৫. বাহিৰমাতিকাৱণ্ণনা
৫. সব্বাপি ধম্মসঙ্গণী ধাতুকথায মাতিকাতি অযং ছসট্ঠি তিকপদানি, দ্ৱে চ দুকপদসতানি সঙ্খিপিত্ৱা নিক্খিত্তা বাহিৰমাতিকা নাম. অযঞ্হি ‘‘পঞ্চক্খন্ধা…পে… মনসিকাৰো’’তি এৱং ধাতুকথায অব্ভন্তৰে অৱত্ৱা ‘‘সব্বাপি ধম্মসঙ্গণী’’তি এৱং ধাতুকথায মাতিকতো বহি ঠপিতত্তা বাহিৰমাতিকাতি ৱুচ্চতি.
এৱং মাতিকায পঞ্চধা ঠিতভাৱং ৱিদিত্ৱা ইদানি ‘সঙ্গহো অসঙ্গহো’তিআদীসু সঙ্গহো তাৱ জাতিসঞ্জাতিকিৰিযাগণনৱসেন চতুব্বিধো. তত্থ – ‘‘সব্বে খত্তিযা আগচ্ছন্তু, সব্বে ব্ৰাহ্মণা, সব্বে ৱেস্সা, সব্বে সুদ্দা আগচ্ছন্তু’’, ‘‘যা চাৱুসো ৱিসাখ, সম্মাৱাচা, যো চ সম্মাকম্মন্তো, যো চ সম্মাআজীৱো, ইমে ধম্মা সীলক্খন্ধে সঙ্গহিতা’’তি অযং জাতিসঙ্গহো নাম. ‘‘একজাতিকা আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তট্ঠানে ৱিয হি ইধ সব্বেপি জাতিযা একসঙ্গহং গতা. ‘‘সব্বে কোসলকা আগচ্ছন্তু, সব্বে মাগধকা, সব্বে ভাৰুকচ্ছকা আগচ্ছন্তু’’, ‘‘যো চাৱুসো ৱিসাখ, সম্মাৱাযামো; যা চ সম্মাসতি, যো চ সম্মাসমাধি, ইমে ধম্মা সমাধিক্খন্ধে সঙ্গহিতা’’তি (ম. নি. ১.৪৬২) অযং সঞ্জাতিসঙ্গহো নাম. ‘‘একট্ঠানে জাতা সংৱড্ঢা আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তট্ঠানে ৱিয হি ইধ সব্বেপি সঞ্জাতিঠানেন নিৱুত্থোকাসেন একসঙ্গহং গতা. ‘‘সব্বে হত্থাৰোহা আগচ্ছন্তু, সব্বে অস্সাৰোহা, সব্বে ৰথিকা আগচ্ছন্তু’’, ‘‘যা চাৱুসো ৱিসাখ, সম্মাদিট্ঠি, যো চ সম্মাসঙ্কপ্পো, ইমে ধম্মা পঞ্ঞাক্খন্ধে সঙ্গহিতা’’তি (ম. নি. ১.৪৬২) অযং কিৰিযাসঙ্গহো নাম. সব্বেৱ হেতে অত্তনো কিৰিযাকৰণেন একসঙ্গহং গতা. ‘‘চক্খাযতনং কতমক্খন্ধগণনং গচ্ছতীতি? ৰূপক্খন্ধগণনং গচ্ছতী’’তি. হঞ্চি চক্খাযতনং ৰূপক্খন্ধগণনং গচ্ছতি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘চক্খাযতনং ৰূপক্খন্ধেন সঙ্গহিত’’ন্তি (কথা. ৪৭১), অযং গণনসঙ্গহো নাম. অযমিধ অধিপ্পেতো. তপ্পটিপক্খেন অসঙ্গহো ৱেদিতব্বো. তেসং ৱিকপ্পতো সঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতাদীনি. একুপ্পাদেকনিৰোধএকৱত্থুকএকাৰম্মণতাৱসেন সম্পযোগো, তপ্পটিপক্খতো ৱিপ্পযোগো. তেসং ৱিকপ্পতো সম্পযুত্তেন ৱিপ্পযুত্তাদীনি. তদুভযসংসগ্গৱিকপ্পতো সঙ্গহিতেন সম্পযুত্তং ৱিপ্পযুত্তন্তিআদীনি. পঞ্চক্খন্ধাতিআদীনি পন খন্ধৱিভঙ্গাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. ফস্সাদযো পনেত্থ সন্নিট্ঠানৱসেন ৱুত্তসব্বচিত্তুপ্পাদসাধাৰণতো ৱুত্তাতি.
মাতিকাৱণ্ণনা.