২. দুতিযনযো সঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা

১৭১. ইদানি সঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতপদং ভাজেতুং চক্খাযতনেনাতিআদি আৰদ্ধং. তত্ৰিদং লক্খণং – ইমস্মিঞ্হি ৱাৰে যং খন্ধপদেন সঙ্গহিতং হুত্ৱা আযতনধাতুপদেহি অসঙ্গহিতং, খন্ধাযতনপদেহি ৱা সঙ্গহিতং হুত্ৱা ধাতুপদেন অসঙ্গহিতং, তস্স খন্ধাদীহি অসঙ্গহং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং কতং. তং পন ৰূপক্খন্ধাদীসু ন যুজ্জতি. ৰূপক্খন্ধেন হি ৰূপক্খন্ধোৱ সঙ্গহিতো. সো চ অড্ঢেকাদসহি আযতনধাতূহি অসঙ্গহিতো নাম নত্থি. ৱেদনাক্খন্ধেন চ ৱেদনাক্খন্ধোৱ সঙ্গহিতো. সোপি ধম্মাযতনধম্মধাতূহি অসঙ্গহিতো নাম নত্থি. এৱং অসঙ্গহিততায অভাৱতো এতানি অঞ্ঞানি চ এৱৰূপানি মনাযতনধম্মাযতনাদীনি পদানি ইমস্মিং ৱাৰে ন গহিতানি. যানি পন পদানি ৰূপেকদেসং অৰূপেন অসম্মিস্সং, ৱিঞ্ঞাণেকদেসঞ্চ অঞ্ঞেন অসম্মিস্সং দীপেন্তি, তানি ইধ গহিতানি. পৰিযোসানে চ –

‘‘দসাযতনা সত্তৰস ধাতুযো,

সত্তিন্দ্ৰিযা অসঞ্ঞাভৱো একৱোকাৰভৱো;

পৰিদেৱো সনিদস্সনসপ্পটিঘং,

অনিদস্সনং পুনদেৱ সপ্পটিঘং উপাদা’’তি.

এৱং উদ্দানগাথায দস্সিতানেৱ. তস্মা তেসং ৱসেনেৱ সঙ্গহাসঙ্গহো ৱেদিতব্বো. পঞ্হৱসেন হি ইমস্মিং ৱাৰে আযতনধাতুৱসেনেৱ সদিসৱিস্সজ্জনে ৱীসতি ধম্মে সমোধানেত্ৱা একো পঞ্হো কতো, সত্ত ৱিঞ্ঞাণধাতুযো সমোধানেত্ৱা একো, সত্তিন্দ্ৰিযানি সমোধানেত্ৱা একো, দ্ৱে ভৱে সমোধানেত্ৱা একো, পৰিদেৱেন চ সনিদস্সনসপ্পটিঘেহি চ একো, অনিদস্সনসপ্পটিঘেহি একো, সনিদস্সনেহি একো, সপ্পটিঘেহি চ উপাদাধম্মেহি চ একোতি অট্ঠ পঞ্হা কতা. তেসু খন্ধাদিৱিভাগো এৱং ৱেদিতব্বো সেয্যথিদং – পঠমপঞ্হে তাৱ চতূহি খন্ধেহীতি অৰূপক্খন্ধেহি, দ্ৱীহাযতনেহীতি চক্খাযতনাদীসু একেকেন সদ্ধিং মনাযতনেন, অট্ঠহি ধাতূহীতি চক্খুধাতুআদীসু একেকায সদ্ধিং সত্তহি ৱিঞ্ঞাণধাতূহি.

তত্ৰাযং নযো – চক্খাযতনেন হি খন্ধসঙ্গহেন ৰূপক্খন্ধো সঙ্গহিতো. তস্মিং সঙ্গহিতে ৰূপক্খন্ধে আযতনসঙ্গহেন চক্খাযতনমেৱেকং সঙ্গহিতং. সেসানি দস আযতনানি অসঙ্গহিতানি. ধাতুসঙ্গহেনপি তেন চক্খুধাতুযেৱেকা সঙ্গহিতা. সেসা দস ধাতুযো অসঙ্গহিতা. ইতি যানি তেন অসঙ্গহিতানি দসাযতনানি, তানি চক্খাযতনমনাযতনেহি দ্ৱীহি অসঙ্গহিতানি. যাপি তেন অসঙ্গহিতা দস ধাতুযো, তা চক্খুধাতুযা চেৱ সত্তহি চ ৱিঞ্ঞাণধাতূহি অসঙ্গহিতাতি. ৰূপাযতনাদীসুপি এসেৱ নযো.

১৭২. দুতিযপঞ্হে – যস্মা যায কাযচি ৱিঞ্ঞাণধাতুযা সঙ্গহিতো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো মনাযতনেন অসঙ্গহিতো নাম নত্থি, তস্মা আযতনসঙ্গহেন সঙ্গহিতাতি ৱুত্তং. এত্থ পন চতূহি খন্ধেহীতি ৰূপাদীহি চতূহি. একাদসহাযতনেহীতি মনাযতনৱজ্জেহি. দ্ৱাদসহি ধাতূহীতি যথানুৰূপা ছ ৱিঞ্ঞাণধাতুযো অপনেত্ৱা সেসাহি দ্ৱাদসহি. চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতুযা হি চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতুযেৱ সঙ্গহিতা, ইতৰা অসঙ্গহিতা. সোতৱিঞ্ঞাণধাতুআদীসুপি এসেৱ নযো.

১৭৩. ততিযপঞ্হে – চক্খুন্দ্ৰিযাদীনং ৱিস্সজ্জনং চক্খাযতনাদিসদিসমেৱ. ইত্থিন্দ্ৰিযপুৰিসিন্দ্ৰিযেসু পন ধম্মাযতনেন সদ্ধিং দ্ৱে আযতনানি, ধম্মধাতুযা চ সদ্ধিং অট্ঠ ধাতুযো ৱেদিতব্বা.

১৭৪. চতুত্থপঞ্হে – তীহাযতনেহীতি ৰূপাযতনধম্মাযতনমনাযতনেহি. তেসু হি ভৱেসু ৰূপাযতনধম্মাযতনৱসেন দ্ৱেৱ আযতনানি তেহি সঙ্গহিতানি. সেসানি নৱ ৰূপাযতনানি তেহেৱ চ দ্ৱীহি, মনাযতনেন চাতি তীহি অসঙ্গহিতানি নাম হোন্তি. নৱহি ধাতূহীতি ৰূপধাতুধম্মধাতূহি সদ্ধিং সত্তহি ৱিঞ্ঞাণধাতূহি.

১৭৫. পঞ্চমপঞ্হে – দ্ৱীহাযতনেহীতি পঠমপদং সন্ধায সদ্দাযতনমনাযতনেহি. দুতিযপদং সন্ধায ৰূপাযতনমনাযতনেহি. ধাতুযোপি তেসংযেৱ একেকেন সদ্ধিং সত্ত ৱিঞ্ঞাণধাতুযো ৱেদিতব্বা.

১৭৬. ছট্ঠপঞ্হে – দসহাযতনেহীতি ৰূপাযতনধম্মাযতনৱজ্জেহি. সোড়সহি ধাতূহীতি ৰূপধাতুধম্মধাতুৱজ্জেহেৱ. কথং? অনিদস্সনসপ্পটিঘা হি ধম্মা নাম নৱ ওড়াৰিকাযতনানি. তেহি খন্ধসঙ্গহেন সঙ্গহিতে ৰূপক্খন্ধে, আযতনসঙ্গহেন তানেৱ নৱাযতনানি সঙ্গহিতানি. ৰূপাযতনধম্মাযতনানি অসঙ্গহিতানি. ধাতুসঙ্গহেনপি তা এৱ নৱ ধাতুযো সঙ্গহিতা. ৰূপধাতুধম্মধাতুযো অসঙ্গহিতা. ইতি যানি তেহি অসঙ্গহিতানি দ্ৱে আযতনানি, তানি ৰূপাযতনৱজ্জেহি নৱহি ওড়াৰিকাযতনেহি, মনাযতনেন চাতি দসহি অসঙ্গহিতানি. যাপি তেহি অসঙ্গহিতা দ্ৱে ধাতুযো, তা ৰূপধাতুৱজ্জাহি নৱহি ওড়াৰিকধাতূহি, সত্তহি চ ৱিঞ্ঞাণধাতূহীতি সোড়সহি অসঙ্গহিতাতি ৱেদিতব্বা.

১৭৭. সত্তমপঞ্হে – দ্ৱীহাযতনেহীতি ৰূপাযতনমনাযতনেহি. অট্ঠহি ধাতূহীতি ৰূপধাতুযা সদ্ধিং সত্তহি ৱিঞ্ঞাণধাতূহি.

১৭৮. অট্ঠমপঞ্হে – একাদসহাযতনেহীতি সপ্পটিঘধম্মে সন্ধায ধম্মাযতনৱজ্জেহি, উপাদাধম্মে সন্ধায ফোট্ঠব্বাযতনৱজ্জেহি. ধাতূসুপি এসেৱ নযো. অত্থযোজনা পনেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি.

সঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা.