৫. পঞ্চমনযো অসঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা
১৯৩. ইদানি অসঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতপদং ভাজেতুং ৰূপক্খন্ধেনাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ যং খন্ধাদীহি অসঙ্গহিতেন খন্ধাদিৱসেন অসঙ্গহিতং, পুন তস্সেৱ খন্ধাদীহি অসঙ্গহং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং কতং. তং পঞ্চক্খন্ধগ্গাহকেসু দুক্খসচ্চাদীসু ৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সুখুমৰূপগ্গাহকেসু অনিদস্সনঅপ্পটিঘাদীসু চ পদেসু ন যুজ্জতি. তাদিসেন হি পদেন নিব্বানং খন্ধসঙ্গহমত্তং ন গচ্ছেয্য. সেসা খন্ধাদীহি অসঙ্গহিতধম্মা নাম নত্থি. তস্মা তথাৰূপানি পদানি ইমস্মিং ৱাৰে ন গহিতানি. যানি পন পঞ্চক্খন্ধে ৱিঞ্ঞাণঞ্চ সুখুমৰূপেন সদ্ধিং একতো ন দীপেন্তি, তানি ইধ গহিতানি. তেসং ইদমুদ্দানং –
‘‘সব্বে খন্ধা তথাযতনধাতুযো সচ্চতো তযো;
ইন্দ্ৰিযানিপি সব্বানি, তেৱীসতি পটিচ্চতো.
‘‘পৰতো সোড়স পদা, তেচত্তালীসকং তিকে;
গোচ্ছকে সত্ততি দ্ৱে চ, সত্ত চূড়ন্তৰে পদা.
‘‘মহন্তৰে পদা ৱুত্তা, অট্ঠাৰস ততো পৰং;
অট্ঠাৰসেৱ ঞাতব্বা, সেসা ইধ ন ভাসিতা’’তি.
পঞ্হা পনেত্থ সদিসৱিস্সজ্জনানং ৱসেন সমোধানেত্ৱা কতিহি সদ্ধিং সব্বেপি চতুত্তিংস হোন্তি. তত্থ যং পুচ্ছায উদ্ধটং পদং, তদেৱ যেহি খন্ধাদীহি অসঙ্গহিতং, তে ধম্মে সন্ধায একেন খন্ধেনাতিআদি ৱুত্তং.
তত্ৰাযং নযো – ৰূপক্খন্ধেন হি চত্তাৰো খন্ধা নিব্বানঞ্চ খন্ধসঙ্গহেন অসঙ্গহিতা. আযতনধাতুসঙ্গহেন পন ঠপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাণং অৱসেসা সঙ্গহিতাতি ৱিঞ্ঞাণমেৱ তীহিপি খন্ধসঙ্গহাদীহি অসঙ্গহিতং নাম. পুন তেন ৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং নিব্বানেন চত্তাৰো খন্ধা খন্ধাদিসঙ্গহেন অসঙ্গহিতা. তে সব্বেপি পুন ৱিঞ্ঞাণেনেৱ খন্ধাদিসঙ্গহেন অসঙ্গহিতাতি একেন খন্ধেন, একেনাযতনেন, সত্তহি ধাতূহি অসঙ্গহিতা নাম হোন্তি. অথ ৱা – যদেতং ৰূপক্খন্ধেন ৱিঞ্ঞাণমেৱ তীহি খন্ধাদিসঙ্গহেহি অসঙ্গহিতং, তেহিপি ৱিঞ্ঞাণধম্মেহি তে ৰূপধম্মাৱ তীহি সঙ্গহেহি অসঙ্গহিতা. পুন তে ৰূপধম্মা ৱিঞ্ঞাণেনেৱ তীহি সঙ্গহেহি অসঙ্গহিতা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চ খন্ধতো একো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো হোতি, আযতনতো একং মনাযতনং, ধাতুতো সত্ত ৱিঞ্ঞাণধাতুযো. তস্মা ‘‘একেন খন্ধেনা’’তিআদি ৱুত্তং. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ যং পুচ্ছায উদ্ধটং পদং, তদেৱ যেহি ধম্মেহি খন্ধাদিৱসেন অসঙ্গহিতং, তেসং ধম্মানং ৱসেন খন্ধাদযো ৱেদিতব্বা. তত্থ দুতিযপঞ্হে তাৱ – ৰূপৱিঞ্ঞাণানং ৱসেন ৱেদিতব্বা. ৱেদনাদযো হি ৰূপৱিঞ্ঞাণেহেৱ খন্ধাদিসঙ্গহেন অসঙ্গহিতা. তে চ দ্ৱে খন্ধা একাদসাযতনানি সত্তৰস ধাতুযো হোন্তি.
১৯৫. ততিযপঞ্হে – ৱিঞ্ঞাণং ৰূপাদীহি চতূহি অসঙ্গহিতন্তি তেসং ৱসেন খন্ধাদযো ৱেদিতব্বা.
১৯৬. চতুত্থপঞ্হে – চক্খাযতনং ৱেদনাদীহি চতূহীতি ইমিনা নযেন সব্বত্থ খন্ধাদযো ৱেদিতব্বা. পৰিযোসানে – ৰূপঞ্চ ধম্মাযতনন্তি উদ্দানগাথায দস্সিতধম্মাযেৱ অঞ্ঞেনাকাৰেন সঙ্খিপিত্ৱা দস্সিতাতি.
অসঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা.