১. সাৰন্দদসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে সাৰন্দদে চেতিযেতি এৱংনামকে ৱিহাৰে. অনুপ্পন্নে কিৰ তথাগতে তত্থ সাৰন্দদস্স যক্খস্স নিৱাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি, অথেত্থ ভগৱতো ৱিহাৰং কাৰেসুং. সো সাৰন্দদচেতিযংত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. যাৱকীৱঞ্চাতি যত্তকং কালং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৱসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তৰন্তৰা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৱ. সন্নিপাতবহুলাতি ‘‘হিয্যোপি পুৰিমদিৱসম্পি সন্নিপতম্হ, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতামা’’তি ৱোসানমনাপজ্জনেন সন্নিপাতবহুলা. ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানীতি অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকগামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোৰা পৰিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি. চোৰাপি ‘‘পমত্তা ৰাজানো’’তি ঞত্ৱা গামনিগমাদীনি পহৰন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰোন্তি. চোৰাপি ‘‘অপ্পমত্তা ৰাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানী’’তি.

সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেৰিযা নিগ্গতায ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি মঙ্গলং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেৰিসদ্দং পন সুত্ৱাৱ ভুঞ্জমানাপি অলঙ্কুৰুমানাপি ৱত্থানি নিৱাসযমানাপি অদ্ধভুত্তা অদ্ধালঙ্কতা ৱত্থং নিৱাসেন্তাৱ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতোৱ অৱুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একতো ৱুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে গামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, চোৰা ৱা পৰিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৱা ‘‘কো গন্ত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং পঠমং অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা পুত্তভাতৰো পেসেত্ৱা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি আগন্তুকৰাজানং ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৱত্ৱা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি একস্স মঙ্গলে ৱা ৰোগে ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৱং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তি নাম.

অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৱা বলিং ৱা দণ্ডং ৱা আহৰাপেন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম. পোৰাণপৱেণিযা আগতমেৱ পন অনাহৰাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোৰোতি গহেত্ৱা দস্সিতে অৱিচিনিত্ৱা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তা পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তানং অভিনৱসুঙ্কাদিপীড়িতা মনুস্সা ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কে ইমেসং ৱিজিতে ৱসিস্সন্তী’’তি পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পৰিহাযতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং অলভমানা থামবলেন পৰিহাযন্তি. তে নেৱ যুদ্ধক্খমা হোন্তি ন পাৰিচৰিযক্খমা. পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায অৱত্তন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতৰং ভাতৰং অচোৰংযেৱ চোৰোতি কত্ৱা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৱা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তানং পন ‘‘পৱেণিআগতংযেৱ ৰাজানো কৰোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৱাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৱড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৱ পাৰিচৰিযক্খমা চ হোন্তি. পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি. ‘‘ৰাজানো পোৰাণপৱেণিযা কৰোন্তি, অট্টকুলিকসেনাপতিউপৰাজূহি পৰিক্খিতং সযম্পি পৰিক্খিপিত্ৱা পৱেণিপোত্থকং ৱাচাপেত্ৱা অনুচ্ছৱিকমেৱ দণ্ডং পৱত্তযন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৱ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে কৰোন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি.

সক্কৰিস্সন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কাৰং কৰোন্তা সুন্দৰমেৱ কৰিস্সন্তি. গৰুং কৰিস্সন্তীতি গৰুভাৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা কৰিস্সন্তি. মানেস্সন্তীতি মনেন পিযাযিস্সন্তি. পূজেস্সন্তীতি পচ্চযপূজায পূজেস্সন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি দিৱসস্স দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং গন্ত্ৱা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. তত্থ যে এৱং মহল্লকানং ৰাজূনং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায ৱা নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৱিস্সট্ঠা অনোৱদিযমানা কীড়াপসুতা ৰজ্জতো পৰিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকৰাজানো ‘‘ইদং কাতব্বং ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোৰাণপৱেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৱাপি ‘‘এৱং পৱিসিতব্বং, এৱং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৱদিযমানা যথাওৱাদং পটিপজ্জমানা সক্কোন্তি ৰজ্জপৱেণিং সন্ধাৰেতুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা’’তি.

কুলিত্থিযোতি কুলঘৰণিযো. কুলকুমাৰিযোতি অনিৱিদ্ধা তাসং ধীতৰো. ওকস্সাতি ৱা পসয্হাতি ৱা পসয্হাকাৰস্সেৱেতং নামং. ওকাসাতিপি পঠন্তি. তত্থ ওকস্সাতি অৱকসিত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা. পসয্হাতি অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱাতি অযং ৱচনত্থো. এৱঞ্হি কৰোন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তভাতৰোপি, খেড়সিঙ্ঘানিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৱা সংৱড্ঢিতা ধীতৰোপি ইমে বলক্কাৰেন গহেত্ৱা অত্তনো ঘৰে ৱাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. এৱং অকৰোন্তানং পন ৱিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি কৰোন্তা ৰাজকোসং ৱড্ঢেন্তি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানীতি ৱজ্জিৰাজূনং ৱজ্জিৰট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তৰানীতি অন্তোনগৰে ঠিতানি. বাহিৰানীতি বহিনগৰে ঠিতানি. দিন্নপুব্বং কতপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নঞ্চ কতঞ্চ. নো পৰিহাপেস্সন্তীতি অহাপেত্ৱা যথাপৱত্তমেৱ কৰিস্সন্তি. ধম্মিকং বলিং পৰিহাপেন্তানঞ্হি দেৱতা আৰক্খং সুসংৱিহিতং ন কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং ৱড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপৰিহাপেন্তানং পন আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং হৰন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তীতি এত্থ ৰক্খা এৱ যথা অনিচ্ছিতং নাগচ্ছতি, এৱং আৱৰণতো আৱৰণং. যথা ইচ্ছিতং ন নস্সতি, এৱং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খনং পব্বজিতানং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৱিহাৰস্স উপৱনে ৰুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৱাজিকা ৱাজং ন কৰোন্তি, পোক্খৰণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৱং কৰণং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম. কিন্তীতি কেন নু খো কাৰণেন.

তত্থ যে অনাগতানং অৰহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোন্তি, গন্ত্ৱা ন পস্সন্তি, পটিসন্থাৰং ন কৰোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহন্তি. অথ নেসং অৱণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকো নাম ৰাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোতি…পে… নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহতী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা তস্স নগৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তাপি নগৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অৰহন্তানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানং পন ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱ চিন্তেত্ৱা আগতম্হা, ইমেসং পন ৰাজূনং ইমিনা নীহাৰেন কে ৱসিস্সন্তী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু আগতেসু দুক্খং ৱিহৰন্তেসু সো দোসো পব্বজিতানং অনাৱাসো হোতি. ততো দেৱতাৰক্খা ন হোতি, দেৱতাৰক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি, অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি. সীলৱন্তানং দস্সনপঞ্হপুচ্ছনাদিৱত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৱিপৰিযাযেন যথাৱুত্তকণ্হপক্খৱিপৰীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৱো হোতীতি এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.