৪. পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে উভতোভাগৱিমুত্তোতি দ্ৱীহি ভাগেহি ৱিমুত্তো, অৰূপসমাপত্তিযা ৰূপকাযতো ৱিমুত্তো, মগ্গেন নামকাযতো. সো চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনং একেকতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা অৰহত্তং পত্তানং চতুন্নং, নিৰোধা ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তঅনাগামিনো চ ৱসেন পঞ্চৱিধো হোতি. পাড়ি পনেত্থ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তী’’তি (পু. প. ২০৮) এৱং অট্ঠৱিমোক্খলাভিনো ৱসেন আগতা.

পঞ্ঞায ৱিমুত্তোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো. সো সুক্খৱিপস্সকো, চতূহি ঝানেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তা চত্তাৰো চাতি ইমেসং ৱসেন পঞ্চৱিধো হোতি. পাড়ি পনেত্থ অট্ঠৱিমোক্খপটিক্খেপৱসেনেৱ আগতা. যথাহ – ‘‘ন হেৱ খো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পঞ্ঞাৱিমুত্তো’’তি.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকতোতি কাযসক্খী. সো ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. সো সোতাপত্তিফলট্ঠং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গট্ঠা ছব্বিধো হোতি. তেনাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো কাযসক্খী’’তি (পু. প. ২০৮).

দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্ৰিদং সঙ্খেপলক্খণং – দুক্খা সঙ্খাৰা, সুখো নিৰোধোতি ঞাতং হোতি দিট্ঠং ৱিদিতং সচ্ছিকতং ফুসিতং পঞ্ঞাযাতি দিট্ঠিপ্পত্তো. ৱিত্থাৰতো পন সোপি কাযসক্খী ৱিয ছব্বিধো হোতি. তেনেৱাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা পঞ্ঞায…পে… অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো’’তি.

সদ্ধায ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. সোপি ৱুত্তনযেনেৱ ছব্বিধো হোতি. তেনাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা পঞ্ঞায…পে… নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্স. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো’’তি. এতস্স হি সদ্ধাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে সদ্দহন্তস্স ৱিয ওকপ্পেন্তস্স ৱিয অধিমুচ্চন্তস্স ৱিয চ কিলেসক্খযো হোতি, দিট্ঠিপ্পত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে কিলেসচ্ছেদকঞাণং অদন্ধং তিখিণং সূৰং হুত্ৱা ৱহতি. তস্মা যথা নাম নাতিতিখিণেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং ন হোতি, অসি সীঘং ন ৱহতি, সদ্দো সুয্যতি, বলৱতৰো ৱাযামো কাতব্বো হোতি, এৱৰূপা সদ্ধাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৱনা. যথা পন সুনিসিতেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং হোতি, অসি সীঘং ৱহতি, সদ্দো ন সুয্যতি, বলৱৱাযামকিচ্চং ন হোতি, এৱৰূপা পঞ্ঞাৱিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৱনা ৱেদিতব্বা.

ধম্মং অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী. ধম্মোতি পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৱেতীতি অত্থো. সদ্ধানুসাৰিম্হিপি এসেৱ নযো. উভোপেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, পঞ্ঞাৱাহিং পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মানুসাৰী. যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, সদ্ধাৱাহিং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধানুসাৰী’’তি (পু. প. ২০৮). অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেসা উভতোভাগৱিমুত্তাদিকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৭১, ৮৮৯) পঞ্ঞাভাৱনাধিকাৰে ৱুত্তা. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি.