(৬) ১. গোতমীৱগ্গো

১. গোতমীসুত্তৱণ্ণনা

৫১. ছট্ঠস্স পঠমে সক্কেসু ৱিহৰতীতি পঠমগমনেন গন্ত্ৱা ৱিহৰতি. মহাপজাপতীতি পুত্তপজায চেৱ ধীতুপজায চ মহন্তত্তা এৱংলদ্ধনামা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি ভগৱা কপিলপুৰং গন্ত্ৱা পঠমমেৱ নন্দং পব্বাজেসি, সত্তমে দিৱসে ৰাহুলকুমাৰং. চুম্বটককলহে (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩১; সং. নি. অট্ঠ. ১.১.৩৭) পন উভযনগৰৱাসিকেসু যুদ্ধত্থায নিক্খন্তেসু সত্থা গন্ত্ৱা তে ৰাজানো সঞ্ঞাপেত্ৱা অত্তদণ্ডসুত্তং (সু. নি. ৯৪১ আদযো; মহানি. ১৭০ আদযো) কথেসি. ৰাজানো পসীদিত্ৱা অড্ঢতিযসতে অড্ঢতিযসতে কুমাৰে অদংসু, তানি পঞ্চ কুমাৰসতানি সত্থু সন্তিকে পব্বজিংসু, অথ নেসং পজাপতিযো সাসনং পেসেত্ৱা অনভিৰতিং উপ্পাদযিংসু. সত্থা তেসং অনভিৰতিযা উপ্পন্নভাৱং ঞত্ৱা তে পঞ্চসতে দহৰভিক্খূ কুণালদহং নেত্ৱা অত্তনো কুণালকালে নিসিন্নপুব্বে পাসাণতলে নিসীদিত্ৱা কুণালজাতককথায (জা. ২.২১.কুণালজাতক) তেসং অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা সব্বেপি তে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি, পুন মহাৱনং আনেত্ৱা অৰহত্তফলেতি. তেসং চিত্তজাননত্থং পুনপি পজাপতিযো সাসনং পহিণিংসু. তে ‘‘অভব্বা মযং ঘৰাৱাসস্সা’’তি পটিসাসনং পহিণিংসু. তা ‘‘ন দানি অম্হাকং ঘৰং গন্তুং যুত্তং, মহাপজাপতিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিস্সামা’’তি পঞ্চসতাপি মহাপজাপতিং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অয্যে, অম্হাকং পব্বজ্জং অনুজানাপেথা’’তি আহংসু. মহাপজাপতী তা ইত্থিযো গহেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা ৰঞ্ঞো পৰিনিব্বুতকালে উপসঙ্কমীতিপি ৱদন্তিযেৱ.

অলং গোতমি, মা তে ৰুচ্চীতি কস্মা পটিক্খিপি, ননু সব্বেসম্পি বুদ্ধানং চতস্সো পৰিসা হোন্তীতি? কামং হোন্তি, কিলমেত্ৱা পন অনেকৱাৰং যাচিতে অনুঞ্ঞাতং পব্বজ্জং ‘‘দুক্খেন লদ্ধা’’তি সম্মা পৰিপালেস্সন্তীতি গৰুং কত্ৱা অনুঞ্ঞাতুকামো পটিক্খিপি. পক্কামীতি পুন কপিলপুৰমেৱ পাৱিসি. যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱাতি বোধনেয্যসত্তানং উপনিস্সযং ওলোকেন্তো যথাজ্ঝাসযনে ৱিহৰিত্ৱা. চাৰিকং পক্কামীতি মহাজনসঙ্গহং কৰোন্তো উত্তমায বুদ্ধসিৰিযা অনোপমেন বুদ্ধৱিলাসেন অতুৰিতচাৰিকং পক্কামি.

সম্বহুলাহি সাকিযানীহি সদ্ধিন্তি অন্তোনিৱেসনম্হিযেৱ দসবলং উদ্দিস্স পব্বজ্জাৱেসং গহেত্ৱা পঞ্চসতা সাকিযানিযো পব্বজ্জাৱেসংযেৱ গাহাপেত্ৱা সব্বাহিপি তাহি সম্বহুলাহি সাকিযানীহি সদ্ধিং. চাৰিকং পক্কামীতি গমনং অভিনীহৰি. গমনাভিনীহৰণকালে পন তা সুখুমালা ৰাজিত্থিযো পদসা গন্তুং ন সক্খিস্সন্তীতি সাকিযকোলিযৰাজানো সোৱণ্ণসিৱিকাযো উপট্ঠাপযিংসু. তা পন ‘‘যানে আৰুয্হ গচ্ছন্তীতি সত্থৰি অগাৰৱো কতো হোতী’’তি একপণ্ণাসযোজনিকং পদসাৱ পটিপজ্জিংসু. ৰাজানোপি পুৰতো চ পচ্ছতো চ আৰক্খং সংৱিদহাপেত্ৱা তণ্ডুলসপ্পিতেলাদীনং সকটানি পূৰাপেত্ৱা ‘‘গতট্ঠানে গতট্ঠানে আহাৰং পটিযাদেথা’’তি পুৰিসে পেসযিংসু. সূনেহি পাদেহীতি তাসঞ্হি সুখুমালত্তা পাদেসু একো ফোটো উট্ঠেতি, একো ভিজ্জতি. উভো পাদা কতকট্ঠিসম্পৰিকিণ্ণা ৱিয হুত্ৱা উদ্ধুমাতা জাতা. তেন ৱুত্তং – ‘‘সূনেহি পাদেহী’’তি. বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকেতি দ্ৱাৰকোট্ঠকতো বহি. কস্মা পনেৱং ঠিতাতি? এৱং কিৰস্সা অহোসি – ‘‘অহং তথাগতেন অননুঞ্ঞাতা সযমেৱ পব্বজ্জাৱেসং অগ্গহেসিং, এৱং গহিতভাৱো চ পন মে সকলজম্বুদীপে পাকটো জাতো. সচে সত্থা পব্বজ্জং অনুজানাতি, ইচ্চেতং কুসলং. সচে পন নানুজানিস্সতি, মহতী গৰহা ভৱিস্সতী’’তি ৱিহাৰং পৱিসিতুং অসক্কোন্তী ৰোদমানাৱ অট্ঠাসি.

কিং নু ত্ৱং গোতমীতি কিং নু ৰাজকুলানং ৱিপত্তি উপ্পন্না, কেন ত্ৱং কাৰণেন এৱং ৱিৱণ্ণভাৱং পত্তা, সূনেহি পাদেহি…পে… ঠিতাতি. অঞ্ঞেনপি পৰিযাযেনাতি অঞ্ঞেনপি কাৰণেন. বহুকাৰা, ভন্তেতিআদিনা তস্সা গুণং কথেত্ৱা পুন পব্বজ্জং যাচন্তো এৱমাহ. সত্থাপি ‘‘ইত্থিযো নাম পৰিত্তপঞ্ঞা, একযাচিতমত্তেন পব্বজ্জায অনুঞ্ঞাতায ন মম সাসনং গৰুং কত্ৱা গণ্হিস্সন্তী’’তি তিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ইদানি গৰুং কত্ৱা গাহাপেতুকামতায সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী অট্ঠ গৰুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৱ’স্সা হোতু উপসম্পদাতিআদিমাহ. তত্থ সাৱস্সাতি সা এৱ অস্সা পব্বজ্জাপি উপসম্পদাপি হোতু.

তদহূপসম্পন্নস্সাতি তংদিৱসং উপসম্পন্নস্স. অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বন্তি ওমানাতিমানে অকত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন অভিৱাদনং, আসনা পচ্চুট্ঠায পচ্চুগ্গমনৱসেন পচ্চুট্ঠানং, দসনখে সমোধানেত্ৱা অঞ্জলিকম্মং, আসনপঞ্ঞাপনবীজনাদিকং অনুচ্ছৱিককম্মসঙ্খাতং সামীচিকম্মঞ্চ কতব্বং. অভিক্খুকে আৱাসেতি যত্থ ৱসন্তিযা অনন্তৰাযেন ওৱাদত্থায উপসঙ্কমনট্ঠানে ওৱাদদাযকো আচৰিযো নত্থি, অযং অভিক্খুকো আৱাসো নাম. এৱৰূপে আৱাসে ৱস্সং ন উপগন্তব্বং. অন্ৱড্ঢমাসন্তি অনুপোসথিকং. ওৱাদূপসঙ্কমনন্তি ওৱাদত্থায উপসঙ্কমনং. দিট্ঠেনাতি চক্খুনা দিট্ঠেন. সুতেনাতি সোতেন সুতেন. পৰিসঙ্কাযাতি দিট্ঠসুতৱসেন পৰিসঙ্কিতেন. গৰুধম্মন্তি গৰুকং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিং. পক্খমানত্তন্তি অনূনানি পন্নৰস দিৱসানি মানত্তং. ছসু ধম্মেসূতি ৱিকালভোজনচ্ছট্ঠেসু সিক্খাপদেসু. সিক্খিতসিক্খাযাতি একসিক্খম্পি অখণ্ডং কত্ৱা পূৰিতসিক্খায. অক্কোসিতব্বো পৰিভাসিতব্বোতি দসন্নং অক্কোসৱত্থূনং অঞ্ঞতৰেন অক্কোসৱত্থুনা ন অক্কোসিতব্বো, ভযূপদংসনায যায কাযচি পৰিভাসায ন পৰিভাসিতব্বো.

ওৱটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৱচনপথোতি ওৱাদানুসাসনধম্মকথাসঙ্খাতো ৱচনপথো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ওৱৰিতো পিহিতো, ন ভিক্খুনিযা কোচি ভিক্খু ওৱদিতব্বো অনুসাসিতব্বো ৱা ‘‘ভন্তে, পোৰাণকত্থেৰা ইদং চীৱৰৱত্তং পূৰযিংসূ’’তি এৱং পন পৱেণিৱসেন কথেতুং ৱট্টতি. অনোৱটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৱচনপথোতি ভিক্খূনং পন ভিক্খুনীসু ৱচনপথো অনিৱাৰিতো, যথাৰুচি ওৱদিতুং অনুসাসিতুং ধম্মকথং কথেতুন্তি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেসা গৰুধম্মকথা সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায (পাচি. অট্ঠ. ১৪৮) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

ইমে পন অট্ঠ গৰুধম্মে সত্থু সন্তিকে উগ্গহেত্ৱা থেৰেন অত্তনো আৰোচিযমানে সুত্ৱাৱ মহাপজাপতিযা তাৱ মহন্তং দোমনস্সং খণেন পটিপ্পস্সম্ভি, অনোতত্তদহতো আভতেন সীতুদকস্স ঘটসতেন মত্থকে পৰিসিত্তা ৱিয ৱিগতপৰিড়াহা অত্তমনা হুত্ৱা গৰুধম্মপটিগ্গহণেন উপ্পন্নপীতিপামোজ্জং আৱিকৰোন্তী সেয্যথাপি, ভন্তেতিআদিকং উদানং উদানেসি.

কুম্ভত্থেনকেহীতি কুম্ভে দীপং জালেত্ৱা তেন আলোকেন পৰঘৰে ভণ্ডং ৱিচিনিত্ৱা থেনকচোৰেহি. সেতট্ঠিকা নাম ৰোগজাতীতি একো পাণকো নাড়মজ্ঝগতং কণ্ডং ৱিজ্ঝতি, যেন ৱিদ্ধা কণ্ডা নিক্খন্তম্পি সালিসীসং খীৰং গহেতুং ন সক্কোতি. মঞ্জিট্ঠিকা নাম ৰোগজাতীতি উচ্ছূনং অন্তোৰত্তভাৱো.

মহতো তড়াকস্স পটিকচ্চেৱ আড়িন্তি ইমিনা পন এতমত্থং দস্সেতি – যথা মহতো তড়াকস্স পাড়িযা অবদ্ধাযপি কিঞ্চি উদকং তিট্ঠতেৱ, পঠমমেৱ বদ্ধায পন যং অবদ্ধপচ্চযা ন তিট্ঠেয্য, তম্পি তিট্ঠেয্য, এৱমেৱ যে ইমে অনুপ্পন্নে ৱত্থুস্মিং পটিকচ্চেৱ অনতিক্কমনত্থায গৰুধম্মা পঞ্ঞত্তা, তেসু অপঞ্ঞত্তেসু মাতুগামস্স পব্বজিতত্তা পঞ্চ ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য. পটিকচ্চেৱ পঞ্ঞত্তত্তা পন অপৰানিপি পঞ্চ ৱস্সসতানি ঠস্সতীতি এৱং পঠমং ৱুত্তৱস্সসহস্সমেৱ ঠস্সতি. ৱস্সসহস্সন্তি চেতং পটিসম্ভিদাপভেদপ্পত্তখীণাসৱানং ৱসেনেৱ ৱুত্তং, ততো পন উত্তৰিপি সুক্খৱিপস্সকখীণাসৱৱসেন ৱস্সসহস্সং, অনাগামিৱসেন ৱস্সসহস্সং, সকদাগামিৱসেন ৱস্সসহস্সং, সোতাপন্নৱসেন ৱস্সসহস্সন্তি এৱং পঞ্চৱস্সসহস্সানি পটিৱেধসদ্ধম্মো ঠস্সতি. পৰিযত্তিধম্মোপি তানিযেৱ. ন হি পৰিযত্তিযা অসতি পটিৱেধো অত্থি, নাপি পৰিযত্তিযা সতি পটিৱেধো ন হোতি. লিঙ্গং পন পৰিযত্তিযা অন্তৰহিতাযপি চিৰং পৱত্তিস্সতীতি.

২. ওৱাদসুত্তৱণ্ণনা

৫২. দুতিযে বহুস্সুতোতি ইধ সকলস্সপি বুদ্ধৱচনস্স ৱসেন বহুস্সুতভাৱো ৱেদিতব্বো. গৰুধম্মন্তি কাযসংসগ্গং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ভিক্খুনোৱাদকৱিনিচ্ছযো পন সমন্তপাসাদিকায (পাচি. অট্ঠ. ১৪৪ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

৩. সংখিত্তসুত্তৱণ্ণনা

৫৩. ততিযে সৰাগাযাতি সৰাগত্থায. ৱিৰাগাযাতি ৱিৰজ্জনত্থায. সংযোগাযাতি ৱট্টে সংযোগত্থায. ৱিসংযোগাযাতি ৱট্টে ৱিসংযোগভাৱত্থায. আচযাযাতি ৱট্টস্স ৱড্ঢনত্থায. নো অপচযাযাতি ন ৱট্টৱিদ্ধংসনত্থায. দুব্ভৰতাযাতি দুপ্পোসনত্থায. নো সুভৰতাযাতি ন সুখপোসনত্থায. ইমস্মিং সুত্তে পঠমৱাৰেন ৱট্টং কথিতং, দুতিযৱাৰেন ৱিৱট্টং কথিতং. ইমিনা চ পন ওৱাদেন গোতমী অৰহত্তং পত্তাতি.

৪. দীঘজাণুসুত্তৱণ্ণনা

৫৪. চতুত্থে ব্যগ্ঘপজ্জাতি ইদমস্স পৱেণি নাম ৱসেন আলপনং. তস্স হি পুব্বপুৰিসা ব্যগ্ঘপথে জাতাতি তস্মিং কুলে মনুস্সা ব্যগ্ঘপজ্জাতি ৱুচ্চন্তি. ইস্সত্থেনাতি ইস্সাসকম্মেন. তত্ৰুপাযাযাতি ‘‘ইমস্মিং কালে ইদং নাম কাতুং ৱট্টতী’’তি জাননে উপাযভূতায. ৱুদ্ধসীলিনোতি ৱড্ঢিতসীলা ৱুদ্ধসমাচাৰা. আযন্তি আগমনং. নাচ্চোগাড়্হন্তি নাতিমহন্তং. নাতিহীনন্তি নাতিকসিৰং. পৰিযাদাযাতি গহেত্ৱা খেপেত্ৱা. তত্থ যস্স ৱযতো দিগুণো আযো, তস্স ৱযো আযং পৰিযাদাতুং ন সক্কোতি.

‘‘চতুধা ৱিভজে ভোগে, পণ্ডিতো ঘৰমাৱসং;

একেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, দ্ৱীহি কম্মং পযোজযে;

চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্য, আপদাসু ভৱিস্সতী’’তি. (দী. নি. ৩.২৬৫) –

এৱং পটিপজ্জতো পন ৱযো আযং পৰিযাদাতুং ন সক্কোতিযেৱ.

উদুম্বৰখাদীৱাতি যথা উদুম্বৰানি খাদিতুকামেন পক্কে উদুম্বৰৰুক্খে চালিতে একপ্পহাৰেনেৱ বহূনি ফলানি পতন্তি, সো খাদিতব্বযুত্তকানি খাদিত্ৱা ইতৰানি বহুতৰানি পহায গচ্ছতি, এৱমেৱং যো আযতো ৱযং বহুতৰং কত্ৱা ৱিপ্পকিৰন্তো ভোগে পৰিভুঞ্জতি, সো ‘‘উদুম্বৰখাদিকংৱাযং কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’’তি ৱুচ্চতি. অজেট্ঠমৰণন্তি অনাযকমৰণং. সমং জীৱিকং কপ্পেতীতি সম্মা জীৱিকং কপ্পেতি. সমজীৱিতাতি সমজীৱিতায জীৱিতা. অপাযমুখানীতি ৱিনাসস্স ঠানানি.

উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসূতি কম্মকৰণট্ঠানেসু উট্ঠানৱীৰিযসম্পন্নো. ৱিধানৱাতি ৱিদহনসম্পন্নো. সোত্থানং সম্পৰাযিকন্তি সোত্থিভূতং সম্পৰাযিকং. সচ্চনামেনাতি বুদ্ধত্তাযেৱ বুদ্ধোতি এৱং অৱিতথনামেন. চাগো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি চাগো চ সেসপুঞ্ঞঞ্চ পৱড্ঢতি. ইমস্মিং সুত্তে সদ্ধাদযো মিস্সকা কথিতা. পঞ্চমং উত্তানমেৱ.

৬. ভযসুত্তৱণ্ণনা

৫৬. ছট্ঠে গব্ভোতি গব্ভৱাসো. দিট্ঠধম্মিকাপীতি সন্দিট্ঠিকা গব্ভৱাসসদিসা পুনপি মনুস্সগব্ভা. সম্পৰাযিকাপীতি ঠপেত্ৱা মনুস্সগব্ভে সেসগব্ভা. উভযং এতে কামা পৱুচ্চন্তীতি ভযঞ্চ দুক্খঞ্চ, ভযঞ্চ ৰোগো চ, ভযঞ্চ গণ্ডো চ, ভযঞ্চ সল্লঞ্চ, ভযঞ্চ সঙ্গো চ, ভযঞ্চ পঙ্কো চ, ভযঞ্চ গব্ভো চাতি এৱং উভযং এতে কামা পৱুচ্চন্তি. সাতৰূপেনাতি কামসুখেন. পলিপথন্তি ৱট্টপলিপথং. অতিক্কম্মাতি ইমস্মিং ঠানে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অস্স ভিক্খুনো অৰহত্তপ্পত্তভাৱো গহিতো. এৱৰূপং পজং জাতিজৰূপেতং তীসু ভৱেসু ফন্দমানং অৱেক্খতীতি সুত্তে ৱট্টং কথেত্ৱা গাথাসু ৱিৱট্টং কথিতন্তি. সত্তমট্ঠমানি উত্তানত্থানেৱ.

৯-১০. পুগ্গলসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

৫৯-৬০. নৱমে উজুভূতোতি কাযৱঙ্কাদীনং অভাৱেন উজুকো. পঞ্ঞাসীলসমাহিতোতি পঞ্ঞায চ সীলেন চ সমন্নাগতো. যজমানানন্তি দানং দদন্তানং. পুঞ্ঞপেক্খানন্তি পুঞ্ঞং ওলোকেন্তানং গৱেসন্তানং. ওপধিকন্তি উপধিৱিপাকং, ওপধিভূতং ঠানং অপ্পমাণং. দসমে সমুক্কট্ঠোতি উক্কট্ঠো উত্তমো. সত্তানন্তি সব্বসত্তানং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

গোতমীৱগ্গো ছট্ঠো.