১. সঙ্গহৱাৰৱণ্ণনা

৭১৮. ইদানি তদনন্তৰে পটিসম্ভিদাৱিভঙ্গে চতস্সোতি গণনপৰিচ্ছেদো. পটিসম্ভিদাতি পভেদা. যস্মা পন পৰতো অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদাতিআদিমাহ, তস্মা ন অঞ্ঞস্স কস্সচি পভেদা, ঞাণস্সেৱ পভেদাতি ৱেদিতব্বা. ইতি ‘‘চতস্সো পটিসম্ভিদা’’তি পদেন চত্তাৰো ঞাণপ্পভেদাতি অযমত্থো সঙ্গহিতো. অত্থপটিসম্ভিদাতি অত্থে পটিসম্ভিদা; অত্থপ্পভেদস্স সল্লক্খণৱিভাৱনাৱৱত্থানকৰণসমত্থং অত্থে পভেদগতং ঞাণন্তি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ধম্মপ্পভেদস্স হি সল্লক্খণৱিভাৱনাৱৱত্থানকৰণসমত্থং ধম্মে পভেদগতং ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা নাম. নিৰুত্তিপ্পভেদস্স সল্লক্খণৱিভাৱনাৱৱত্থানকৰণসমত্থং নিৰুত্তাভিলাপে পভেদগতং ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা নাম. পটিভানপ্পভেদস্স সল্লক্খণৱিভাৱনাৱৱত্থানকৰণসমত্থং পটিভানে পভেদগতং ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা নাম.

ইদানি যথানিক্খিত্তা পটিসম্ভিদা ভাজেত্ৱা দস্সেন্তো অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদাতিআদিমাহ. তত্থ অত্থোতি সঙ্খেপতো হেতুফলং. তঞ্হি হেতুৱসেন অৰণীযং গন্তব্বং পত্তব্বং, তস্মা অত্থোতি ৱুচ্চতি. পভেদতো পন যংকিঞ্চি পচ্চযসমুপ্পন্নং, নিব্বানং, ভাসিতত্থো, ৱিপাকো, কিৰিযাতি ইমে পঞ্চ ধম্মা অত্থোতি ৱেদিতব্বা. তং অত্থং পচ্চৱেক্খন্তস্স তস্মিং অত্থে পভেদগতং ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা.

ধম্মোতি সঙ্খেপতো পচ্চযো. সো হি যস্মা তং তং ৱিদহতি পৱত্তেতি চেৱ পাপেতি চ, তস্মা ধম্মোতি ৱুচ্চতি. পভেদতো পন যো কোচি ফলনিব্বত্তকো হেতু, অৰিযমগ্গো, ভাসিতং, কুসলং, অকুসলন্তি ইমে পঞ্চ ধম্মা ধম্মোতি ৱেদিতব্বা. তং ধম্মং পচ্চৱেক্খন্তস্স তস্মিং ধম্মে পভেদগতং ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা.

তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণন্তি তস্মিং অত্থে চ ধম্মে চ যা সভাৱনিৰুত্তি, তস্সা অভিলাপে তং সভাৱনিৰুত্তিং সদ্দং আৰম্মণং কত্ৱা পচ্চৱেক্খন্তস্স তস্মিং সভাৱনিৰুত্তাভিলাপে পভেদগতং ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. এৱমযং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা সদ্দাৰম্মণা নাম জাতা, ন পঞ্ঞত্তিআৰম্মণা. কস্মা? যস্মা সদ্দং সুত্ৱা ‘‘অযং সভাৱনিৰুত্তি, অযং ন সভাৱনিৰুত্তী’’তি জানন্তি. পটিসম্ভিদাপ্পত্তো হি ‘‘ফস্সো’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং সভাৱনিৰুত্তী’’তি জানাতি, ‘‘ফস্সা’’তি ৱা ‘‘ফস্স’’ন্তি ৱা ৱুত্তে পন ‘‘অযং ন সভাৱনিৰুত্তী’’তি জানাতি. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. অঞ্ঞং পনেস নামআখ্যাতউপসগ্গব্যঞ্জনসদ্দং জানাতি ন জানাতীতি? যদগ্গেন সদ্দং সুত্ৱা ‘‘অযং সভাৱনিৰুত্তি, অযং ন সভাৱনিৰুত্তী’’তি জানাতি, তদগ্গেন তম্পি জানিস্সতীতি. তং পন নযিদং পটিসম্ভিদাকিচ্চন্তি পটিক্খিপিত্ৱা ইদং ৱত্থু কথিতং –

তিস্সদত্তত্থেৰো কিৰ বোধিমণ্ডে সুৱণ্ণসলাকং গহেত্ৱা অট্ঠাৰসসু ভাসাসু ‘কতৰভাসায কথেমী’তি পৱাৰেসি. তং পন তেন অত্তনো উগ্গহে ঠত্ৱা পৱাৰিতং, ন পটিসম্ভিদায ঠিতেন. সো হি মহাপঞ্ঞতায তং তং ভাসং কথাপেত্ৱা কথাপেত্ৱা উগ্গণ্হি; ততো উগ্গহে ঠত্ৱা এৱং পৱাৰেসি.

ভাসং নাম সত্তা উগ্গণ্হন্তীতি ৱত্ৱা চ পনেত্থ ইদং কথিতং. মাতাপিতৰো হি দহৰকালে কুমাৰকে মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা নিপজ্জাপেত্ৱা তং তং কথযমানা তানি তানি কিচ্চানি কৰোন্তি. দাৰকা তেসং তং তং ভাসং ৱৱত্থাপেন্তি – ইমিনা ইদং ৱুত্তং, ইমিনা ইদং ৱুত্তন্তি. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে সব্বম্পি ভাসং জানন্তি. মাতা দমিড়ী, পিতা অন্ধকো. তেসং জাতো দাৰকো সচে মাতুকথং পঠমং সুণাতি, দমিড়ভাসং ভাসিস্সতি; সচে পিতুকথং পঠমং সুণাতি, অন্ধকভাসং ভাসিস্সতি. উভিন্নম্পি পন কথং অস্সুণন্তো মাগধভাসং ভাসিস্সতি.

যোপি অগামকে মহাৰঞ্ঞে নিব্বত্তো, তত্থ অঞ্ঞো কথেন্তো নাম নত্থি, সোপি অত্তনো ধম্মতায ৱচনং সমুট্ঠাপেন্তো মাগধভাসমেৱ ভাসিস্সতি. নিৰযে, তিৰচ্ছানযোনিযং, পেত্তিৱিসযে, মনুস্সলোকে, দেৱলোকেতি সব্বত্থ মাগধভাসাৱ উস্সন্না. তত্থ সেসা ওট্টকিৰাতঅন্ধকযোনকদমিড়ভাসাদিকা অট্ঠাৰস ভাসা পৰিৱত্তন্তি. অযমেৱেকা যথাভুচ্চব্ৰহ্মৱোহাৰঅৰিযৱোহাৰসঙ্খাতা মাগধভাসা ন পৰিৱত্ততি. সম্মাসবুদ্ধোপি তেপিটকং বুদ্ধৱচনং তন্তিং আৰোপেন্তো মাগধভাসায এৱ আৰোপেসি. কস্মা? এৱঞ্হি অত্থং আহৰিতুং সুখং হোতি. মাগধভাসায হি তন্তিং আৰুড়্হস্স বুদ্ধৱচনস্স পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং সোতপথাগমনমেৱ পপঞ্চো; সোতে পন সঙ্ঘট্টিতমত্তেযেৱ নযসতেন নযসহস্সেন অত্থো উপট্ঠাতি. অঞ্ঞায পন ভাসায তন্তিং আৰুড়্হং পোথেত্ৱা পোথেত্ৱা উগ্গহেতব্বং হোতি. বহুম্পি উগ্গহেত্ৱা পন পুথুজ্জনস্স পটিসম্ভিদাপ্পত্তি নাম নত্থি. অৰিযসাৱকো নো পটিসম্ভিদাপ্পতো নাম নত্থি.

ঞাণেসু ঞাণন্তি সব্বত্থকঞাণং আৰম্মণং কত্ৱা ঞাণং পচ্চৱেক্খন্তস্স পভেদগতং ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদাতি. ইমা পন চতস্সোপি পটিসম্ভিদা দ্ৱীসু ঠানেসু পভেদং গচ্ছন্তি, পঞ্চহি কাৰণেহি ৱিসদা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. কতমেসু দ্ৱীসু? সেক্খভূমিযঞ্চ অসেক্খভূমিযঞ্চ. তত্থ সাৰিপুত্তত্থেৰস্স মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স মহাকস্সপত্থেৰস্স মহাকচ্চাযনত্থেৰস্স মহাকোট্ঠিতত্থেৰস্সাতি অসীতিযাপি মহাথেৰানং পটিসম্ভিদা অসেক্খভূমিযং পভেদং গতা. আনন্দত্থেৰস্স চিত্তস্স গহপতিনো ধম্মিকস্স উপাসকস্স উপালিস্স গহপতিনো খুজ্জুত্তৰায উপাসিকাযাতি এৱমাদীনং পটিসম্ভিদা সেক্খভূমিযং পভেদং গতাতি ইমাসু দ্ৱীসু ভূমীসু পভেদং গচ্ছন্তি.

কতমেহি পঞ্চহি কাৰণেহি পটিসম্ভিদা ৱিসদা হোন্তীতি? অধিগমেন, পৰিযত্তিযা, সৱনেন, পৰিপুচ্ছায, পুব্বযোগেনাতি. তত্থ ‘অধিগমো’ নাম অৰহত্তং. তঞ্হি পত্তস্স পটিসম্ভিদা ৱিসদা হোন্তি. ‘পৰিযত্তি’ নাম বুদ্ধৱচনং. তঞ্হি উগ্গণ্হন্তস্স পটিসম্ভিদা ৱিসদা হোন্তি. ‘সৱনং’ নাম ধম্মস্সৱনং. সক্কচ্চঞ্হি ধম্মং সুণন্তস্স পটিসম্ভিদা ৱিসদা হোন্তি. ‘পৰিপুচ্ছা’ নাম অট্ঠকথা. উগ্গহিতপাড়িযা অত্থং কথেন্তস্স হি পটিসম্ভিদা ৱিসদা হোন্তি. ‘পুব্বযোগো’ নাম পুব্বযোগাৱচৰতা, অতীতভৱে হৰণপচ্চাহৰণনযেন পৰিগ্গহিতকম্মট্ঠানতা; পুব্বযোগাৱচৰস্স হি পটিসম্ভিদা ৱিসদা হোন্তি. তত্থ অৰহত্তপ্পত্তিযা পুনব্বসুকুটুম্বিকপুত্তস্স তিস্সত্থেৰস্স পটিসম্ভিদা ৱিসদা অহেসুং. সো কিৰ তম্বপণ্ণিদীপে বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা পৰতীৰং গন্ত্ৱা যোনকধম্মৰক্খিতত্থেৰস্স সন্তিকে বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা আগচ্ছন্তো নাৱং অভিৰুহনতিত্থে একস্মিং পদে উপ্পন্নকঙ্খো যোজনসতমগ্গং নিৱত্তিত্ৱা আচৰিযস্স সন্তিকং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে একস্স কুটুম্বিকস্স পঞ্হং কথেসি. সো পসীদিত্ৱা সতসহস্সগ্ঘনিকং কম্বলং অদাসি. সোপি তং আহৰিত্ৱা আচৰিযস্স অদাসি. থেৰো ৱাসিযা কোট্টেত্ৱা নিসীদনট্ঠানে পৰিভণ্ডং কাৰেসি. কিমত্থাযাতি? পচ্ছিমায জনতায অনুগ্গহত্থাযাতি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অম্হাকং গতমগ্গং আৱজ্জেত্ৱা অনাগতে সব্ৰহ্মচাৰিনো পটিপত্তিং পূৰেতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি. তিস্সত্থেৰোপি আচৰিযস্স সন্তিকে কঙ্খং ছিন্দিত্ৱা জম্বুকোলপট্টনে ওৰুয্হ চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জনৱেলায ৱালিকৱিহাৰং পত্ৱা সম্মজ্জি. তস্স সম্মজ্জিতট্ঠানং দিস্ৱা ‘ইদং ৱীতৰাগস্স ভিক্খুনো সম্মট্ঠট্ঠান’ন্তি থেৰস্স ৱীমংসনত্থায পঞ্হং পুচ্ছিংসু. থেৰো পটিসম্ভিদাপ্পত্ততায পুচ্ছিতপুচ্ছিতে পঞ্হে কথেসীতি.

পৰিযত্তিযা পন তিস্সদত্তত্থেৰস্স চেৱ নাগসেনত্থেৰস্স চ পটিসম্ভিদা ৱিসদা অহেসুং. সক্কচ্চধম্মসৱনেন সুধম্মসামণেৰস্স পটিসম্ভিদা ৱিসদা অহেসুং. সো কিৰ তলঙ্গৰৱাসী ধম্মদিন্নত্থেৰস্স ভাগিনেয্যো খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পত্তো মাতুলত্থেৰস্স ধম্মৱিনিচ্ছযট্ঠানে নিসীদিত্ৱা সুণন্তোযেৱ তীণি পিটকানি পগুণানি অকাসি. উগ্গহিতপাড়িযা অত্থং কথেন্তস্স পন তিস্সদত্তত্থেৰস্স এৱ পটিসম্ভিদা ৱিসদা অহেসুং. গতপচ্চাগতৱত্তং পন পূৰেত্ৱা যাৱ অনুলোমং কম্মট্ঠানং উস্সুক্কাপেত্ৱা আগতানং ৱিসদভাৱপ্পত্তপটিসম্ভিদানং পুব্বযোগাৱচৰানং অন্তো নত্থি.

এতেসু পন কাৰণেসু পৰিযত্তি, সৱনং, পৰিপুচ্ছাতি ইমানি তীণি পভেদস্সেৱ বলৱকাৰণানি. পুব্বযোগো অধিগমস্স বলৱপচ্চযো, পভেদস্স হোতি ন হোতীতি? হোতি, ন পন তথা. পৰিযত্তিসৱনপৰিপুচ্ছা হি পুব্বে হোন্তু ৱা মা ৱা, পুব্বযোগেন পুব্বে চেৱ এতৰহি চ সঙ্খাৰসম্মসনং ৱিনা পটিসম্ভিদা নাম নত্থি. ইমে পন দ্ৱেপি একতো হুত্ৱা পটিসম্ভিদা উপত্থম্ভেত্ৱা ৱিসদা কৰোন্তীতি.

সঙ্গহৱাৰৱণ্ণনা.