(৪.) চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা

৭৯৩. চতুব্বিধেন ঞাণৱত্থুনিদ্দেসে অত্থি দিন্নন্তিআদীসু দিন্নপচ্চযা ফলং অত্থীতি ইমিনা উপাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ইদং ৱুচ্চতীতি যং ঞাণং ‘ইদং কম্মং সকং, ইদং নো সক’ন্তি জানাতি – ইদং কম্মস্সকতঞাণং নাম ৱুচ্চতীতি অত্থো. তত্থ তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং, চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং, তিৱিধং মনোদুচ্চৰিতন্তি ইদং ন সককম্মং নাম. তীসু দ্ৱাৰেসু দসৱিধম্পি সুচৰিতং সককম্মং নাম. অত্তনো ৱাপি হোতু পৰস্স ৱা সব্বম্পি অকুসলং ন সককম্মং নাম. কস্মা? অত্থভঞ্জনতো অনত্থজননতো চ. অত্তনো ৱা হোতু পৰস্স ৱা সব্বম্পি কুসলং সককম্মং নাম. কস্মা? অনত্থভঞ্জনতো অত্থজননতো চ. এৱং জাননসমত্থে ইমস্মিং কম্মস্সকতঞাণে ঠত্ৱা বহুং দানং দত্ৱা সীলং পূৰেত্ৱা উপোসথং সমাদিযিত্ৱা সুখেন সুখং সম্পত্তিযা সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা নিব্বানং পত্তানং গণনপৰিচ্ছেদো নত্থি. যথা হি সধনো পুৰিসো পঞ্চসু সকটসতেসু সপ্পিমধুফাণিতাদীনি চেৱ লোণতিলতণ্ডুলাদীনি চ আৰোপেত্ৱা কন্তাৰমগ্গং পটিপন্নো কেনচিদেৱ কৰণীযেন অত্থে উপ্পন্নে সব্বেসং উপকৰণানং গহিতত্তা ন চিন্তেতি, ন পৰিতস্সতি, সুখেনেৱ খেমন্তং পাপুণাতি; এৱমেৱ ইমস্মিম্পি কম্মস্সকতঞাণে ঠত্ৱা বহুং দানং দত্ৱা…পে… নিব্বানং পত্তানং গণনপথো নত্থি. ঠপেত্ৱা সচ্চানুলোমিকং ঞাণন্তি মগ্গসচ্চস্স পৰমত্থসচ্চস্স চ অনুলোমনতো সচ্চানুলোমিকন্তি লদ্ধনামং ৱিপস্সনাঞাণং ঠপেত্ৱা অৱসেসা সব্বাপি সাসৱা কুসলা পঞ্ঞা কম্মস্সকতঞাণমেৱাতি অত্থো.

৭৯৪. মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং দুক্খেপেতং ঞাণন্তি এত্থ একমেৱ মগ্গঞাণং চতূসু সচ্চেসু একপটিৱেধৱসেন চতূসু ঠানেসু সঙ্গহিতং.

৭৯৬. ধম্মে ঞাণন্তি এত্থ মগ্গপঞ্ঞা তাৱ চতুন্নং সচ্চানং একপটিৱেধৱসেন ধম্মে ঞাণং নাম হোতু; ফলপঞ্ঞা কথং ধম্মে ঞাণং নামাতি? নিৰোধসচ্চৱসেন. দুৱিধাপি হেসা পঞ্ঞা অপৰপ্পচ্চযে অত্থপচ্চক্খে অৰিযসচ্চধম্মে কিচ্চতো চ আৰম্মণতো চ পৱত্তত্তা ধম্মে ঞাণন্তি ৱেদিতব্বা. সো ইমিনা ধম্মেনাতি এত্থ মগ্গঞাণং ধম্মগোচৰত্তা গোচৰৱোহাৰেন ধম্মোতি ৱুত্তং, উপযোগত্থে ৱা কৰণৱচনং; ইমং ধম্মং ঞাতেনাতি অত্থো; চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৱা ঠিতেন মগ্গঞাণেনাতি ৱুত্তং হোতি. দিট্ঠেনাতি দস্সনেন; ধম্মং পস্সিত্ৱা ঠিতেনাতি অত্থো. পত্তেনাতি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি পত্ৱা ঠিতত্তা ধম্মং পত্তেন. ৱিদিতেনাতি মগ্গঞাণেন চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি ৱিদিতানি পাকটানি কতানি. তস্মা তং ধম্মং ৱিদিতং নাম হোতি. তেন ৱিদিতধম্মেন. পৰিযোগাড়্হেনাতি চতুসচ্চধম্মং পৰিযোগাহেত্ৱা ঠিতেন. নযং নেতীতি অতীতে চ অনাগতে চ নযং নেতি হৰতি পেসেতি. ইদং পন ন মগ্গঞাণস্স কিচ্চং, পচ্চৱেক্খণঞাণস্স কিচ্চং. সত্থাৰা পন মগ্গঞাণং অতীতানাগতে নযং নযনসদিসং কতং. কস্মা? মগ্গমূলকত্তা. ভাৱিতমগ্গস্স হি পচ্চৱেক্খণা নাম হোতি. তস্মা সত্থা মগ্গঞাণমেৱ নযং নযনসদিসং অকাসি. অপিচ এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো – যদেতং ইমিনা চতুসচ্চগোচৰং মগ্গঞাণং অধিগতং, তেন ঞাণেন কাৰণভূতেন অতীতানাগতে পচ্চৱেক্খণঞাণসঙ্খাতং নযং নেতি.

ইদানি যথা তেন নযং নেতি, তং আকাৰং দস্সেতুং যে হি কেচি অতীতমদ্ধানন্তিআদিমাহ. তত্থ অব্ভঞ্ঞংসূতি জানিংসু পটিৱিজ্ঝিংসু. ইমঞ্ঞেৱাতি যং দুক্খং অতীতে অব্ভঞ্ঞংসু, যঞ্চ অনাগতে অভিজানিস্সন্তি, ন তঞ্ঞেৱ ইমং; সৰিক্খট্ঠেন পন এৱং ৱুত্তং. অতীতেপি হি ঠপেত্ৱা তণ্হং তেভূমকক্খন্ধেযেৱ দুক্খসচ্চন্তি পটিৱিজ্ঝিংসু, তণ্হংযেৱ সমুদযসচ্চন্তি নিব্বানমেৱ নিৰোধসচ্চন্তি অৰিযমগ্গমেৱ মগ্গসচ্চন্তি পটিৱিজ্ঝিংসু, অনাগতেপি এৱমেৱ পটিৱিজ্ঝিস্সন্তি, এতৰহিপি এৱমেৱ পটিৱিজ্ঝন্তীতি সৰিক্খট্ঠেন ‘‘ইমঞ্ঞেৱা’’তি ৱুত্তং. ইদং ৱুচ্চতি অন্ৱযে ঞাণন্তি ইদং অনুগমনঞাণং নযনঞাণং কাৰণঞাণন্তি ৱুচ্চতি.

পৰিযে ঞাণন্তি চিত্তপৰিচ্ছেদঞাণং. পৰসত্তানন্তি ঠপেত্ৱা অত্তানং সেসসত্তানং. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং. চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতীতি অত্তনো চিত্তেন তেসং চিত্তং সৰাগাদিৱসেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা নানপ্পকাৰতো জানাতি. সৰাগং ৱাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে ৱুত্তমেৱ. অযং পন ৱিসেসো – ইধ অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ৱিমুত্তং ৱা চিত্তন্তি এত্থ লোকুত্তৰম্পি লব্ভতি. অৱিপস্সনূপগম্পি হি পৰচিত্তঞাণস্স ৱিসযো হোতিযেৱ.

অৱসেসা পঞ্ঞাতি ধম্মে ঞাণাদিকা তিস্সো পঞ্ঞা ঠপেত্ৱা সেসা সব্বাপি পঞ্ঞা ঞাণন্তি সম্মতত্তা সম্মুতিঞাণং নাম হোতি. ৱচনত্থো পনেত্থ সম্মুতিম্হি ঞাণন্তি সম্মুতিঞাণং.

৭৯৭. কামাৱচৰকুসলে পঞ্ঞাতি অযঞ্হি একন্তেন ৱট্টস্মিং চুতিপটিসন্ধিং আচিনতেৱ, তস্মা ‘‘আচযায নো অপচযাযা’’তি ৱুত্তা. লোকুত্তৰমগ্গপঞ্ঞা পন যস্মা চুতিপটিসন্ধিং অপচিনতেৱ, তস্মা ‘‘অপচযায নো আচযাযা’’তি ৱুত্তা. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰপঞ্ঞা চুতিপটিসন্ধিম্পি আচিনতি, ৱিক্খম্ভনৱসেন কিলেসে চেৱ কিলেসমূলকে চ ধম্মে অপচিনতি, তস্মা ‘‘আচযায চেৱ অপচযায চা’’তি ৱুত্তা. সেসা নেৱ চুতিপটিসন্ধিং আচিনতি ন অপচিনতি, তস্মা ‘‘নেৱ আচযায নো অপচযাযা’’তি ৱুত্তা.

৭৯৮. ন চ অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতীতি ইদং পঠমজ্ঝানপঞ্ঞং সন্ধায ৱুত্তং. সা হিস্স কামৱিৱেকেন পত্তব্বত্তা কিলেসনিব্বিদায সংৱত্ততি. তায চেস কামেসু ৱীতৰাগো হোতি, অভিঞ্ঞাপাদকভাৱং পন অপ্পত্ততায নেৱ পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতি, নিমিত্তাৰম্মণত্তা ন সচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি. এৱমযং পঞ্ঞা নিব্বিদায হোতি নো পটিৱেধায. স্ৱেৱাতি পঠমজ্ঝানং পত্ৱা ঠিতো. কামেসু ৱীতৰাগো সমানোতি তথা ৱিক্খম্ভিতানংযেৱ কামানং ৱসেন ৱীতৰাগো. অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতীতি পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতি. ইদং চতুত্থজ্ঝানপঞ্ঞং সন্ধায ৱুত্তং. চতুত্থজ্ঝানপঞ্ঞা হি অভিঞ্ঞাপাদকভাৱেনাপি পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতি, অভিঞ্ঞাভাৱপ্পত্তিযাপি পটিৱিজ্ঝতি এৱ. তস্মা সা পটিৱেধায হোতি. পঠমজ্ঝানপঞ্ঞায এৱ পন কিলেসেসুপি নিব্বিন্দত্তা নো নিব্বিদায. যা পনাযং দুতিযততিযজ্ঝানপঞ্ঞা, সা কতৰকোট্ঠাসং ভজতীতি? সোমনস্সৱসেন পঠমজ্ঝানম্পি ভজতি, অৱিতক্কৱসেন চতুত্থজ্ঝানম্পি. এৱমেসা পঠমজ্ঝানসন্নিস্সিতা ৱা চতুত্থজ্ঝানসন্নিস্সিতা ৱা কাতব্বা. নিব্বিদায চেৱ পটিৱেধায চাতি মগ্গপঞ্ঞা সব্বস্মিম্পি ৱট্টে নিব্বিন্দনতো নিব্বিদায, ছট্ঠং অভিঞ্ঞং পটিৱিজ্ঝনতো পটিৱেধায চ হোতি.

৭৯৯. পঠমস্স ঝানস্স লাভীতিআদীসু য্ৱাযং অপ্পগুণস্স পঠমজ্ঝানস্স লাভী. তং ততো ৱুট্ঠিতং আৰম্মণৱসেন কামসহগতা হুত্ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি তুদন্তি চোদেন্তি. তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা হাযতি পৰিহাযতি; তস্মা হানভাগিনীতি ৱুত্তা. তদনুধম্মতাতি তদনুৰূপসভাৱা. সতি সন্তিট্ঠতীতি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৱুত্তং, ন সম্মাসতিং. যস্স হি পঠমজ্ঝানানুৰূপসভাৱা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৱা অস্সাদযমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি উপ্পজ্জতি, তস্স নিকন্তিৱসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা নেৱ হাযতি, ন ৱড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকা হোতি. তেন ৱুত্তং ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞাতি. অৱিতক্কসহগতাতি অৱিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসিকৰোতো আৰম্মণৱসেন অৱিতক্কসহগতা. সমুদাচৰন্তীতি পগুণতো পঠমজ্ঝানতো ৱুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায তুদন্তি চোদেন্তি. তস্স উপৰি দুতিযজ্ঝানানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা ৱিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিট্ঠানতায ৱিসেসভাগিনীতি ৱুত্তা. নিব্বিদাসহগতাতি তমেৱ পঠমজ্ঝানতো ৱুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৱিপস্সনাঞাণেন সহগতা. ৱিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গভেদে ৱত্তন্তে নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা নিব্বিদাতি ৱুচ্চতি. সমুদাচৰন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকিৰিযত্থায তুদন্তি চোদেন্তি. ৱিৰাগূপসঞ্হিতাতি ৱিৰাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসংহিতা. ৱিপস্সনাঞাণম্হি সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৱিৰাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতুন্তি পৱত্তিতো ‘‘ৱিৰাগূপসঞ্হিত’’ন্তি ৱুচ্চতি. তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞামনসিকাৰাপি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা এৱ নাম. তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা অৰিযমগ্গপটিৱেধস্স পদট্ঠানতায নিব্বেধভাগিনীতি ৱুত্তা. এৱং চতূসু ঠানেসু পঠমজ্ঝানপঞ্ঞাৱ কথিতা. দুতিযজ্ঝানপঞ্ঞাদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

৮০১. কিচ্ছেন কসিৰেন সমাধিং উপ্পাদেন্তস্সাতি লোকুত্তৰসমাধিং উপ্পাদেন্তস্স পুব্বভাগে আগমনকালে কিচ্ছেন কসিৰেন দুক্খেন সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলমন্তস্স কিলেসে ৱিক্খম্ভেত্ৱা আগতস্স. দন্ধং তণ্ঠানং অভিজানন্তস্সাতি ৱিক্খম্ভিতেসু কিলেসেসু ৱিপস্সনাপৰিৱাসে চিৰং ৱসিত্ৱা তং লোকুত্তৰসমাধিসঙ্খাতং ঠানং দন্ধং সণিকং অভিজানন্তস্স পটিৱিজ্ঝন্তস্স, পাপুণন্তস্সাতি অত্থো. অযং ৱুচ্চতীতি যা এসা এৱং উপ্পজ্জতি, অযং কিলেসৱিক্খম্ভনপটিপদায দুক্খত্তা, ৱিপস্সনাপৰিৱাসপঞ্ঞায চ দন্ধত্তা মগ্গকালে একচিত্তক্খণে উপ্পন্নাপি পঞ্ঞা আগমনৱসেন দুক্খপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা নামাতি ৱুচ্চতি. উপৰি তীসু পদেসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

৮০২. সমাধিস্স ন নিকামলাভিস্সাতি যো সমাধিস্স ন নিকামলাভী হোতি, সো তস্স ন নিকামলাভী নাম. যস্স সমাধি উপৰূপৰি সমাপজ্জনত্থায উস্সক্কিতুং পচ্চযো ন হোতি, তস্স অপ্পগুণজ্ঝানলাভিস্সাতি অত্থো. আৰম্মণং থোকং ফৰন্তস্সাতি পৰিত্তে সুপ্পমত্তে ৱা সৰাৱমত্তে ৱা আৰম্মণে পৰিকম্মং কত্ৱা তত্থেৱ অপ্পনং পত্ৱা তং অৱড্ঢিতং থোকমেৱ আৰম্মণং ফৰন্তস্সাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ননিকামলাভীপটিপক্খতো হি পগুণজ্ঝানলাভী এত্থ নিকামলাভীতি ৱুত্তো. অৱড্ঢিতাৰম্মণপটিপক্খতো চ ৱড্ঢিতাৰম্মণং ৱিপুলন্তি ৱুত্তং. সেসং তাদিসমেৱ.

জৰামৰণেপেতং ঞাণন্তি নিব্বানমেৱ আৰম্মণং কত্ৱা চতুন্নং সচ্চানং একপটিৱেধৱসেন এতং ৱুত্তং.

জৰামৰণং আৰব্ভাতিআদীনি পন একেকং ৱত্থুং আৰব্ভ পৱত্তিকালে পুব্বভাগে সচ্চৱৱত্থাপনৱসেন ৱুত্তানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা.