.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তৰনিকাযে

সত্তকনিপাত-অট্ঠকথা

পণ্ণাসকং

১. ধনৱগ্গো

১-৫. পঠমপিযসুত্তাদিৱণ্ণনা

১-৫. সত্তকনিপাতস্স পঠমে অনৱঞ্ঞত্তিকামোতি অভিঞ্ঞাতভাৱকামো. ততিযে যোনিসো ৱিচিনে ধম্মন্তি উপাযেন চতুসচ্চধম্মং ৱিচিনাতি. পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতীতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সচ্চধম্মং ৱিপস্সতি. পজ্জোতস্সেৱাতি দীপস্সেৱ. ৱিমোক্খো হোতি চেতসোতি তস্স ইমেহি বলেহি সমন্নাগতস্স খীণাসৱস্স দীপনিব্বানং ৱিয চৰিমকচিত্তস্স ৱত্থাৰম্মণেহি ৱিমোক্খো হোতি, গতট্ঠানং ন পঞ্ঞাযতি. চতুত্থে সদ্ধো হোতীতিআদীনি পঞ্চকনিপাতে ৱণ্ণিতানেৱ. পঞ্চমে ধনানীতি অদালিদ্দিযকৰণট্ঠেন ধনানি.

৭. উগ্গসুত্তৱণ্ণনা

৭. সত্তমে উগ্গো ৰাজমহামত্তোতি পসেনদিকোসলস্স মহাঅমচ্চো. উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতৰাসো উপসঙ্কমি. অড্ঢোতি নিধানগতেন ধনেন অড্ঢো. মিগাৰো ৰোহণেয্যোতি ৰোহণসেট্ঠিনো নত্তাৰং মিগাৰসেট্ঠিং সন্ধাযেৱমাহ. মহদ্ধনোতি ৱড়ঞ্জনধনেন মহদ্ধনো. মহাভোগোতি উপভোগপৰিভোগভণ্ডস্স মহন্ততায মহাভোগো. হিৰঞ্ঞস্সাতি সুৱণ্ণস্সেৱ. সুৱণ্ণামেৱ হিস্স কোটিসঙ্খ্যং অহোসি. ৰূপিযস্সাতি সেসস্স তট্টকসৰকঅত্থৰণপাৱুৰণাদিনো পৰিভোগপৰিক্খাৰস্স পমাণসঙ্খানে ৱাদোযেৱ নত্থি.

৮. সংযোজনসুত্তৱণ্ণনা

৮. অট্ঠমে অনুনযসংযোজনন্তি কামৰাগসংযোজনং. সব্বানেৱ চেতানি বন্ধনট্ঠেন সংযোজনানীতি ৱেদিতব্বানি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

ধনৱগ্গো পঠমো.

২. অনুসযৱগ্গো

৩. কুলসুত্তৱণ্ণনা

১৩. দুতিযস্স ততিযে নালন্তি ন যুত্তং নানুচ্ছৱিকং. ন মনাপেনাতি ন মনম্হি অপ্পনকেন আকাৰেন নিসিন্নাসনতো পচ্চুট্ঠেন্তি, অনাদৰমেৱ দস্সেন্তি. সন্তমস্স পৰিগুহন্তীতি ৱিজ্জমানম্পি দেয্যধম্মং এতস্স নিগুহন্তি পটিচ্ছাদেন্তি. অসক্কচ্চং দেন্তি নো সক্কচ্চন্তি লূখং ৱা হোতু পণীতং ৱা, অসহত্থা অচিত্তীকাৰেন দেন্তি, নো চিত্তীকাৰেন.

৪. পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে উভতোভাগৱিমুত্তোতি দ্ৱীহি ভাগেহি ৱিমুত্তো, অৰূপসমাপত্তিযা ৰূপকাযতো ৱিমুত্তো, মগ্গেন নামকাযতো. সো চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনং একেকতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা অৰহত্তং পত্তানং চতুন্নং, নিৰোধা ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তঅনাগামিনো চ ৱসেন পঞ্চৱিধো হোতি. পাড়ি পনেত্থ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তী’’তি (পু. প. ২০৮) এৱং অট্ঠৱিমোক্খলাভিনো ৱসেন আগতা.

পঞ্ঞায ৱিমুত্তোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো. সো সুক্খৱিপস্সকো, চতূহি ঝানেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তা চত্তাৰো চাতি ইমেসং ৱসেন পঞ্চৱিধো হোতি. পাড়ি পনেত্থ অট্ঠৱিমোক্খপটিক্খেপৱসেনেৱ আগতা. যথাহ – ‘‘ন হেৱ খো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পঞ্ঞাৱিমুত্তো’’তি.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকতোতি কাযসক্খী. সো ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. সো সোতাপত্তিফলট্ঠং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গট্ঠা ছব্বিধো হোতি. তেনাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো কাযসক্খী’’তি (পু. প. ২০৮).

দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্ৰিদং সঙ্খেপলক্খণং – দুক্খা সঙ্খাৰা, সুখো নিৰোধোতি ঞাতং হোতি দিট্ঠং ৱিদিতং সচ্ছিকতং ফুসিতং পঞ্ঞাযাতি দিট্ঠিপ্পত্তো. ৱিত্থাৰতো পন সোপি কাযসক্খী ৱিয ছব্বিধো হোতি. তেনেৱাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা পঞ্ঞায…পে… অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো’’তি.

সদ্ধায ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. সোপি ৱুত্তনযেনেৱ ছব্বিধো হোতি. তেনাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা পঞ্ঞায…পে… নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্স. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো’’তি. এতস্স হি সদ্ধাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে সদ্দহন্তস্স ৱিয ওকপ্পেন্তস্স ৱিয অধিমুচ্চন্তস্স ৱিয চ কিলেসক্খযো হোতি, দিট্ঠিপ্পত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে কিলেসচ্ছেদকঞাণং অদন্ধং তিখিণং সূৰং হুত্ৱা ৱহতি. তস্মা যথা নাম নাতিতিখিণেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং ন হোতি, অসি সীঘং ন ৱহতি, সদ্দো সুয্যতি, বলৱতৰো ৱাযামো কাতব্বো হোতি, এৱৰূপা সদ্ধাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৱনা. যথা পন সুনিসিতেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং হোতি, অসি সীঘং ৱহতি, সদ্দো ন সুয্যতি, বলৱৱাযামকিচ্চং ন হোতি, এৱৰূপা পঞ্ঞাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৱনা ৱেদিতব্বা.

ধম্মং অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী. ধম্মোতি পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৱেতীতি অত্থো. সদ্ধানুসাৰিম্হিপি এসেৱ নযো. উভোপেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, পঞ্ঞাৱাহিং পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মানুসাৰী. যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, সদ্ধাৱাহিং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধানুসাৰী’’তি (পু. প. ২০৮). অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেসা উভতোভাগৱিমুত্তাদিকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৭১, ৮৮৯) পঞ্ঞাভাৱনাধিকাৰে ৱুত্তা. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি.

৫. উদকূপমাসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে উদকূপমাতি নিমুজ্জনাদিআকাৰং গহেত্ৱা উদকেন উপমিতা. সকিং নিমুগ্গোতি একৱাৰমেৱ নিমুগ্গো. একন্তকাড়কেহীতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিং সন্ধায ৱুত্তং. উম্মুজ্জতীতি উট্ঠহতি. সাধূতি সোভনা ভদ্দকা. হাযতিযেৱাতি চঙ্কৱাৰে আসিত্তউদকং ৱিয পৰিহাযতেৱ. উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতীতি উট্ঠহিত্ৱা গন্তব্বদিসং ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি. পতৰতীতি গন্তব্বদিসাভিমুখো তৰতি নাম. পটিগাধপ্পত্তো হোতীতি উট্ঠায ৱিলোকেত্ৱা পতৰিত্ৱা একস্মিং ঠানে পতিট্ঠাপত্তো নাম হোতি, তিট্ঠতি ন পুনাগচ্ছতি. তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতীতি সব্বকিলেসোঘং তৰিত্ৱা পৰতীৰং গন্ত্ৱা নিব্বানথলে পতিট্ঠিতো নাম হোতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

৬. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তৱণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে অনিচ্চাতি এৱং পঞ্ঞায ফৰন্তো অনুপস্সতীতি অনিচ্চানুপস্সী. অনিচ্চাতি এৱং সঞ্ঞা অস্সাতি অনিচ্চসঞ্ঞী. অনিচ্চাতি এৱং ঞাণেন পটিসংৱেদিতা অস্সাতি অনিচ্চপটিসংৱেদী. সততন্তি সব্বকালং. সমিতন্তি যথা পুৰিমচিত্তেন পচ্ছিমচিত্তং সমিতং সমুপগতং ঘট্টিতং হোতি, এৱং. অব্বোকিণ্ণন্তি নিৰন্তৰং অঞ্ঞেন চেতসা অসংমিস্সং. চেতসা অধিমুচ্চমানোতি চিত্তেন সন্নিট্ঠাপযমানো. পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানোতি ৱিপস্সনাঞাণেন অনুপৱিসমানো.

অপুব্বং অচৰিমন্তি অপুৰে অপচ্ছা একক্খণেযেৱ. ইধ সমসীসী কথিতো. সো চতুব্বিধো হোতি ৰোগসমসীসী, ৱেদনাসমসীসী, ইৰিযাপথসমসীসী, জীৱিতসমসীসীতি. তত্থ যস্স অঞ্ঞতৰেন ৰোগেন ফুট্ঠস্স সতো ৰোগৱূপসমো চ আসৱক্খযো চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি, অযং ৰোগসমসীসী নাম. যস্স পন অঞ্ঞতৰং ৱেদনং ৱেদযতো ৱেদনাৱূপসমো চ আসৱক্খযো চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি, অযং ৱেদনাসমসীসী নাম. যস্স পন ঠানাদীসু ইৰিযাপথেসু অঞ্ঞতৰসমঙ্গিনো ৱিপস্সন্তস্স ইৰিযাপথস্স পৰিযোসানঞ্চ আসৱক্খযো চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি, অযং ইৰিযাপথসমসীসী নাম. যস্স পন উপক্কমতো ৱা সৰসতো ৱা জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ আসৱক্খযো চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি, অযং জীৱিতসমসীসী নাম. অযমিধ অধিপ্পেতো. তত্থ কিঞ্চাপি আসৱপৰিযাদানং মগ্গচিত্তেন, জীৱিতপৰিযাদানং চুতিচিত্তেন হোতীতি উভিন্নং একক্খণে সম্ভৱো নাম নত্থি. যস্মা পনস্স আসৱেসু খীণমত্তেসু পচ্চৱেক্খণৱাৰানন্তৰমেৱ জীৱিতপৰিযাদানং গচ্ছতি, অন্তৰং ন পঞ্ঞাযতি, তস্মা এৱং ৱুত্তং.

অন্তৰাপৰিনিব্বাযীতি যো পঞ্চসু সুদ্ধাৱাসেসু যত্থ কত্থচি উপ্পন্নো নিব্বত্তক্খণে ৱা থোকং অতিক্কমিত্ৱা ৱা ৱেমজ্ঝে ঠত্ৱা ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, তস্সেতং নামং. উপহচ্চপৰিনিব্বাযীতি যো তত্থেৱ আযুৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীতি যো তেসংযেৱ পুগ্গলানং অসঙ্খাৰেনেৱ অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতি. সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীতি যো সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতি. উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি যো হেট্ঠা চতূসু সুদ্ধাৱাসেসু যত্থ কত্থচি নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো অনুপুব্বেন অকনিট্ঠে উপ্পজ্জিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি.

৭-৯. দুক্খানুপস্সীসুত্তাদিৱণ্ণনা

১৭-১৯. সত্তমে দুক্খানুপস্সীতি পীড়নাকাৰং দুক্খতো অনুপস্সন্তো. অট্ঠমে অনত্তানুপস্সীতি অৱসৱত্তনাকাৰং অনত্তাতি অনুপস্সন্তো. নৱমে সুখানুপস্সীতি সুখন্তি এৱং ঞাণেন অনুপস্সন্তো.

১০. নিদ্দসৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে নিদ্দসৱত্থূনীতি নিদ্দসাদিৱত্থূনি, ‘‘নিদ্দসো ভিক্খু, নিব্বীসো, নিত্তিংসো, নিচ্চত্তালীসো, নিপ্পঞ্ঞাসো’’তি এৱং ৱচনকাৰণানি. অযং কিৰ পঞ্হো তিত্থিযসমযে উপ্পন্নো. তিত্থিযা হি দসৱস্সকালে মতং নিগণ্ঠং নিদ্দসোতি ৱদন্তি. সো কিৰ পুন দসৱস্সো ন হোতি. ন কেৱলঞ্চ দসৱস্সো, নৱৱস্সোপি একৱস্সোপি ন হোতি. এতেনেৱ নযেন ৱীসতিৱস্সাদিকালেপি মতং নিগণ্ঠং ‘‘নিব্বীসো নিত্তিংসো নিচ্চত্তালীসো নিপ্পঞ্ঞাসো’’তি ৱদন্তি. আযস্মা আনন্দো গামে ৱিচৰন্তো তং কথং সুত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা আহ – ‘‘ন ইদং, আনন্দ, তিত্থিযানং অধিৱচনং, মম সাসনে খীণাসৱস্সেতং অধিৱচনং. খীণাসৱো হি দসৱস্সকালে পৰিনিব্বুতো পুন দসৱস্সো ন হোতি. ন কেৱলঞ্চ দসৱস্সোৱ, নৱৱস্সোপি…পে… একৱস্সোপি. ন কেৱলঞ্চ একৱস্সোৱ, একাদসমাসিকোপি…পে… একমাসিকোপি একমুহুত্তিকোপি ন হোতিযেৱ’’. কস্মা? পুন পটিসন্ধিযা অভাৱা. নিব্বীসাদীসুপি এসেৱ নযো. ইতি ভগৱা ‘‘মম সাসনে খীণাসৱস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি ৱত্ৱা যেহি কাৰণেহি নিদ্দসো হোতি, তানি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি.

তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. সিক্খাসমাদানে তিব্বচ্ছন্দো হোতীতি সিক্খাত্তযপূৰণে বলৱচ্ছন্দো হোতি. আযতিঞ্চ সিক্খাসমাদানে অৱিগতপেমোতি অনাগতে পুনদিৱসাদীসুপি সিক্খাপূৰণে অৱিগতপেমেনেৱ সমন্নাগতো হোতি. ধম্মনিসন্তিযাতি ধম্মনিসামনায. ৱিপস্সনাযেতং অধিৱচনং. ইচ্ছাৱিনযেতি তণ্হাৱিনযে. পটিসল্লানেতি একীভাৱে. ৱীৰিযাৰম্ভেতি কাযিকচেতসিকস্স ৱীৰিযস্স পূৰণে. সতিনেপক্কেতি সতিযঞ্চেৱ নিপকভাৱে. দিট্ঠিপটিৱেধেতি মগ্গদস্সনে. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

অনুসযৱগ্গো দুতিযো.

৩. ৱজ্জিসত্তকৱগ্গো

১. সাৰন্দদসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে সাৰন্দদে চেতিযেতি এৱংনামকে ৱিহাৰে. অনুপ্পন্নে কিৰ তথাগতে তত্থ সাৰন্দদস্স যক্খস্স নিৱাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি, অথেত্থ ভগৱতো ৱিহাৰং কাৰেসুং. সো সাৰন্দদচেতিযংত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. যাৱকীৱঞ্চাতি যত্তকং কালং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৱসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তৰন্তৰা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৱ. সন্নিপাতবহুলাতি ‘‘হিয্যোপি পুৰিমদিৱসম্পি সন্নিপতম্হ, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতামা’’তি ৱোসানমনাপজ্জনেন সন্নিপাতবহুলা. ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানীতি অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকগামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোৰা পৰিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি. চোৰাপি ‘‘পমত্তা ৰাজানো’’তি ঞত্ৱা গামনিগমাদীনি পহৰন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰোন্তি. চোৰাপি ‘‘অপ্পমত্তা ৰাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানী’’তি.

সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেৰিযা নিগ্গতায ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি মঙ্গলং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেৰিসদ্দং পন সুত্ৱাৱ ভুঞ্জমানাপি অলঙ্কুৰুমানাপি ৱত্থানি নিৱাসযমানাপি অদ্ধভুত্তা অদ্ধালঙ্কতা ৱত্থং নিৱাসেন্তাৱ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতোৱ অৱুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একতো ৱুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে গামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, চোৰা ৱা পৰিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৱা ‘‘কো গন্ত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং পঠমং অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা পুত্তভাতৰো পেসেত্ৱা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি আগন্তুকৰাজানং ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৱত্ৱা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি একস্স মঙ্গলে ৱা ৰোগে ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৱং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তি নাম.

অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৱা বলিং ৱা দণ্ডং ৱা আহৰাপেন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম. পোৰাণপৱেণিযা আগতমেৱ পন অনাহৰাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোৰোতি গহেত্ৱা দস্সিতে অৱিচিনিত্ৱা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তা পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তানং অভিনৱসুঙ্কাদিপীড়িতা মনুস্সা ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কে ইমেসং ৱিজিতে ৱসিস্সন্তী’’তি পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পৰিহাযতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং অলভমানা থামবলেন পৰিহাযন্তি. তে নেৱ যুদ্ধক্খমা হোন্তি ন পাৰিচৰিযক্খমা. পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায অৱত্তন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতৰং ভাতৰং অচোৰংযেৱ চোৰোতি কত্ৱা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৱা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তানং পন ‘‘পৱেণিআগতংযেৱ ৰাজানো কৰোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৱাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৱড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৱ পাৰিচৰিযক্খমা চ হোন্তি. পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি. ‘‘ৰাজানো পোৰাণপৱেণিযা কৰোন্তি, অট্টকুলিকসেনাপতিউপৰাজূহি পৰিক্খিতং সযম্পি পৰিক্খিপিত্ৱা পৱেণিপোত্থকং ৱাচাপেত্ৱা অনুচ্ছৱিকমেৱ দণ্ডং পৱত্তযন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৱ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে কৰোন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি.

সক্কৰিস্সন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কাৰং কৰোন্তা সুন্দৰমেৱ কৰিস্সন্তি. গৰুং কৰিস্সন্তীতি গৰুভাৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা কৰিস্সন্তি. মানেস্সন্তীতি মনেন পিযাযিস্সন্তি. পূজেস্সন্তীতি পচ্চযপূজায পূজেস্সন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি দিৱসস্স দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং গন্ত্ৱা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. তত্থ যে এৱং মহল্লকানং ৰাজূনং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায ৱা নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৱিস্সট্ঠা অনোৱদিযমানা কীড়াপসুতা ৰজ্জতো পৰিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকৰাজানো ‘‘ইদং কাতব্বং ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোৰাণপৱেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৱাপি ‘‘এৱং পৱিসিতব্বং, এৱং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৱদিযমানা যথাওৱাদং পটিপজ্জমানা সক্কোন্তি ৰজ্জপৱেণিং সন্ধাৰেতুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা’’তি.

কুলিত্থিযোতি কুলঘৰণিযো. কুলকুমাৰিযোতি অনিৱিদ্ধা তাসং ধীতৰো. ওকস্সাতি ৱা পসয্হাতি ৱা পসয্হাকাৰস্সেৱেতং নামং. ওকাসাতিপি পঠন্তি. তত্থ ওকস্সাতি অৱকসিত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা. পসয্হাতি অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱাতি অযং ৱচনত্থো. এৱঞ্হি কৰোন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তভাতৰোপি, খেড়সিঙ্ঘানিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৱা সংৱড্ঢিতা ধীতৰোপি ইমে বলক্কাৰেন গহেত্ৱা অত্তনো ঘৰে ৱাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. এৱং অকৰোন্তানং পন ৱিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি কৰোন্তা ৰাজকোসং ৱড্ঢেন্তি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানীতি ৱজ্জিৰাজূনং ৱজ্জিৰট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তৰানীতি অন্তোনগৰে ঠিতানি. বাহিৰানীতি বহিনগৰে ঠিতানি. দিন্নপুব্বং কতপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নঞ্চ কতঞ্চ. নো পৰিহাপেস্সন্তীতি অহাপেত্ৱা যথাপৱত্তমেৱ কৰিস্সন্তি. ধম্মিকং বলিং পৰিহাপেন্তানঞ্হি দেৱতা আৰক্খং সুসংৱিহিতং ন কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং ৱড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপৰিহাপেন্তানং পন আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং হৰন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তীতি এত্থ ৰক্খা এৱ যথা অনিচ্ছিতং নাগচ্ছতি, এৱং আৱৰণতো আৱৰণং. যথা ইচ্ছিতং ন নস্সতি, এৱং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খনং পব্বজিতানং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৱিহাৰস্স উপৱনে ৰুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৱাজিকা ৱাজং ন কৰোন্তি, পোক্খৰণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৱং কৰণং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম. কিন্তীতি কেন নু খো কাৰণেন.

তত্থ যে অনাগতানং অৰহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোন্তি, গন্ত্ৱা ন পস্সন্তি, পটিসন্থাৰং ন কৰোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহন্তি. অথ নেসং অৱণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকো নাম ৰাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোতি…পে… নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহতী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা তস্স নগৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তাপি নগৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অৰহন্তানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানং পন ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱ চিন্তেত্ৱা আগতম্হা, ইমেসং পন ৰাজূনং ইমিনা নীহাৰেন কে ৱসিস্সন্তী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু আগতেসু দুক্খং ৱিহৰন্তেসু সো দোসো পব্বজিতানং অনাৱাসো হোতি. ততো দেৱতাৰক্খা ন হোতি, দেৱতাৰক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি, অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি. সীলৱন্তানং দস্সনপঞ্হপুচ্ছনাদিৱত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৱিপৰিযাযেন যথাৱুত্তকণ্হপক্খৱিপৰীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৱো হোতীতি এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

২. ৱস্সকাৰসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে অভিযাতুকামোতি অভিভৱনত্থায যাতুকামো. ৱজ্জীতি ৱজ্জিৰাজানো. এৱংমহিদ্ধিকেতি এৱং মহতিযা ৰাজিদ্ধিযা সমন্নাগতে. এতেন নেসং সমগ্গভাৱং কথেতি. এৱংমহানুভাৱেতি এৱং মহন্তেন ৰাজানুভাৱেন সমন্নাগতে. এতেন নেসং হত্থিসিপ্পাদীসু কতসিক্খতং কথেতি, যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সিক্খিতা ৱতিমে লিচ্ছৱিকুমাৰকা, সুসিক্খিতা ৱতিমে লিচ্ছৱিকুমাৰকা, যত্ৰ হি নাম সুখুমেন তাড়চ্ছিগ্গড়েন অসনং অতিপাতযিস্সন্তি পোঙ্খানুপোঙ্খং অৱিৰাধিত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১১১৫). উচ্ছেচ্ছামীতি উচ্ছিন্দিস্সামি. ৱিনাসেস্সামীতি অদস্সনং নযিস্সামি. অনযব্যসনন্তি অৱড্ঢিঞ্চেৱ, ঞাতিব্যসনঞ্চ. আপাদেস্সামীতি পাপযিস্সামি.

ইতি কিৰ সো ঠাননিসজ্জাদীসু ইমং যুদ্ধকথমেৱ কথেতি, ‘‘গমনসজ্জা হোথা’’তি চ বলকাযং আণাপেতি. কস্মা? গঙ্গায কিৰ একং পট্টনগামং নিস্সায অদ্ধযোজনং অজাতসত্তুনো ৱিজিতং, অদ্ধযোজনং লিচ্ছৱীনং. তত্ৰ পব্বতপাদতো মহগ্ঘভণ্ডং ওতৰতি. তং সুত্ৱা ‘‘অজ্জ যামি, স্ৱে যামী’’তি অজাতসত্তুনো সংৱিদহন্তস্সেৱ লিচ্ছৱিনো সমগ্গা সম্মোদমানা পুৰেতৰং আগন্ত্ৱা সব্বং গণ্হন্তি. অজাতসত্তু পচ্ছা আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা গচ্ছতি. তে পুনসংৱচ্ছৰেপি তথেৱ কৰোন্তি. অথ সো বলৱাঘাতজাতো, তদা এৱমকাসি.

ততো চিন্তেসি – ‘‘গণেন সদ্ধিং যুদ্ধং নাম ভাৰিযং, একোপি মোঘপ্পহাৰো নাম নত্থি. একেন খো পন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৱা কৰোন্তো নিৰপৰাধো হোতি, পণ্ডিতো চ সত্থাৰা সদিসো নত্থি, সত্থা চ অৱিদূৰে ধুৰৱিহাৰে ৱসতি, হন্দাহং পেসেত্ৱা পুচ্ছামি. সচে মে গতেন কোচি অত্থো ভৱিস্সতি, সত্থা তুণ্হী ভৱিস্সতি. অনত্থে পন সতি ‘কিং ৰঞ্ঞো তত্থ গতেনা’তি ৱক্খতী’’তি. সো ৱস্সকাৰং ব্ৰাহ্মণং পেসেসি. ব্ৰাহ্মণো গন্ত্ৱা ভগৱতো তমত্থং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – অথ খো ৰাজা…পে… আপাদেস্সামি ৱজ্জীতি.

ভগৱন্তং বীজযমানোতি থেৰো ৱত্তসীসে ঠত্ৱা ভগৱন্তং বীজতি, ভগৱতো পন সীতং ৱা উণ্হং ৱা নত্থি. ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱচনং সুত্ৱা তেন সদ্ধিং অমন্তেত্ৱা থেৰেন সদ্ধিং মন্তেতুকামো কিন্তি তে, আনন্দ, সুতন্তিআদিমাহ. তং ৱুত্তত্থমেৱ.

একমিদাহন্তি ইদং ভগৱা পুব্বে ৱজ্জীনং ইমস্স ৱজ্জিসত্তকস্স দেসিতভাৱপ্পকাসনত্থং আহ. অকৰণীযাতি অকত্তব্বা, অগ্গহেতব্বাতি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতমত্তং. যুদ্ধস্সাতি কৰণত্থে সামিৱচনং, অভিমুখং যুদ্ধেন গহেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ উপলাপনাযাতি ঠপেত্ৱা উপলাপনং. উপলাপনা নাম ‘‘অলং ৱিৱাদেন, ইদানি সমগ্গা হোমা’’তি হত্থিঅস্সৰথহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি পেসেত্ৱা সঙ্গহকৰণং, এৱঞ্হি সঙ্গহং কত্ৱা কেৱলং ৱিস্সাসেন সক্কা গণ্হিতুন্তি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ মিথুভেদাতি ঠপেত্ৱা মিথুভেদং. ইমিনা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদং কত্ৱাপি সক্কা এতে গহেতু’’ন্তি দস্সেতি. ইদং ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কথায নযং লভিত্ৱা আহ. কিং পন ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ইমায কথায নযলাভং জানাতীতি? আম জানাতি. জানন্তো কস্মা কথেসি? অনুকম্পায. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘মযা অকথিতেপি কতিপাহেন গন্ত্ৱা সব্বে গণ্হিস্সতি, কথিতে পন সমগ্গে ভিন্দন্তো তীহি সংৱচ্ছৰেহি গণ্হিস্সতি. এত্তকম্পি জীৱিতমেৱ ৱৰং. এত্তকঞ্হি জীৱন্তা অত্তনো পতিট্ঠাভূতং পুঞ্ঞং কৰিস্সন্তী’’তি. অভিনন্দিত্ৱাতি চিত্তেন নন্দিত্ৱা. অনুমোদিত্ৱাতি ‘‘যাৱ সুভাসিতমিদং ভোতা গোতমেনা’’তি ৱাচায অনুমোদিত্ৱা. পক্কামীতি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতো. ৰাজাপি তমেৱ পেসেত্ৱা সব্বে ভিন্দিত্ৱা গন্ত্ৱা অনযব্যসনং পাপেসি.

৩. পঠমসত্তকসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে অভিণ্হং সন্নিপাতাতি ইদং ৱজ্জিসত্তকে ৱুত্তসদিসমেৱ. ইধাপি চ অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা দিসাসু আগতসাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকৱিহাৰসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৱাৰণা ঠিতা, অসুকস্মিং ঠানে ভিক্খূ ৱেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি কৰোন্তি, ৱিঞ্ঞত্তিবহুলা ফলপুপ্ফদানাদীহি জীৱিকং কপ্পেন্তী’’তিআদীনি ন জানন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘পমত্তো সঙ্ঘো’’তি ঞত্ৱা ৰাসিভূতা সাসনং ওসক্কাপেন্তি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো ভিক্খুসঙ্ঘং পেসেত্ৱা সীমং উজুং কাৰেন্তি, উপোসথপ্পৱাৰণাযো পৱত্তাপেন্তি, মিচ্ছাজীৱানং উস্সন্নট্ঠানে অৰিযৱংসিকে পেসেত্ৱা অৰিযৱংসং কথাপেন্তি, পাপভিক্খূনং ৱিনযধৰেহি নিগ্গহং কাৰাপেন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘অপ্পমত্তো সঙ্ঘো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

সমগ্গাতিআদীসু চেতিযপটিজগ্গনত্থং ৱা বোধিঘৰউপোসথাগাৰচ্ছাদনত্থং ৱা কতিকৱত্তং ৱা ঠপেতুকামতায ‘‘সঙ্ঘো সন্নিপততূ’’তি ভেৰিযা ৱা ঘণ্টিযা ৱা আকোটিতমত্তায ‘‘ময্হং চীৱৰকম্মং অত্থি, ময্হং পত্তো পচিতব্বো, ময্হং নৱকম্মং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সব্বং পন তং কম্মং ঠপেত্ৱা ‘‘অহং পুৰিমতৰং, অহং পুৰিমতৰ’’ন্তি একপ্পহাৰেনেৱ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতোৱ অৱুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একপ্পহাৰেনেৱ ৱুট্ঠহন্তা সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে ৱিহাৰসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৱাৰণা ঠিতা, অসুকট্ঠানে ৱেজ্জকম্মাদিকাৰকা পাপভিক্খূ উস্সন্না’’তি সুত্ৱা ‘‘কো গন্ত্ৱা তেসং নিগ্গহং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম.

আগন্তুকং পন দিস্ৱা ‘‘ইমং পৰিৱেণং যাহি, এতং পৰিৱেণং যাহি, অযং কো’’তি অৱত্ৱা সব্বে ৱত্তং কৰোন্তাপি, জিণ্ণপত্তচীৱৰকং দিস্ৱা তস্স ভিক্খাচাৰৱত্তেন পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তাপি, গিলানস্স গিলানভেসজ্জং পৰিযেসমানাপি, গিলানমেৱ অনাথং ‘‘অসুকপৰিৱেণং যাহী’’তি অৱত্ৱা অত্তনো অত্তনো পৰিৱেণে পটিজগ্গন্তাপি, একো ওলীযমানকো গন্থো হোতি, পঞ্ঞৱন্তং ভিক্খুং সঙ্গণ্হিত্ৱা তেন তং গন্থং উক্খিপাপেন্তাপি সমগ্গা সঙ্ঘকৰণীযানি কৰোন্তি নাম.

অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু নৱং অধম্মিকং কতিকৱত্তং ৱা সিক্খাপদং ৱা গণ্হন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম পুৰাণসন্থতৱত্থুস্মিং সাৱত্থিযং ভিক্খূ ৱিয. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সাসনং দীপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম, ৱস্সসতপৰিনিব্বুতে ভগৱতি ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ৱিয. খুদ্দানুখুদ্দকা পন আপত্তিযো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমন্তা যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম অস্সজিপুনব্বসুকা ৱিয. তথা অকৰোন্তা পন অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তন্তি নাম আযস্মা উপসেনো ৱিয, আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱিয, আযস্মা মহাকস্সপো ৱিয চ. ৱুদ্ধিযেৱাতি সীলাদিগুণেহি ৱুদ্ধিযেৱ, নো পৰিহানি.

থেৰাতি থিৰভাৱপ্পত্তা থেৰকাৰকেহি গুণেহি সমন্নাগতা. বহূ ৰত্তিযো জানন্তীতি ৰত্তঞ্ঞূ. চিৰং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিৰপব্বজিতা. সঙ্ঘস্স পিতিট্ঠানে ঠিতাতি সঙ্ঘপিতৰো. পিতিট্ঠানে ঠিতত্তা সঙ্ঘং পৰিণেন্তি, পুব্বঙ্গমা হুত্ৱা তীসু সিক্খাসু পৱত্তেন্তীতি সঙ্ঘপৰিণাযকা.

যে তেসং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৱাদং ন দেন্তি, পৱেণিকথং ন কথেন্তি, সাৰভূতং ধম্মপৰিযাযং ন সিক্খাপেন্তি. তে তেহি ৱিস্সট্ঠা সীলাদীহি ধম্মক্খন্ধেহি সত্তহি চ অৰিযধনেহীতি এৱমাদীহি গুণেহি পৰিহাযন্তি. যে পন তেসং সক্কাৰাদীনি কৰোন্তি, উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তেসং তে ‘‘এৱং তে অভিক্কমিতব্ব’’ন্তিআদিকং ওৱাদং দেন্তি, পৱেণিকথং কথেন্তি, সাৰভূতং ধম্মপৰিযাযং সিক্খাপেন্তি, তেৰসহি ধুতঙ্গেহি দসহি কথাৱত্থূহি অনুসাসন্তি. তে তেসং ওৱাদে ঠত্ৱা সীলাদীহি গুণেহি ৱড্ঢমানা সামঞ্ঞত্থং অনুপাপুণন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো দট্ঠব্বা.

পুনব্ভৱো সীলমস্সাতি পোনোব্ভৱিকা, পুনব্ভৱদাযিকাতি অত্থো, তস্সা পোনোব্ভৱিকায. ন ৱসং গচ্ছিস্সন্তীতি এত্থ যে চতুন্নং পচ্চযানং কাৰণা উপট্ঠাকানং পদানুপদিকা হুত্ৱা গামতো গামং ৱিচৰন্তি, তে তস্সা ৱসং গচ্ছন্তি নাম. ইতৰে ন গচ্ছন্তি. তত্থ হানিৱুদ্ধিযো পাকটাযেৱ.

আৰঞ্ঞকেসূতি পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমেসু. সাপেক্খাতি সালযা. গামন্তসেনাসনেসু হি ঝানং অপ্পেত্ৱাপি ততো ৱুট্ঠিতমত্তোৱ ইত্থিপুৰিসদাৰকদাৰিকাদিসদ্দং সুণাতি, যেনস্স অধিগতৱিসেসোপি হাযতিযেৱ. অৰঞ্ঞসেনাসনে নিদ্দাযিত্ৱাপি পবুদ্ধমত্তো সীহব্যগ্ঘমোৰাদীনং সদ্দং সুণাতি, যেন অৰঞ্ঞে পীতিং পটিলভিত্ৱা তমেৱ সম্মসন্তো অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. ইতি ভগৱা গামন্তসেনাসনে ঝানং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নভিক্খুতো অৰঞ্ঞে নিদ্দাযমানমেৱ পসংসতি. তস্মা তমেৱ অত্থৱসং পটিচ্চ ‘‘আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৱিস্সন্তী’’তি আহ.

পচ্চত্তঞ্ঞেৱ সতিং উপট্ঠাপেস্সন্তীতি অত্তনাৱ অত্তনো অব্ভন্তৰে সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি. পেসলাতি পিযসীলা. ইধাপি সব্ৰহ্মচাৰীনং আগমনং অনিচ্ছন্তা নেৱাসিকা অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না, ৱিহাৰং সম্পত্তভিক্খূনং পচ্চুগ্গমন-পত্তচীৱৰপটিগ্গহণ-আসনপঞ্ঞাপনতালৱণ্টগ্গহণাদীনি ন কৰোন্তি. অথ নেসং অৱণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৱিহাৰৱাসিনো ভিক্খূ অস্সদ্ধা অপ্পসন্না ৱিহাৰং পৱিট্ঠানং ৱত্তপ্পটিৱত্তম্পি ন কৰোন্তী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা ৱিহাৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তাপি ৱিহাৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানং পন ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱচিন্তেত্ৱা আগতম্হা, ইমেসং পন নেৱাসিকানং ইমিনা নীহাৰেন কো ৱসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং সো ৱিহাৰো অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অনাৱাসোৱ হোতি. ততো নেৱাসিকা সীলৱন্তানং দস্সনং অলভন্তা কঙ্খাৱিনোদকং ৱা আচাৰসিক্খাপকং ৱা মধুৰধম্মসৱনং ৱা ন লভন্তি. তেসং নেৱ অগ্গহিতধম্মগ্গহণং ন গহিতসজ্ঝাযকৰণং হোতি. ইতি নেসং হানিযেৱ হোতি, ন ৱুদ্ধি.

যে পন সব্ৰহ্মচাৰীনং আগমনং ইচ্ছন্তি, তে সদ্ধা হোন্তি পসন্না, আগতানং সব্ৰহ্মচাৰীনং পচ্চুগ্গমনাদীনি কত্ৱা সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা দেন্তি, তে গহেত্ৱা ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তি, কঙ্খং ৱিনোদেন্তি, মধুৰধম্মস্সৱনং লভন্তি. অথ নেসং কিত্তিসদ্দো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৱিহাৰে ভিক্খূ এৱং সদ্ধা পসন্না ৱত্তসম্পন্না সঙ্গাহকা’’তি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ দূৰতোপি আগচ্ছন্তি. তেসং নেৱাসিকা ৱত্তং কৰোন্তি, সমীপং গন্ত্ৱা ৱুড্ঢতৰং আগন্তুকং ৱন্দিত্ৱা নিসীদন্তি, নৱকতৰস্স সন্তিকে আসনং গহেত্ৱা নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ৱসিস্সথ, গমিস্সথা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘‘গমিস্সামা’’তি ৱুত্তে ‘‘সপ্পাযং সেনাসনং, সুলভা ভিক্খা’’তিআদীনি ৱত্ৱা গন্তুং ন দেন্তি. ৱিনযধৰো চে হোতি, তস্স সন্তিকে ৱিনযং সজ্ঝাযন্তি. সুত্তন্তাদিধৰো চে, তস্স সন্তিকে তং তং ধম্মং সজ্ঝাযন্তি. তে আগন্তুকথেৰানং ওৱাদে ঠত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণন্তি. আগন্তুকা ‘‘একং দ্ৱে দিৱসানি ৱসিস্সামাতি আগতম্হা, ইমেসং পন সুখসংৱাসতায দস দ্ৱাদস ৱস্সানি ৱসিম্হা’’তি ৱত্তাৰো হোন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো ৱেদিতব্বা.

৪. দুতিযসত্তকসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে ন কম্মাৰামাতি যে দিৱসং চীৱৰকম্ম-কাযবন্ধনপৰিস্সাৱন-ধম্মকৰণ-সম্মজ্জনি-পাদকঠলিকাদীনেৱ কৰোন্তি, তে সন্ধাযেস পটিক্খেপো. যো পন তেসং কৰণৱেলায এৱং এতানি কৰোতি, উদ্দেসৱেলায উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৱেলায সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৱত্তৱেলায চেতিযঙ্গণৱত্তং কৰোতি, মনসিকাৰৱেলায মনসিকাৰং কৰোতি, ন সো কম্মাৰামো নাম.

যো ইত্থিৱণ্ণপুৰিসৱণ্ণাদিৱসেন আলাপসল্লাপং কৰোন্তোযেৱ ৰত্তিন্দিৱং ৱীতিনামেতি, এৱৰূপে ভস্সে পৰিযন্তকাৰী ন হোতি, অযং ভস্সাৰামো নাম. যো পন ৰত্তিন্দিৱং ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সোৱ ভস্সে পৰিযন্তকাৰীযেৱ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৱুত্তত্তা.

যো ঠিতোপি গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতিযেৱ, অযং নিদ্দাৰামো নাম. যস্স পন কৰজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৱঙ্গং ওতৰতি, নাযং নিদ্দাৰামো. তেনেৱাহ – ‘‘অভিজানামহং, অগ্গিৱেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).

যো ‘‘একস্স দুতিযো, দ্ৱিন্নং ততিযো, তিণ্ণং চতুত্থো’’তি এৱং সংসট্ঠোৱ ৱিহৰতি, এককো অস্সাদং ন লভতি, অযং সঙ্গণিকাৰামো. যো পন চতূসু ইৰিযাপথেসু এককোৱ অস্সাদং লভতি, নাযং সঙ্গণিকাৰামো.

অসন্তসম্ভাৱনিচ্ছায সমন্নাগতা দুস্সীলা পাপিচ্ছা নাম. যেসং পাপকা মিত্তা চতূসু ইৰিযাপথেসু সহ অযনতো পাপসহাযা, যে চ তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰতায পাপেসু সম্পৱঙ্কা, তে পাপমিত্তা পাপসহাযা পাপসম্পৱঙ্কা নাম.

ওৰমত্তকেনাতি অৱৰমত্তকেন অপ্পমত্তকেন. অন্তৰাতি অৰহত্তং অপ্পত্ৱাৱ এত্থন্তৰে. ৱোসানন্তি পৰিনিট্ঠিতভাৱং ‘‘অলমেত্তাৱতা’’তি ওসক্কনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যাৱ সীলপাৰিসুদ্ধিজ্ঝানৱিপস্সনা সোতাপন্নভাৱাদীনং অঞ্ঞতৰমত্তকেন ৱোসানং নাপজ্জিস্সন্তি, তাৱ ৱুদ্ধিযেৱ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানীতি.

৭. সঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে অনিচ্চসঞ্ঞাদযো অনিচ্চানুপস্সনাদীহি সহগতসঞ্ঞা.

৮. পঠমপৰিহানিসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে উপ্পন্নানং সঙ্ঘকিচ্চানং নিত্থৰণেন ভাৰং ৱহন্তীতি ভাৰৱাহিনো. তে তেন পঞ্ঞাযিস্সন্তীতি তে থেৰা তেন অত্তনো থেৰভাৱানুৰূপেন কিচ্চেন পঞ্ঞাযিস্সন্তি. তেসু যোগং আপজ্জতীতি পযোগং আপজ্জতি, সযং তানি কিচ্চানি কাতুং আৰভতীতি.

৯. দুতিযপৰিহানিসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে ভিক্খুদস্সনং হাপেতীতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সনত্থায গমনং হাপেতি. অধিসীলেতি পঞ্চসীলদসসীলসঙ্খাতে উত্তমসীলে. ইতো বহিদ্ধাতি ইমম্হা সাসনা বহিদ্ধা. দক্খিণেয্যং গৱেসতীতি দেয্যধম্মপটিগ্গাহকে পৰিযেসতি. তত্থ চ পুব্বকাৰং কৰোতীতি তেসং বাহিৰানং তিত্থিযানং দত্ৱা পচ্ছা ভিক্খূনং দেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

ৱজ্জিসত্তকৱগ্গো ততিযো.

৪. দেৱতাৱগ্গো

৫. পঠমমিত্তসুত্তৱণ্ণনা

৩৬. চতুত্থস্স পঞ্চমে দুদ্দদন্তি দুপ্পৰিচ্চজং মহাৰহং ভণ্ডকং. দুক্কৰং কৰোতীতি কাতুং অসুকৰং কম্মং কৰোতি. দুক্খমং খমতীতি সহাযস্স অত্থায দুৰধিৱাসং অধিৱাসেতি. গুয্হমস্স আৱিকৰোতীতি অত্তনো গুয্হং তস্স আৱিকৰোতি. গুয্হমস্স পৰিগুহতীতি তস্স গুয্হং অঞ্ঞেসং নাচিক্খতি. খীণেন নাতিমঞ্ঞতীতি তস্স ভোগে খীণে তেন খযেন তং নাতিমঞ্ঞতি, তস্মিং ওমানং অত্তনি চ অতিমানং ন কৰোতি.

৬. দুতিযমিত্তসুত্তৱণ্ণনা

৩৭. ছট্ঠে ৱত্তাতি ৱচনকুসলো. ৱচনক্খমোতি ৱচনং খমতি, দিন্নং ওৱাদং কৰোতি. গম্ভীৰন্তি গুয্হং ৰহস্সং ঝাননিস্সিতং ৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বাননিস্সিতং.

৭. পঠমপটিসম্ভিদাসুত্তৱণ্ণনা

৩৮. সত্তমে ইদং মে চেতসো লীনত্তন্তি উপ্পন্নে চেতসো লীনত্তে ‘‘ইদং মে চেতসো লীনত্ত’’ন্তি যথাসভাৱতো জানাতি. অজ্ঝত্তং সংখিত্তং নাম থিনমিদ্ধানুগতং. বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তং নাম পঞ্চসু কামগুণেসু ৱিক্খিত্তং. ৱেদনাতিআদীনি পপঞ্চমূলৱসেন গহিতানি. ৱেদনা হি তণ্হায মূলং সুখৱসেন তণ্হুপ্পত্তিতো, সঞ্ঞা দিট্ঠিযা মূলং অৱিভূতাৰম্মণে দিট্ঠিউপ্পত্তিতো, ৱিতক্কো মানস্স মূলং ৱিতক্কৱসেন অস্মীতি মানুপ্পত্তিতো. সপ্পাযাসপ্পাযেসূতি উপকাৰানুপকাৰেসু. নিমিত্তন্তি কাৰণং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

দেৱতাৱগ্গো চতুত্থো.

৫. মহাযঞ্ঞৱগ্গো

১-২. সত্তৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তাদিৱণ্ণনা

৪৪-৪৫. পঞ্চমস্স পঠমে ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স ঠানানি. সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো, যথা মনুস্সাতি অত্থো. অপৰিমাণেসু হি চক্কৱাড়েসু অপৰিমাণানং মনুস্সানং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন দ্ৱেপি একসদিসা নত্থি. যেপি হি কত্থচি যমকভাতৰো ৱণ্ণেন ৱা সণ্ঠানেন ৱা সদিসা হোন্তি, তেসম্পি আলোকিতৱিলোকিতকথিতহসিতগমনট্ঠানাদীহি ৱিসেসো হোতিযেৱ. তস্মা নানত্তকাযাতি ৱুত্তা. পটিসন্ধিসঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দ্ৱিহেতুকাপি অহেতুকাপি হোতি. তস্মা নানত্তসঞ্ঞিনোতি ৱুত্তা. একচ্চে চ দেৱাতি ছ কামাৱচৰদেৱা. তেসু হি কেসঞ্চি কাযো নীলো হোতি, কেসঞ্চি পীতকাদিৱণ্ণো. সঞ্ঞা পন তেসং দ্ৱিহেতুকাপি তিহেতুকাপি হোতি, অহেতুকা নত্থি. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি চতুঅপাযৱিনিমুত্তা উত্তৰমাতা যক্খিনী, পিযঙ্কৰমাতা, ফুস্সমিত্তা, ধম্মগুত্তাতি এৱমাদিকা অঞ্ঞে চ ৱেমানিকা পেতা. এতেসঞ্হি পীতওদাতকাড়মঙ্গুৰচ্ছৱিসামৱণ্ণাদিৱসেন চেৱ কিস থূলৰস্সদীঘৱসেন চ কাযো নানা হোতি, মনুস্সানং ৱিয দ্ৱিহেতুকতিহেতুকঅহেতুকৱসেন সঞ্ঞাপি. তে পন দেৱা ৱিয ন মহেসক্খা, কপণমনুস্সা ৱিয অপ্পেসক্খা দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীড়িতা ৱিহৰন্তি. একচ্চে কাড়পক্খে দুক্খিতা জুণ্হপক্খে সুখিতা হোন্তি. তস্মা সুখসমুস্সযতো ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতিকাতি ৱুত্তা. যে পনেত্থ তিহেতুকা, তেসং ধম্মাভিসমযোপি হোতি পিযঙ্কৰমাতাদীনং ৱিয.

ব্ৰহ্মকাযিকাতি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতমহাব্ৰহ্মানো. পঠমাভিনিব্বত্তাতি তে সব্বেপি পঠমজ্ঝানেন অভিনিব্বত্তা. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা পন পৰিত্তেন অভিনিব্বত্তা, তেসং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং. ব্ৰহ্মপুৰোহিতা মজ্ঝিমেন, তেসং উপড্ঢকপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ তেসং ৱিপ্ফাৰিকতৰো হোতি. মহাব্ৰহ্মানো পণীতেন, তেসং কপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ পন তেসং অতিৱিপ্ফাৰিকোৱ হোতি. ইতি তে কাযস্স নানত্তা পঠমজ্ঝানৱসেন সঞ্ঞায একত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি ৱেদিতব্বা.

যথা চ তে, এৱং চতূসু অপাযেসু সত্তা. নিৰযেসু হি কেসঞ্চি গাৱুতং, কেসঞ্চি অড্ঢযোজনং, কেসঞ্চি যোজনং অত্তভাৱো হোতি, দেৱদত্তস্স পন যোজনসতিকো জাতো. তিৰচ্ছানেসুপি কেচি খুদ্দকা, কেচি মহন্তা. পেত্তিৱিসযেসুপি কেচি সট্ঠিহত্থা, কেচি অসীতিহত্থা হোন্তি, কেচি সুৱণ্ণা, কেচি দুব্বণ্ণা. তথা কালকঞ্চিকা অসুৰা. অপিচেত্থ দীঘপিট্ঠিকপেতা নাম সট্ঠিযোজনিকাপি হোন্তি. সঞ্ঞা পন সব্বেসম্পি অকুসলৱিপাকাহেতুকাৱ হোতি. ইতি আপাযিকাপি নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি.

আভস্সৰাতি দণ্ডউক্কায অচ্চি ৱিয এতেসং সৰীৰতো আভা ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পতন্তী ৱিয সৰতি ৱিস্সৰতীতি আভস্সৰা. তেসু পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানদ্ৱযং পৰিত্তং ভাৱেত্ৱা উপপন্না পৰিত্তাভা নাম হোন্তি, তেসং দ্ৱে কপ্পা আযুপ্পমাণং. মজ্ঝিমং ভাৱেত্ৱা উপপন্না অপ্পমাণাভা নাম হোন্তি, তেসং চত্তাৰো কপ্পা আযুপ্পমাণং. পণীতং ভাৱেত্ৱা উপপন্না আভস্সৰা নাম হোন্তি, তেসং অট্ঠ কপ্পা আযুপ্পমাণং. ইধ পন উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেন সব্বেৱ তে গহিতা. সব্বেসঞ্হি তেসং কাযো একৱিপ্ফাৰোৱ হোতি, সঞ্ঞা পন অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা ৱা অৱিতক্কঅৱিচাৰা ৱাতি নানা.

সুভকিণ্হাতি সুভেন ৱোকিণ্ণা ৱিকিণ্ণা, সুভেন সৰীৰপ্পভাৱণ্ণেন একগ্ঘনাতি অত্থো. এতেসঞ্হি ন আভস্সৰানং ৱিয ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পভা গচ্ছতি. পঞ্চকনযে পন পৰিত্তমজ্ঝিমপণীতস্স চতুত্থজ্ঝানস্স ৱসেন সোড়সবাত্তিংসচতুস্সট্ঠিকপ্পাযুকা পৰিত্তঅপ্পমাণসুভকিণ্হা নাম হুত্ৱা নিব্বত্তন্তি. ইতি সব্বেপি তে একত্তকাযা চেৱ চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞায একত্তসঞ্ঞিনো চাতি ৱেদিতব্বা. ৱেহপ্ফলাপি চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৱ ভজন্তি. অসঞ্ঞসত্তা ৱিঞ্ঞাণাভাৱা এত্থ সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি, সত্তাৱাসেসু গচ্ছন্তি.

সুদ্ধাৱাসা ৱিৱট্টপক্খে ঠিতা ন সব্বকালিকা, কপ্পসতসহস্সম্পি অসঙ্খেয্যম্পি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ন উপ্পজ্জন্তি. সোড়সকপ্পসহস্সঅব্ভন্তৰে বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসুযেৱ উপ্পজ্জন্তি. ধম্মচক্কপ্পৱত্তিস্স ভগৱতো খন্ধাৱাৰট্ঠানসদিসা হোন্তি. তস্মা নেৱ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং ন সত্তাৱাসং ভজন্তি. মহাসীৱত্থেৰো পন ‘‘ন খো পন সো, সাৰিপুত্ত, আৱাসো সুলভৰূপো, যো মযা অনাৱুত্থপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধাৱাসেহি দেৱেহী’’তি (ম. নি. ১.১৬০) ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৱাসাপি চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং চতুত্থসত্তাৱাসঞ্চ ভজন্তীতি ৱদতি, তং অপ্পতিবাহিযত্তা সুত্তস্স অনুঞ্ঞাতং.

নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং যথেৱ সঞ্ঞায, এৱং ৱিঞ্ঞাণস্সাপি সুখুমত্তা নেৱ ৱিঞ্ঞাণং নাৱিঞ্ঞাণং. তস্মা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৱুত্তং. দুতিযে সমাধিপৰিক্খাৰাতি মগ্গসমাধিস্স সম্ভাৰা.

৩. পঠমঅগ্গিসুত্তৱণ্ণনা

৪৬. ততিযে সব্বেপি ৰাগাদযো অনুডহনট্ঠেন অগ্গী. আহুনেয্যগ্গীতিআদীসু পনেত্থ আহুনং ৱুচ্চতি সক্কাৰো, আহুনং অৰহন্তীতি আহুনেয্যা. মাতাপিতৰো হি পুত্তানং বহুপকাৰত্তা আহুনং অৰহন্তি, তেসু ৱিপ্পটিপজ্জমানা পুত্তা নিৰযাদীসু নিব্বত্তন্তি. তস্মা কিঞ্চাপি মাতাপিতৰো ন অনুডহন্তি, অনুডহনস্স পন পচ্চযা হোন্তি. ইতি অনুডহনট্ঠেনেৱ আহুনেয্যগ্গীতি ৱুচ্চন্তি. গহপতীতি পন গেহসামিকো ৱুচ্চতি, সো মাতুগামস্স সযনৱত্থালঙ্কাৰাদিঅনুপ্পদানেন বহুপকাৰো. তং অতিচৰন্তো মাতুগামো নিৰযাদীসু নিব্বত্ততি. তস্মা সোপি পুৰিমনযেনেৱ অনুডহনট্ঠেন গহপতগ্গীতি ৱুত্তো. দক্খিণেয্যগ্গীতি এত্থ পন দক্খিণাতি চত্তাৰো পচ্চযা, ভিক্খুসঙ্ঘো দক্খিণেয্যো. সো হি গিহীনং তীসু সৰণেসু পঞ্চসু সীলেসু দসসু সীলেসু মাতাপিতুপট্ঠানে ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণুপট্ঠানেতি এৱমাদীসু কল্যাণধম্মেসু নিযোজনেন বহুপকাৰো. তস্মিং মিচ্ছাপটিপন্না গিহী ভিক্খুসঙ্ঘং অক্কোসিত্ৱা পৰিভাসিত্ৱা নিৰযাদীসু নিব্বত্তন্তি. তস্মা সোপি পুৰিমনযেনেৱ অনুডহনট্ঠেন দক্খিণেয্যগ্গীতি ৱুত্তো. কট্ঠতো নিব্বত্তো পাকতিকোৱ অগ্গি কট্ঠগ্গি নাম.

৪. দুতিযঅগ্গিসুত্তৱণ্ণনা

৪৭. চতুত্থে উগ্গতসৰীৰস্সাতি সো কিৰ ব্ৰাহ্মণমহাসালো অত্তভাৱেনপি ভোগেহিপি উগ্গতো সাৰপ্পত্তো অহোসি, তস্মা উগ্গতসৰীৰোত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. উপক্খটোতি পচ্চুপট্ঠিতো. থূণূপনীতানীতি যূপসঙ্খাতং থূণং উপনীতানি. যঞ্ঞত্থাযাতি ৱধিত্ৱা যজনত্থায. উপসঙ্কমীতি সো কিৰ সব্বং তং যঞ্ঞসম্ভাৰং সজ্জেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সমণো কিৰ গোতমো মহাপঞ্ঞো, কিং নু খো মে যঞ্ঞস্স ৱণ্ণং কথেস্সতি উদাহু অৱণ্ণং, পুচ্ছিত্ৱা জানিস্সামী’’তি ইমিনা কাৰণেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. অগ্গিস্স আদানন্তি যঞ্ঞযজনত্থায নৱস্স মঙ্গলগ্গিনো আদিযনং. সব্বেন সব্বন্তি সব্বেন সুতেন সব্বং সুতং সমেতি সংসন্দতি, একসদিসং হোতীতি দস্সেতি. সত্থানীতি ৱিহিংসনট্ঠেন সত্থানি ৱিযাতি সত্থানি. সযং পঠমং সমাৰম্ভতীতি অত্তনাৱ পঠমতৰং আৰভতি. হন্তুন্তি হনিতুং.

পহাতব্বাতি পৰিহৰিতব্বা. অতোহযন্তি অতো হি মাতাপিতিতো অযং. আহুতোতি আগতো. সম্ভূতোতি উপ্পন্নো. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, গহপতগ্গীতি অযং পুত্তদাৰাদিগণো যস্মা, গহপতি, ৱিয গেহসামিকো ৱিয হুত্ৱা অগ্গতি ৱিচৰতি, তস্মা গহপতগ্গীতি ৱুচ্চতি. অত্তানন্তি চিত্তং. দমেন্তীতি ইন্দ্ৰিযদমনেন দমেন্তি. সমেন্তীতি ৰাগাদিসমনেন সমেন্তি. তেসঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাপনেন পৰিনিব্বাপেন্তি. নিক্খিপিতব্বোতি যথা ন ৱিনস্সতি, এৱং ঠপেতব্বো. উপৱাযতন্তি উপৱাযতু. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ব্ৰাহ্মণো সব্বেসম্পি তেসং পাণানং জীৱিতং দত্ৱা যঞ্ঞসালং ৱিদ্ধংসেত্ৱা সত্থু সাসনে ওপানভূতো অহোসীতি.

৫-৬. সঞ্ঞাসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

৪৮-৪৯. পঞ্চমে অমতোগধাতি নিব্বানপতিট্ঠা. অমতপৰিযোসানাতি নিব্বানাৱসানা. ছট্ঠে মেথুনধম্মসমাপত্তিযাতি মেথুনধম্মেন সমঙ্গিভাৱতো. ন্হাৰুদদ্দুলন্তি ন্হাৰুখণ্ডং ন্হাৰুৱিলেখনং ৱা. অনুসন্দতীতি পৱত্ততি. নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসোতি নত্থি ময্হং পুব্বেন অভাৱিতকালেন সদ্ধিং অপৰং ভাৱিতকালে ৱিসেসো. লোকচিত্ৰেসূতি তিধাতুকলোকসন্নিৱাসসঙ্খাতেসু লোকচিত্ৰেসু. আলস্যেতি আলসিযভাৱে. ৱিস্সট্ঠিযেতি ৱিস্সট্ঠভাৱে. অননুযোগেতি যোগস্স অননুযুঞ্জনে. অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতন্তি অহঙ্কাৰদিট্ঠিতো চ মমঙ্কাৰতণ্হাতো চ নৱৱিধমানতো চ অপগতং. ৱিধাসমতিক্কন্তন্তি তিস্সো ৱিধা অতিক্কন্তং. সন্তন্তি তপ্পচ্চনীককিলেসেহি সন্তং. সুৱিমুত্তন্তি পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি সুট্ঠু ৱিমুত্তং.

৭. মেথুনসুত্তৱণ্ণনা

৫০. সত্তমে উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতৰাসো দাসকম্মকৰপৰিৱুতো উপসঙ্কমি. ভৱম্পিনোতি ভৱম্পি নু. ব্ৰহ্মচাৰী পটিজানাতীতি ‘‘অহং ব্ৰহ্মচাৰী’’তি এৱং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পটিজানাতীতি পুচ্ছতি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ব্ৰাহ্মণসমযে ৱেদং উগ্গণ্হন্তা অট্ঠচত্তালীস ৱস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি. সমণো পন গোতমো অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তো তীসু পাসাদেসু তিৱিধনাটকৰতিযা অভিৰমি, ইদানি কিং নু খো ৱক্খতী’’তি ইমমত্থং সন্ধাযেৱং পুচ্ছতি. ততো ভগৱা মন্তেন কণ্হসপ্পং গণ্হন্তো ৱিয অমিত্তং গীৱায পাদেন অক্কমন্তো ৱিয অত্তনো সংকিলেসকালে ছব্বস্সানি পধানচৰিযায ৰজ্জসুখং ৱা পাসাদেসু নাটকসম্পত্তিং ৱা আৰব্ভ ৱিতক্কমত্তস্সাপি অনুপ্পন্নভাৱং সন্ধায সীহনাদং নদন্তো যঞ্হি তং ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিন্তি দ্ৱীহি দ্ৱীহি সমাপজ্জিতব্বভাৱং. দুক্খস্মাতি সকলৱট্টদুক্খতো. সঞ্জগ্ঘতীতি হসিতকথং কথেতি. সংকীড়তীতি কেড়িং কৰোতি. সংকেড়াযতীতি মহাহসিতং হসতি. চক্খুনা চক্খুন্তি অত্তনো চক্খুনা তস্সা চক্খুং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা উপনিজ্ঝাযতি. তিৰোকুট্টং ৱা তিৰোপাকাৰং ৱাতি পৰকুট্টে ৱা পৰপাকাৰে ৱা. দেৱোতি একো দেৱৰাজা. দেৱঞ্ঞতৰোতি অঞ্ঞতৰো দেৱপুত্তো. অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিন্তি অৰহত্তঞ্চেৱ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ.

৮. সংযোগসুত্তৱণ্ণনা

৫১. অট্ঠমে সংযোগৱিসংযোগন্তি সংযোগৱিসংযোগসাধকং. ধম্মপৰিযাযন্তি ধম্মকাৰণং. অজ্ঝত্তং ইত্থিন্দ্ৰিযন্তি নিযকজ্ঝত্তে ইত্থিভাৱং. ইত্থিকুত্তন্তি ইত্থিকিৰিযং. ইত্থাকপ্পন্তি নিৱাসনপাৰুপনাদিইত্থিআকপ্পং. ইত্থিৱিধন্তি ইত্থিযা মানৱিধং. ইত্থিছন্দন্তি ইত্থিযা অজ্ঝাসযচ্ছন্দং. ইত্থিস্সৰন্তি ইত্থিসদ্দং. ইত্থালঙ্কাৰন্তি ইত্থিযা পসাধনভণ্ডং. পুৰিসিন্দ্ৰিযাদীসুপি এসেৱ নযো. বহিদ্ধা সংযোগন্তি পুৰিসেন সদ্ধিং সমাগমং. অতিৱত্ততীতি অনভিৰতাতি এৱং ৱুত্তায বলৱৱিপস্সনায অৰিযমগ্গং পত্ৱা অতিৱত্ততি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

৯. দানমহপ্ফলসুত্তৱণ্ণনা

৫২. নৱমে সাপেখোতি সতণ্হো. পটিবদ্ধচিত্তোতি ৱিপাকে বদ্ধচিত্তো. সন্নিধিপেখোতি নিধানপেখো হুত্ৱা. পেচ্চাতি পৰলোকং গন্ত্ৱা. তং কম্মং খেপেত্ৱাতি তং কম্মৱিপাকং খেপেত্ৱা. ইদ্ধিন্তি ৱিপাকিদ্ধিং. যসন্তি পৰিৱাৰসম্পদং. আধিপচ্চন্তি জেট্ঠভাৱকাৰণং. আগন্তা ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৱং ইমে পঞ্চক্খন্ধে পুন আগন্তা, ন তত্ৰূপপত্তিকো ন উপৰূপপত্তিকো, হেট্ঠাগামীযেৱ হোতীতি অত্থো. সাহু দানন্তি দানং নামেতং সাধু ভদ্দকং সুন্দৰং. তানি মহাযঞ্ঞানীতি তানি সপ্পিনৱনীতদধিমধুফাণিতাদীহি নিট্ঠানং গতানি মহাদানানি. চিত্তালঙ্কাৰচিত্তপৰিক্খাৰন্তি সমথৱিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কাৰভূতঞ্চেৱ পৰিৱাৰভূতঞ্চ. ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতন্তি ন সক্কা তত্থ দানেন উপপজ্জিতুং. যস্মা পন তং সমথৱিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কাৰভূতং, তস্মা তেন দানালঙ্কতেন চিত্তেন ঝানঞ্চেৱ অৰিযমগ্গঞ্চ নিব্বত্তেত্ৱা ঝানেন তত্থ উপপজ্জতি. অনাগামী হোতীতি ঝানানাগামী নাম হোতি. অনাগন্তা ইত্থত্তন্তি পুন ইত্থভাৱং ন আগন্তা, উপৰূপপত্তিকো ৱা তত্ৰূপপত্তিকো ৱা হুত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাযতি. ইতি ইমেসু দানেসু পঠমং তণ্হুত্তৰিযদানং, দুতিযং চিত্তীকাৰদানং, ততিযং হিৰোত্তপ্পদানং, চতুত্থং নিৰৱসেসদানং, পঞ্চমং দক্খিণেয্যদানং, ছট্ঠং সোমনস্সুপৱিচাৰদানং, সত্তমং অলঙ্কাৰপৰিৱাৰদানং নামাতি.

১০. নন্দমাতাসুত্তৱণ্ণনা

৫৩. দসমং অত্থুপ্পত্তিৱসেন দেসিতং. সত্থা কিৰ ৱুত্থৱস্সো পৱাৰেত্ৱা দ্ৱে অগ্গসাৱকে ওহায ‘‘দক্খিণাগিৰিং চাৰিকং গমিস্সামী’’তি নিক্খমি, ৰাজা পসেনদি কোসলো, অনাথপিণ্ডিকো গহপতি, ৱিসাখা মহাউপাসিকা, অঞ্ঞে চ বহুজনা দসবলং নিৱত্তেতুং নাসক্খিংসু. অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ‘‘সত্থাৰং নিৱত্তেতুং নাসক্খি’’ন্তি ৰহো চিন্তযমানো নিসীদি. অথ নং পুণ্ণা নাম দাসী দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো তে, সামি, ন পুব্বে ৱিয ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানী’’তি পুচ্ছি. আম, পুণ্ণে, সত্থা চাৰিকং পক্কন্তো, তমহং নিৱত্তেতুং নাসক্খিং. ন খো পন সক্কা জানিতুং পুন সীঘং আগচ্ছেয্য ৱা ন ৱা, তেনাহং চিন্তযমানো নিসিন্নোতি. সচাহং দসবলং নিৱত্তেয্যং, কিং মে কৰেয্যাসীতি? ভুজিস্সং তং কৰিস্সামীতি. সা গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘নিৱত্তথ, ভন্তে’’তি আহ. মম নিৱত্তনপচ্চযা ত্ৱং কিং কৰিস্সসীতি? তুম্হে, ভন্তে, মম পৰাধীনভাৱং জানাথ, অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতুং ন সক্কোমি, সৰণেসু পন পতিট্ঠায পঞ্চ সীলানি ৰক্খিস্সামীতি. সাধু সাধু পুণ্ণেতি, সত্থা ধম্মগাৰৱেন একপদস্মিঞ্ঞেৱ নিৱত্তি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ধম্মগৰু, ভিক্খৱে, তথাগতো ধম্মগাৰৱো’’তি (অ. নি. ৫.৯৯).

সত্থা নিৱত্তিত্ৱা জেতৱনমহাৱিহাৰং পাৱিসি. মহাজনো পুণ্ণায সাধুকাৰসহস্সানি অদাসি. সত্থা তস্মিং সমাগমে ধম্মং দেসেসি, চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসু. পুণ্ণাপি সেট্ঠিনা অনুঞ্ঞাতা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজি. সম্মাসম্বুদ্ধো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে আমন্তেত্ৱা ‘‘অহং যং দিসং চাৰিকায নিক্খন্তো, তত্থ ন গচ্ছামি. তুম্হে তুম্হাকং পৰিসায সদ্ধিং তং দিসং চাৰিকং গচ্ছথা’’তি ৱত্ৱা উয্যোজেসি. ইমিস্সং অত্থুপ্পত্তিযং একং সমযং আযস্মা সাৰিপুত্তোতিআদি ৱুত্তং.

তত্থ ৱেড়ুকণ্ডকীতি ৱেড়ুকণ্টকনগৰৱাসিনী. তস্স কিৰ নগৰস্স পাকাৰগুত্তত্থায পাকাৰপৰিযন্তেন ৱেড়ূ ৰোপিতা, তেনস্স ৱেড়ুকণ্টকন্তেৱ নামং জাতং. পাৰাযনন্তি নিব্বানসঙ্খাতপাৰং অযনতো পাৰাযনন্তি লদ্ধৱোহাৰং ধম্মং. সৰেন ভাসতীতি সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপৰিমতলে সুসংৱিহিতাৰক্খট্ঠানে নিসিন্না সমাপত্তিবলেন ৰত্তিভাগং ৱীতিনামেত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘ইমং ৰত্তাৱসেসং কতৰায ৰতিযা ৱীতিনামেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ধম্মৰতিযা’’তি কতসন্নিট্ঠানা তীণি ফলানি পত্তা অৰিযসাৱিকা অড্ঢতেয্যগাথাসতপৰিমাণং পাৰাযনসুত্তং মধুৰেন সৰভঞ্ঞেন ভাসতি. অস্সোসি খোতি আকাসট্ঠকৱিমানানি পৰিহৰিত্ৱা তস্স পাসাদস্স উপৰিভাগং গতেন মগ্গেন নৰৱাহনযানং আৰুয্হ গচ্ছমানো অস্সোসি. কথাপৰিযোসানং আগমযমানো অট্ঠাসীতি ‘‘কিং সদ্দো এস ভণে’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নন্দমাতায উপাসিকায সৰভঞ্ঞসদ্দো’’তি ৱুত্তে ওতৰিত্ৱা ‘‘ইদমৱোচা’’তি ইদং দেসনাপৰিযোসানং ওলোকেন্তো অৱিদূৰট্ঠানে আকাসে অট্ঠাসি.

সাধু ভগিনি, সাধু ভগিনীতি ‘‘সুগ্গহিতা তে ভগিনি ধম্মদেসনা সুকথিতা, পাসাণকচেতিযে নিসীদিত্ৱা সোড়সন্নং পাৰাযনিকব্ৰাহ্মণানং সম্মাসম্বুদ্ধেন কথিতদিৱসে চ অজ্জ চ ন কিঞ্চি অন্তৰং পস্সামি, মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণং ৱিয তে সত্থু কথিতেন সদ্ধিং সদিসমেৱ কথিত’’ন্তি ৱত্ৱা সাধুকাৰং দদন্তো এৱমাহ. কো পনেসো ভদ্ৰমুখাতি ইমস্মিং সুসংৱিহিতাৰক্খট্ঠানে এৱং মহন্তেন সদ্দেন কো নামেস, ভদ্ৰমুখ, লদ্ধমুখ, কিং নাগো সুপণ্ণো দেৱো মাৰো ব্ৰহ্মাতি সুৱণ্ণপট্টৱণ্ণং ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ৱিগতসাৰজ্জা তীণি ফলানি পত্তা অৰিযসাৱিকা ৱেস্সৱণেন সদ্ধিং কথযমানা এৱমাহ. অহং তে ভগিনি ভাতাতি সযং সোতাপন্নত্তা অনাগামিঅৰিযসাৱিকং জেট্ঠিকং মঞ্ঞমানো ‘‘ভগিনী’’তি ৱত্ৱা পুন তং পঠমৱযে ঠিতত্তা অত্তনো কনিট্ঠং, অত্তানং পন নৱুতিৱস্সসতসহস্সাযুকত্তা মহল্লকতৰং মঞ্ঞমানো ‘‘ভাতা’’তি আহ. সাধু ভদ্ৰমুখাতি, ভদ্ৰমুখ, সাধু সুন্দৰং, স্ৱাগমনং তে আগমনং, আগন্তুং যুত্তট্ঠানমেৱসি আগতোতি অত্থো. ইদং তে হোতু আতিথেয্যন্তি ইদমেৱ ধম্মভণনং তৱ অতিথিপণ্ণাকাৰো হোতু, ন হি তে অঞ্ঞং ইতো উত্তৰিতৰং দাতব্বং পস্সামীতি অধিপ্পাযো. এৱঞ্চেৱ মে ভৱিস্সতি আতিথেয্যন্তি এৱং অত্তনো পত্তিদানং যাচিত্ৱা ‘‘অযং তে ধম্মকথিকসক্কাৰো’’তি অড্ঢতেড়সানি কোট্ঠসতানি ৰত্তসালীনং পূৰেত্ৱা ‘‘যাৱাযং উপাসিকা চৰতি, তাৱ মা খযং গমিংসূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা পক্কামি. যাৱ উপাসিকা অট্ঠাসি, তাৱ কোট্ঠানং হেট্ঠিমতলং নাম দট্ঠুং নাসক্খিংসু. ততো পট্ঠায ‘‘নন্দমাতায কোট্ঠাগাৰং ৱিযা’’তি ৱোহাৰো উদপাদি.

অকতপাতৰাসোতি অভুত্তপাতৰাসো. পুঞ্ঞন্তি পুব্বচেতনা চ মুঞ্চনচেতনা চ. পুঞ্ঞমহীতি অপৰচেতনা. সুখায হোতূতি সুখত্থায হিতত্থায হোতু. এৱং অত্তনো দানে ৱেস্সৱণস্স পত্তিং অদাসি.

পকৰণেতি কাৰণে. ওক্কস্স পসয্হাতি আকড্ঢিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা. যক্খযোনিন্তি ভুম্মদেৱতাভাৱং. তেনেৱ পুৰিমেন অত্তভাৱেন উদ্দস্সেতীতি পুৰিমসৰীৰসদিসমেৱ সৰীৰং মাপেত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তো সিৰিগব্ভসযনতলে অত্তানং দস্সেতি. উপাসিকা পটিদেসিতাতি উপাসিকা অহন্তি এৱং উপাসিকাভাৱং দেসেসিং. যাৱদেতি যাৱদেৱ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

মহাযঞ্ঞৱগ্গো পঞ্চমো.

পণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

৬. অব্যাকতৱগ্গো

১. অব্যাকতসুত্তৱণ্ণনা

৫৪. ছট্ঠৱগ্গস্স পঠমে অব্যাকতৱত্থূসূতি একংসাদিৱসেন অকথিতৱত্থূসু. তথাগতোতি সত্তো. দিট্ঠিগতমেতন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিমত্তকমেতং, ন তায দিট্ঠিযা গহিতসত্তো নাম অত্থি. পটিপদন্তি অৰিযমগ্গং. ন ছম্ভতীতি দিট্ঠিৱসেন ন কম্পতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তণ্হাগতন্তি দিট্ঠিতণ্হা. সঞ্ঞাগতাদীসুপি এসেৱ নযো. দিট্ঠিসঞ্ঞা এৱ হেত্থ সঞ্ঞাগতং, দিট্ঠিনিস্সিতমানোযেৱ দিট্ঠিমঞ্ঞিতমেৱ ৱা মঞ্ঞিতং, দিট্ঠিপপঞ্চোৱ পপঞ্চিতং, দিট্ঠুপাদানমেৱ উপাদানং, দিট্ঠিযা ৱিৰূপং পটিসৰণভাৱোযেৱ ৱিপ্পটিসাৰো নামাতি ৱেদিতব্বো. এত্থ চ দিট্ঠিগ্গহণেন দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো, দিট্ঠিনিৰোধগামিনিপটিপদাগহণেন সোতাপত্তিমগ্গো গহিতোতি.

২. পুৰিসগতিসুত্তৱণ্ণনা

৫৫. দুতিযে পুৰিসগতিযোতি পুৰিসস্স ঞাণগতিযো. অনুপাদাপৰিনিব্বানন্তি অপচ্চযনিব্বানং. নো চস্সাতি অতীতে অত্তভাৱনিব্বত্তকং কম্মং নো চে অভৱিস্স. নো চ মে সিযাতি এতৰহি মে অযং অত্তভাৱো ন সিযা. ন ভৱিস্সতীতি এতৰহি মে অনাগতত্তভাৱনিব্বত্তকং কম্মং ন ভৱিস্সতি. ন চ মে ভৱিস্সতীতি অনাগতে মে অত্তভাৱো ন ভৱিস্সতি. যদত্থি যং ভূতন্তি যং অত্থি যং ভূতং পচ্চুপ্পন্নক্খন্ধপঞ্চকং. তং পজহামীতি উপেক্খং পটিলভতীতি তং তত্থ ছন্দৰাগপ্পহানেন পজহামীতি ৱিপস্সনুপেক্খং পটিলভতি. ভৱে ন ৰজ্জতীতি অতীতে খন্ধপঞ্চকে তণ্হাদিট্ঠীহি ন ৰজ্জতি. সম্ভৱে ন ৰজ্জতীতি অনাগতেপি তথেৱ ন ৰজ্জতি. অত্থুত্তৰি পদং সন্তন্তি উত্তৰি সন্তং নিব্বানপদং নাম অত্থি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি তং সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সম্মা পস্সতি. ন সব্বেন সব্বন্তি একচ্চানং কিলেসানং অপ্পহীনত্তা সচ্চপটিচ্ছাদকস্স তমস্স সব্বসো অৱিদ্ধংসিতত্তা ন সব্বাকাৰেন সব্বং. হঞ্ঞমানেতি সণ্ডাসেন গহেত্ৱা মুট্ঠিকায কোট্টিযমানে. অন্তৰাপৰিনিব্বাযীতি উপপত্তিসমনন্তৰতো পট্ঠায আযুনো ৱেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৱা এত্থন্তৰে কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো হোতি. অনুপহচ্চ তলন্তি আকাসতলং অনুপহচ্চ অনতিক্কমিত্ৱা, ভূমিং অপ্পত্ৱা আকাসেযেৱ নিব্বাযেয্যাতি ইমাহি তীহি উপমাহি তযো অন্তৰাপৰিনিব্বাযী দস্সিতা.

উপহচ্চপৰিনিব্বাযীতি আযুৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা পচ্ছিমকোটিং অপ্পত্ৱা পৰিনিব্বুতো হোতি. উপহচ্চ তলন্তি জলমানা গন্ত্ৱা আকাসতলং অতিক্কমিত্ৱা পথৱীতলং ৱা উপহনিত্ৱা পথৱিযং পতিতমত্তাৱ নিব্বাযেয্য. অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেত্ৱা পৰিনিব্বাযীতি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী. সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলেসে খেপেত্ৱা পৰিনিব্বাযীতি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী. গচ্ছন্তি নিৰাৰক্খং অৰঞ্ঞং. দাযন্তি সাৰক্খং অভযত্থায দিন্নং অৰঞ্ঞং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. ইমস্মিং সুত্তে অৰিযপুগ্গলাৱ কথিতাতি.

৩. তিস্সব্ৰহ্মাসুত্তৱণ্ণনা

৫৬. ততিযে ভিক্খুনিযোতি মহাপজাপতিযা পৰিৱাৰা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো. ৱিমুত্তাতি পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি ৱিমুত্তা. অনুপাদিসেসাতি উপাদানসেসং অট্ঠপেত্ৱা পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি অনৱসেসাহিপি ৱিমুত্তা. সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি সউপাদানসেসে পুগ্গলে ‘‘সউপাদানসেসো অয’’ন্তি. ইতৰস্মিম্পি এসেৱ নযো. তিস্সোতি থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকব্ৰহ্মা. অনুলোমিকানীতি পটিপত্তিযা অনুলোমানি ৱিৱিত্তানি অন্তিমপৰিযন্তিমানি. ইন্দ্ৰিযানীতি সদ্ধাদীনি ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানি. সমন্নানযমানোতি সমন্নাহাৰে ঠপযমানো. ন হি পন তেতি ইদং কস্মা আৰভি? সত্তমস্স পুগ্গলস্স দস্সনত্থং. সত্তমো হি সদ্ধানুসাৰিপুগ্গলো ন দস্সিতো. অথ ভগৱা বলৱৱিপস্সকৱসেন তং দস্সেন্তো এৱমাহ. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি সব্বেসং নিচ্চনিমিত্তাদীনং. অনিমিত্তন্তি বলৱৱিপস্সনাসমাধিং.

৪. সীহসেনাপতিসুত্তৱণ্ণনা

৫৭. চতুত্থে মচ্ছৰীতি পঞ্চমচ্ছেৰযুত্তো. কদৰিযোতি থদ্ধমচ্ছৰিযো, পৰেসং দিয্যমানম্পি ৱাৰেতি. অনুপ্পদানৰতোতি পুনপ্পুনং দানং দদমানোৱ ৰমতি. অনুকম্পন্তাতি ‘‘কো অজ্জ অম্হেহি অনুগ্গহেতব্বো, কস্স দেয্যধম্মং ৱা পটিগ্গণ্হেয্যাম, ধম্মং ৱা দেসেয্যামা’’তি এৱং চিত্তেন অনুকম্পমানা.

৫. অৰক্খেয্যসুত্তৱণ্ণনা

৫৮. পঞ্চমে নিমিত্তন্তি ধম্মনিমিত্তম্পি পুগ্গলনিমিত্তম্পি. অযঞ্হি অত্তনা দেসিতধম্মে একপদম্পি দুৰক্খাতং অনিয্যানিকং অপস্সন্তো ধম্মনিমিত্তং ন সমনুপস্সতি, ‘‘দুৰক্খাতো তযা ধম্মো ন স্ৱাক্খাতো’’তি উট্ঠহিত্ৱা পটিপ্ফৰন্তং একং পুগ্গলম্পি অপস্সন্তো পুগ্গলনিমিত্তং ন সমনুপস্সতি নাম. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ছট্ঠসত্তমানি উত্তানানেৱ.

৮. পচলাযমানসুত্তৱণ্ণনা

৬১. অট্ঠমে পচলাযমানোতি তং গামং উপনিস্সায একস্মিং ৱনসণ্ডে সমণধম্মং কৰোন্তো সত্তাহং চঙ্কমনৱীৰিযেন নিম্মথিতত্তা কিলন্তগত্তো চঙ্কমনকোটিযং পচলাযমানো নিসিন্নো হোতি. পচলাযসি নোতি নিদ্দাযসি নু. অনুমজ্জিত্ৱাতি পৰিমজ্জিত্ৱা. আলোকসঞ্ঞন্তি মিদ্ধৱিনোদনআলোকসঞ্ঞং. দিৱাসঞ্ঞন্তি দিৱাতিসঞ্ঞং. যথা দিৱা তথা ৰত্তিন্তি যথা দিৱা আলোকসঞ্ঞা অধিট্ঠিতা, তথা নং ৰত্তিম্পি অধিট্ঠহেয্যাসি. যথা ৰত্তিং তথা দিৱাতি যথা চ তে ৰত্তিং আলোকসঞ্ঞা অধিট্ঠিতা, তথা নং দিৱাপি অধিট্ঠহেয্যাসি. সপ্পভাসন্তি দিব্বচক্খুঞাণত্থায সহোভাসং. পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞীতি পুৰতো চ পচ্ছতো চ অভিহৰণসঞ্ঞায সঞ্ঞাৱা. অন্তোগতেহি ইন্দ্ৰিযেহীতি বহি অৱিক্খিত্তেহি অন্তো অনুপৱিট্ঠেহেৱ পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি. মিদ্ধসুখন্তি নিদ্দাসুখং. এত্তকেন ঠানেন ভগৱা থেৰস্স মিদ্ধৱিনোদনকম্মট্ঠানং কথেসি. সোণ্ডন্তি মানসোণ্ডং. কিচ্চকৰণীযানীতি এত্থ অৱস্সং কত্তব্বানি কিচ্চানি, ইতৰানি কৰণীযানি. মঙ্কুভাৱোতি নিত্তেজতা দোমনস্সতা. এত্তকেন ঠানেন সত্থাৰা থেৰস্স ভিক্খাচাৰৱত্তং কথিতং.

ইদানি ভস্সে পৰিযন্তকাৰিতায সমাদপেতুং তস্মাতিহাতিআদিমাহ. তত্থ ৱিগ্গাহিককথন্তি ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসী’’তিআদিনযপ্পৱত্তা ৱিগ্গাহিককথা. নাহং মোগ্গল্লানাতিআদি পাপমিত্তসংসগ্গৱিৱজ্জনত্থং ৱুত্তং. কিত্তাৱতা নু খোতি কিত্তকেন নু খো. তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতীতি তণ্হাসঙ্খযে নিব্বানে তং আৰম্মণং কত্ৱা ৱিমুত্তচিত্ততায তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো নাম সংখিত্তেন কিত্তাৱতা হোতি. যায পটিপত্তিযা তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি, তমেৱ খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পুব্বভাগপটিপদং সংখিত্তেন দেসেথাতি পুচ্ছতি. অচ্চন্তনিট্ঠোতি খযৱযসঙ্খাতং অন্তং অতীতাতি অচ্চন্তা, অচ্চন্তা নিট্ঠা অস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠো, একন্তনিট্ঠো সততনিট্ঠোতি অত্থো. অচ্চন্তযোগক্খেমীতি অচ্চন্তং যোগক্খেমী, নিচ্চযোগক্খেমীতি অত্থো. অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰীতি অচ্চন্তং ব্ৰহ্মচাৰী, নিচ্চব্ৰহ্মচাৰীতি অত্থো. অচ্চন্তং পৰিযোসানমস্সাতি পুৰিমনযেনেৱ অচ্চন্তপৰিযোসানো. সেট্ঠো দেৱমনুস্সানন্তি দেৱানঞ্চ মনুস্সানঞ্চ সেট্ঠো উত্তমো. এৱৰূপো ভিক্খু কিত্তাৱতা হোতি, সঙ্খেপেনেৱ তস্স পটিপত্তিং কথেথাতি যাচতি.

সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযাতি এত্থ সব্বে ধম্মা নাম পঞ্চক্খন্ধা দ্ৱাদসাযতনানি অট্ঠাৰস ধাতুযো, তে সব্বেপি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন অভিনিৱেসায নালং ন পৰিযত্তা ন সমত্তা ন যুত্তা. কস্মা? গহিতাকাৰেন অতিট্ঠনতো. তে হি নিচ্চা সুখা অত্তাতি গহিতাপি অনিচ্চা দুক্খা অনত্তাৱ সম্পজ্জন্তি. তস্মা নালং অভিনিৱেসায. অভিজানাতীতি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ঞাতপৰিঞ্ঞায অভিজানাতি. পৰিজানাতীতি তথেৱ তীৰণপৰিঞ্ঞায পৰিজানাতি. যংকিঞ্চি ৱেদনন্তি অন্তমসো পঞ্চৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং যংকিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি ৱেদনং অনুভৱতি. ইমিনা ভগৱা থেৰস্স ৱেদনাৱসেন চ ৱিনিৱট্টেত্ৱা অৰূপপৰিগ্গহং দস্সেসি.

অনিচ্চানুপস্সীতি অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো. ৱিৰাগানুপস্সীতি এত্থ দ্ৱে ৱিৰাগা খযৱিৰাগো চ অচ্চন্তৱিৰাগো চ. তত্থ সঙ্খাৰানং খযং খযতো পস্সনা ৱিপস্সনাপি, অচ্চন্তৱিৰাগং নিব্বানং ৱিৰাগতো দস্সনমগ্গঞাণম্পি ৱিৰাগানুপস্সনা. তদুভযসমঙ্গিপুগ্গলো ৱিৰাগানুপস্সী নাম. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ৱিৰাগানুপস্সী’’তি, ৱিৰাগতো অনুপস্সন্তোতি অত্থো. নিৰোধানুপস্সিম্হিপি এসেৱ নযো. নিৰোধোপি হি খযনিৰোধো অচ্চন্তনিৰোধোতি দুৱিধোযেৱ. পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি এত্থ পটিনিস্সগ্গো ৱুচ্চতি ৱোস্সগ্গো. সো চ পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো পক্খন্দনৱোস্সগ্গোতি দুৱিধো হোতি. তত্থ পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গোতি ৱিপস্সনা. সা হি তদঙ্গৱসেন কিলেসে চ খন্ধে চ ৱোস্সজতি. পক্খন্দনৱোস্সগ্গোতি মগ্গো. সো হি নিব্বানং আৰম্মণতো পক্খন্দতি. দ্ৱীহিপি ৱা কাৰণেহি সো ৱোস্সগ্গোযেৱ, সমুচ্ছেদৱসেন খন্ধানং কিলেসানঞ্চ ৱোস্সজনতো নিব্বানে চ পক্খন্দনতো. তস্মা কিলেসে চ খন্ধে চ পৰিচ্চজতীতি পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো. নিৰোধায নিব্বানধাতুযা চিত্তং পক্খন্দতীতি পক্খন্দনৱোস্সগ্গোতি উভযম্পেতং মগ্গে সমেতি. তদুভযসমঙ্গী পুগ্গলো ইমায পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায সমন্নাগতত্তা পটিনিস্সগ্গানুপস্সী নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতীতি কিঞ্চি একম্পি সঙ্খাৰগতং তণ্হাৱসেন ন উপাদিযতি ন গণ্হাতি ন পৰামসতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতীতি অগ্গণ্হন্তো তণ্হাপৰিতস্সনায ন পৰিতস্সতি. পচ্চত্তংযেৱ পৰিনিব্বাযতীতি সযমেৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি. খীণা জাতীতিআদিনা পনস্স পচ্চৱেক্খণা দস্সিতা. ইতি ভগৱা সংখিত্তেন খীণাসৱস্স পুব্বভাগপ্পটিপদং পুচ্ছিতো সংখিত্তেনেৱ কথেসি. ইদং পন সুত্তং থেৰস্স ওৱাদোপি অহোসি ৱিপস্সনাপি. সো ইমস্মিংযেৱ সুত্তে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তোতি.

৯. মেত্তসুত্তৱণ্ণনা

৬২. নৱমে মা, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞানং ভাযিত্থাতি পুঞ্ঞানি কৰোন্তা তেসং মা ভাযিত্থ. মেত্তচিত্তং ভাৱেসিন্তি তিকচতুক্কজ্ঝানিকায মেত্তায সম্পযুত্তং পণীতং কত্ৱা চিত্তং ভাৱেসিন্তি দস্সেতি. সংৱট্টমানে সুদাহন্তি সংৱট্টমানে সুদং অহং. সংৱট্টমানেতি ঝাযমানে ৱিপজ্জমানে. ধম্মিকোতি দসকুসলধম্মসমন্নাগতো. ধম্মৰাজাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ধম্মেন ৱা লদ্ধৰজ্জত্তা ধম্মৰাজা. চাতুৰন্তোতি পুৰত্থিমসমুদ্দাদীনং চতুন্নং সমুদ্দানং ৱসেন চাতুৰন্তায পথৱিযা ইস্সৰো. ৱিজিতাৱীতি ৱিজিতসঙ্গামো. জনপদো তস্মিং থাৱৰিযং থিৰভাৱং পত্তোতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. পৰোসহস্সন্তি অতিৰেকসহস্সং. সূৰাতি অভীৰুনো. ৱীৰঙ্গৰূপাতি ৱীৰানং অঙ্গং ৱীৰঙ্গং, ৱীৰিযস্সেতং নামং. ৱীৰঙ্গৰূপমেতেসন্তি ৱীৰঙ্গৰূপা. ৱীৰিযজাতিকা ৱীৰিযসভাৱা ৱীৰিযমযা ৱিয অকিলাসুনো দিৱসম্পি যুজ্ঝন্তা ন কিলমন্তীতি ৱুত্তং হোতি. সাগৰপৰিযন্তন্তি চক্কৱাড়পব্বতং সীমং কত্ৱা ঠিতসমুদ্দপৰিযন্তং. অদণ্ডেনাতি ধনদণ্ডেনপি ছেজ্জভেজ্জানুসাসনেন সত্থদণ্ডেনপি ৱিনাযেৱ. অসত্থেনাতি একতোধাৰাদিনা পৰৱিহেঠনসত্থেনপি ৱিনাযেৱ. ধম্মেন অভিৱিজিযাতি এহি খো, মহাৰাজাতি এৱং পটিৰাজূহি সম্পটিচ্ছিতাগমনো ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তিআদিনা ধম্মেনেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং পথৱিং অভিৱিজিনিত্ৱা.

সুখেসিনোতি সুখপৰিযেসকে সত্তে আমন্তেতি. সুঞ্ঞব্ৰহ্মূপগোতি সুঞ্ঞব্ৰহ্মৱিমানূপগো. পথৱিং ইমন্তি ইমং সাগৰপৰিযন্তং মহাপথৱিং. অসাহসেনাতি ন সাহসিককম্মেন. সমেন মনুসাসিতন্তি সমেন কম্মেন অনুসাসিং. তেহি এতং সুদেসিতন্তি তেহি সঙ্গাহকেহি মহাকাৰুণিকেহি বুদ্ধেহি এতং এত্তকং ঠানং সুদেসিতং সুকথিতং. পথব্যোতি পুথৱিসামিকো.

১০. ভৰিযাসুত্তৱণ্ণনা

৬৩. দসমে কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপেতি কেৱট্টানং মচ্ছপচ্ছিং ওতাৰেত্ৱা ঠিতট্ঠানে জালে ৱা উদকতো উক্খিত্তমত্তে মচ্ছগ্গাহকানং মহাসদ্দো হোতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সুজাতাতি ৱিসাখায কনিট্ঠা. সা নেৱ সস্সুং আদিযতীতি সস্সুযা কত্তব্বৱত্তং নাম অত্থি, তং ন কৰোতি, সস্সূতিপি নং ন গণেতি. ন সসুৰং আদিযতীতি ৱচনং ন গণ্হাতি. এৱং অনাদৰতাযপি অগ্গহণেনপি ন আদিযতি নাম. সেসেসুপি এসেৱ নযো. এৱং অনাথপিণ্ডিকো সুণিসায আচাৰং গহেত্ৱা সত্থু পুৰতো নিসীদি. সাপি সুজাতা ‘‘কিং নু খো অযং সেট্ঠি দসবলস্স সন্তিকে ময্হং গুণং কথেস্সতি উদাহু অগুণ’’ন্তি গন্ত্ৱা অৱিদূৰে সদ্দং সুণন্তী অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা এহি সুজাতেতি আমন্তেসি.

অহিতানুকম্পিনীতি ন হিতানুকম্পিনী. অঞ্ঞেসূতি পৰপুৰিসেসু. অতিমঞ্ঞতেতি ওমানাতি মানৱসেন অতিমঞ্ঞতি. ধনেন কীতস্সাতি ধনেন কীতা অস্স. ৱধায উস্সুকা ৱধিতুং উস্সুক্কমাপন্না. যং ইত্থিযা ৱিন্দতি সামিকো ধনন্তি ইত্থিযা সামিকো যং ধনং লভতি. অপ্পম্পি তস্স অপহাতুমিচ্ছতীতি থোকতোপি অস্স হৰিতুং ইচ্ছতি, উদ্ধনে আৰোপিতউক্খলিযং পক্খিপিতব্বতণ্ডুলতোপি থোকং হৰিতুমেৱ ৱাযমতি. অলসাতি নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নাৱ ঠিতট্ঠানে ঠিতাৱ হোতি. ফৰুসাতি খৰা. দুৰুত্তৱাদিনীতি দুব্ভাসিতভাসিনী, কক্খড়ং ৱাড়কথমেৱ কথেতি. উট্ঠাযকানং অভিভুয্য ৱত্ততীতি এত্থ উট্ঠাযকানন্তি বহুৱচনৱসেন ৱিৰিযুট্ঠানসম্পন্নো সামিকো ৱুত্তো, তস্স তং উট্ঠানসম্পত্তিং অভিভৱিত্ৱা হেট্ঠা কত্ৱা ৱত্ততি. পমোদতীতি আমোদিতপমোদিতা হোতি. কোলেয্যকাতি কুলসম্পন্না. পতিব্বতাতি পতিদেৱতা. ৱধদণ্ডতজ্জিতাতি দণ্ডকং গহেত্ৱা ৱধেন তজ্জিতা, ‘‘ঘাতেস্সামি ন’’ন্তি ৱুত্তা. দাসীসমন্তি সামিকস্স ৱত্তপূৰিকা দাসীতি মং ভগৱা ধাৰেতূতি ৱত্ৱা সৰণেসু পতিট্ঠাসি.

১১. কোধনসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. একাদসমে সপত্তকন্তাতি সপত্তানং ৱেৰীনং কন্তা পিযা তেহি ইচ্ছিতপত্থিতা. সপত্তকৰণাতি সপত্তানং ৱেৰীনং অত্থকৰণা. কোধপৰেতোতি কোধানুগতো. পচুৰত্থতাযাতি বহুঅত্থতায বহুহিততায. অনত্থম্পীতি অৱুদ্ধিম্পি. অত্থো মে গহিতোতি ৱুড্ঢি মে গহিতা.

অথো অত্থং গহেত্ৱানাতি অথো ৱুদ্ধিং গহেত্ৱা. অনত্থং অধিপজ্জতীতি অনত্থো মে গহিতোতি সল্লক্খেতি. ৱধং কত্ৱানাতি পাণাতিপাতকম্মং কত্ৱা. কোধসম্মদসম্মত্তোতি কোধমদেন মত্তো, আদিন্নগহিতপৰামট্ঠোতি অত্থো. আযসক্যন্তি অযসভাৱং, অযসো নিযসো হোতীতি অত্থো. অন্তৰতো জাতন্তি অব্ভন্তৰে উপ্পন্নং. অত্থং ন জানাতীতি ৱুদ্ধিঅত্থং ন জানাতি. ধম্মং ন পস্সতীতি সমথৱিপস্সনাধম্মং ন পস্সতি. অন্ধতমন্তি অন্ধভাৱকৰং তমং বহলতমং. সহতেতি অভিভৱতি.

দুম্মঙ্কুযন্তি দুম্মঙ্কুভাৱং নিত্তেজতং দুব্বণ্ণমুখতং. যতো পতাযতীতি যদা নিব্বত্ততি. ন ৱাচো হোতি গাৰৱোতি ৱচনস্সপি গৰুভাৱো ন হোতি. ন দীপং হোতি কিঞ্চনন্তি কাচি পতিট্ঠা নাম ন হোতি. তপনীযানীতি তাপজনকানি. ধম্মেহীতি সমথৱিপস্সনাধম্মেহি. আৰকাতি দূৰে. ব্ৰাহ্মণন্তি খীণাসৱব্ৰাহ্মণং. যায মাতু ভতোতি যায মাতৰা ভতো পোসিতো. পাণদদিং সন্তিন্তি জীৱিতদাযিকং সমানং. হন্তি কুদ্ধো পুথুত্তানন্তি কুদ্ধো পুগ্গলো পুথু নানাকাৰণেহি অত্তানং হন্তি. নানাৰূপেসু মুচ্ছিতোতি নানাৰম্মণেসু অধিমুচ্ছিতো হুত্ৱা. ৰজ্জুযা বজ্ঝ মীযন্তীতি ৰজ্জুযা বন্ধিত্ৱা মৰন্তি. পব্বতামপি কন্দৰেতি পব্বতকন্দৰেপি পতিত্ৱা মৰন্তি.

ভূনহচ্চানীতি হতৱুদ্ধীনি. ইতাযন্তি ইতি অযং. তং দমেন সমুচ্ছিন্দেতি তং কোধং দমেন ছিন্দেয্য. কতৰেন দমেনাতি? পঞ্ঞাৱীৰিযেন দিট্ঠিযাতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চেৱ ৱিপস্সনাসম্পযুত্তেন কাযিকচেতসিকৱীৰিযেন চ মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা চ. তথেৱ ধম্মে সিক্খেথাতি যথা অকুসলং সমুচ্ছিন্দেয্য, সমথৱিপস্সনাধম্মেপি তথেৱ সিক্খেয্য. মা নো দুম্মঙ্কুযং অহূতি মা অম্হাকং দুম্মঙ্কুভাৱো অহোসীতি ইমমত্থং পত্থযমানা. অনাযাসাতি অনুপাযাসা. অনুস্সুকাতি কত্থচি উস্সুক্কং অনাপন্না. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

অব্যাকতৱগ্গো ছট্ঠো.

৭. মহাৱগ্গো

১. হিৰিওত্তপ্পসুত্তৱণ্ণনা

৬৫. সত্তমস্স পঠমে হতূপনিসোতি হতউপনিসো ছিন্নপচ্চযো. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি তৰুণৱিপস্সনা. নিব্বিদাৱিৰাগোতি বলৱৱিপস্সনা চেৱ মগ্গো চ. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি অৰহত্তৱিমুত্তি চ পচ্চৱেক্খণা চ.

২. সত্তসূৰিযসুত্তৱণ্ণনা

৬৬. দুতিযে যস্মা অযং সত্তসূৰিযদেসনা তেজোসংৱট্টদস্সনৱসেন পৱত্তা, তস্মা তযো সংৱট্টা, তিস্সো সংৱট্টসীমা, তীণি সংৱট্টমূলানী, তীণি কোলাহলানীতি অযং তাৱ আদিতোৱ ইমস্স সুত্তস্স পুৰেচাৰিককথা ৱেদিতব্বা. সা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৪০৩) পুব্বেনিৱাসানুস্সতিনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতাৱ. এতদৱোচাতি অনিচ্চকম্মট্ঠানিকানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অজ্ঝাসযেন উপাদিন্নকানং অনুপাদিন্নকানং সঙ্খাৰানং ৱিপত্তিদস্সনত্থং এতং ‘‘অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা’’তিআদিসত্তসূৰিযোপমসুত্তন্তং অৱোচ. তত্থ অনিচ্চাতি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা. সঙ্খাৰাতি উপাদিন্নকঅনুপাদিন্নকা সঙ্খাৰধম্মা. অদ্ধুৱাতি এৱং অচিৰট্ঠেন ন ধুৱা. অনস্সাসিকাতি অসস্সতভাৱেন অস্সাসৰহিতা. অলমেৱাতি যুত্তমেৱ.

অজ্ঝোগাড়্হোতি উদকে অনুপৱিট্ঠো. অচ্চুগ্গতোতি উদকপিট্ঠিতো উগ্গতো. দেৱো ন ৱস্সতীতি পঠমং তাৱ উপকপ্পনমেঘো নাম কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ে একমেঘো হুত্ৱা ৱস্সতি, তদা নিক্খন্তবীজং ন পুন গেহং পৱিসতি. ততো পট্ঠায ধমকৰণে নিৰুদ্ধং ৱিয উদকং হোতি, পুন একবিন্দুম্পি দেৱো ন ৱস্সতীতি উপমানধম্মকথাৱ পমাণং. ৱিনস্সন্তে পন লোকে পঠমং অৱীচিতো পট্ঠায তুচ্ছো হোতি, ততো উট্ঠহিত্ৱা সত্তা মনুস্সলোকে চ তিৰচ্ছানেসু চ নিব্বত্তন্তি. তিৰচ্ছানেসু নিব্বত্তাপি পুত্তভাতিকেসু মেত্তং পটিলভিত্ৱা কালকতা দেৱমনুস্সেসু নিব্বত্তন্তি. দেৱতা আকাসেন চৰন্তিযো আৰোচেন্তি – ‘‘ন ইদং ঠানং সস্সতং ন নিবদ্ধং, মেত্তং ভাৱেথ, কৰুণং, মুদিতং, উপেক্খং ভাৱেথা’’তি. তে মেত্তাদযো ভাৱেত্ৱা ততো চুতা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি.

বীজগামাতি এত্থ বীজগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানি. ভূতগামো নাম যংকিঞ্চি নিক্খন্তমূলপণ্ণং হৰিতকং. ওসধিতিণৱনপ্পতযোতি এত্থ ওসধীতি ওসধৰুক্খা. তিণাতি বহিসাৰা তালনাড়িকেৰাদযো. ৱনপ্পতযোতি ৱনজেট্ঠকৰুক্খা. কুন্নদিযোতি ঠপেত্ৱা পঞ্চ মহানদিযো অৱসেসা নিন্নগা. কুসোব্ভাতি ঠপেত্ৱা সত্ত মহাসৰে অৱসেসা ৰহদাদযো. দুতিযো সূৰিযোতিআদীসু দুতিযসূৰিযকালে একো উদেতি, একো অত্থঙ্গমেতি. ততিযকালে একো উদেতি, একো অত্থঙ্গমেতি, একো মজ্ঝে হোতি. চতুত্থকালে চতুকুলিকে গামে চত্তাৰো পিণ্ডচাৰিকা দ্ৱাৰপটিপাটিযা ঠিতা ৱিয হোন্তি. পঞ্চমাদিকালেপি এসেৱ নযো. পলুজ্জন্তীতি ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পতন্তি. নেৱ ছাৰিকা পঞ্ঞাযতি ন মসীতি চক্কৱাড়মহাপথৱী সিনেৰুপব্বতৰাজা হিমৱা চক্কৱাড়পব্বতো ছ কামসগ্গা পঠমজ্ঝানিকব্ৰহ্মলোকাতি এত্তকে ঠানে দড্ঢে অচ্ছৰায গহেতব্বমত্তাপি ছাৰিকা ৱা অঙ্গাৰো ৱা ন পঞ্ঞাযতি. কো মন্তা কো সদ্ধাতাতি কো তস্স সদ্ধাপনত্থায সমত্থো, কো ৱা তস্স সদ্ধাতা. অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠপদেহীতি দিট্ঠপদে সোতাপন্নে অৰিযসাৱকে ঠপেত্ৱা কো অঞ্ঞো সদ্দহিস্সতীতি অত্থো.