পকিণ্ণককথা

ইমেসু পন ৰূপেসু অসম্মোহত্থং সমোধানং সমুট্ঠানং পৰিনিপ্ফন্নঞ্চ সঙ্খতন্তি ইদং ‘পকিণ্ণকং’ ৱেদিতব্বং.

তত্থ ‘সমোধান’ন্তি সব্বমেৱ হিদং ৰূপং সমোধানতো চক্খাযতনং…পে… কবড়ীকাৰো আহাৰো, ফোট্ঠব্বাযতনং আপোধাতূতি পঞ্চৱীসতিসঙ্খ্যং হোতি. তং ৱত্থুৰূপেন সদ্ধিং ছব্বীসতিসঙ্খ্যং ৱেদিতব্বং. ইতো অঞ্ঞং ৰূপং নাম নত্থি. কেচি পন ‘মিদ্ধৰূপং নাম অত্থী’তি ৱদন্তি. তে ‘‘অদ্ধা মুনীসি সম্বুদ্ধো, নত্থি নীৱৰণা তৱা’’তিআদীনি (সু. নি. ৫৪৬) ৱত্ৱা মিদ্ধৰূপং নাম নত্থীতি পটিসেধেতব্বা. অপৰে বলৰূপেন সদ্ধিং সত্তৱীসতি, সম্ভৱৰূপেন সদ্ধিং অট্ঠৱীসতি, জাতিৰূপেন সদ্ধিং একূনতিংসতি, ৰোগৰূপেন সদ্ধিং সমতিংসতি ৰূপানীতি ৱদন্তি. তেপি তেসং ৱিসুং অভাৱং দস্সেত্ৱা পটিক্খিপিতব্বা. ৱাযোধাতুযা হি গহিতায বলৰূপং গহিতমেৱ, অঞ্ঞং বলৰূপং নাম নত্থি. আপোধাতুযা সম্ভৱৰূপং, উপচযসন্ততীহি জাতিৰূপং, জৰতাঅনিচ্চতাহি গহিতাহি ৰোগৰূপং গহিতমেৱ. অঞ্ঞং ৰোগৰূপং নাম নত্থি. যোপি কণ্ণৰোগাদি আবাধো সো ৱিসমপচ্চযসমুট্ঠিতধাতুমত্তমেৱ. ন অঞ্ঞো তত্থ ৰোগো নাম অত্থীতি সমোধানতো ছব্বীসতিমেৱ ৰূপানি.

‘সমুট্ঠান’ন্তি কতি ৰূপানি কতিসমুট্ঠানানি? দস একসমুট্ঠানানি, একং দ্ৱিসমুট্ঠানং, তীণি তিসমুট্ঠানানি, নৱ চতুসমুট্ঠানানি, দ্ৱে ন কেনচি সমুট্ঠহন্তি.

তত্থ চক্খুপসাদো…পে… জীৱিতিন্দ্ৰিযন্তি ইমানি অট্ঠ একন্তং কম্মতোৱ সমুট্ঠহন্তি. কাযৱিঞ্ঞত্তিৱচীৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযং একন্তেন চিত্ততো সমুট্ঠাতীতি দস ‘একসমুট্ঠানানি’ নাম. সদ্দো উতুতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতীতি একো ‘দ্ৱিসমুট্ঠানো’ নাম. তত্থ অৱিঞ্ঞাণকসদ্দো উতুতো সমুট্ঠাতি, সৱিঞ্ঞাণকসদ্দো চিত্ততো. লহুতাদিত্তযং পন উতুচিত্তাহাৰেহি সমুট্ঠাতীতি তীণি ‘তিসমুট্ঠানানি’ নাম. অৱসেসানি নৱ ৰূপানি তেহি কম্মেন চাতি চতূহি সমুট্ঠহন্তীতি নৱ ‘চতুসমুট্ঠানানি’ নাম. জৰতা অনিচ্চতা পন এতেসু একতোপি ন সমুট্ঠহন্তীতি দ্ৱে ‘ন কেনচি সমুট্ঠহন্তি’ নাম. কস্মা? অজাযনতো. ন হি এতানি জাযন্তি. কস্মা? জাতস্স পাকভেদত্তা. উপ্পন্নঞ্হি ৰূপং জীৰতি ভিজ্জতীতি অৱস্সং পনেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং. ন হি উপ্পন্নং ৰূপং অৰূপং ৱা অক্খযং নাম দিস্সতি. যাৱ পন ন ভিজ্জতি তাৱস্স পৰিপাকোতি সিদ্ধমেতং. ‘জাতস্স পাকভেদত্তা’তি যদি চ তানি জাযেয্যুং তেসম্পি পাকভেদা ভৱেয্যুং. ন চ পাকো পচ্চতি, ভেদো ৱা ভিজ্জতীতি জাতস্স পাকভেদত্তা নেতং দ্ৱযং জাযতি.

তত্থ সিযা – যথা ‘কম্মস্স কতত্তা’তি আদিনিদ্দেসেসু ‘ৰূপস্স উপচযো ৰূপস্স সন্ততী’তি ৱচনেন ‘জাতি’ জাযতীতি সম্পটিচ্ছিতং হোতি, এৱং ‘পাকো’পি পচ্চতু ‘ভেদো’পি ভিজ্জতূতি. ‘‘ন তত্থ ‘জাতি জাযতী’তি সম্পটিচ্ছিতং. যে পন ধম্মা কম্মাদীহি নিব্বত্তন্তি তেসং অভিনিব্বত্তিভাৱতো জাতিযা তপ্পচ্চযভাৱৱোহাৰো অনুমতো. ন পন পৰমত্থতো জাতি জাযতি. জাযমানস্স হি অভিনিব্বত্তিমত্তং জাতী’’তি.

তত্থ সিযা – ‘যথেৱ জাতি যেসং ধম্মানং অভিনিব্বত্তি তপ্পচ্চযভাৱৱোহাৰং অভিনিব্বত্তিৱোহাৰঞ্চ লভতি, তথা পাকভেদাপি যেসং ধম্মানং পাকভেদা তপ্পচ্চযভাৱৱোহাৰং অভিনিব্বত্তিৱোহাৰঞ্চ লভন্তু. এৱং ইদম্পি দ্ৱযং কম্মাদিসমুট্ঠানমেৱাতি ৱত্তব্বং ভৱিস্সতী’তি. ‘ন পাকভেদা তং ৱোহাৰং লভন্তি. কস্মা? জনকপচ্চযানুভাৱক্খণে অভাৱতো. জনকপচ্চযানঞ্হি উপ্পাদেতব্বধম্মস্স উপ্পাদক্খণেযেৱ আনুভাৱো, ন ততো উত্তৰি. তেহি অভিনিব্বত্তিতধম্মক্খণস্মিঞ্চ জাতি পঞ্ঞাযমানা তপ্পচ্চযভাৱৱোহাৰং অভিনিব্বত্তিৱোহাৰঞ্চ লভতি, তস্মিং খণে সব্ভাৱতো; ন ইতৰদ্ৱযং, তস্মিং খণে অভাৱতোতি নেৱেতং জাযতী’তি ৱত্তব্বং. ‘‘জৰামৰণং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০) আগতত্তা ইদম্পি দ্ৱযং জাযতীতি চে – ‘ন, পৰিযাযদেসিতত্তা. তত্থ হি পটিচ্চসমুপ্পন্নানং ধম্মানং জৰামৰণত্তা পৰিযাযেন তং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’ন্তি ৱুত্তং.

‘যদি এৱং, তযম্পেতং অজাতত্তা সসৱিসাণং ৱিয নত্থি; নিব্বানং ৱিয ৱা নিচ্চ’ন্তি চে – ন, নিস্সযপটিবদ্ধৱুত্তিতো; পথৱীআদীনঞ্হি নিস্সযানং ভাৱে জাতিআদিত্তযং পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন নত্থি. তেসঞ্চ অভাৱে ন পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন নিচ্চং. এতম্পি চ অভিনিৱেসং পটিসেধেতুং এৱ ইদং ৱুত্তং – ‘‘জৰামৰণং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০). এৱমাদীহি নযেহি তানি দ্ৱে ৰূপানি ন কেহিচি সমুট্ঠহন্তীতি ৱেদিতব্বং.

অপিচ ‘সমুট্ঠান’ন্তি এত্থ অযমঞ্ঞোপি অত্থো. তস্সাযং মাতিকা – ‘কম্মজং কম্মপচ্চযং কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, আহাৰসমুট্ঠানং আহাৰপচ্চযং আহাৰপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, উতুসমুট্ঠানং উতুপচ্চযং উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, চিত্তসমুট্ঠানং চিত্তপচ্চযং চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠান’ন্তি.

তত্থ চক্খুপসাদাদি অট্ঠৱিধং ৰূপং সদ্ধিং হদযৱত্থুনা ‘কম্মজং’ নাম. কেসমস্সু হত্থিদন্তা অস্সৱালা চমৰৱালাতি এৱমাদি ‘কম্মপচ্চযং’ নাম. চক্কৰতনং দেৱতানং উয্যানৱিমানাদীনীতি এৱমাদি ‘কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম.

আহাৰতো সমুট্ঠিতং সুদ্ধট্ঠকং ‘আহাৰসমুট্ঠানং’ নাম. কবড়ীকাৰো আহাৰো দ্ৱিন্নম্পি ৰূপসন্ততীনং পচ্চযো হোতি আহাৰসমুট্ঠানস্স চ উপাদিন্নস্স চ. আহাৰসমুট্ঠানস্স জনকো হুত্ৱা পচ্চযো হোতি, কম্মজস্স অনুপালকো হুত্ৱাতি ইদং আহাৰানুপালিতং কম্মজৰূপং ‘আহাৰপচ্চযং’ নাম. ৱিসভাগাহাৰং সেৱিত্ৱা আতপে গচ্ছন্তস্স তিলককাড়কুট্ঠাদীনি উপ্পজ্জন্তি, ইদং ‘আহাৰপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম.

উতুতো সমুট্ঠিতং সুদ্ধট্ঠকং ‘উতুসমুট্ঠানং’ নাম. তস্মিং উতু অঞ্ঞং অট্ঠকং সমুট্ঠাপেতি, ইদং ‘উতুপচ্চযং’ নাম. তস্মিম্পি উতু অঞ্ঞং অট্ঠকং সমুট্ঠাপেতি, ইদং ‘উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম. এৱং তিস্সোযেৱ সন্ততিযো ঘট্টেতুং সক্কোতি. ন ততো পৰং. ইমমত্থং অনুপাদিন্নকেনাপি দীপেতুং ৱট্টতি. উতুসমুট্ঠানো নাম ৱলাহকো. উতুপচ্চযা নাম ৱুট্ঠিধাৰা. দেৱে পন ৱুট্ঠে বীজানি ৱিৰূহন্তি, পথৱী গন্ধং মুঞ্চতি, পব্বতা নীলা খাযন্তি, সমুদ্দো ৱড্ঢতি, এতং উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম.

চিত্ততো সমুট্ঠিতং সুদ্ধট্ঠকং ‘চিত্তসমুট্ঠানং’ নাম. ‘‘পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পুৰেজাতস্স ইমস্স কাযস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.১১) ইদং ‘চিত্তপচ্চযং’ নাম. আকাসে অন্তলিক্খে হত্থিম্পি দস্সেতি, অস্সম্পি দস্সেতি, ৰথম্পি দস্সেতি, ৱিৱিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতিতী (পটি. ম. ৩.১৮) ইদং ‘চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম.

‘পৰিনিপ্ফন্ন’ন্তি পন্নৰস ৰূপানি পৰিনিপ্ফন্নানি নাম, দস অপৰিনিপ্ফন্নানি নাম. ‘যদি অপৰিনিপ্ফন্না, অসঙ্খতা নাম ভৱেয্যুং’. ‘‘তেসংযেৱ পন ৰূপানং কাযৱিকাৰো ‘কাযৱিঞ্ঞত্তি’ নাম, ৱচীৱিকাৰো ‘ৱচীৱিঞ্ঞত্তি’ নাম, ছিদ্দং ৱিৱৰং ‘আকাসধাতু’ নাম, লহুভাৱো ‘লহুতা’ নাম, মুদুভাৱো ‘মুদুতা’ নাম, কম্মঞ্ঞভাৱো ‘কম্মঞ্ঞতা’ নাম, নিব্বত্তি ‘উপচযো’ নাম, পৱত্তি ‘সন্ততি’ নাম, জীৰণাকাৰো ‘জৰতা’ নাম, হুত্ৱা অভাৱাকাৰো ‘অনিচ্চতা’ নামাতি. সব্বং পৰিনিপ্ফন্নং সঙ্খতমেৱ হোতী’’তি.

অট্ঠসালিনিযা ধম্মসঙ্গহঅট্ঠকথায

ৰূপকণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.