট্ঠাতি. যাৱ ন উপট্ঠাতি তাৱ পণ্ণত্তি ন ৱিস্সজ্জেতব্বা. যদা উপট্ঠাতি তদা পণ্ণত্তিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘পটিকূল’ন্তি মনসিকাতব্বং. কৰোন্তেন চ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ পঞ্চহাকাৰেহি পটিকূলতো মনসিকাতব্বা. তচপঞ্চকস্মিঞ্হি ৱণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৱসেনেৱ পঞ্চৱিধম্পি পাটিকূল্যং লব্ভতি. সেসেসুপি যং যং লব্ভতি, তস্স তস্স ৱসেন মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো.
তত্থ কেসাদযো পঞ্চ কোট্ঠাসা সুভনিমিত্তং ৰাগট্ঠানিযং ইট্ঠাৰম্মণন্তি সঙ্খং গতা. যে কেচি ৰজ্জনকসত্তা নাম, সব্বে তে ইমেসু পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু ৰজ্জন্তি. অযং পন ভিক্খু মহাজনস্স ৰজ্জনট্ঠানে ‘পটিকূল’ন্তি অপ্পনং পাপেতি. তত্থ অপ্পনাপ্পত্তিতো পট্ঠায পৰতো অকিলমন্তোৱ অপ্পনং পাপুণাতি.
তত্ৰিদং ওপম্মং – যথা হি ছেকো ধনুগ্গহো ৰাজানং আৰাধেত্ৱা সতসহস্সুট্ঠানকং গামৱৰং লভিত্ৱা সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধো তত্থ গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে দ্ৱত্তিংস চোৰে দিস্ৱা তেসু পঞ্চচোৰজেট্ঠকে ঘাতেয্য; তেসং ঘাতিতকালতো পট্ঠায তেসু দ্ৱে একমগ্গং পটিপজ্জমানা নাম ন হোন্তি; এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. ধনুগ্গহস্স ৰাজানং আৰাধেত্ৱা গামৱৰং লদ্ধকালো ৱিয হি ইমস্স ভিক্খুনো আচৰিযসন্তিকে কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৱা ঠিতকালো; দ্ৱত্তিংস চোৰা ৱিয দ্ৱত্তিংস কোট্ঠাসা; পঞ্চ চোৰজেট্ঠকা ৱিয কেসাদযো পঞ্চ; চোৰজেট্ঠকানং ঘাতিতকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো সব্বসত্তানং ৰজ্জনট্ঠানে তচপঞ্চকে ‘পটিকূল’ন্তি অপ্পনায পাপিতকালো; সেসচোৰানং পাণিপ্পহাৰেনেৱ পলাযিতকালো ৱিয সেসকোট্ঠাসেসু অকিলমন্তস্সেৱ অপ্পনাপ্পত্তি ৱেদিতব্বা.
এৱং পণ্ণত্তিং সমতিক্কমন্তেন চ অনুপুব্বমুঞ্চনতো মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো – কেসে মনসিকৰোন্তেন মনসিকৰোন্তেনেৱ কেসেসু সাপেক্খেন হুত্ৱা লোমেসু সতি পেসেতব্বা. যাৱ লোমা ন উপট্ঠহন্তি তাৱ ‘কেসা কেসা’তি মনসিকাতব্বা. যদা পন লোমা উপট্ঠহন্তি তদা কেসে ৱিস্সজ্জেত্ৱা লোমেসু সতি উপট্ঠপেতব্বা. এৱং নখাদীসুপি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো.