(৫.) পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৪০. পঞ্চকনিদ্দেসে যস্মা যেসং সক্কাযদিট্ঠিআদীনি অপ্পহীনানি, তে ভৱগ্গেপি নিব্বত্তে এতানি আকড্ঢিত্ৱা কামভৱেযেৱ পাতেন্তি, তস্মা ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানীতি ৱুত্তানি. ইতি এতানি পঞ্চ গচ্ছন্তং ন ৱাৰেন্তি, গতং পন আনেন্তি. ৰূপৰাগাদীনিপি পঞ্চ গচ্ছন্তং ন ৱাৰেন্তি, আগন্তুং পন ন দেন্তি. ৰাগাদযো পঞ্চ লগ্গনট্ঠেন সঙ্গা, অনুপৱিট্ঠট্ঠেন পন সল্লাতি ৱুত্তা.
৯৪১. চেতোখিলাতি চিত্তস্স থদ্ধভাৱা কচৱৰভাৱা খাণুকভাৱা. সত্থৰি কঙ্খতীতি সত্থু সৰীৰে ৱা গুণে ৱা কঙ্খতি. সৰীৰে কঙ্খমানো ‘দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণপটিমণ্ডিতং নাম সৰীৰং অত্থি নু খো নত্থী’তি কঙ্খতি. গুণে কঙ্খমানো ‘অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নজাননসমত্থং সব্বঞ্ঞুতঞাণং অত্থি নু খো নত্থী’তি কঙ্খতি. ৱিচিকিচ্ছতীতি ৱিচিনন্তো কিচ্ছতি, দুক্খং আপজ্জতি, ৱিনিচ্ছেতুং ন সক্কোতি. নাধিমুচ্চতীতি ‘এৱমেত’ন্তি অধিমোক্খং ন পটিলভতি. ন সম্পসীদতীতি গুণেসু ওতৰিত্ৱা নিব্বিচিকিচ্ছভাৱেন পসীদিতুং অনাৱিলো ভৱিতুং ন সক্কোতি.
ধম্মেতি পৰিযত্তিধম্মে চ পটিৱেধধম্মে চ. পৰিযত্তিধম্মে কঙ্খমানো ‘তেপিটকং বুদ্ধৱচনং চতুৰাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানীতি ৱদন্তি, অত্থি নু খো এতং নত্থী’তি কঙ্খতি. পটিৱেধধম্মে কঙ্খমানো ‘ৱিপস্সনানিস্সন্দো মগ্গো নাম, মগ্গনিস্সন্দো ফলং নাম, সব্বসঙ্খাৰপটিনিস্সগ্গো নিব্বানং নামাতি ৱদন্তি, তং অত্থি নু খো নত্থীতি কঙ্খতি’.
সঙ্ঘে কঙ্খতীতি ‘উজুপ্পটিপন্নোতিআদীনং পদানং ৱসেন এৱৰূপং পটিপদং পটিপন্না চত্তাৰো মগ্গট্ঠা চত্তাৰো ফলট্ঠাতি অট্ঠন্নং পুগ্গলানং সমূহভূতো সঙ্ঘো নাম অত্থি নু খো নত্থী’তি কঙ্খতি. সিক্খায কঙ্খমানো ‘অধিসীলসিক্খা নাম অধিচিত্তসিক্খা নাম অধিপঞ্ঞা সিক্খা নামাতি ৱদন্তি, সা অত্থি নু খো নত্থী’তি কঙ্খতি.
চেতসোৱিনিবন্ধাতি চিত্তং বন্ধিত্ৱা মুট্ঠিযং কত্ৱা ৱিয গণ্হন্তীতি চেতসোৱিনিবন্ধা. কামেতি ৱত্থুকামেপি কিলেসকামেপি. কাযেতি অত্তনো কাযে. ৰূপেতি বহিদ্ধা ৰূপে. যাৱদত্থন্তি যত্তকং ইচ্ছতি তত্তকং. উদৰাৱদেহকন্তি উদৰপূৰং. তঞ্হি উদৰং অৱদেহনতো উদৰাৱদেহকন্তি ৱুচ্চতি. সেয্যসুখন্তি মঞ্চপীঠসুখং উতুসুখং ৱা. পস্সসুখন্তি যথা সম্পৰিৱত্তকং সযন্তস্স দক্খিণপস্সৱামপস্সানং সুখং হোতি, এৱং উপ্পন্নসুখং. মিদ্ধসুখন্তি নিদ্দাসুখং. অনুযুত্তোতি যুত্তপযুত্তো ৱিহৰতি. পণিধাযাতি পত্থযিত্ৱা. সীলেনাতিআদীসু সীলন্তি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. ৱতন্তি ৱতসমাদানং. তপোতি তপচৰণং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মেথুনৱিৰতি. দেৱো ৱা ভৱিস্সামীতি মহেসক্খদেৱো ৱা ভৱিস্সামি. দেৱঞ্ঞতৰো ৱাতি অপ্পেসক্খদেৱেসু ৱা অঞ্ঞতৰো. কুসলধম্মে আৱৰন্তি নিৱাৰেন্তীতি নীৱৰণানি.
মাতা জীৱিতা ৱোৰোপিতা হোতীতি মনুস্সেনেৱ সকজনিকা মনুস্সমাতা জীৱিতা ৱোৰোপিতা হোতি. পিতাপি মনুস্সপিতাৱ. অৰহাপি মনুস্সঅৰহাৱ. দুট্ঠেন চিত্তেনাতি ৱধকচিত্তেন.
সঞ্ঞীতি সঞ্ঞাসমঙ্গী. অৰোগোতি নিচ্চো. ইত্থেকে অভিৱদন্তীতি ইত্থং একে অভিৱদন্তি, এৱমেকে অভিৱদন্তীতি অত্থো. এত্তাৱতা সোড়স সঞ্ঞীৱাদা কথিতা. অসঞ্ঞীতি সঞ্ঞাৱিৰহিতো. ইমিনা পদেন অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা কথিতা. ততিযপদেন অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা কথিতা. সতো ৱা পন সত্তস্সাতি অথৱা পন ৱিজ্জমানস্সেৱ সত্তস্স. উচ্ছেদন্তি উপচ্ছেদং. ৱিনাসন্তি অদস্সনং. ৱিভৱন্তি ভাৱৱিগমং. সব্বানেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. তত্থ দ্ৱে জনা উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হন্তি – লাভী চ অলাভী চ. তত্থ লাভী অৰহতো দিব্বেন চক্খুনা চুতিং দিস্ৱা উপপত্তিং অপস্সন্তো, যো ৱা চুতিমত্তমেৱ দট্ঠুং সক্কোতি ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. অলাভী ‘কো পৰলোকং জানাতী’তি কামসুখগিদ্ধতায ৱা ‘যথা ৰুক্খতো পণ্ণানি পতিতানি ন পুন ৱিৰুহন্তি, এৱং সত্তা’তিআদিনা ৱিতক্কেন ৱা উচ্ছেদং গণ্হাতি. ইধ পন তণ্হাদিট্ঠীনং ৱসেন তথা চ অঞ্ঞথা চ ৱিকপ্পেত্ৱাৱ উপ্পন্না সত্ত উচ্ছেদৱাদা কথিতা. তেসঞ্হি ইদং সঙ্গহৱচনং. দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱা পনেকেতি এত্থ দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খধম্মো ৱুচ্চতি. তত্থ তত্থ পটিলদ্ধত্তভাৱস্সেতং অধিৱচনং. দিট্ঠধম্মে নিব্বানং দিট্ঠধম্মনিব্বানং; ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে দুক্খা ৱূপসম্মন্তি অত্থো. ইদং পঞ্চন্নং দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদানং সঙ্গহৱচনং.
৯৪২. ৱেৰাতি ৱেৰচেতনা. ব্যসনাতি ৱিনাসা. অক্খন্তিযাতি অনধিৱাসনায. অপ্পিযোতি দস্সনসৱনপটিকূলতায ন পিযাযিতব্বো. চিন্তেতুম্পি পটিকূলত্তা মনো এতস্মিং ন অপ্পেতীতি অমনাপো. ৱেৰবহুলোতি বহুৱেৰো. ৱজ্জবহুলোতি বহুদোসো.
আজীৱকভযন্তি আজীৱং জীৱিতৱুত্তিং পটিচ্চ উপ্পন্নং ভযং. তং অগাৰিকস্সপি হোতি অনগাৰিকস্সপি. তত্থ অগাৰিকেন তাৱ আজীৱহেতু বহুং অকুসলং কতং হোতি. অথস্স মৰণসমযে নিৰযে উপট্ঠহন্তে ভযং উপ্পজ্জতি. অনগাৰিকেনাপি বহু অনেসনা কতা হোতি. অথস্স মৰণকালে নিৰযে উপট্ঠহন্তে ভযং উপ্পজ্জতি. ইদং আজীৱকভযং নাম. অসিলোকভযন্তি গৰহভযং পৰিসসাৰজ্জভযন্তি কতপাপস্স পুগ্গলস্স সন্নিপতিতং পৰিসং উপসঙ্কমন্তস্স সাৰজ্জসঙ্খাতং ভযং উপ্পজ্জতি. ইদং পৰিসসাৰজ্জভযং নাম. ইতৰদ্ৱযং পাকটমেৱ.
৯৪৩. দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাৰেসু পঞ্চহি কামগুণেহীতি মনাপিযৰূপাদীহি পঞ্চহি কামকোট্ঠাসেহি বন্ধনেহি ৱা. সমপ্পিতোতি সুট্ঠু অপ্পিতো অল্লীনো হুত্ৱা. সমঙ্গীভূতোতি সমন্নাগতো. পৰিচাৰেতীতি তেসু কামগুণেসু যথাসুখং ইন্দ্ৰিযানি চাৰেতি সঞ্চাৰেতি ইতো চিতো চ উপনেতি; অথ ৱা পন লড়তি ৰমতি কীড়তীতি. এত্থ চ দুৱিধা কামগুণা – মানুস্সকা চেৱ দিব্বা চ. মানুস্সকা মন্ধাতুকামগুণসদিসা দট্ঠব্বা; দিব্বা পৰনিম্মিতৱসৱত্তিদেৱৰাজস্স কামগুণসদিসাতি. এৱৰূপে কামে উপগতঞ্হি তে পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতীতি ৱদন্তি. তত্থ পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানন্তি পৰমং দিট্ঠধম্মনিব্বানং, উত্তমন্তি অত্থো.
দুতিযৱাৰে হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা; পটিপীড়নট্ঠেন দুক্খা; পকতিজহনট্ঠেন ৱিপৰিণামধম্মাতি ৱেদিতব্বা. তেসং ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱাতি তেসং কামানং ৱিপৰিণামসঙ্খাতা অঞ্ঞথাভাৱা. ‘যম্পি মে অহোসি তম্পি মে নত্থী’তি ৱুত্তনযেন উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. তত্থ অন্তোনিজ্ঝাযনলক্খণো সোকো; তন্নিস্সিতলালপ্পলক্খণো পৰিদেৱো; কাযপটিপীড়নলক্খণং দুক্খং; মনোৱিঘাতলক্খণং দোমনস্সং; ৱিঘাতলক্খণো উপাযাসো.
ৱিতক্কিতন্তি অভিনিৰোপনৱসেন পৱত্তো ৱিতক্কো. ৱিচাৰিতন্তি অনুমজ্জনৱসেন পৱত্তো ৱিচাৰো. এতেন এতন্তি এতেন ৱিতক্কেন চ ৱিচাৰেন চ এতং পঠমজ্ঝানং ওড়াৰিকং সকণ্টকং ৱিয খাযতি.
পীতিগতন্তি পীতিমেৱ. চেতসো উপ্পিলাৱিতন্তি চিত্তস্স উপ্পিলভাৱকৰণং. চেতসো আভোগোতি ঝানা ৱুট্ঠায তস্মিং সুখে পুনপ্পুনং চিত্তস্স আভোগো মনসিকাৰোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.