১৪. সিক্খাপদৱিভঙ্গো

১. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা

৭০৩. ইদানি তদনন্তৰে সিক্খাপদৱিভঙ্গে পঞ্চাতি গণনপৰিচ্ছেদো. সিক্খাপদানীতি সিক্খিতব্বপদানি; সিক্খাকোট্ঠাসাতি অত্থো. অপিচ উপৰি আগতা সব্বেপি কুসলা ধম্মা সিক্খিতব্বতো সিক্খা. পঞ্চসু পন সীলঙ্গেসু যংকিঞ্চি অঙ্গং তাসং সিক্খানং পতিট্ঠানট্ঠেন পদন্তি সিক্খানং পদত্তা সিক্খাপদানি. পাণাতিপাতাতি পাণস্স অতিপাতা ঘাতনা মাৰণাতি অত্থো. ৱেৰমণীতি ৱিৰতি. অদিন্নাদানাতি অদিন্নস্স আদানা; পৰপৰিগ্গহিতস্স হৰণাতি অত্থো. কামেসূতি ৱত্থুকামেসু. মিচ্ছাচাৰাতি কিলেসকামৱসেন লামকাচাৰা. মুসাৱাদাতি অভূতৱাদতো. সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানাতি এত্থ সুৰাতি পিট্ঠসুৰা, পূৱসুৰা, ওদনসুৰা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভাৰসংযুত্তাতি পঞ্চ সুৰা. মেৰযন্তি পুপ্ফাসৱো, ফলাসৱো, গুড়াসৱো, মধ্ৱাসৱো, সম্ভাৰসংযুত্তোতি পঞ্চ আসৱা. তদুভযম্পি মদনীযট্ঠেন মজ্জং. যায চেতনায তং পিৱন্তি, সা পমাদকাৰণত্তা পমাদট্ঠানং; তস্মা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা. অযং তাৱেত্থ মাতিকানিক্খেপস্স অত্থো.

৭০৪. পদভাজনীযে পন যস্মিং সমযে কামাৱচৰন্তিআদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ. যস্মা পন ন কেৱলং ৱিৰতিযেৱ সিক্খাপদং, চেতনাপি সিক্খাপদমেৱ, তস্মা তং দস্সেতুং দুতিযনযো দস্সিতো. যস্মা চ ন কেৱলং এতেযেৱ দ্ৱে ধম্মা সিক্খাপদং, চেতনাসম্পযুত্তা পন পৰোপণ্ণাসধম্মাপি সিক্খিতব্বকোট্ঠাসতো সিক্খাপদমেৱ, তস্মা ততিযনযোপি দস্সিতো.

তত্থ দুৱিধং সিক্খাপদং পৰিযাযসিক্খাপদং নিপ্পৰিযাযসিক্খাপদঞ্চ. তত্থ ৱিৰতি নিপ্পৰিযাযসিক্খাপদং. সা হি ‘‘পাণাতিপাতা ৱেৰমণী’’তি পাড়িযং আগতা, নো চেতনা. ৱিৰমন্তো চ তায এৱ ততো ততো ৱিৰমতি, ন চেতনায. চেতনং পন আহৰিত্ৱা দস্সেসি. তথা সেসচেতনাসম্পযুত্তধম্মে. ৱীতিক্কমকালে হি ৱেৰচেতনা দুস্সীল্যং নাম. তস্মা সা ৱিৰতিকালেপি সুসীল্যৱসেন ৱুত্তা. ফস্সাদযো তংসম্পযুত্তত্তা গহিতাতি.

ইদানি এতেসু সিক্খাপদেসু ঞাণসমুত্তেজনত্থং ইমেসং পাণাতিপাতাদীনং ধম্মতো, কোট্ঠাসতো, আৰম্মণতো, ৱেদনাতো, মূলতো, কম্মতো, সাৱজ্জতো, পযোগতো চ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তত্থ ‘ধম্মতো’তি পঞ্চপেতে পাণাতিপাতাদযো চেতনাধম্মাৱ হোন্তি. ‘কোট্ঠাসতো’ পঞ্চপি কম্মপথা এৱ.

‘আৰম্মণতো’ পাণাতিপাতো জীৱিতিন্দ্ৰিযাৰম্মণো. অদিন্নাদানং সত্তাৰম্মণং ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণং ৱা. মিচ্ছাচাৰো ইত্থিপুৰিসাৰম্মণো. মুসাৱাদো সত্তাৰম্মণো ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণো ৱা. সুৰাপানং সঙ্খাৰাৰম্মণং.

‘ৱেদনাতো’ পাণাতিপাতো দুক্খৱেদনো. অদিন্নাদানং তিৱেদনং. তঞ্হি হট্ঠতুট্ঠস্স অদিন্নং আদিযতো সুখৱেদনং হোতি, ভীতকালে দুক্খৱেদনং, মজ্ঝত্তস্স হুত্ৱা গণ্হতো অদুক্খমসুখৱেদনং. মিচ্ছাচাৰো সুখৱেদনো ৱা অদুক্খমসুখৱেদনো ৱা. মুসাৱাদো অদিন্নাদানং ৱিয তিৱেদনো. সুৰাপানং সুখমজ্ঝত্তৱেদনং.

‘মূলতো’ পাণাতিপাতো দোসমোহমূলো. অদিন্নাদানং কিঞ্চিকালে লোভমোহমূলং, কিঞ্চিকালে দোসমোহমূলং. মিচ্ছাচাৰো লোভমোহমূলো. মুসাৱাদো কিঞ্চিকালে লোভমোহমূলো, কিঞ্চিকালে দোসমোহমূলো. সুৰাপানং লোভমোহমূলং.

‘কম্মতো’ মুসাৱাদো চেত্থ ৱচীকম্মং. সেসা কাযকম্মমেৱ.

‘সাৱজ্জতো’ পাণাতিপাতো অত্থি অপ্পসাৱজ্জো, অত্থি মহাসাৱজ্জো. তথা অদিন্নাদানাদীনি. তেসং নানাকৰণং হেট্ঠা দস্সিতমেৱ.

অযং পন অপৰো নযো – কুন্থকিপিল্লিকস্স হি ৱধো অপ্পসাৱজ্জো, ততো মহন্ততৰস্স মহাসাৱজ্জো; সোপি অপ্পসাৱজ্জো, ততো মহন্ততৰায সকুণিকায মহাসাৱজ্জো; ততো গোধায, ততো সসকস্স, ততো মিগস্স, ততো গৱযস্স, ততো অস্সস্স, ততো হত্থিস্স ৱধো মহাসাৱজ্জো, ততোপি দুস্সীলমনুস্সস্স, ততো গোৰূপসীলকমনুস্সস্স, ততো সৰণগতস্স, ততো পঞ্চসিক্খাপদিকস্স, ততো সামণেৰস্স, ততো পুথুজ্জনভিক্খুনো, ততো সোতাপন্নস্স, ততো সকদাগামিস্স, ততো অনাগামিস্স, ততো খীণাসৱস্স ৱধো অতিমহাসাৱজ্জোযেৱ.

অদিন্নাদানং দুস্সীলস্স সন্তকে অপ্পসাৱজ্জং, ততো গোৰূপসীলকস্স সন্তকে মহাসাৱজ্জং; ততো সৰণগতস্স, ততো পঞ্চসিক্খাপদিকস্স, ততো সামণেৰস্স, ততো পুথুজ্জনভিক্খুনো, ততো সোতাপন্নস্স, ততো সকদাগামিস্স, ততো অনাগামিস্স সন্তকে মহাসাৱজ্জং, ততো খীণাসৱস্স সন্তকে অতিমহাসাৱজ্জংযেৱ.

মিচ্ছাচাৰো দুস্সীলায ইত্থিযা ৱীতিক্কমে অপ্পসাৱজ্জো, ততো গোৰূপসীলকায মহাসাৱজ্জো; ততো সৰণগতায, পঞ্চসিক্খাপদিকায, সামণেৰিযা, পুথুজ্জনভিক্খুনিযা, সোতাপন্নায, সকদাগামিনিযা, ততো অনাগামিনিযা ৱীতিক্কমে মহাসাৱজ্জো, খীণাসৱায পন ভিক্খুনিযা একন্তমহাসাৱজ্জোৱ.

মুসাৱাদো কাকণিকমত্তস্স অত্থায মুসাকথনে অপ্পসাৱজ্জো, ততো অড্ঢমাসকস্স, মাসকস্স, পঞ্চমাসকস্স, অড্ঢকহাপণস্স, কহাপণস্স, ততো অনগ্ঘনিযভণ্ডস্স অত্থায মুসাকথনে মহাসাৱজ্জো, মুসা কথেত্ৱা পন সঙ্ঘং ভিন্দন্তস্স একন্তমহাসাৱজ্জোৱ.

সুৰাপানং পসতমত্তস্স পানে অপ্পসাৱজ্জং, অঞ্জলিমত্তস্স পানে মহাসাৱজ্জং; কাযচালনসমত্থং পন বহুং পিৱিত্ৱা গামঘাতনিগমঘাতকম্মং কৰোন্তস্স একন্তমহাসাৱজ্জমেৱ.

পাণাতিপাতঞ্হি পত্ৱা খীণাসৱস্স ৱধো মহাসাৱজ্জো; অদিন্নাদানং পত্ৱা খীণাসৱসন্তকস্স হৰণং, মিচ্ছাচাৰং পত্ৱা খীণাসৱায ভিক্খুনিযা ৱীতিক্কমনং, মুসাৱাদং পত্ৱা মুসাৱাদেন সঙ্ঘভেদো, সুৰাপানং পত্ৱা কাযচালনসমত্থং বহুং পিৱিত্ৱা গামনিগমঘাতনং মহাসাৱজ্জং. সব্বেহিপি পনেতেহি মুসাৱাদেন সঙ্ঘভেদনমেৱ মহাসাৱজ্জং. তঞ্হি কপ্পং নিৰযে পাচনসমত্থং মহাকিব্বিসং.

‘পযোগতো’তি পাণাতিপাতো সাহত্থিকোপি হোতি আণত্তিকোপি. তথা অদিন্নাদানং. মিচ্ছাচাৰমুসাৱাদসুৰাপানানি সাহত্থিকানেৱাতি.

এৱমেত্থ পাণাতিপাতাদীনং ধম্মাদিৱসেন ৱিনিচ্ছযং ঞত্ৱা পাণাতিপাতা ৱেৰমণীতিআদীনম্পি ধম্মতো, কোট্ঠাসতো, আৰম্মণতো, ৱেদনাতো, মূলতো, কম্মতো, খণ্ডতো, সমাদানতো, পযোগতো চ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তত্থ ‘ধম্মতো’তি পৰিযাযসীলৱসেন পটিপাটিযা পঞ্চ চেতনাধম্মাৱ. ‘কোট্ঠাসতো’তি পঞ্চপি কম্মপথা এৱ. ‘আৰম্মণতো’তি পাণাতিপাতা ৱেৰমণী পৰস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযং আৰম্মণং কত্ৱা অত্তনো ৱেৰচেতনায ৱিৰমতি. ইতৰাসুপি এসেৱ নযো. সব্বাপি হি এতা ৱীতিক্কমিতব্বৱত্থুং আৰম্মণং কত্ৱা ৱেৰচেতনাহিযেৱ ৱিৰমন্তি. ‘ৱেদনাতো’তি সব্বাপি সুখৱেদনা ৱা হোন্তি মজ্ঝত্তৱেদনা ৱা. ‘মূলতো’তি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহমূলা হোন্তি, ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অলোভঅদোসমূলা হোন্তি. ‘কম্মতো’তি মুসাৱাদা ৱেৰমণীযেৱেত্থ ৱচীকম্মং; সেসা কাযকম্মং. ‘খণ্ডতো’তি গহট্ঠা যং যং ৱীতিক্কমন্তি, তং তদেৱ খণ্ডং হোতি ভিজ্জতি, অৱসেসং ন ভিজ্জতি. কস্মা? গহট্ঠা হি অনিবদ্ধসীলা হোন্তি, যং যং সক্কোন্তি তং তদেৱ গোপেন্তি. সামণেৰানং পন একস্মিং ৱীতিক্কমন্তে সব্বানি ভিজ্জন্তি. ন কেৱলঞ্চ এতানি, সেসসীলানিপি ভিজ্জন্তিযেৱ. তেসং পন ৱীতিক্কমো দণ্ডকম্মৱত্থুকো. ‘পুন এৱৰূপং ন কৰিস্সামী’তি দণ্ডকম্মে কতে সীলং পৰিপুণ্ণং হোতি. ‘সমাদানতো’তি সযমেৱ ‘পঞ্চ সীলানি অধিট্ঠহামী’তি অধিট্ঠহন্তেনপি, পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং সমাদিযন্তেনপি সমাদিণ্ণানি হোন্তি. অঞ্ঞস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা ‘পঞ্চ সীলানি সমাদিযামী’তি সমাদিযন্তেনপি, পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং সমাদিযন্তেনপি সমাদিন্নানেৱ হোন্তি. ‘পযোগতো’ সব্বানিপি সাহত্থিকপযোগানেৱাতি ৱেদিতব্বানি.

৭১২. ইদানি যাসং সিক্খানং কোট্ঠাসভাৱেন ইমানি পঞ্চ সিক্খাপদানি ৱুত্তানি, তানি দস্সেতুং কতমে ধম্মা সিক্খাতি অযং সিক্খাৱাৰো আৰদ্ধো. তত্থ যস্মা সব্বেপি চতুভূমককুসলা ধম্মা সিক্খিতব্বভাৱতো সিক্খা, তস্মা তে দস্সেতুং যস্মিং সমযে কামাৱচৰন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ হেট্ঠা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে (ধ. স. ১) ৱুত্তনযেনেৱ পাড়িং ৱিত্থাৰেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. ইধ পন মুখমত্তমেৱ দস্সিতন্তি.

অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা.

৩. পঞ্হাপুচ্ছকৱণ্ণনা

৭১৪. পঞ্হাপুচ্ছকে পাড়িঅনুসাৰেনেৱ সিক্খাপদানং কুসলাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. আৰম্মণত্তিকেসু পন যানি সিক্খাপদানি এত্থ সত্তাৰম্মণানীতি ৱুত্তানি, তানি যস্মা সত্তোতি সঙ্খং গতে সঙ্খাৰেযেৱ আৰম্মণং কৰোন্তি, যস্মা চ সব্বানিপি এতানি সম্পত্তৱিৰতিৱসেনেৱ নিদ্দিট্ঠানি, তস্মা ‘‘পৰিত্তাৰম্মণা’’তি চ ‘‘পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা’’তি চ ৱুত্তং. যতো পন ৱিৰমতি তস্স ৱত্থুনো অচ্চন্তবহিদ্ধত্তা সব্বেসম্পি বহিদ্ধাৰম্মণতা ৱেদিতব্বাতি.

ইমস্মিং পন সিক্খাপদৱিভঙ্গে সম্মাসম্বুদ্ধেন অভিধম্মভাজনীযেপি পঞ্হাপুচ্ছকেপি লোকিযানেৱ সিক্খাপদানি কথিতানি. উভোপি হি এতে নযা লোকিযত্তা একপৰিচ্ছেদা এৱ. এৱমযং সিক্খাপদৱিভঙ্গো দ্ৱেপৰিৱট্টং নীহৰিত্ৱাৱ ভাজেত্ৱা দস্সিতোতি.

সম্মোহৱিনোদনিযা ৱিভঙ্গট্ঠকথায

সিক্খাপদৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.