৩. ৱজ্জিসত্তকৱগ্গো
১. সাৰন্দদসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে সাৰন্দদে চেতিযেতি এৱংনামকে ৱিহাৰে. অনুপ্পন্নে কিৰ তথাগতে তত্থ সাৰন্দদস্স যক্খস্স নিৱাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি, অথেত্থ ভগৱতো ৱিহাৰং কাৰেসুং. সো সাৰন্দদচেতিযংত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. যাৱকীৱঞ্চাতি যত্তকং কালং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৱসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তৰন্তৰা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৱ. সন্নিপাতবহুলাতি ‘‘হিয্যোপি পুৰিমদিৱসম্পি সন্নিপতম্হ, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতামা’’তি ৱোসানমনাপজ্জনেন সন্নিপাতবহুলা. ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানীতি অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকগামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোৰা পৰিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি. চোৰাপি ‘‘পমত্তা ৰাজানো’’তি ঞত্ৱা গামনিগমাদীনি পহৰন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰোন্তি. চোৰাপি ‘‘অপ্পমত্তা ৰাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানী’’তি.
সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেৰিযা নিগ্গতায ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি মঙ্গলং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেৰিসদ্দং পন সুত্ৱাৱ ভুঞ্জমানাপি অলঙ্কুৰুমানাপি ৱত্থানি নিৱাসযমানাপি অদ্ধভুত্তা অদ্ধালঙ্কতা ৱত্থং নিৱাসেন্তাৱ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতোৱ অৱুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একতো ৱুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে গামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, চোৰা ৱা পৰিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৱা ‘‘কো গন্ত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং পঠমং অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা পুত্তভাতৰো পেসেত্ৱা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি আগন্তুকৰাজানং ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৱত্ৱা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি একস্স মঙ্গলে ৱা ৰোগে ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৱং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তি নাম.
অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৱা বলিং ৱা দণ্ডং ৱা আহৰাপেন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম. পোৰাণপৱেণিযা আগতমেৱ পন অনাহৰাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোৰোতি গহেত্ৱা দস্সিতে অৱিচিনিত্ৱা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তা পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তানং অভিনৱসুঙ্কাদিপীড়িতা মনুস্সা ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কে ইমেসং ৱিজিতে ৱসিস্সন্তী’’তি পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পৰিহাযতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং অলভমানা থামবলেন পৰিহাযন্তি. তে নেৱ যুদ্ধক্খমা হোন্তি ন পাৰিচৰিযক্খমা. পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায অৱত্তন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতৰং ভাতৰং অচোৰংযেৱ চোৰোতি কত্ৱা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৱা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তানং পন ‘‘পৱেণিআগতংযেৱ ৰাজানো কৰোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৱাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৱড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৱ পাৰিচৰিযক্খমা চ হোন্তি. পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি. ‘‘ৰাজানো পোৰাণপৱেণিযা কৰোন্তি, অট্টকুলিকসেনাপতিউপৰাজূহি পৰিক্খিতং সযম্পি পৰিক্খিপিত্ৱা পৱেণিপোত্থকং ৱাচাপেত্ৱা অনুচ্ছৱিকমেৱ দণ্ডং পৱত্তযন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৱ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে কৰোন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি.
সক্কৰিস্সন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কাৰং কৰোন্তা সুন্দৰমেৱ কৰিস্সন্তি. গৰুং কৰিস্সন্তীতি গৰুভাৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা কৰিস্সন্তি. মানেস্সন্তীতি মনেন পিযাযিস্সন্তি. পূজেস্সন্তীতি পচ্চযপূজায পূজেস্সন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি দিৱসস্স দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং গন্ত্ৱা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. তত্থ যে এৱং মহল্লকানং ৰাজূনং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায ৱা নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৱিস্সট্ঠা অনোৱদিযমানা কীড়াপসুতা ৰজ্জতো পৰিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকৰাজানো ‘‘ইদং কাতব্বং ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোৰাণপৱেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৱাপি ‘‘এৱং পৱিসিতব্বং, এৱং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৱদিযমানা যথাওৱাদং পটিপজ্জমানা সক্কোন্তি ৰজ্জপৱেণিং সন্ধাৰেতুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ লিচ্ছৱী ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা’’তি.
কুলিত্থিযোতি কুলঘৰণিযো. কুলকুমাৰিযোতি অনিৱিদ্ধা তাসং ধীতৰো. ওকস্সাতি ৱা পসয্হাতি ৱা পসয্হাকাৰস্সেৱেতং নামং. ওকাসাতিপি পঠন্তি. তত্থ ওকস্সাতি অৱকসিত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা. পসয্হাতি অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱাতি অযং ৱচনত্থো. এৱঞ্হি কৰোন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তভাতৰোপি, খেড়সিঙ্ঘানিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৱা সংৱড্ঢিতা ধীতৰোপি ইমে বলক্কাৰেন গহেত্ৱা অত্তনো ঘৰে ৱাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং হনন্তি. এৱং অকৰোন্তানং পন ৱিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি কৰোন্তা ৰাজকোসং ৱড্ঢেন্তি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.
ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানীতি ৱজ্জিৰাজূনং ৱজ্জিৰট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তৰানীতি অন্তোনগৰে ঠিতানি. বাহিৰানীতি বহিনগৰে ঠিতানি. দিন্নপুব্বং কতপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নঞ্চ কতঞ্চ. নো পৰিহাপেস্সন্তীতি অহাপেত্ৱা যথাপৱত্তমেৱ কৰিস্সন্তি. ধম্মিকং বলিং পৰিহাপেন্তানঞ্হি দেৱতা আৰক্খং সুসংৱিহিতং ন কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং ৱড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপৰিহাপেন্তানং পন আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং হৰন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.
ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তীতি এত্থ ৰক্খা এৱ যথা অনিচ্ছিতং নাগচ্ছতি, এৱং আৱৰণতো আৱৰণং. যথা ইচ্ছিতং ন নস্সতি, এৱং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খনং পব্বজিতানং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৱিহাৰস্স উপৱনে ৰুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৱাজিকা ৱাজং ন কৰোন্তি, পোক্খৰণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৱং কৰণং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম. কিন্তীতি কেন নু খো কাৰণেন.
তত্থ যে অনাগতানং অৰহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোন্তি, গন্ত্ৱা ন পস্সন্তি, পটিসন্থাৰং ন কৰোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহন্তি. অথ নেসং অৱণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকো নাম ৰাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোতি…পে… নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহতী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা তস্স নগৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তাপি নগৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অৰহন্তানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানং পন ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱ চিন্তেত্ৱা আগতম্হা, ইমেসং পন ৰাজূনং ইমিনা নীহাৰেন কে ৱসিস্সন্তী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু আগতেসু দুক্খং ৱিহৰন্তেসু সো দোসো পব্বজিতানং অনাৱাসো হোতি. ততো দেৱতাৰক্খা ন হোতি, দেৱতাৰক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি, অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি. সীলৱন্তানং দস্সনপঞ্হপুচ্ছনাদিৱত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৱিপৰিযাযেন যথাৱুত্তকণ্হপক্খৱিপৰীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৱো হোতীতি এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.
২. ৱস্সকাৰসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে অভিযাতুকামোতি অভিভৱনত্থায যাতুকামো. ৱজ্জীতি ৱজ্জিৰাজানো. এৱংমহিদ্ধিকেতি এৱং মহতিযা ৰাজিদ্ধিযা সমন্নাগতে. এতেন নেসং সমগ্গভাৱং কথেতি. এৱংমহানুভাৱেতি এৱং মহন্তেন ৰাজানুভাৱেন সমন্নাগতে. এতেন নেসং হত্থিসিপ্পাদীসু কতসিক্খতং কথেতি, যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সিক্খিতা ৱতিমে লিচ্ছৱিকুমাৰকা, সুসিক্খিতা ৱতিমে লিচ্ছৱিকুমাৰকা, যত্ৰ হি নাম সুখুমেন তাড়চ্ছিগ্গড়েন অসনং অতিপাতযিস্সন্তি পোঙ্খানুপোঙ্খং অৱিৰাধিত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১১১৫). উচ্ছেচ্ছামীতি উচ্ছিন্দিস্সামি. ৱিনাসেস্সামীতি অদস্সনং নযিস্সামি. অনযব্যসনন্তি অৱড্ঢিঞ্চেৱ, ঞাতিব্যসনঞ্চ. আপাদেস্সামীতি পাপযিস্সামি.
ইতি কিৰ সো ঠাননিসজ্জাদীসু ইমং যুদ্ধকথমেৱ কথেতি, ‘‘গমনসজ্জা হোথা’’তি চ বলকাযং আণাপেতি. কস্মা? গঙ্গায কিৰ একং পট্টনগামং নিস্সায অদ্ধযোজনং অজাতসত্তুনো ৱিজিতং, অদ্ধযোজনং লিচ্ছৱীনং. তত্ৰ পব্বতপাদতো মহগ্ঘভণ্ডং ওতৰতি. তং সুত্ৱা ‘‘অজ্জ যামি, স্ৱে যামী’’তি অজাতসত্তুনো সংৱিদহন্তস্সেৱ লিচ্ছৱিনো সমগ্গা সম্মোদমানা পুৰেতৰং আগন্ত্ৱা সব্বং গণ্হন্তি. অজাতসত্তু পচ্ছা আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা গচ্ছতি. তে পুনসংৱচ্ছৰেপি তথেৱ কৰোন্তি. অথ সো বলৱাঘাতজাতো, তদা এৱমকাসি.
ততো চিন্তেসি – ‘‘গণেন সদ্ধিং যুদ্ধং নাম ভাৰিযং, একোপি মোঘপ্পহাৰো নাম নত্থি. একেন খো পন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৱা কৰোন্তো নিৰপৰাধো হোতি, পণ্ডিতো চ সত্থাৰা সদিসো নত্থি, সত্থা চ অৱিদূৰে ধুৰৱিহাৰে ৱসতি, হন্দাহং পেসেত্ৱা পুচ্ছামি. সচে মে গতেন কোচি অত্থো ভৱিস্সতি, সত্থা তুণ্হী ভৱিস্সতি. অনত্থে পন সতি ‘কিং ৰঞ্ঞো তত্থ গতেনা’তি ৱক্খতী’’তি. সো ৱস্সকাৰং ব্ৰাহ্মণং পেসেসি. ব্ৰাহ্মণো গন্ত্ৱা ভগৱতো তমত্থং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – অথ খো ৰাজা…পে… আপাদেস্সামি ৱজ্জীতি.
ভগৱন্তং বীজযমানোতি থেৰো ৱত্তসীসে ঠত্ৱা ভগৱন্তং বীজতি, ভগৱতো পন সীতং ৱা উণ্হং ৱা নত্থি. ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱচনং সুত্ৱা তেন সদ্ধিং অমন্তেত্ৱা থেৰেন সদ্ধিং মন্তেতুকামো কিন্তি তে, আনন্দ, সুতন্তিআদিমাহ. তং ৱুত্তত্থমেৱ.
একমিদাহন্তি ইদং ভগৱা পুব্বে ৱজ্জীনং ইমস্স ৱজ্জিসত্তকস্স দেসিতভাৱপ্পকাসনত্থং আহ. অকৰণীযাতি অকত্তব্বা, অগ্গহেতব্বাতি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতমত্তং. যুদ্ধস্সাতি কৰণত্থে সামিৱচনং, অভিমুখং যুদ্ধেন গহেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ উপলাপনাযাতি ঠপেত্ৱা উপলাপনং. উপলাপনা নাম ‘‘অলং ৱিৱাদেন, ইদানি সমগ্গা হোমা’’তি হত্থিঅস্সৰথহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি পেসেত্ৱা সঙ্গহকৰণং, এৱঞ্হি সঙ্গহং কত্ৱা কেৱলং ৱিস্সাসেন সক্কা গণ্হিতুন্তি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ মিথুভেদাতি ঠপেত্ৱা মিথুভেদং. ইমিনা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদং কত্ৱাপি সক্কা এতে গহেতু’’ন্তি দস্সেতি. ইদং ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কথায নযং লভিত্ৱা আহ. কিং পন ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ইমায কথায নযলাভং জানাতীতি? আম জানাতি. জানন্তো কস্মা কথেসি? অনুকম্পায. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘মযা অকথিতেপি কতিপাহেন গন্ত্ৱা সব্বে গণ্হিস্সতি, কথিতে পন সমগ্গে ভিন্দন্তো তীহি সংৱচ্ছৰেহি গণ্হিস্সতি. এত্তকম্পি জীৱিতমেৱ ৱৰং. এত্তকঞ্হি জীৱন্তা অত্তনো পতিট্ঠাভূতং পুঞ্ঞং কৰিস্সন্তী’’তি. অভিনন্দিত্ৱাতি চিত্তেন নন্দিত্ৱা. অনুমোদিত্ৱাতি ‘‘যাৱ সুভাসিতমিদং ভোতা গোতমেনা’’তি ৱাচায অনুমোদিত্ৱা. পক্কামীতি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতো. ৰাজাপি তমেৱ পেসেত্ৱা সব্বে ভিন্দিত্ৱা গন্ত্ৱা অনযব্যসনং পাপেসি.
৩. পঠমসত্তকসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে অভিণ্হং সন্নিপাতাতি ইদং ৱজ্জিসত্তকে ৱুত্তসদিসমেৱ. ইধাপি চ অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা দিসাসু আগতসাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকৱিহাৰসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৱাৰণা ঠিতা, অসুকস্মিং ঠানে ভিক্খূ ৱেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি কৰোন্তি, ৱিঞ্ঞত্তিবহুলা ফলপুপ্ফদানাদীহি জীৱিকং কপ্পেন্তী’’তিআদীনি ন জানন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘পমত্তো সঙ্ঘো’’তি ঞত্ৱা ৰাসিভূতা সাসনং ওসক্কাপেন্তি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো ভিক্খুসঙ্ঘং পেসেত্ৱা সীমং উজুং কাৰেন্তি, উপোসথপ্পৱাৰণাযো পৱত্তাপেন্তি, মিচ্ছাজীৱানং উস্সন্নট্ঠানে অৰিযৱংসিকে পেসেত্ৱা অৰিযৱংসং কথাপেন্তি, পাপভিক্খূনং ৱিনযধৰেহি নিগ্গহং কাৰাপেন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘অপ্পমত্তো সঙ্ঘো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.
সমগ্গাতিআদীসু চেতিযপটিজগ্গনত্থং ৱা বোধিঘৰউপোসথাগাৰচ্ছাদনত্থং ৱা কতিকৱত্তং ৱা ঠপেতুকামতায ‘‘সঙ্ঘো সন্নিপততূ’’তি ভেৰিযা ৱা ঘণ্টিযা ৱা আকোটিতমত্তায ‘‘ময্হং চীৱৰকম্মং অত্থি, ময্হং পত্তো পচিতব্বো, ময্হং নৱকম্মং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সব্বং পন তং কম্মং ঠপেত্ৱা ‘‘অহং পুৰিমতৰং, অহং পুৰিমতৰ’’ন্তি একপ্পহাৰেনেৱ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতোৱ অৱুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একপ্পহাৰেনেৱ ৱুট্ঠহন্তা সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে ৱিহাৰসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৱাৰণা ঠিতা, অসুকট্ঠানে ৱেজ্জকম্মাদিকাৰকা পাপভিক্খূ উস্সন্না’’তি সুত্ৱা ‘‘কো গন্ত্ৱা তেসং নিগ্গহং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম.
আগন্তুকং পন দিস্ৱা ‘‘ইমং পৰিৱেণং যাহি, এতং পৰিৱেণং যাহি, অযং কো’’তি অৱত্ৱা সব্বে ৱত্তং কৰোন্তাপি, জিণ্ণপত্তচীৱৰকং দিস্ৱা তস্স ভিক্খাচাৰৱত্তেন পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তাপি, গিলানস্স গিলানভেসজ্জং পৰিযেসমানাপি, গিলানমেৱ অনাথং ‘‘অসুকপৰিৱেণং যাহী’’তি অৱত্ৱা অত্তনো অত্তনো পৰিৱেণে পটিজগ্গন্তাপি, একো ওলীযমানকো গন্থো হোতি, পঞ্ঞৱন্তং ভিক্খুং সঙ্গণ্হিত্ৱা তেন তং গন্থং উক্খিপাপেন্তাপি সমগ্গা সঙ্ঘকৰণীযানি কৰোন্তি নাম.
অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু নৱং অধম্মিকং কতিকৱত্তং ৱা সিক্খাপদং ৱা গণ্হন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম পুৰাণসন্থতৱত্থুস্মিং সাৱত্থিযং ভিক্খূ ৱিয. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সাসনং দীপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম, ৱস্সসতপৰিনিব্বুতে ভগৱতি ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ৱিয. খুদ্দানুখুদ্দকা পন আপত্তিযো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমন্তা যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম অস্সজিপুনব্বসুকা ৱিয. তথা অকৰোন্তা পন অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তন্তি নাম আযস্মা উপসেনো ৱিয, আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱিয, আযস্মা মহাকস্সপো ৱিয চ. ৱুদ্ধিযেৱাতি সীলাদিগুণেহি ৱুদ্ধিযেৱ, নো পৰিহানি.
থেৰাতি থিৰভাৱপ্পত্তা থেৰকাৰকেহি গুণেহি সমন্নাগতা. বহূ ৰত্তিযো জানন্তীতি ৰত্তঞ্ঞূ. চিৰং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিৰপব্বজিতা. সঙ্ঘস্স পিতিট্ঠানে ঠিতাতি সঙ্ঘপিতৰো. পিতিট্ঠানে ঠিতত্তা সঙ্ঘং পৰিণেন্তি, পুব্বঙ্গমা হুত্ৱা তীসু সিক্খাসু পৱত্তেন্তীতি সঙ্ঘপৰিণাযকা.
যে তেসং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৱাদং ন দেন্তি, পৱেণিকথং ন কথেন্তি, সাৰভূতং ধম্মপৰিযাযং ন সিক্খাপেন্তি. তে তেহি ৱিস্সট্ঠা সীলাদীহি ধম্মক্খন্ধেহি সত্তহি চ অৰিযধনেহীতি এৱমাদীহি গুণেহি পৰিহাযন্তি. যে পন তেসং সক্কাৰাদীনি কৰোন্তি, উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তেসং তে ‘‘এৱং তে অভিক্কমিতব্ব’’ন্তিআদিকং ওৱাদং দেন্তি, পৱেণিকথং কথেন্তি, সাৰভূতং ধম্মপৰিযাযং সিক্খাপেন্তি, তেৰসহি ধুতঙ্গেহি দসহি কথাৱত্থূহি অনুসাসন্তি. তে তেসং ওৱাদে ঠত্ৱা সীলাদীহি গুণেহি ৱড্ঢমানা সামঞ্ঞত্থং অনুপাপুণন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো দট্ঠব্বা.
পুনব্ভৱো সীলমস্সাতি পোনোব্ভৱিকা, পুনব্ভৱদাযিকাতি অত্থো, তস্সা পোনোব্ভৱিকায. ন ৱসং গচ্ছিস্সন্তীতি এত্থ যে চতুন্নং পচ্চযানং কাৰণা উপট্ঠাকানং পদানুপদিকা হুত্ৱা গামতো গামং ৱিচৰন্তি, তে তস্সা ৱসং গচ্ছন্তি নাম. ইতৰে ন গচ্ছন্তি. তত্থ হানিৱুদ্ধিযো পাকটাযেৱ.
আৰঞ্ঞকেসূতি পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমেসু. সাপেক্খাতি সালযা. গামন্তসেনাসনেসু হি ঝানং অপ্পেত্ৱাপি ততো ৱুট্ঠিতমত্তোৱ ইত্থিপুৰিসদাৰকদাৰিকাদিসদ্দং সুণাতি, যেনস্স অধিগতৱিসেসোপি হাযতিযেৱ. অৰঞ্ঞসেনাসনে নিদ্দাযিত্ৱাপি পবুদ্ধমত্তো সীহব্যগ্ঘমোৰাদীনং সদ্দং সুণাতি, যেন অৰঞ্ঞে পীতিং পটিলভিত্ৱা তমেৱ সম্মসন্তো অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. ইতি ভগৱা গামন্তসেনাসনে ঝানং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নভিক্খুতো অৰঞ্ঞে নিদ্দাযমানমেৱ পসংসতি. তস্মা তমেৱ অত্থৱসং পটিচ্চ ‘‘আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৱিস্সন্তী’’তি আহ.
পচ্চত্তঞ্ঞেৱ সতিং উপট্ঠাপেস্সন্তীতি অত্তনাৱ অত্তনো অব্ভন্তৰে সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি. পেসলাতি পিযসীলা. ইধাপি সব্ৰহ্মচাৰীনং আগমনং অনিচ্ছন্তা নেৱাসিকা অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না, ৱিহাৰং সম্পত্তভিক্খূনং পচ্চুগ্গমন-পত্তচীৱৰপটিগ্গহণ-আসনপঞ্ঞাপনতালৱণ্টগ্গহণাদীনি ন কৰোন্তি. অথ নেসং অৱণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৱিহাৰৱাসিনো ভিক্খূ অস্সদ্ধা অপ্পসন্না ৱিহাৰং পৱিট্ঠানং ৱত্তপ্পটিৱত্তম্পি ন কৰোন্তী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা ৱিহাৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তাপি ৱিহাৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানং পন ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱচিন্তেত্ৱা আগতম্হা, ইমেসং পন নেৱাসিকানং ইমিনা নীহাৰেন কো ৱসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং সো ৱিহাৰো অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অনাৱাসোৱ হোতি. ততো নেৱাসিকা সীলৱন্তানং দস্সনং অলভন্তা কঙ্খাৱিনোদকং ৱা আচাৰসিক্খাপকং ৱা মধুৰধম্মসৱনং ৱা ন লভন্তি. তেসং নেৱ অগ্গহিতধম্মগ্গহণং ন গহিতসজ্ঝাযকৰণং হোতি. ইতি নেসং হানিযেৱ হোতি, ন ৱুদ্ধি.
যে পন সব্ৰহ্মচাৰীনং আগমনং ইচ্ছন্তি, তে সদ্ধা হোন্তি পসন্না, আগতানং সব্ৰহ্মচাৰীনং পচ্চুগ্গমনাদীনি কত্ৱা সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা দেন্তি, তে গহেত্ৱা ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তি, কঙ্খং ৱিনোদেন্তি, মধুৰধম্মস্সৱনং লভন্তি. অথ নেসং কিত্তিসদ্দো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৱিহাৰে ভিক্খূ এৱং সদ্ধা পসন্না ৱত্তসম্পন্না সঙ্গাহকা’’তি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ দূৰতোপি আগচ্ছন্তি. তেসং নেৱাসিকা ৱত্তং কৰোন্তি, সমীপং গন্ত্ৱা ৱুড্ঢতৰং আগন্তুকং ৱন্দিত্ৱা নিসীদন্তি, নৱকতৰস্স সন্তিকে আসনং গহেত্ৱা নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ৱসিস্সথ, গমিস্সথা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘‘গমিস্সামা’’তি ৱুত্তে ‘‘সপ্পাযং সেনাসনং, সুলভা ভিক্খা’’তিআদীনি ৱত্ৱা গন্তুং ন দেন্তি. ৱিনযধৰো চে হোতি, তস্স সন্তিকে ৱিনযং সজ্ঝাযন্তি. সুত্তন্তাদিধৰো চে, তস্স সন্তিকে তং তং ধম্মং সজ্ঝাযন্তি. তে আগন্তুকথেৰানং ওৱাদে ঠত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণন্তি. আগন্তুকা ‘‘একং দ্ৱে দিৱসানি ৱসিস্সামাতি আগতম্হা, ইমেসং পন সুখসংৱাসতায দস দ্ৱাদস ৱস্সানি ৱসিম্হা’’তি ৱত্তাৰো হোন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো ৱেদিতব্বা.
৪. দুতিযসত্তকসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে ন কম্মাৰামাতি যে দিৱসং চীৱৰকম্ম-কাযবন্ধনপৰিস্সাৱন-ধম্মকৰণ-সম্মজ্জনি-পাদকঠলিকাদীনেৱ কৰোন্তি, তে সন্ধাযেস পটিক্খেপো. যো পন তেসং কৰণৱেলায এৱং এতানি কৰোতি, উদ্দেসৱেলায উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৱেলায সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৱত্তৱেলায চেতিযঙ্গণৱত্তং কৰোতি, মনসিকাৰৱেলায মনসিকাৰং কৰোতি, ন সো কম্মাৰামো নাম.
যো ইত্থিৱণ্ণপুৰিসৱণ্ণাদিৱসেন আলাপসল্লাপং কৰোন্তোযেৱ ৰত্তিন্দিৱং ৱীতিনামেতি, এৱৰূপে ভস্সে পৰিযন্তকাৰী ন হোতি, অযং ভস্সাৰামো নাম. যো পন ৰত্তিন্দিৱং ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সোৱ ভস্সে পৰিযন্তকাৰীযেৱ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৱুত্তত্তা.
যো ঠিতোপি গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতিযেৱ, অযং নিদ্দাৰামো নাম. যস্স পন কৰজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৱঙ্গং ওতৰতি, নাযং নিদ্দাৰামো. তেনেৱাহ – ‘‘অভিজানামহং, অগ্গিৱেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).
যো ‘‘একস্স দুতিযো, দ্ৱিন্নং ততিযো, তিণ্ণং চতুত্থো’’তি এৱং সংসট্ঠোৱ ৱিহৰতি, এককো অস্সাদং ন লভতি, অযং সঙ্গণিকাৰামো. যো পন চতূসু ইৰিযাপথেসু এককোৱ অস্সাদং লভতি, নাযং সঙ্গণিকাৰামো.
অসন্তসম্ভাৱনিচ্ছায সমন্নাগতা দুস্সীলা পাপিচ্ছা নাম. যেসং পাপকা মিত্তা চতূসু ইৰিযাপথেসু সহ অযনতো পাপসহাযা, যে চ তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰতায পাপেসু সম্পৱঙ্কা, তে পাপমিত্তা পাপসহাযা পাপসম্পৱঙ্কা নাম.
ওৰমত্তকেনাতি অৱৰমত্তকেন অপ্পমত্তকেন. অন্তৰাতি অৰহত্তং অপ্পত্ৱাৱ এত্থন্তৰে. ৱোসানন্তি পৰিনিট্ঠিতভাৱং ‘‘অলমেত্তাৱতা’’তি ওসক্কনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যাৱ সীলপাৰিসুদ্ধিজ্ঝানৱিপস্সনা সোতাপন্নভাৱাদীনং অঞ্ঞতৰমত্তকেন ৱোসানং নাপজ্জিস্সন্তি, তাৱ ৱুদ্ধিযেৱ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানীতি.
৭. সঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে অনিচ্চসঞ্ঞাদযো অনিচ্চানুপস্সনাদীহি সহগতসঞ্ঞা.
৮. পঠমপৰিহানিসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে উপ্পন্নানং সঙ্ঘকিচ্চানং নিত্থৰণেন ভাৰং ৱহন্তীতি ভাৰৱাহিনো. তে তেন পঞ্ঞাযিস্সন্তীতি তে থেৰা তেন অত্তনো থেৰভাৱানুৰূপেন কিচ্চেন পঞ্ঞাযিস্সন্তি. তেসু যোগং আপজ্জতীতি পযোগং আপজ্জতি, সযং তানি কিচ্চানি কাতুং আৰভতীতি.
৯. দুতিযপৰিহানিসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে ভিক্খুদস্সনং হাপেতীতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সনত্থায গমনং হাপেতি. অধিসীলেতি পঞ্চসীলদসসীলসঙ্খাতে উত্তমসীলে. ইতো বহিদ্ধাতি ইমম্হা সাসনা বহিদ্ধা. দক্খিণেয্যং গৱেসতীতি দেয্যধম্মপটিগ্গাহকে পৰিযেসতি. তত্থ চ পুব্বকাৰং কৰোতীতি তেসং বাহিৰানং তিত্থিযানং দত্ৱা পচ্ছা ভিক্খূনং দেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
ৱজ্জিসত্তকৱগ্গো ততিযো.