(৪.) চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৩৯. চতুক্কনিদ্দেসে তণ্হুপ্পাদেসু চীৱৰহেতূতি ‘কত্থ মনাপং চীৱৰং লভিস্সামী’তি চীৱৰকাৰণা উপ্পজ্জতি. ইতিভৱাভৱহেতূতি এত্থ ইতীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো; যথা চীৱৰাদিহেতু এৱং ভৱাভৱহেতূতিপি অত্থো. ভৱাভৱোতি চেত্থ পণীতপণীততৰানি তেলমধুফাণিতাদীনি অধিপ্পেতানি. ইমেসং পন চতুন্নং তণ্হুপ্পাদানং পহানত্থায পটিপাটিযাৱ চত্তাৰো অৰিযৱংসা দেসিতাতি ৱেদিতব্বা.
অগতিগমনেসু ছন্দাগতিং গচ্ছতীতি ছন্দেন পেমেন অগতিং গচ্ছতি, অকত্তব্বং কৰোতি. পৰপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ যো ‘অযং মে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা সম্ভত্তো ৱা ঞাতকো ৱা লঞ্জং ৱা পন মে দেতী’তি ছন্দৱসেন অস্সামিকং সামিকং কৰোতি – অযং ছন্দাগতিং গচ্ছতি নাম. যো ‘অযং মে ৱেৰী’তি পকতিৱেৰৱসেন ৱা তঙ্খণুপ্পন্নকোধৱসেন ৱা সামিকং অস্সামিকং কৰোতি – অযং দোসাগতিং গচ্ছতি নাম. যো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা যং ৱা তং ৱা ৱত্ৱা অস্সামিকং সামিকং কৰোতি – অযং মোহাগতিং গচ্ছতি নাম. যো পন ‘অযং ৰাজৱল্লভো ৱা ৱিসমনিস্সিতো ৱা অনত্থম্পি মে কৰেয্যা’তি ভীতো অস্সামিকং সামিকং কৰোতি – অযং ভযাগতিং গচ্ছতি নাম. যো ৱা পন ভাজিযট্ঠানে কিঞ্চি ভাজেন্তো ‘অযং মে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা সম্ভত্তো ৱা’তি পেমৱসেন অতিৰেকং দেতি, ‘অযং মে ৱেৰী’তি দোসৱসেন ঊনকং দেতি, মোমূহত্তা দিন্নাদিন্নং অজানমানো কস্সচি ঊনকং কস্সচি অধিকং দেতি, ‘অযং ইমস্মিং অদীযমানে ময্হং অনত্থম্পি কৰেয্যা’তি ভীতো কস্সচি অতিৰেকং দেতি, সো চতুব্বিধোপি যথানুক্কমেন ছন্দাগতিআদীনি গচ্ছতি নাম. অৰিযা এতায ন গচ্ছন্তীতি অগতি, অনৰিযা ইমিনা অগতিং গচ্ছন্তীতি অগতিগমনং. ইমং দ্ৱযং চতুন্নম্পি সাধাৰণৱসেন ৱুত্তং. ছন্দেন গমনং ছন্দগমনং. ইদং দোসাদীনং অসাধাৰণৱসেন ৱুত্তং. সকপক্খৰাগঞ্চ পৰপক্খদোসঞ্চ পুৰক্খত্ৱা অসমগ্গভাৱেন গমনং ৱগ্গগমনং. ইদং ছন্দদোসসাধাৰণৱসেন ৱুত্তং. ৱাৰিনো ৱিয যথানিন্নং গমনন্তি ৱাৰিগমনং. ইদং চতুন্নম্পি সাধাৰণৱসেন ৱুত্তং.
ৱিপৰিযাসেসু অনিচ্চাদীনি ৱত্থূনি নিচ্চন্তিআদিনা নযেন ৱিপৰীততো এসন্তীতি ৱিপৰিযাসা, সঞ্ঞায ৱিপৰিযাসো সঞ্ঞাৱিপৰিযাসো. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো. এৱমেতে চতুন্নং ৱত্থূনং ৱসেন চত্তাৰো, যেসু ৱত্থূসু সঞ্ঞাদীনং ৱসেন দ্ৱাদস হোন্তি. তেসু অট্ঠ সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি. অসুভে সুভন্তি সঞ্ঞাচিত্তৱিপল্লাসা সকদাগামিমগ্গেন তনুকা হোন্তি, অনাগামিমগ্গেন পহীযন্তি. দুক্খে সুখন্তি সঞ্ঞাচিত্তৱিপল্লাসা অৰহত্তমগ্গেন পহীযন্তীতি ৱেদিতব্বা.
অনৰিযৱোহাৰেসু অনৰিযৱোহাৰাতি অনৰিযানং লামকানং ৱোহাৰা. দিট্ঠৱাদিতাতি ‘দিট্ঠং মযা’তি এৱং ৱাদিতা. এত্থ চ তং তং সমুট্ঠাপিকচেতনাৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সহ সদ্দেন চেতনা কথিতাতিপি ৱুত্তমেৱ. দুতিযচতুক্কেপি এসেৱ নযো. অৰিযো হি অদিস্ৱা ৱা ‘দিট্ঠং মযা’তি দিস্ৱা ৱা ‘ন দিট্ঠং মযা’তি ৱত্তা নাম নত্থি; অনৰিযোৱ এৱং ৱদতি. তস্মা এৱং ৱদন্তস্স এতা সহ সদ্দেন অট্ঠ চেতনা অনৰিযৱোহাৰাতি ৱেদিতব্বা.
দুচ্চৰিতেসু পঠমচতুক্কং ৱেৰচেতনাৱসেন ৱুত্তং, দুতিযং ৱচীদুচ্চৰিতৱসেন.
ভযেসু পঠমচতুক্কে জাতিং পটিচ্চ উপ্পন্নং ভযং জাতিভযং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. দুতিযচতুক্কে ৰাজতো উপ্পন্নং ভযং ৰাজভযং. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
ততিযচতুক্কে চত্তাৰি ভযানীতি মহাসমুদ্দে উদকং ওৰোহন্তস্স ৱুত্তভযানি. মহাসমুদ্দে কিৰ মহিন্দৱীচি নাম সট্ঠি যোজনানি উগ্গচ্ছতি. গঙ্গাৱীচি নাম পণ্ণাস. ৰোহণৱীচি নাম চত্তালীস যোজনানি উগ্গচ্ছতি. এৱৰূপা ঊমিযো পটিচ্চ উপ্পন্নং ভযং ঊমিভযং নাম. কুম্ভীলতো উপ্পন্নং ভযং কুম্ভীলভযং. উদকাৱট্টতো ভযং আৱট্টভযং. সুসুকা ৱুচ্চতি চণ্ডমচ্ছো; ততো ভযং সুসুকাভযং.
চতুত্থচতুক্কে অত্তানুৱাদভযন্তি পাপকম্মিনো অত্তানং অনুৱদন্তস্স উপ্পজ্জনকভযং. পৰানুৱাদভযন্তি পৰস্স অনুৱাদতো উপ্পজ্জনকভযং. দণ্ডভযন্তি অগাৰিকস্স ৰঞ্ঞা পৱত্তিতদণ্ডং, অনগাৰিকস্স ৱিনযদণ্ডং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. দুগ্গতিভযন্তি চত্তাৰো অপাযে পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. ইতি ইমেহি চতূহি চতুক্কেহি সোড়স মহাভযানি নাম কথিতানি.
দিট্ঠিচতুক্কে তিম্বৰুকদিট্ঠি (সং. নি. ২.১৮) নাম কথিতা. তত্থ সযংকতং সুখদুক্খন্তি ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতো ৱেদনায এৱ ৱেদনা কতাতি উপ্পন্না দিট্ঠি. এৱঞ্চ সতি তস্সা ৱেদনায পুব্বেপি অত্থিতা আপজ্জতীতি অযং সস্সতদিট্ঠি নাম হোতি. সচ্চতো থেততোতি সচ্চতো থিৰতো. পৰংকতন্তি পচ্চুপ্পন্নৱেদনতো অঞ্ঞং ৱেদনাকাৰণং ৱেদনত্তানং সমনুপস্সতো ‘অঞ্ঞায ৱেদনায অযং ৱেদনা কতা’তি উপ্পন্না দিট্ঠি. এৱং সতি পুৰিমায কাৰণৱেদনায উচ্ছেদো আপজ্জতীতি অযং উচ্ছেদদিট্ঠি নাম হোতি. সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চাতি যথাৱুত্তেনেৱ অত্থেন ‘উপড্ঢং সযংকতং, উপড্ঢং পৰেন কত’ন্তি গণ্হতো উপ্পন্না দিট্ঠি – অযং সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠি নাম. চতুত্থা অকাৰণা এৱ সুখদুক্খং হোতীতি গণ্হতো উপ্পন্না দিট্ঠি. এৱং সতি অযং অহেতুকদিট্ঠি নাম. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱাতি.
চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.