(১০.) দসকনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৬৬. দসকনিদ্দেসে কিলেসা এৱ কিলেসৱত্থূনি. আঘাতৱত্থূনি পনেত্থ ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদীনং ৱসেন অৱিকোপেতব্বে খাণুকণ্টকাদিম্হিপি অট্ঠানে উপ্পন্নাঘাতেন সদ্ধিং ৱুত্তানি.
৯৭০. মিচ্ছত্তেসু মিচ্ছাঞাণন্তি পাপকিৰিযাসু উপাযচিন্তাৱসেন পাপং কত্ৱা ‘সুকতং মযা’তি পচ্চৱেক্খণাকাৰেন উপ্পন্নো মোহো. মিচ্ছাৱিমুত্তীতি অৱিমুত্তস্সেৱ সতো ৱিমুত্তসঞ্ঞিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
দসকনিদ্দেসৱণ্ণনা.
তণ্হাৱিচৰিতনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৭৩. তণ্হাৱিচৰিতনিদ্দেসে তণ্হাৱিচৰিতানীতি তণ্হাসমুদাচাৰা তণ্হাপৱত্তিযো. অজ্ঝত্তিকস্স উপাদাযাতি অজ্ঝত্তিকং খন্ধপঞ্চকং উপাদায. ইদঞ্হি উপযোগত্থে সামিৱচনং. অস্মীতি হোতীতি যদেতং অজ্ঝত্তং খন্ধপঞ্চকং উপাদায তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন সমূহগাহতো ‘অস্মী’তি হোতি, তস্মিং সতীতি অত্থো. ইত্থস্মীতি হোতীতিআদীসু পন এৱং সমূহতো ‘অহ’ন্তি গহণে সতি ততো অনুপনিধায চ উপনিধায চাতি দ্ৱিধা গহণং হোতি. তত্থ অনুপনিধাযাতি অঞ্ঞং আকাৰং অনুপগম্ম সকভাৱমেৱ আৰম্মণং কত্ৱা ‘ইত্থস্মী’তি হোতি; খত্তিযাদীসু ‘ইদংপকাৰো অহ’ন্তি এৱং তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন হোতীতি অত্থো. ইদং তাৱ অনুপনিধায গহণং. উপনিধায গহণং পন দুৱিধং হোতি – সমতো চ অসমতো চ. তং দস্সেতুং এৱস্মীতি চ অঞ্ঞথাস্মীতি চ ৱুত্তং. তত্থ এৱস্মীতি ইদং সমতো উপনিধায গহণং; যথা অযং খত্তিযো, যথা অযং ব্ৰাহ্মণো, এৱং অহম্পীতি অত্থো. অঞ্ঞথাস্মীতি ইদং পন অসমতো গহণং; যথাযং খত্তিযো, যথাযং ব্ৰাহ্মণো, ততো অঞ্ঞথা অহং হীনো ৱা অধিকো ৱাতি অত্থো. ইমানি তাৱ পচ্চুপ্পন্নৱসেন চত্তাৰি তণ্হাৱিচৰিতানি. ভৱিস্সন্তিআদীনি পন চত্তাৰি অনাগতৱসেন ৱুত্তানি. সেসং পুৰিমচতুক্কে ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. অস্মীতি সস্সতো অস্মি. সাতস্মীতি অসস্সতো অস্মি. অসস্মীতি সতস্মীতি ৱা পাঠো. তত্থ অত্থীতি অসং; নিচ্চস্সেতং অধিৱচনং. সীদতীতি সতং; অনিচ্চস্সেতং অধিৱচনং. ইতি ইমানি দ্ৱে সস্সতুচ্ছেদৱসেন ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি. ইতো পৰানি সিযন্তিআদীনি চত্তাৰি সংসযপৰিৱিতক্কৱসেন ৱুত্তানি. তানি পুৰিমচতুক্কে ৱুত্তনযেনেৱ অত্থতো ৱেদিতব্বানি. অপাহং সিযন্তিআদীনি পন চত্তাৰি ‘‘অপি নামাহং ভৱেয্য’’ন্তি এৱং পত্থনাকপ্পনৱসেন ৱুত্তানি. তানি পুৰিমচতুক্কে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. এৱমেতেসু –
দ্ৱে দিট্ঠিসীসা চত্তাৰো, সুদ্ধসীসা সীসমূলকা;
তযো তযোতি এতানি, অট্ঠাৰস ৱিভাৱযে.
এতেসু হি সস্সতুচ্ছেদৱসেন ৱুত্তা দ্ৱে দিট্ঠিসীসা নাম. অস্মীতি, ভৱিস্সন্তি, সিযন্তি, অপাহং সিযন্তি এতে চত্তাৰো সুদ্ধসীসাএৱ. ইত্থস্মীতি আদযো তযো তযোতি দ্ৱাদস সীসমূলকা নামাতি. এৱমেতে দ্ৱে দিট্ঠিসীসা, চত্তাৰো সুদ্ধসীসা, দ্ৱাদস সীসমূলকাতি অট্ঠাৰস তণ্হাৱিচৰিতধম্মা ৱেদিতব্বা.
৯৭৪. ইদানি পটিপাটিযাৱ তে ধম্মে ভাজেত্ৱা দস্সেতুং কথঞ্চ অস্মীতি হোতীতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ কঞ্চি ধম্মং অনৱকাৰিং কৰিত্ৱাতি ৰূপৱেদনাদীসু কঞ্চি একধম্মম্পি অৱিনিব্ভোগং কত্ৱা, একেকতো অগ্গহেত্ৱা, সমূহতোৱ গহেত্ৱাতি অত্থো. অস্মীতি ছন্দং পটিলভতীতি পঞ্চক্খন্ধে নিৰৱসেসতো গহেত্ৱা ‘অহ’ন্তি তণ্হং পটিলভতি. মানদিট্ঠীসুপি এসেৱ নযো. তত্থ কিঞ্চাপি অযং তণ্হাৱিচৰিতনিদ্দেসো, মানদিট্ঠিযো পন ন ৱিনা তণ্হায, তস্মা তদেকট্ঠৱসেন ইধ ৱুত্তা. তণ্হাসীসেন ৱা পপঞ্চত্তযম্পি উদ্দিট্ঠং. তং উদ্দেসানুৰূপেনেৱ নিদ্দিসিতুম্পি মানদিট্ঠিযো গহিতা. তণ্হাপপঞ্চং ৱা দস্সেন্তো তেনেৱ সদ্ধিং সেসপপঞ্চেপি দস্সেতুং এৱমাহ.
তস্মিং সতি ইমানি পপঞ্চিতানীতি তস্মিং ‘‘অস্মীতি ছন্দং পটিলভতী’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তে পপঞ্চত্তযে সতি পুন ইমানি ‘‘ইত্থস্মীতি ৱা’’তিআদীনি পপঞ্চিতানি হোন্তীতি অত্থো.
খত্তিযোস্মীতিআদীসু অভিসেকসেনামচ্চাদিনা ‘খত্তিযো অহং’, মন্তজ্ঝেন পোৰোহিচ্চাদিনা ‘ব্ৰাহ্মণো অহং’, কসিগোৰক্খাদিনা ‘ৱেস্সো অহং’, অসিতব্যাভঙ্গিতায ‘সুদ্দো অহং’, গিহিব্যঞ্জনেন ‘গহট্ঠো অহ’ন্তি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱং ইত্থস্মীতি হোতীতি এৱং খত্তিযাদীসু খত্তিযাদিপ্পকাৰং অত্তনি উপ্পাদযিত্ৱা ‘ইত্থংপকাৰো অহ’ন্তি হোতি.
যথা সো খত্তিযোতিআদীসু ‘যথা সো অভিসেকসেনামচ্চাদিনা খত্তিযো, তথা ‘অহম্পি খত্তিযো’তি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. দুতিযনযে ‘যথা সো অভিসেকসেনামচ্চাদিনা খত্তিযো, নাহং তথা খত্তিযো; অহং পন ততো হীনো ৱা সেট্ঠো ৱা’তি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ভৱিস্সন্তিআদিনিদ্দেসাদীসুপি এসেৱ নযো.
৯৭৫. এৱং অজ্ঝত্তিকস্স উপাদায তণ্হাৱিচৰিতানি ভাজেত্ৱা ইদানি বাহিৰস্স উপাদায তণ্হাৱিচৰিতানি ভাজেতুং তত্থ কতমানীতিআদিমাহ. তত্থ বাহিৰস্স উপাদাযাতি বাহিৰং খন্ধপঞ্চকং উপাদায. ইদম্পি হি উপযোগত্থে সামিৱচনং. ইমিনাতি ইমিনা ৰূপেন ৱা…পে… ৱিঞ্ঞাণেন ৱা. অৱসেসং পন উদ্দেসৱাৰে তাৱ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৯৭৬. নিদ্দেসৱাৰে পন অৱকাৰিং কৰিত্ৱাতি ৱিনিব্ভোগং কত্ৱা. ইমিনা অস্মীতি ছন্দং পটিলভতীতিআদীসু ইমিনা ৰূপেন ৱা…পে… ৱিঞ্ঞাণেন ৱাতি এৱং পঞ্চক্খন্ধে একদেসতো গহেত্ৱা ইমিনা ‘অহ’ন্তি ছন্দাদীনি পটিলভতীতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
ইমিনা খত্তিযোস্মীতিআদীসু ‘ইমিনা ছত্তেন ৱা খগ্গেন ৱা অভিসেকসেনামচ্চাদিনা ৱা খত্তিযো অহ’ন্তি এৱং পুৰিমনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনাতি পদমত্তমেৱ হেত্থ ৱিসেসো.
যথা সো খত্তিযোতিআদীসুপি ইমিনাতি ৱুত্তপদমেৱ ৱিসেসো. তস্মা তস্স ৱসেন যথা খত্তিযো, এৱং অহম্পি ইমিনা খগ্গেন ৱা ছত্তেন ৱা অভিসেকসেনামচ্চাদিনা ৱা খত্তিযোতি এৱং যোজেত্ৱা সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা নিচ্চোস্মীতি পঞ্চক্খন্ধে অনৱকাৰিং কত্ৱা ৰূপাদীসু একমেৱ ধম্মং ‘অহ’ন্তি গহেত্ৱা ‘ইমিনা খগ্গেন ৱা ছত্তেন ৱা অহং নিচ্চো ধুৱো’তি মঞ্ঞতি. উচ্ছেদদিট্ঠিযম্পি এসেৱ নযো. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ইতি এৱৰূপানি অতীতানি ছত্তিংসাতি একেকস্স পুগ্গলস্স অতীতে ছত্তিংস. অনাগতানি ছত্তিংসাতি একেকস্সেৱ অনাগতে ছত্তিংস. পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি একেকস্স ৱা পুগ্গলস্স যথালাভৱসেন বহুনং ৱা পচ্চুপ্পন্নে ছত্তিংস. সব্বসত্তানং পন একংসেনেৱ অতীতে ছত্তিংস, অনাগতে ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নে ছত্তিংসাতি ৱেদিতব্বানি. অনন্তা হি অসদিসতণ্হামানদিট্ঠিভেদা সত্তা. অট্ঠতণ্হাৱিচৰিতসতং হোতীতি এত্থ পন অট্ঠসতসঙ্খাতং তণ্হাৱিচৰিতং হোতীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
তণ্হাৱিচৰিতনিদ্দেসৱণ্ণনা.
দিট্ঠিগতনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৭৭. দিট্ঠিগতনিদ্দেসে ব্ৰহ্মজালে ৱেয্যাকৰণেতি ব্ৰহ্মজালনামকে ৱেয্যাকৰণে, দীঘনিকাযস্স পঠমসুত্তন্তে. ৱুত্তানি ভগৱতাতি সত্থাৰা সযং আহচ্চ ভাসিতানি. চত্তাৰো সস্সতৱাদাতিআদীসু ‘‘তে চ ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা কিমাগম্ম কিমাৰব্ভ সস্সতৱাদা সস্সতং অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞাপেন্তি চতূহি ৱত্থূহী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২৯-৩০) ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তনযেনেৱ পভেদো চ অত্থো চ ৱেদিতব্বোতি.
সম্মোহৱিনোদনিযা ৱিভঙ্গট্ঠকথায
খুদ্দকৱত্থুৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.