১০. ভূমিচালসুত্তৱণ্ণনা
৭০. দসমে নিসীদনন্তি ইধ চম্মখণ্ডং অধিপ্পেতং. উদেনং চেতিযন্তি উদেনযক্খস্স ৱসনট্ঠানে কতৱিহাৰো ৱুচ্চতি. গোতমকাদীসুপি এসেৱ নযো. ভাৱিতাতি ৱড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানং ৱিয কতা. ৱত্থুকতাতি পতিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু ৱিয কতা. অনুট্ঠিতাতি অধিট্ঠিতা. পৰিচিতাতি সমন্ততো চিতা সুৱড্ঢিতা. সুসমাৰদ্ধাতি সুট্ঠু সমাৰদ্ধা.
ইতি অনিযমেন কথেত্ৱা পুন নিযমেত্ৱা দস্সেন্তো তথাগতস্স খোতিআদিমাহ. এত্থ কপ্পন্তি আযুকপ্পং. তস্মিং তস্মিং কালে যং মনুস্সানং আযুপ্পমাণং, তং পৰিপুণ্ণং কৰোন্তো তিট্ঠেয্য. কপ্পাৱসেসং ৱাতি ‘‘অপ্পং ৱা ভিয্যো’’তি ৱুত্তৱস্সসততো অতিৰেকং ৱা. মহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘‘বুদ্ধানং অট্ঠানে গজ্জিতং নাম নত্থি, পুনপ্পুনং সমাপজ্জিত্ৱা মৰণন্তিকৱেদনং ৱিক্খম্ভেন্তো ভদ্দকপ্পমেৱ তিট্ঠেয্য. কস্মা পন ন ঠিতোতি? উপাদিন্নকসৰীৰং নাম খণ্ডিচ্চাদীহি অভিভুয্যতি, বুদ্ধা চ খণ্ডিচ্চাদিভাৱং অপ্পত্ৱা পঞ্চমে আযুকোট্ঠাসে বহুজনস্স পিযমনাপকালেযেৱ পৰিনিব্বাযন্তি. বুদ্ধানুবুদ্ধেসু চ মহাসাৱকেসু পৰিনিব্বুতেসু এককেনেৱ খাণুকেন ৱিয ঠাতব্বং হোতি দহৰসামণেৰপৰিৱাৰেন ৱা, ততো ‘অহো বুদ্ধানং পৰিসা’তি হীড়েতব্বতং আপজ্জেয্য. তস্মা ন ঠিতো’’তি. এৱং ৱুত্তেপি যো পন ৱুচ্চতি ‘‘আযুকপ্পো’’তি, ইদমেৱ অট্ঠকথায নিযামিতং.
যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তোতি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, যথা মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো অজ্ঝোত্থটচিত্তো অঞ্ঞোপি কোচি পুথুজ্জনো পটিৱিজ্ঝিতুং ন সক্কুণেয্য, এৱমেৱ নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুন্তি অত্থো. মাৰো হি যস্স সব্বেন সব্বং দ্ৱাদস ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তস্স চিত্তং পৰিযুট্ঠাতি. থেৰস্স চ চত্তাৰো ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তেনস্স মাৰো চিত্তং পৰিযুট্ঠাসি. সো পন চিত্তপৰিযুট্ঠানং কৰোন্তো কিং কৰোতীতি? ভেৰৱং ৰূপাৰম্মণং ৱা দস্সেতি, সদ্দাৰম্মণং ৱা সাৱেতি. ততো সত্তা তং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা সতিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিৱটমুখা হোন্তি, তেসং মুখেন হত্থং পৱেসেত্ৱা হদযং মদ্দতি, ততো ৱিসঞ্ঞাৱ হুত্ৱা তিট্ঠন্তি. থেৰস্স পনেস মুখে হত্থং পৱেসেতুং কিং সক্খিস্সতি, ভেৰৱাৰম্মণং পন দস্সেসি. তং দিস্ৱা থেৰো নিমিত্তোভাসং নপ্পটিৱিজ্ঝি. ভগৱা জানন্তোযেৱ কিমত্থং যাৱ ততিযং আমন্তেসীতি? পৰতো ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে ভগৱা’’তি যাচিতে ‘‘তুয্হেৱেতং দুক্কটং, তুয্হেৱেতং অপৰদ্ধ’’ন্তি দোসাৰোপনেন সো কতনুকৰণত্থং.
মাৰো পাপিমাতি এত্থ সত্তে অনত্থে নিযোজেন্তো মাৰেতীতি মাৰো. পাপিমাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সো হি পাপধম্মসমন্নাগতত্তা ‘‘পাপিমা’’তি ৱুচ্চতি. কণ্হো, অন্তকো, নমুচি, পমত্তবন্ধূতিপি তস্সেৱ নামানি. ভাসিতা খো পনেসাতি অযঞ্হি ভগৱতো সম্বোধিপত্তিযা অট্ঠমে সত্তাহে বোধিমণ্ডেযেৱ আগন্ত্ৱা ‘‘ভগৱা যদত্থং তুম্হেহি পাৰমিযো পূৰিতা, সো ৱো অত্থো অনুপ্পত্তো, পটিৱিদ্ধং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, কিং তে লোকৱিচাৰণেনা’’তি ৱত্ৱা যথা অজ্জ, এৱমেৱ ‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে ভগৱা’’তি যাচি. ভগৱা চস্স ‘‘ন তাৱাহ’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা পটিক্খিপি. তং সন্ধায – ‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে’’তিআদিমাহ.
তত্থ ৱিযত্তাতি মগ্গৱসেন ব্যত্তা, তথেৱ ৱিনীতা, তথা ৱিসাৰদা. বহুস্সুতাতি তেপিটকৱসেন বহু সুতং এতেসন্তি বহুস্সুতা. তমেৱ ধম্মং ধাৰেন্তীতি ধম্মধৰা. অথ ৱা পৰিযত্তিবহুস্সুতা চেৱ পটিৱেধবহুস্সুতা চ. পৰিযত্তিপটিৱেধধম্মানংযেৱ ধাৰণতো ধম্মধৰাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নাতি অৰিযধম্মস্স অনুধম্মভূতং ৱিপস্সনাধম্মং পটিপন্না. সামীচিপ্পটিপন্নাতি অনুচ্ছৱিকপটিপদং পটিপন্না. অনুধম্মচাৰিনোতি অনুধম্মং চৰণসীলা. সকং আচৰিযকন্তি অত্তনো আচৰিযৱাদং. আচিক্খিস্সন্তীতিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. সহধম্মেনাতি সহেতুকেন সকাৰণেন ৱচনেন. সপ্পাটিহাৰিযন্তি যাৱ নিয্যানিকং কত্ৱা ধম্মং দেসেস্সন্তি.
ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খাত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং. ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং ঝানস্সাদৱসেন. ফীতন্তি ৱুদ্ধিপত্তং সব্বপালিফুল্লং ৱিয অভিঞ্ঞাসম্পত্তিৱসেন. ৱিত্থাৰিকন্তি ৱিত্থতং তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে পতিট্ঠিতৱসেন. বাহুজঞ্ঞন্তি বহূহি ঞাতং পটিৱিদ্ধং মহাজনাভিসমযৱসেন. পুথুভূতন্তি সব্বাকাৰেন পুথুলভাৱপ্পত্তং. কথং? যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি, যত্তকা ৱিঞ্ঞুজাতিকা দেৱা চেৱ মনুস্সা চ অত্থি, সব্বেহি সুট্ঠু পকাসিতন্তি অত্থো. অপ্পোস্সুক্কোতি নিৰালযো. ত্ৱঞ্হি পাপিম অট্ঠমসত্তাহতো পট্ঠায ‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো’’তি ৱিৰৱন্তো আহিণ্ডিত্থ. অজ্জ দানি পট্ঠায ৱিগতুস্সাহো হোহি, মা ময্হং পৰিনিব্বানত্থং ৱাযামং কৰোহীতি ৱদতি.
সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজ্জীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা আযুসঙ্খাৰং ৱিস্সজ্জি পজহি. তত্থ ন ভগৱা হত্থেন লেড্ডুং ৱিয আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি, তেমাসমত্তমেৱ পন ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো পৰং ন সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ওস্সজী’’তি. উস্সজীতিপি পাঠো. মহাভূমিচালোতি মহন্তো পথৱীকম্পো. তদা কিৰ দসসহস্সী লোকধাতু কম্পিত্থ. ভিংসনকোতি ভযজনকো. দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসূতি দেৱভেৰিযো ফলিংসু, দেৱো সুক্খগজ্জিতং গজ্জি, অকালৱিজ্জুলতা নিচ্ছৰিংসু, খণিকৱস্সং ৱস্সীতি ৱুত্তং হোতি.
উদানং উদানেসীতি কস্মা উদানেসি? কোচি নাম ৱদেয্য ‘‘ভগৱা পচ্ছতো পচ্ছতো অনুবন্ধিত্ৱা ‘পৰিনিব্বাতু, ভন্তে’তি উপদ্দুতো ভযেন আযুসঙ্খাৰং ৱিস্সজ্জেসী’’তি, তস্সোকাসো মা হোতু, ভীতস্স হি উদানং নাম নত্থীতি পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেসি.
তত্থ সব্বেসং সোণসিঙ্গালাদীনম্পি পচ্চক্খভাৱতো তুলিতং পৰিচ্ছিন্নন্তি তুলং. কিং তং? কামাৱচৰকম্মং. ন তুলং, ন ৱা তুলং সদিসমস্স অঞ্ঞং লোকিযং কম্মং অত্থীতি অতুলং. কিং তং? মহগ্গতকম্মং. অথ ৱা কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং তুলং, অৰূপাৱচৰং অতুলং. অপ্পৱিপাকং ৱা তুলং, বহুৱিপাকং অতুলং. সম্ভৱন্তি সম্ভৱহেতুভূতং, ৰাসিকাৰকং পিণ্ডকাৰকন্তি অত্থো. ভৱসঙ্খাৰন্তি পুনব্ভৱসঙ্খাৰণকং. অৱস্সজীতি ৱিস্সজ্জেসি. মুনীতি বুদ্ধমুনি. অজ্ঝত্তৰতোতি নিযকজ্ঝত্তৰতো. সমাহিতোতি উপচাৰপ্পনাসমাধিৱসেন সমাহিতো. অভিন্দি কৱচমিৱাতি কৱচং ৱিয অভিন্দি. অত্তসম্ভৱন্তি অত্তনি সঞ্জাতং কিলেসং. ইদং ৱুত্তং হোতি – সৱিপাকট্ঠেন সম্ভৱং, ভৱাভিসঙ্খৰণট্ঠেন ভৱসঙ্খাৰন্তি চ লদ্ধনামং তুলাতুলসঙ্খাতং লোকিযকম্মঞ্চ ওস্সজি, সঙ্গামসীসে মহাযোধো কৱচং ৱিয অত্তসম্ভৱং কিলেসঞ্চ অজ্ঝত্তৰতো হুত্ৱা সমাহিতো হুত্ৱা অভিন্দীতি.
অথ ৱা তুলন্তি তুলেন্তো তীৰেন্তো. অতুলঞ্চ সম্ভৱন্তি নিব্বানঞ্চেৱ সম্ভৱঞ্চ. ভৱসঙ্খাৰন্তি ভৱগামিকম্মং. অৱস্সজি মুনীতি ‘‘পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা, পঞ্চন্নং খন্ধানং নিৰোধো নিব্বানং নিচ্চ’’ন্তিআদিনা (পটি. ম. ৩.৩৭-৩৮) নযেন তুলযন্তো বুদ্ধমুনি ভৱে আদীনৱং, নিব্বানে চ আনিসংসং দিস্ৱা তং খন্ধানং মূলভূতং ভৱসঙ্খাৰং কম্মং ‘‘কম্মক্খযায সংৱত্ততী’’তি (ম. নি. ২.৮১; অ. নি. ৪.২৩২-২৩৩) এৱং ৱুত্তেন কম্মক্খযকৰেন অৰিযমগ্গেন অৱস্সজি. কথং? অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো, অভিন্দি কৱচমিৱত্তসম্ভৱং. সো হি ৱিপস্সনাৱসেন অজ্ঝত্তৰতো, সমথৱসেন সমাহিতোতি এৱং পুব্বভাগতো পট্ঠায সমথৱিপস্সনাবলেন কৱচমিৱ অত্তভাৱং পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠিতং, অত্তনি সম্ভৱত্তা ‘‘অত্তসম্ভৱ’’ন্তি লদ্ধনামং সব্বকিলেসজালং অভিন্দি. কিলেসাভাৱেন চ কতং কম্মং অপ্পটিসন্ধিকত্তা অৱস্সট্ঠং নাম হোতীতি এৱং কিলেসপ্পহানেন কম্মং পজহি. পহীনকিলেসস্স চ ভযং নাম নত্থি, তস্মা অভীতোৱ আযুসঙ্খাৰং ওস্সজ্জি, অভীতভাৱঞাপনত্থঞ্চ উদানং উদানেসীতি ৱেদিতব্বো.
যং মহাৱাতাতি যেন সমযেন যস্মিং ৱা সমযে মহাৱাতা. ৱাযন্তীতি উপক্খেপকৱাতা নাম উট্ঠহন্তি, তে ৱাযন্তা সট্ঠিসহস্সাধিকনৱযোজনসতসহস্সবহলং উদকসন্ধাৰকৱাতং উপচ্ছিন্দন্তি, ততো আকাসে উদকং ভস্সতি, তস্মিং ভস্সন্তে পথৱী ভস্সতি, পুন ৱাতো অত্তনো বলেন অন্তোধম্মকৰণে ৱিয উদকং আবন্ধিত্ৱা গণ্হাতি, ততো উদকং উগ্গচ্ছতি, তস্মিং উগ্গচ্ছন্তে পথৱী উগ্গচ্ছতি. এৱং উদকং কম্পিতং পথৱিং কম্পেতি. এতঞ্চ কম্পনং যাৱজ্জকালাপি হোতিযেৱ, বহুভাৱেন পন ওগচ্ছনুগ্গচ্ছনং ন পঞ্ঞাযতি.
মহিদ্ধিকা মহানুভাৱাতি ইজ্ঝনস্স মহন্ততায মহিদ্ধিকা, অনুভৱিতব্বস্স মহন্ততায মহানুভাৱা. পৰিত্তাতি দুব্বলা. অপ্পমাণাতি বলৱা. সো ইমং পথৱিং কম্পেতীতি সো ইদ্ধিং নিব্বত্তেত্ৱা সংৱেজেন্তো মহামোগ্গল্লানো ৱিয, ৱীমংসন্তো ৱা মহানাগত্থেৰস্স ভাগিনেয্যো সঙ্ঘৰক্খিতসামণেৰো ৱিয পথৱিং কম্পেতি. সঙ্কম্পেতীতি সমন্ততো কম্পেতি. সম্পকম্পেতীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ইতি ইমেসু অট্ঠসু পথৱিকম্পেসু পঠমো ধাতুকোপেন, দুতিযো ইদ্ধানুভাৱেন, ততিযচতুত্থা পুঞ্ঞতেজেন, পঞ্চমো ঞাণতেজেন, ছট্ঠো সাধুকাৰদানৱসেন, সত্তমো কাৰুঞ্ঞসভাৱেন, অট্ঠমো আৰোদনেন. মাতুকুচ্ছিং ওক্কমন্তে চ ততো নিক্খমন্তে চ মহাসত্তে তস্স পুঞ্ঞতেজেন পথৱী অকম্পিত্থ, অভিসম্বোধিযং ঞাণতেজাভিহতা হুত্ৱা অকম্পিত্থ, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে সাধুকাৰভাৱসণ্ঠিতা সাধুকাৰং দদমানা অকম্পিত্থ, আযুসঙ্খাৰওস্সজ্জনে কাৰুঞ্ঞসভাৱসণ্ঠিতা চিত্তসঙ্খোভং অসহমানা অকম্পিত্থ, পৰিনিব্বানে আৰোদনৱেগতুন্না হুত্ৱা অকম্পিত্থ. অযং পনত্থো পথৱিদেৱতায ৱসেন ৱেদিতব্বো. মহাভূতপথৱিযা পনেতং নত্থি অচেতনত্তা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
ভূমিচালৱগ্গো সত্তমো.